Entries' title containing ական : 2182 results

Սատակչական, ի, աց

adj.

mortal, deadly, fatal, mortiferous, lethal, murderous, destructive.

· Calfa

NBHL (4)

Սատակողական. ունօղ զօրութիւն սատակելոյ. ապականիչ. մահացուցիչ.

Սատակչական զօրութիւն (թունից)։ Սատակչական կործանման ջրհեղեղեն. (Արծր. ՟Բ. 3. 7։)

Դոյզն դեղ ինչ սատակչական։ Անձնավաճառ գիր, սատակչական ելք։ եկամուտ սատակչականաց ախտիցն գիւտք. (Նար. ՟Է. ՟Խ՟Ը. ՟Կ՟Թ։)

Յօձից առնուն զլուծիչս թունից նոցա, եւ զայլ մահացու դեղոց սատակչական զօրութիւնս. (Գր. հր.։)


Սատանայական, ի, աց

adj.

devilish, satanical, diabolical.

· Calfa

NBHL (6)

Սատանայական խրատ, կամ ուսմունք, կամք, ամոխք, որոգայթք, պատերազմունք. (Եղիշ. ՟Գ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Մաքս. ի դիոն.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։ Բրս. հին ճշ.։ Ժմ.։)

Երկնաւոր հովիւն յայտնեցաւ, եւ զսատանայական գայլն ի հօտէն փախստական արար. (Ճ. ՟Գ.։)

Սատանայական իսկ անկողին է ի թշնամուս եւ ի բամբասանս ջերանիլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)

ի մասն սատանայական խաւարի մնացեալքն ոչ կամեցան լուսաւորիլ. (Շ. թղթ.։)

ի սատանայական դիւապաշտ սպասաւորութենէն. (Ագաթ. ձ.) (հին տպ. սատանայապաշտ դիւական)։

διαβολικός, σατανικός diabolicus. Սապհական սատանայի, կամ բանսարկութիւն. տես եւ ԴԻՒԱԿԱՆ.


Սատիրական, ի, աց

adj.

satirical.

· Calfa

NBHL (1)

Սատիրականս անուանելով, իբրու ասեն՝ նմանեն զայլակերպս. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Վարատական, ի, աց

adj. s.

sent as a colony, dispersed, scattered;
vagabond, wandering;
colonist, planter.

· Calfa

NBHL (4)

Վարատականս առաքէին աղբանացիք։ Հռոմայեցիք վարատականս այլուր բնակութիւն առաքեցին. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)

Ստամբակեալս վայրագութեամբ ... սրացեալս վարատական։ Մանուկս մեղանչական, անխրատական, եւ վարատական. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Բ։)

Հոսել վարատական (կամ վարատան) հողմով ի ձորս եւ ի փապարս կորստեան. (Ստեփ. սեւան.։)

ἅποικος domo absens, colonus, peregrinus ἁποικία colonia. Վարատեալ. օտարացեալ ի բնիկ տեղւոջէն. հատուած. գաղթական, եւ Ինքնագլուխ վտարանդի. թափառական. վայրավատին.


Վարդապետական, ի, աց

adj.

doctoral, doctrinal, magisterial, preceptorial;
didactic;
dogmatical;
— աստիճան, Doctor's degree.

· Calfa

NBHL (5)

Աբրաամ նշանակ վարդապետական առաքինութեան է. (Փիլ. իմաստն.։)

Վիճակաւորք՝ ծոյլք, ատեցողք արուեստից (գիտութեան), եւ վարդապետական բանից. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Վարդապետական մեր բանիւն ամրացուցանել զառողջսն. (Յհ. իմ. ատ.։)

Գաւազանիս խորհուրդ, նախ հովուական, ապա վարդապետական. (Շ. բարձր.։)

διδασκαλικός ad doctrinam pertinens, doctoralis, magistralis. Սեպհական վարդապետաց՝ վարժապետաց, կամ վարդապետութեան՝ ուսման. րաբունական. ուսումնական.


Վարժական, ի, աց

adj.

practical, fit or apt to exercise.

· Calfa

NBHL (2)

Աբրաամ նշանակ վարդապետական առաքինութեան. յակովբ՝ վարժականին։ Մի իմն ի վարժականացն է (որ կրթին ի մրցանս), մանրելն զկերակուր, ուտելովն ուտել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)

ἁσκητικός asceticus, et athleticus եւ studiosus. Կրթական. մրցական. ճգնողական. եւ ճգնօղ.


Վարժապետական, ի, աց

adj.

professorial.

· Calfa


Վարժնականիշ

adj.

blazoned with a bird.

· Calfa

NBHL (1)

Աղանազգիք՝ աղանադրօշք, արծուէնշանք, վարժնականիշք. (Բուզ. ՟Զ. 2։)


Վարժողական, ի, աց

adj.

instructive, didactic.

· Calfa

NBHL (3)

Վարժական, եւ վարժիչ.

Որպէս զերիվարս վարժողական կրթականութեամբ դաստիարակել. (Նար. խչ.։)

Զայն (կոչեն) հնարագործ՝ իմաստութեանց՝ վարժողական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Վարձական, ի, աց

adj.

meritorious, deserving of recompense.

· Calfa

NBHL (4)

Յօտար աշխարհէ էին նաւավարն, եւ հնազանդեալք իւր վարձականքն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Երեք են ճանապարհք փրկելոցն. ծառայականն, վարձականն, եւ որդիականն. (Կիր. ՟ը. խհ.։)

Մինչչեւ մտեալ վարձականաց (կամ վարձակաց եւ կատակաց), գնալ (երիցանց) ի տունս իւրեանց. (Կանոն.)

Եւ μίσθιος, μισθωτικός mercenarius, meritorius. Որ ինչ արկ է վարձականաց կամ վարձաւոր աշխատողաց.


Վարձաւորական, ի, աց

adj.

hoping for reward, interested.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ ակնկալութիւն վարձու եւ շահու անձին. վարձկանական. վարձական.

Եւ եղեւ ի խռնել ժողովրդոցն ... տեսե՞ր զմարդկան վարձաւորական զառընթերակացութիւն. (Ոսկ. ղկ.։)


Վարձկանական

cf. Վարձական.

· Calfa

NBHL (2)

Սեպհական վարձկանաց. վարձաւորական. վարձական.

Յերիս բաժանի առ աստուած սիրոյ համբարձումն. ի ծառայականն, ի վարձկանականն, յորդիականն։ Վարձկանականն սէր, եւ ծառայական, եւ որդիական. (Տօնակ.։ Լծ. նար.։)


Սոսկական, ի, աց

adj. s.

simple, pure;
vulgar, ordinary;
private;
cf. Սոսկալի;
footsoldier;
—, — ոք or մարդ, a private person, an individual, person of retired or secluded habits;
— կեանք, private life;
—ք ոմանք, some private persons.

· Calfa

NBHL (2)

Ձիավարժից, եւ սոսկականաց։ Հերքեալ ի վեհիցն՝ սոսկականացն սպրդիմ։ Սոսկականօք եւ քաղաքայնօք։ Սոսկականաց ... Քաղաքայնոց. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ա. Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. գանձ խչ.։)

Այն որ բազմի յաթոռ սոսկական։ Ասէ մեծ արքայն ձայնիւ սոսկական։ Բացափայլեալ գեղով սոսկական։ Զարիւնն ըմպել տաս սոսկական. (Գանձ.։ Տաղ.։)


Սովորական, ի, աց

adj.

usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.

· Calfa

NBHL (8)

Սովորականաւ ընդելականաւն հաւատասցեն երկիրպագանել խաչին փայտի։ Յաղթեսցէ սովորական ցանկութեանցն. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է։)

Նկուն եղեալ՝ գտաւ ։ ի ներքոյ քան զսովորական բնութիւնն։ Ոչ յիշէին զսովորականխորտիկսն. (Եղիշ. ՟Է. ՟Է։)

Զկնի սովորական վարդապետութեանցն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)

Քրիստոսի սովորական սեղանաւն ի վերնատանն կատարել զխորհուրդ։ Զսովորական օրհնաբանութիւն բանս երկրորդեմք. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. կուս.։)

Ոչ տայր ըստ սովորականին արագախաղացն լինել հոլովմամբ։ Զանբնական իւս՝ բնականս կացուցանէ, եւ զանսովորս՝ սովորականս. (Պիտ.։)

Յարեաւ ինձ պատերազմ, սովորական սերելեաց իմոց ջերմութիւն ի ներքուստ, եւ անսովորական ատելեաց ցրտութիւն արտաքուստ. (Արշ.։)

Զի դու ես տէր երագասիրտ, եւ ողորկ բանից սովորական. (Արշ.։)

Զկերպարանն իւրեանց ապականելով՝ անծանծթք եւ սովորականացն լինին. (Նիւս. կուս.։)


Սովորականութիւն, ութեան

s.

the being usual;
the becoming habitual.

· Calfa

NBHL (2)

Սովորական գոլ. եւ Սովորութիւն.

Յայլայլեալ զգայութեանն ի ջերմութեանցն (որպէս գինւոյ՝) զայսպիսի սովորականութիւն ի մեզ օրինադրէ գործ ինչ լինել. (Եղիշ. հոգ.։)


Սուզական, ի, աց

adj.

immerged, submerged.

· Calfa

NBHL (5)

Իշխանութիւն չարին սուզական։ Զոր խանդացեալ չարին սուզական. (Գանձ.։)

ՍՈՒԶԱԿԱՆՆ գ. կամ սուզական կետ. Հակակայ եթերական կամ գագաթային կիտի՝ կողմն երկնի ընդ երկրաւ, եւ հարաւային բեւեռ աներեւույթ մեզ.

Կէտքն են այսոքիկ կէտ երկնամիջակ կէտ ժամադիտակ. կէտ եթերական, կէտ սուղական. (Տօմար.։)

Ի սուղականն եւ ի ժամադիտակն միշտ հոլովել (արեգական). (Ասող. վերջաբ։)

Ի հարաւայինն խոնարհի ի սուզականն։ Ընդ ձմեռային շաւղօք յաներեւակն եւ ի սուզականն կոյս. (Խոր. աշխարհ.։)


Սուզականն

cf. Սուզակէտ.

· Calfa


Սուզական կէտ

cf. Սուզակէտ.

· Calfa


Սուզականութիւն, ութեան

s. ast.

submersion;
waning.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ լուսնական լրութեան եւ սուզականութեան։ Զարմանալի ծառոյն դէպք ի միում աւուր ունել աճմունս փոյթ ընդ փոյթ, եւ դարձեալ սուզականութիւնս յանկարծ օրէնս լինել. (Արծր. ՟Ա. 1. եւ 3։)


Սուղական, ի, աց

adj.

light, thin, slender, flimsy.

· Calfa


Շկահական, ի, աց

adj.

noisy.

· Calfa

NBHL (1)

Քայքայեն շկահական քարամբք զամրոցս. (Պիտ. ՟Ղ՟Ե. ըստ Լեհ.։)


Շղուական

s.

female fineries, show, dress, attire.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

. անստոյգ բառ. մէկ անգամ ունի Բրս. կան. որից և Վրք. հց. ձ. «Ո՜, և պարտ զարդարել հանդերձիւք կամ զգեստուք ստից, որ շղուականք կոչին»։ ՆՀԲ մեկնում է «կօշիկ զարդարուն, մոյկ պաճուճազարդ՝ կանացի», ԱԲ «կանանց հագուիլ սգուելուն՝ ծոմռկելուն վերաբերեալ բաները», Բառ. և րեմ. 246 (շղոկան ձևով) «փառամոլ կամ աշ-խարհական», Հացունի, Պատմ. տարազի, էջ 196 կցելով նախորդ շղուաբարոյ բառին՝ կարծում է կանացի բարքերին համեմատա-կան մի կօշիկ։

NBHL (1)

Ո՛չ է պարտ զարդարել հանդերձիւք կամ զգեստուք ոտից, որ շղուականք կոչին. (Բրս. կան.։ Վրք. հց. ձ։)


Շնական, ի, աց

adj.

canine;
doggish, cynical;
— քաղց, cf. Շնքաղց.

· Calfa

NBHL (8)

Սիմոն մոգն՝ աստուածայինս ոչ ունելով հրեշտակս, այլ շնական դեւս. (Ճ. ՟Բ.։)

Վանեա՛ ինձ զշնականացն զօշոտութիւնս եւ զանյագութիւն. (Առ որս. ՟Ա։)

Շնականն առ բարս որովայնապարար լինի. (Լծ. առ որս.։)

Որպէս այժմ շնականքն ասին, որ շանց պէս լրբին, յորժամ զապիրատութիւն ուրուք տեսանեն. (Կիւրղ. թագ.։)

Շնականացն անցեալ խոստովանեսցին հոյլք. (Պիտ.։)

Ի սոսկ մտածութեանզ գոլ զառաջիկայս, որպէս կարծեցին գոլ շնականքն. (Անյաղթ պորփ.։)

Զշնական իմաստասէրն՝ եռապատուեան յորջորջմամբ սահմանեն. (Մագ. ՟Ծ՟Է. (որպէս թէ՝ իբրու զշուն արթուն, տիրասէր, եւ դիմակալ օտարի)։)

κυνικός cynicus, caninus κυνοί canes. Սեպհական շանց. եւ Նմանեալն շանց ըստ իմիք. շնակերպ. մակդիր դասու եւ աղանդոյ փիլիսոփայից աշակերտելոց անտիսթենեայ՝ վասն պէսպէս պատճառաց. որ եւ յն. բառիւ ԿԻՒՆԻԿԵԱՆ.


Շնականութիւն, ութեան

s.

cynism.

· Calfa


Շնացողական, ի, աց

adj.

adulterine.

· Calfa

NBHL (2)

Սեպհական շնացողաց եւ շնութեան.

Շնացողական ախտ, կամ կատաղութիւն. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. երգ.։)


Շնորհական, ի, աց

adj.

donative, gratuitous.

· Calfa

NBHL (5)

Տուրս ունիլ շնորհականս եւ զձրիս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 60։)

Գրելով զօրէնսն հոգւոյն ի սիրտս նոցա զշնորհականն։ Կրկին ընկալան շնորհս ըստ եղիսէի, զպատժականն համայն եւ զշնորհականն. (Երզն. մտթ.։)

Շնորհականքն ամենայն նորք են, եւ առաքինութիւն նոր. (Ոսկ. ես.։)

Շնորհականքն ամենայն յաստուծոյ նորք են, ապա եւ օրհնութեանցն նոր պարտ էր լինել։

χαριστήριος donativus, gratiae causa, sive in lege gratiarum factus. Ձրիական. պարգեւական. ներողական. եւ Որ ինչ սեպհական է նոր օրինացս շնորհաց.


Տաճկական, ի, աց

adj.

Turkish.

· Calfa


Տանողական, ի, աց

adj.

carrying, sustaining, bearing, supporting.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յոտս տանողականս կրողաց երկուց կառուցար. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Տանուտէրական, ի, աց

adj.

appertaining to the head of a house, feudal.

· Calfa

NBHL (3)

Սեպհական տանուտեառն եւ տանուտէրութեան. ցեղապետական. ընդհանրական. եւ Հայրենի.

Տանուտէրական պատիւն ազգին պարգեւելով։ Զաշխարհս տանուտէրական իշխանութեանն մինչեւ յայրարատ։ Կազմէ զթագաւորութիւն տանուտէրական ցեղապետութեան. (Խոր. ՟Բ. ՟Դ։ Արծր. ՟Բ. 3։ Վրդն. պտմ.)

Երբեմն տանուտէրական ինչ տեսուչ կացուցանեն, եւ երբեմն միայնակեցաց հաւասար առնեն զնա. (Եւագր. ՟Ի՟Զ։)


Տանջական, ի, աց

adj.

suffering torment or punishment.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՛ր վասն տանջականացն տրտմիմք, եւ սգամք, այլ ոչ վասն յանցականացն. (Ոսկ. ղկ.։)


Տանջանական, ի, աց

adj.

tormenting, torturing, inflictive, penal.

· Calfa

NBHL (1)

Գոլն տանջանական եւ պատուհասական եւ դիւրաշարժ առ ի բարկութիւն։ Ոչ տանջանական գոլն, եւ ոչ պատուհասական. (Արիստ. առաք.։)


Տանջողական, ի, աց

adj.

cf. Տանջանական.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ինչ կարէ տանջել. գործի տանջելոյ. տանջանական.

Հրեշտակք տանջողականք։ Հուր տանջողական. (Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։ Սարգ.։)

Զտանջողականն կշտամբութիւն։ Տանջողական զօրութիւնս առաքելով. (Նար. ՟Ժ՟Թ։ Վրդն. ծն.։)


Տանտալական, ի, աց

adj.

tantalizing.

· Calfa

NBHL (2)

ՏԱՆՏԱԼԱԿԱՆ կամ ՏԱՆՏԱՂԱԿԱՆ. Սեպհական տանտաղոսի արքայի փռիւգացւոց.

Հասանել ի բաղձական տանտալական պատիժս պատուհասից։ Տարադատ տանտաղական՝ տիւռենական տարակուսեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Մագ. ՟Խ՟Ա։)


Տապալական, ի, աց

adj. gr. declinable.

· Calfa

NBHL (2)

Թաւալական, եւ Հոլովական.

Զուղղականն, եւ զտապալականն. (Մագ. քեր. (ուր Երզն. հոլովական դնէ)։)


Դատաստանական, ի, աց

adj.

judicial, done by legal authority.

· Calfa

NBHL (1)

Եղելոցն պատճառ արարիչն գոլ աստուած, եւ աշխարհիս ապականութեամբ վասն դատաստանականին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Դատաւորական, ի, աց

adj.

judicial, done by authority of justice.

· Calfa


Դատողական, ի, աց

adj.

judicial;
critical.

· Calfa

NBHL (5)

Սեպհական դատաստանի եւ դատաւորաց դատողաց.

Մտանելոց էր ի բանակն, այսինքն ուր դատողական կայանքն էր. (Ոսկ. գծ.։)

Դատողական աթոռ, խրատ, կարգ կամ հանդէս, ատեան, ասպարէս. (Ագաթ.։ Շար.։ Եղիշ. յես.։ Սահմ. ՟Ի՟Ա։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Թ.։)

Տէր դատողական. (Մովս. քերթ. կարգ.։)

Մարմինս հոգւոյս իմ ... դատողական. (Նար. ՟Ի՟Բ։)


Դարբնական, ի, աց

adj.

belonging to a smith;
—ն, smithcraft.

· Calfa

NBHL (5)

Ոմանք յարուեստից գործականք են. հիւսնական, դարբնական. (Փիլ. այլաբ.։)

Դարբնական փուք. (Շ. թղթ.։)

Դարբնական իմն գոլ, եւ առանց ազատութեան, եւ ոչ արժանացեալ ամենեւին կոչիլ խրատ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)

χαλκευτικός fabrilis Սեպհական դարբնաց եւ դարբնաթեան.

Կամ βάναυσος, βαναυσικός artifex mechanicus, qui opus ad ignem conficit;
illiberalis Մեքենական, ծառայական՝ հանգոյն արուեստի դարբնաց.


Դարմանական, ի, աց

adj.

remediable, curative.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ ի բնութենէ մտաց, եւ ապա յիշատակացն (բարեաց) որ հանապազորդ լինին, այսինքն դարմանականն. (Ոսկ. ես.։)


Դեղաբանական, ի, աց

adj.

pharmaceutical.

· Calfa


Դերանունական, ի, աց

adj.

pronominal.

· Calfa


Դերասանական, ի, աց

adj.

comical.

· Calfa


Դժական

cf. Դժակ.

· Calfa


Դժականութիւն, ութեան

s.

barbarity.

· Calfa


Դժնդականամ, ացայ

vn.

to be angry, to make ones self odious, rude or troublesome.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ դուք մի՛ դժնդականայք ընդ իս. (Սոկր.։)


Դժոխական, ի, աց

adj.

infernal.

· Calfa

NBHL (9)

Որ ինչ անկ է դժոխոց՝ ըստ ամենայն նշ. իբր Դժոխային, այսինքն տարտարոսական, եւ լիմպոսական.

Շինէ եկեղեցի յանուն սուրբ պետրոսի առաքելոյն՝ անպարտելի դժոխական առաջնորդի. (Արծր. ՟Դ. 11։)

Գերեն զհոգի առ դժոխական պողոտայն։ Երկամբք վշտաց դժոխականաց։ Նիգ դրանց դժոխականն յարկի. (Նանայ.։ Նար.։ Անան. եկեղ։)

Մարդկային շնչովն առ դժոխականսն ժամանեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Իբր Գերեզմանական.

Կենդանացուցեր ի դադարմանէ դժոխական անբանութենէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)

Ինքն մեռեալ տնօրինական, կայր ի բանդին դըժոխական. (Յիսուս որդի.։)

Դժոխական իրք, կամ տառապանք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Վրդն. սղ.։)

Յեւայէ խաւար եւ քուն դժոխական, իսկ ի քէն լուսաւոր ճրագ աշխարհի. (Գր. սքանչ. առ կոյսն.) յամենայն նշանակութիւնս հայի։


Խափական լինել սրտի

sv.

to palpitate.

· Calfa


Խեղկատականք

s.

cf. Խեղկատակութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

ԽԵՂԿԱՏԱԿՔ ԽԵՂԿԱՏԱԿԱՆՔ. Խեղ կատակ կամ կատականք. խեղկատակութիւն.

Ի ծիծաղելոյ եւ իխեղկատականաց. (Յճխ. ՟Թ։)


Խժական, ի, աց

adj.

barbarous;
— բարք, barbarity.

· Calfa

NBHL (3)

Անուն կամ յրջորջումն խժական. Խժական լեզու, կամ ազգ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 60։ ՟Գ. 54։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Խժականաց եւ անզգաստից ատեցողացն զբարիս. (Յհ. կթ.։)

βαρβαρικός, βάρβαρος, -η, -ον barbaricus, barbarus, -a, -um. Բարբարոսական. վայրենի.


Խժականութիւն, ութեան

s.

cruelty, inhumanity, brutality.

· Calfa


Definitions containing the research ական : 10000 results

Արձանանամ, ացայ

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

· Calfa

NBHL (2)

Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)

Միտք մարդոյ ի խնամս չարին են արձանացեալ։ Յաստուած յուսալ եւ ի նոյն արձանանալ։ Ի կարծրականումբ անսասան վիմիդ յարակայեցեալ միշտ արձանացայց։ Հեզութեամբ արձանացեալ. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Ա. ՟Ղ՟Գ եւ Նար. կուս.։)


Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանացո՛ անփոփոխ պատրաստական վստահութիւն։ Զփափագ ըղձիցն արձանացուցեր։ Արձանացուսցես զմեզ ընդ հովանեաւ թեւոց սուրբ խաչիդ։ Մի՛ արձանացուցանեէ զմեղկութեանցն. (Նար.։)


Արձանութիւն, ութեան

s.

stability;
representation;
establishment.

· Calfa

NBHL (1)

Առ այս հայի նուիրական սեղանոյն արձանումն. (Լմբ. պտրգ.։)


Արձանումն, ման

s.

cf. Արձանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Առ այս հայի նուիրական սեղանոյն արձանումն. (Լմբ. պտրգ.։)


Արմանամ, ացայ

vn.

to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ընդ պիտանացուն մարդկան արմանան, եւ ոմանք ընդ մարգարէութիւնս արմանան։ Զհրեշտակական մատակարարութիւնն արմանամ։ Արմանայ, եթէ եւ այլն։ Որոց զհետ են, եւ արմանան, որք առանց խրատու են (որպէս պչնուլ, յարիլ)։ Ահա արմացայ ընդ դէմս քո եւ ի վերայ բանիս աղսորիկ. (որպէս հայել յերեսս, ակն առնուլ). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լին.։)


Արմուկ

s.

cf. Արմուկն.

· Calfa

NBHL (1)

Գեանաստորս ի գաւառին պրտուոյն՝ սակաւ մի վերամբարձեալ ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին. (Փիլ. տեսական.։)


Արմտիք, տեաց

s.

corn, corn-crops;
production, fruit, product.

· Calfa

NBHL (1)

Գտանի եւ յեզականն ԱՐՄՏԻ, որպէս Արմտիք, եւ Արմատ.


Արու, ուաց

adj.

male.

· Calfa

NBHL (1)

ἅρρην, ἅρσεν, ἁρσενικός mas, masculus Արի եւ նախապատիւ եւ իշխանական սեռն կենդանւոյ. որպէս ի մարդիկ այր, եւ որձ յանասունս.


Արուագիտութիւն, ութեան

s.

sodomy.

· Calfa

NBHL (1)

παιδεραστία, παιδαφθορία obscoenus puerorum amor Մեղաք սոդոմական. խառնակութիւն արուի ընդ արուի. արուամոլութիւն. մանկատռփութիւն.


Արուեստագէտ, գիտաց

adj. s. artisan, artist, master, author.

· Calfa

NBHL (3)

Վաճառականաց, եւարոեստագիտաց. (Շ. ընդհանր.։ եւ Փիլ. ստէպ։)

Իբր Արուեստագիտական.

ըստ ձերում արոեստագէտ վսեմական վերտառութեանդ. (Սիւն. առ գերմ.։)


Արուեստախօս

adj.

cf. Ճարտարախօս

· Calfa

NBHL (2)

Արուեստաբան. ճարտար ի խօսս. քաջ քերական, կամ քերթող.

Նախդիրն բաղադրական առ ի զարդ գեղեցկութեան յօրինեալ յարուեստախօսից. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Արուեստակեմ, եցի

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

· Calfa

NBHL (2)

Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)

Աւազակաբար ի խնդիրս անկանէր, թէ որպէս արուեստակեսցէ հանցէ զգանձն պատուական. (Վրք. ոսկ.։)


Արուեստաւոր, աց

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

· Calfa

NBHL (3)

Զտասն թիւն պատուեն թուական արուեստաւորք. (Տօնակ.։)

Բանական արուեստաւորք. (Պիտ.։)

Եւ Արուեստական. ճարտարական. ճարտարարուեստ (ինչ). եւ Հրաշալի.


Արուեստեմ, եցի

va.

cf. Արուեստակեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զերկաթ եւ զպատուական քարինոս, զոր ընկալեալ արուեստեալ ձեռաց՝ զարդարեն զթագաւորս. (Փարպ.։)


Արութիւն, ութեան

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

· Calfa

NBHL (4)

Խորհականութիւն եւ ողջախորհութիւն, արութիւն եւ արդարութիւն։ Եզերացեալ է խոհականութիւն առնելեօքն, իսկ արութիւնն համբերելեօքն. (Փիլ. այլաբ.։)

որպէս Այրութիւն, այսինքն այրական կամ արուական եւ կամ արական բնութիւն.

Արական կամ առնի անգամք.

Եթէ արութիւնք թորեսցեն ի տէրունական սեղանն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)


Արջային

adj.

arctic.

· Calfa

NBHL (1)

Սեպհական արջոյ. եւ Հիւսիսային.


Արտաբերեմ, եցի

va.

to utter, to pronounce.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաբերեցեր զյաւիտենական արդարութիւն. (Թէոդոր. խչ.։)


Արտաբերութիւն, ութեան

s.

pronunciation.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ յն. ոճոյ, որպէս Յուղարկաւորութիւն, եւ դամբանական հռչակ. ἑκφορά funus, divulgatus


Արտադրեմ, եցի

va.

to produce;
to express.

· Calfa

NBHL (7)

Արտադրել զքահանայապետութեան որոշմունս, կամ զաստուածաբանական տպաւորութիւնս. (Դիոն.։)

Զպատուական եւ տիեզերական հաւատոյս մեր արտադրեցին սահման. (Կիւրղ. հանգ.։)

Զորոյ պախարականս ոչ կարեմ ըստ արժանւոյն արտադրել. (Պիտ.։)

Կենացաղականացս՝ փութովարտադրեմք զանձինս, եւ մշտանջենաւորապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 58։)

Զհեբրայական բարբառն փոխանակ կուսի երիտասարդուհի արտադրեցին. (Բրս. ծն. (ա՛յլ ձ. արտագրեցին)։)

Զմի եւ զնոյն վհատութեան ծնունդս արտադրեն։ Մայր, զի զհարուստ դարուց ամբարեալսն ի քթթել ական արտադրէ. (Նար. ՟Ժ. եւ Նար. մծբ.։)

Զշնչական ստորին խաբէութիւնս փոխանակ ի նմա արտադրել. (Սարկ. լուս.։)


Արտալածեմ, եցի

va.

to drive out, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքոյ ի քաղաքէն արտալածիւր։ Արտալածէր զբնակութիւն սանդարամետական դասուն. եւ այլն. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ։)


Արտահալածեմ, եցի

va.

cf. Արտալածեմ.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԱՐՏԱԼԱԾ. Հալածական.

Արտահալած առնէր զնոսա ի վայելչական տնկոց դրախտին. (Զքր. կթ.։)


Արտայայտ

adj. adv. evident, clear;
evidently.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգական ծագեցելոյ՝ աներեւոյթք այլոց աստեղացն փայլմունք են, եւ մտեցելոյ արտայայտք. (Փիլ. այլաբ.։)


Արտայայտեմ, եցի

va.

to declare, to express, to utter.

· Calfa

NBHL (1)

Կշռակի չափովք արտայայտեալ բոլորեցուն ընձեռեաց վայելչական վարդապետութիւնս. (Պիտ.։)


Արտաշնչութիւն, ութեան

s.

perspiration, exudation, exhalation;
vapour.

· Calfa

NBHL (2)

Զընդունական դրունսն թիւրելով ... եւ փակելով, տրտմութիւն առտուիցէ, եւ արտաշնչութիւնս. (Պղատ. տիմ.) յն. ἅση fastidium

Կականումն, եւ արտաշնչութիւնք. (Մագ. ՟Զ։)


Արտասահմանեմ, եցի

va.

cf. Աքսորեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Արտասահմանիցիք ոչ ի տնկախիտ դրախտէն, այլ ի նոյն ինքն յէական բարւոյն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)


Արտասահմանութիւն, ութեան

s.

cf. Աքսոր.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ մահու զարտասահմանութիւն ի վերայ քահանայականացան հասուցանէր. (Սոկր.։)


Արտասանութիւն, ութեան

s.

pronunciation, articulation, recitation.

· Calfa

NBHL (2)

Արտասանութիւն է բան պատմական՝ ի դէմս ածելով երեւելապէս զյայտնեալն։ Արտասանութեանցս ոմանք են պարզք, եւ ոմանք շարալծեալք։ Արտասանութիւն աբրահամու, յորժամ զչորսն վանեաց զթագաւորս, եւ այլն. (Պիտ.։)

ὐποτύπωσις, διατύπωσις descriptio Ասացուած. բան. ճառ. պատմութիւն. եւ ըստ հռետորաց՝ Նկարագրութիւն, կամ ստորագրութիւն պատմական.


Արտասուաթոր

adj.

lachrymal, that sheds tears.

· Calfa

NBHL (1)

Արտասուաթոր կականումն, կամ պաղատանք. (Յհ. կթ.։) (Խոսր.։)


Արտասուեմ, եցի

vn.

to weep, to shed tears;
to lament, to groan, to complain;
to deplore.

· Calfa

NBHL (1)

Բնական է մեզ ի խնդութենէ անտի արտասուել. (Լմբ. սղ.։)


Արտասուք, սուաց

s. pl. tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.

· Calfa

NBHL (2)

Թէպէտեւ զյորդանանն գետ բոլորովին յարտասուս աչաց իւրոց եհեղ, ոչ բաւական համարի. (Կլիմաք.։)

Դժոխք պարտեցաւ, ապականութիւն լուծաւ. ըստ այսմ իսկ երկաքանչիւրքն կորեան յարհաըւէ (քրիստոսի). (Գանձրն.։)


Արտաքին, աքնոց

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Բացական, եւ օտար (տեղի, իրք, անձն) իբր ռմկ. դրսի, հեռու. եապանճը.


Արտաքոյ

prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.

· Calfa

NBHL (4)

Ետու քեզ զսիկիմ սեպհական արտաքոյ եղբարց քոց։ Արտաքոյ օրինաց։ Արտաքոյ վարդապետութեանն՝ զոր դուքն ուսայք. եւ այլն։

Արտաքոյ այլոցն տրոհեալ։ Արտաքոյ արժանեաց, կամ իրաւանց. վայելչականին, կամ արժանւորին, յարմարականին։ Արտաքոյ բոլոր վշտակիր հեծութեան։ Արտաքոյ այցելութեան։ Արտաքոյ ամենայն անգոսնելի կրից, կամ անասնական կրից։ Արտաքոյ կամացն Աստուծոյ. արտաքոյ բնութեան, կամ մտաց, կամ զգայութեան. եւ այլն. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ Պիտ.։ Նար.։ Շ. բարձր. եւ Շ. ամենայն չար. եւ այլն։)

Իսկ բացառական խնդրով, իբր Հեռի, անխտիր է մ. եւ նխ.

Կա՛մ զմարմինն վնասէ, կամ զարտաքոյսն՝ զինչսն յափշտակելով։ զարտաքոյսն, այսինքն զստացուածս։ Տիրեն ի վերայ մարմնականացն եւ արտաքոյց։ Իմաստասիրութիւն զբնութիւն էիցն գիտէ. իսկ զարտաքոյս բնութեանց եւ զհետեւողս էր գիտել արհեստից. (Սահմ. ԺԱ։)


Արտաքուստ

adv.

out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.

· Calfa

NBHL (1)

Զարտաքուստան եւ զի ներքուստն պէտս։ Զարտաքուստ օգնականութեանցն պէտս. (Պիտ.։)


Արտաքս

adv.

out, outwardly.

· Calfa

NBHL (3)

Այլուր՝ ըստ յն. յագարակի, ի մեզ՝ ի բացի, ի վայրի։ Կամ Արտաքս՝ ծագէ ի հյ. մասնկանէս արտ, որ ի բաղադրութիւնս ըստ յն. է էք, էքս. եւ յանգն հյ. աքս, (յորմէ եւ աքսոր) նոյնանայ ընդ յն. էքսօ, այսինքն արտաքս. ի դուրս. արտաքոյ. տրական եւ ներգոյական նշանակութեամբ. թո՛ղ զի գրիչք՝ ուր տեսանեն առ հինս դրոշմեալ ԱՐՏԱՔՈ, այսինքն արտաքոյ, ստէպ երեւին ընթերցեալ եւ գրեալ՝ ԱՐՏԱՔՍ. դո՛ւրս, դո՛ւրսը.

Սա ամենայն օրինաց՝ որ մտացն է, արտաքս գնացեալ, պարտական է. (Լմբ. տնտես.) լինի նխ. եւ մ։

Ոչ մտանէ ի ներքս ասացեալք յականջսն, այլ իբր ի բաց եւ յարտաքս հեղեալ լինի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 104։)


Արտունութիւն, ութեան

s.

privilege, prerogative, right, favour, exemption, immunity.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՏՈՒՆՈՒԹԻՒՆ որ եւ գրի ԱՐՏՕՆՈՒԹԻՒՆ. Նիւթական թարգմանութիւն յն. ձանյնիս ἑξοχή կամ ὐπεροχή որ եւ ԳԵՐՈՒՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. eminentia, excellentia. Նախապատուութիւն. յառաջամասնութիւն. առաւելութիւն. վսեմութիւն.


Արտօսր

s.

tear;
cf. Արտասուք.

· Calfa

NBHL (1)

Յարտօսր կականման։ Ի դառն արտօսր զարթուցանէր. (Յհ. կթ.։)


Արտօսրահառաչ

adj.

that sighs and weeps.

· Calfa

NBHL (2)

Կանայք տղայովք հանդերձ արտօսրահառաչ ձայնիւ գերեալ լինէին. (Կականտ։)

Արտօսրահառաչ կականելով. (Պիտ.։)


Արփագեղք

s. pl. sun and moon.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ է շրջան մի. ամք ՟Շ՟Լ՟Բ. զի արփադեղքն շարադրեալ միական ընթացիւք երթալ ընդ չափողին գիշերոյն պարառութիւն, եւ այլն. (Տօմար.։)


Արփամերձ

adj.

near the sun.

· Calfa

NBHL (1)

Մերձ արփւոյ. մօտ յեթեր, կամ ի կամար արեգական.


Արփեան, փենից

adj.

solar;
luminous, bright, celestial.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՓԵԱՆ կամ ԱՐՓԵՆԻ. Արփային. արփիական. լուսաւոր. հրեղէն. եւ գ. Երկինք. լուսաւորք. երկնայինք. լուսեղէնք. լոյս. արփի.


Արփի, փւոյ, փեաց

s.

sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.

· Calfa

NBHL (6)

Ոչ արեգական պայծառութիւն, եւ ոչ արփինն վերին համեմատին պայծառութեան այնր պսակաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)

Անմոլար աստեղքն բերին ի վերնում գօտւոջն, եւ ամենեւին ցրտութիւն, եւ միջնորդ են արեգական եւ արփւոյ, եւ զանշէջ տոչորումն արփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.։)

Զարագընթաց շարժումն արփին (այսինքն երկնի), զարեգական՝ լուսաբերին, կացոյց հանդէպ գաբաւոնին։ Փեսայն իջմամբ ցօղատարափ՝ համբուրէ զտիպըն լուսոյ արփ. (Յիսուս որդի. եւ Լմբ. յիշ. առակ.։)

Զի մի՛ այս զգալի եւ նիւթական աշխարհս կիզեսցի յարփի ճառագայթից աննիւթ եւ անիմանալի երկնից։ Ստուեր ջրոյն զիմանալի լոյսն արփի եւ վերին երկնին փակեալ արգելեաց. (Զքր. կթ.։)

որ եւ ԱՐՓ, փի, փից. αἱθήρ aether գրի եւ ԱՐՓԱՅ (ի բարդութիւնս), եւ ԱՐՓԻՆ. ըստ յն. եթեր. որպէս թէ կիզող. որ է լծ. ընդ պ. ատր, ազէր, այսինքն հուր. ըստ հյ. որպէս թէ Արեւի, կամ արեւային, արեւամերձ վայր. այն է Եթեր լուսաւոր ի վեր քան զօդս մինչեւ ի հրեղէն երկինս. պարունակ արեգական. վայրք լուսաւորաց կամ մոլորակաց. լոյս. եւ Հրեղէն կամար, հուր տարրական. օդ վերին. երկինք ստորին կամ միջին կամ վերին.

ԱՐՓԻ, կամ ԱՐՓԻՆ. ա. αἱθέριος aethereus Արփային. հրային. լուսաւոր. եթերական.


Արփիագեղ

adj.

beautiful, luminous like the sun, bright, brilliant.

· Calfa

NBHL (1)

Գերազանց արփիագեղ ճառագայթեալ՝ քան զոր մովսեսին երեւեցաւն երբեմն ի սինէական լերինն. (Զքր. կթ.։)


Արփիագնաց

adj.

that walks boldly in the light;
that goes to heaven or towards the sun.

· Calfa

NBHL (1)

Յիմացականն զուարճացեալ, եւ արփիագնաց եղեալ, արհամարհէ զոր զգայարանացն հեշտութիւն։ Զօրացեալ սիրովն՝ սկսանի արփիագնաց լինել. (Լմբ. սղ.։)


Արփիաճաճանչ

cf. Արփիահրաշ.

· Calfa

NBHL (1)

Արփիաճաճանչ ականն արեւու. (Նար. յիշ.։)


Արքայաբար

adv.

royally.

· Calfa

NBHL (1)

Արքայաբար որդեգրեալ՝ ընդ քեզ ի ժառանգութիւն հօրդ մատուսցես. (Նար. ՟Ղ՟Գ։) Եւ այնպէս արքայաբար մտանէ ի կայսերականն մարզարան ... Արեւելեայց ամենեցուն արքայաբար առնել տեսչութիւն. (Կաղանկտ.։)


Արքայանիստ

adj. s.

where the king resides;
— քաղաք, capital.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր արքայն նստի կամ բնակի. թագաւորական, կամ թագաւորեալ (քաղաք).


Արքայապատիւ

cf. Արքայաշուք.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զյարդ արքայական. արժանի արքայի. իբր արքայավայել, կամ արքայաշուք.


Արքայիկ՞՞՞օձ

s.

basilisk (lizard).

· Calfa

NBHL (1)

Օձարքայիկն բնաւ յերեւելն իւրում ունի զմեղանչական զօրութիւն. (Կոչ. ՟Թ։)


Արքայութիւն, ութեան

s.

royalty, reign, kingdom;
heaven, paradise.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս Աստուծոյ սեպհական է արքայութիւն, եւ մեզ կամեցաւսեպհական առնել զարքայութիւն ի ձեռն ուղիղ հաւատոց եւ ճշմարիտ վարուց. (Խճխ. ՟Ի։)


Արքեան

adj.

royal;
— թագաւորութիւն, reign;
— տիկին, queen, royal princess.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Արքայեան. արքայական.