Entries' title containing ական : 2182 results

Քաղցրական, ի, աց

adj.

sweet.

· Calfa

NBHL (4)

Ծովն աղէնայր առ ի չմտանել ջուրցն քաղցրականաց։ Զվհատեալսն զարթուցանմեք քաղցրական յուսով. (Ոսկ. հերոդ. եւ Ոսկ. ես.։)

Քաղցրական մխիթարութեամբ զտածութիւնն ունել. (Բրս. թղթ.։)

Քաղցրական բանիւք գրէր առ նա։ Քաղցրական բանիւք պատրեն զսիրտս անմեղացն։ Կոչէ առ ինքն քաղցրական բանիւք զթշուառական անձն. (Լաստ.։)

Զհոգին եհան սիրով քաղցրական։ Գովէին ձայնիւ քաղցրական. (Գանձ.։)


Քամահական, ի, աց

adj.

contemptible, despicable.

· Calfa

NBHL (1)

Քամահականն այն ցանկութիւնք։ Թէ ախորժէ ոք, եւ չառնէ քամահական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Քանակական, ի, աց

adj.

quantitative.

· Calfa


Քանականամ, ացայ

vn.

to be limited in quantity.

· Calfa

NBHL (1)

Տեղի եւ ուրական մարմինք ըստ ինքեանց՝ ըստ պատահմանց ի թանձրութեան քանականայ. (Նիւս. բն. ՟Բ։)


Քանոնական, ի, աց

adj.

regular.

· Calfa


Վարչական, ի, աց

adj. s.

governmental;
—ն, cf. Վարչութիւն.

· Calfa


Վարսական, ի, աց

adj.

hair.

· Calfa


Վաւաշական, ի, աց

adj.

unchaste, immodest, libidinous.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ հայի առ վաւաշոտութիւն. խենեշական.

Զվաւաշական եւ զմոլեկան պարսն (յն. վագխիաս) յարմարէ (դիոնիւսոս, որ եւ բաքոս). (Պղատ. օրին. ՟Բ։)


Վաւերական, ի, աց

adj. s.

authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.

· Calfa

NBHL (6)

Վկայ վաւերական։ Ժամանակագրութիւն վաւերական։ Մատեան վաւերական։ Վաւերական վարկան։ Զի եւ տուն այս վաւերական է քան զայն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Յհ. կթ.։ Սամ. երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

Թէեւ տոմսն այն գրեալ չլինիցի վաւերական. (Ոսկ. ես.։)

Ի յիշատակ վաւերական յոքնաթշուառ եւ թարմատար անձինս եղկելւոյ. (Սարգ. յիշատ.։)

Զվաւերականն մեծագին ածեալ ի մատն։ Զվաւերականն իւրովի եդ ի մատն նորա. (Ուռպ.։ Կրպտ. յռջբ. սարգ.։)

Ի բոլորեսին յայն թուղթսն վաւերական մատանին վասակայ եդեալ էր. (Եղիշ. ՟Է։)

ՎԱՒԵՐ, մանաւանդ ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ. δεκτός acceptabilis κυριότερος dignior. (լծ. պ. պաւէր, հաւատ, հաւատալի. պաւէր գէրտէն, հաւատալ. եւ յն. վէվէօս. լտ. վալիտուս, հաստատուն. զօրեղ). Արժանահաւատ. ընդունելի. հաւատարիմ. հաւաստի. պատուական. տիրագոյն. ստոյգ.


Վաւերականութիւն, ութեան

s.

authenticity, validity;
legalization, authorization;
ratification, sanction.

· Calfa


Վերաբանական, ի, աց

adj.

analogical.

· Calfa

NBHL (2)

Պատուականագոյն է քան զմարգարիտ, զոր (ինչ) կամիմ ածել ի վերաբանական անդնդոց. (Ոսկ. խչ.։)

ἁναλογικός analogicus, proportionalis. Համեմատական. նմանական. խորհրդաւոր.


Վերաբերական, ի, աց

adj.

relative.

· Calfa


Վերադրական, ի, աց

adj.

cf. Վերագիր;
— անուն, surname.

· Calfa

NBHL (6)

Կոչումն վերադրական անուանն (սիմոնի՝ պետրոս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)

Մի քան զմի են գերազանց վերադրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Բացբարձական աստուածաբանութիւնքն գերագոյնք են եւ հզօրագոյնք յաստուած քան զվերադրականսն. եւ են վերադրականք, որպէս յորժամ ասեմք զաստուած թագաւոր, ի վերայ նորին դնելով զամենայն, եւ տէր, եւ բարի, եւ լոյս. (Վահր. երրդ.։)

ἑπίθετος adjectivus, impositus. Մակագրական. մակդիր, մակակոչ.

Եւ ὐπερθετικός superlativus. Գերադրական. առաւելեալ.

Եւ καταφατικός affirmativus. Դրական, ստորասական.


Վերածական, ի, աց

adj.

reductive;
anagogical, anagogetical.

· Calfa


Վերականգնեմ, եցի

va.

to raise again, to restore, to set up again.

· Calfa

NBHL (4)

Իջոյց զեղիա ... վերականգնեաց զմովսէս. (Եփր. այլակերպ.։)

Վերականգնեցեր ի փրկութիւն կենաց։ Որ զտիրական քո պատկեր լուսով ճրագի քո գտեալ վերականգնեցեր. (Մաշտ.։ Շար.։)

Վերականգնեա՛ ահաւոր։ Վերականգնեսցես ի կենդանութիւն իբր զսիրելին յանշնչական մեռելութենէ. (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ը։)

Վերականգնին ամենայն արարածս ի յայտնութեան նորա փառացն. (Մաշկ.։)


Վերականգնումն, ման

s.

rising, restoration.

· Calfa

NBHL (2)

Վերականգնիլն. յառնելն.

Դաւիթ պատմէ զիւրոյ գլորմանն վերականգնումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Վերբերական, ի, աց

adj.

relative.

· Calfa


Վերլուծական, ի, աց

adj. s.

analytic, analytical;
—ք, analytics.

· Calfa

NBHL (7)

Վերլուծական հանճարզանազանութեանցն ասէ զմեկնողականն. (Մաքս. ի դիոն.։)

Վերլուծական բացատրութեամբ։ Վերլուծական մտօք զայլ ի նոյն յարեսցուք. (Մագ. ՟Լ՟Ե։ Տօնակ.։)

Վերլուծականին գործ (է՝) քակտելն ինչ յայնս, յորոց եւ գոյացեալ գոյ։ Վերլուծականն ի շարադրելոցն սկսանելոյ ի պարզագոյնն երթեալ յանդի. (Անյաղթ պորփ.։)

Արդ այսոքիկ, որպէս ի վերլուծականս ասի, այսպէս դասեալ է. (Պերիարմ.։)

Դաւթի անյաղթ փիլիսոփայի մեկնութիւն ժդ գլխոցն արիստոտէլի վերլուծականաց։ Դիտաւորութիւն արիստոտէլի ի վերլուծականսն՝ են բուռն հարկանել զպարզ հաւաքմանէ (այսինքն զձեռնարկութենէ ի կազմել զեզրակացութիւն ապացուցական). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)

ἁναλυτικός, -κή, -κόν resolutivus, resolutorius. Կարդեալ ի վերլուծանել զբաղադրութիւն, եւ զդժուարութիւն կամ զմթութիւն. մանրամասն բացատրիչ. մեկնողական.

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆՔ գ. ἁναλυτικά analytica. Սեպհականեալ անուն միոյ ի գործոց արիստոտէլի.


Վերնական, ի, աց

adj. s.

superior, celestial;
aerial, ethereal;
cf. Վերին;
angel.

· Calfa

NBHL (3)

Վերնական նախախնամութիւն, կամ զօրութիւն. վերնական կառք, կամ աստղ, կամ հուր, կամ ջուրք. (Պտմ. աղեքս.։ Նանայ.։ Շար.։ Շ. տաղ ծն.։ Եփր. թագ.։ Նար. յովէդ.։)

Վերնական զօրք Վերնականացն պարերգութեամբ։ Վերնականն երկնի։ Վերնականիդ սիրոյ տեսութիւն. (Նար. ՟Դ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)

Սա վերաբերէ հըրոյ նման, որպէս բնութիւն է վերնական. (Յիսուս որդի.։)


Վերջնական, ի, աց

adj.

final, last, extreme;
peremptory.

· Calfa

NBHL (2)

Զառաջին չարիսն միջնովքն եւ վերջնականօքն թո՛ղ ինձ. (Նար. ՟Ծ։)

Արդ ըզմըրուրըն վերջնական (կամ վերջական), արբցես եւ դու ըզգլորական. (Շ. եդես.։)


Վերտառական, ի, աց

adj.

epigrammatical.

· Calfa


Վեցամսական, ի, աց

adj.

half-yearly.

· Calfa


Վեցանձնական, ի, աց

adj.

containing six persons;
carrying six persons.

· Calfa

NBHL (1)

Կազմեալ ճրագարան, զբունն եւ զստեղունսն վեցանձնական, եօթնահանջեան. (Գանձ.։)


Վէսական, ի, աց

adj. adv.

arrogant;
haughtily.

· Calfa


Վիճաբանական, ի, աց

adj.

litigious, polemical.

· Calfa


Վիճակագրական, ի, աց

adj.

statistical.

· Calfa


Վիմագրական, ի, աց

adj. s.

lithographical;
lithographic printing-office.

· Calfa


Վիմադրական

cf. Վիմախարիսխ.

· Calfa

NBHL (1)

Անտապալելի տանն է նշանակ վիմադրական անվտանգ կամ անդղրդելի. (Նար. մծբ.։)


Վիմական, ի, աց

adj.

stony;
stone;
living in a stone.

· Calfa

NBHL (3)

Սեպհական վիմի. վիմեղէն. կարծր. խիստ.

Գոյութիւն լերդիս վիմական։ Մի՛ անցցուք ասէ ընդ կարկառս եւ ընդ բլուրս վիմական չարութեամբ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Վրդն. ծն.։)

Աբբայն յովհաննէս վիմական ծեր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Փարիսական, ի, աց

adj.

pharisaical, hypocritical.

· Calfa

NBHL (3)

Սեպհական կեղծաւոր եւ քրիստոսամարտ փարիսեցւոց.

Փարիսական յորդորն, եւ հրէիցն ճունչն է. (Յհ. կթ.։)

Մեկնեցան ի փարիսական մոլորութենէ. (Համամ առակ.։)


Փարիսականութիւն, ութեան

s.

pharisaism.

· Calfa


Փափկական, ի, աց

cf. Փափկալի.

· Calfa

NBHL (1)

Հանեալ այնուհետեւ զմարդն ի փափկական հանգստեան դրախտէն։ Պահել զփափկական զայն դրախտ։ Ուր ճոխանայր՝ ադամըն հին՝ անդ փափկական. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Փեսայական, ի, աց

adj.

pertaining to the bridegroom, marital, conjugal.

· Calfa

NBHL (3)

Փեսայական զարդու հրճուելով. (Նիւս. երգ.։)

Հարսն երկնանման, յուսիկ (այսինքն Յիսուս) փրկական, քեզ փեսայական. (Գանձ.։)

νυμφικός sponsalitius. Սեպհական փեսայի եւ փեսայութեան.


Փիլիսոփայական, ի, աց

adj.

philosophical.

· Calfa

NBHL (4)

Տրդատիոս՝ էր տեղեակ փիլիսոփայական մտաց հանճարագիտութեան. (Ագաթ.։)

Մեծն Սահակ՝ տեղեկացեալ փիլիոսփայական արուեստիցն ցուցանիւր. (Փարպ.։)

Սողոմոն կաթուղիկոս՝ վարժեալ եւս էր ի փիլիսոփայական արուեստս։ Ի վարդապետս փիլիոսփայական արհեստիցն։ Պորփիւրի՝ յառաջին փիլիսոփայական պատմութենէն. (Յհ. կթ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Եւս. քր.։)

φιλοσοφικός philosophicus. Որ ինչ անկ է փիլիսոփայութեան կամ փիլիսոփայից. իմաստասիրական.


Փոխաբերական, ի, աց

adj.

metaphorical, figurative, allegorical.

· Calfa


Փոխադրական, ի, աց

adj.

contagious, infectious;
cf. Տարափոխիկ.

· Calfa


Փոխանցական, ի, աց

adj. gr.

moveable, strolling;
transitive.

· Calfa

NBHL (4)

μεταβατικός transitivus, fluxus. Անցողական. փոխադրական. տեղափոխական. հոսական.

Ըստ յարձակմանն շարժութեան տեսակք. փոխանցականն, եւ շարժական մարմնոյն ըստ ամենայնիվ, եւ ձայնականն։ Իսկ ոտք է փոխանցական գործարան. (Նիւս. բն.։)

Այս մինչ ի վեց մասն աշխարհիս փոխանցական, մասունք ժամուց որք անդ լինին եօթնեւտասան. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Գնտաձեւ շարժի անձն, ընդ որում ընտանեբար լուսափայլի նմա գիտութիւն Աստուածային.. . որպէս չարախառնիւք եւ փոխանցականօք ներգործութեամբ. (Դիոն. ածայ.։)


Փոխատրական, ի, աց

adj.

successive.

· Calfa

NBHL (2)

Իսկ ի յերկրորդ մասինըն ժամք երկոտասան՝ տիւք եւ գիշերք միմեանց լինին փոխատրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

μεταδοτικός communicativus. Փոխադարձական. որ ինչ հայի ի տուրեւառ իմն.


Փոխարկական, ի, աց

adj.

mutable.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ անմարմին բնութիւնն եղեւ եյլայլական, եւ կամ մարմնոյ ինչ թանձրութեան փոխարկական։ Ջերմին եւ չոր՝ ցրտին եւ գէճ՝ բնաւորական, զի աստեղաց բնութեանց է յոյժ փոխարկական։ Սա յարեւելս գոլով բոլոր իսկ ի լրման, եւ առ սակաւ սակաւ խաւար փոխարկական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Փոխարքայական, ի, աց

adj.

vice-regal.

· Calfa


Փողական, ի, աց

adj.

pertaining to the trumpet.

· Calfa

NBHL (2)

Փողահար, եւ Փողահարական հանդէս.

Յաւելաւ փողականն, եւ յաղթէր տիմէոս հեղիացի. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Փողարական արուեստ

sn.

trumpeter's vocation.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ փողարական արուեստից շնչեալ հարկանիցի. (Նիւս. կազմ.։)


Փոսփորական, ի, աց

adj.

phosphoric.

· Calfa


Փոսփորականութիւն, ութեան

s.

phosphorescency.

· Calfa


Փորձական, ի, աց

adj.

experimental;
empiric;
tried, proved.

· Calfa

NBHL (5)

Ուր իցէ փորձ կամ փորձութիւն, որպէս փորձօղ, փորձողական. փորձանաւոր. փորձիւ հաստատեալ.

Բով փորձնական է։ Առ ի պատարագել զփորձնական զոհն զիսահակ. (Ճ. ՟Ա.։ Ագաթ.։)

Որ ի քուն են, ոչ տեսանեն զիրս ճշմարիտ, այլ փորձնական կենցաղոյս ծովու զանդորրութիւն. (Բրսղ. մրկ.։ Երզն. լուս.։)

Եւս եւ աստ ասացից փորձականս. (այսինք փորձով ստուգեալս. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)

Աստցեալ են փորձականքն։ Ասացին ոմանք ի փորձականացն։ Ոչ է պարտ զառաջին իմաստնոցն եւ փորձականացն խրատուցս զանց առնել, կամ հակառակիլ. (Վստկ.։)


Փորձականութիւն, ութեան

s.

empiricism.

· Calfa


Փորձառական, ի, աց

adj. s.

experimental;
—ք, touch-needles, assaying piece or slip.

· Calfa


Տառագծական, ի, աց

adj.

literary.

· Calfa

NBHL (1)

Տառիւք գծագրեալ. գրով դրոշմեալ. գրաւորական. Ընծայեցի քեզ սուրբ նշան ի սկտեղս խանթից զտառագործական արտադրութիւնս. (Թէոդոր. խչ.։)


Տառապական, ի, աց

adj.

unhappy, wretched, miserable.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տառապական չարեաց թշուառութենէն խոյս տուեալ փախչէր. (Փիլ. իմաստն.) յն. մի բառ κακοπραγία.


Տասանորդական, ի, աց

adj.

decimal;
cf. Կոտորակ.

· Calfa


Definitions containing the research ական : 10000 results

Աշխարհաբնակ

adj.

that inhabits the world or a country;
cosmopolitan.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՇԽԱՐՀԱԲՆԱԿ ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ. Որպէս Գաւառական. ռամիկ. խառնիճաղանջ. շինական.

Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)


Աշխարհագիր

s.

geographer;
cosmographer;
geography;
cosmography, poll-tax;
— առնել, to take a census, cf. Աշխարհագրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁπογραφή. descriptio, λαογραφία, vulgi descriptio կամ բայիւ ἁπογράφω, -ομαι, describo, -or. Գրութիւն եւ Գրուած համաշխարհական ի դիւան արքունի. քննութիւն. թիւ համարոյ մարդկան անցեալ ի գիր. գայտ. թեֆթիշ, թեհրիլ, քիւթիւք, տէֆթէր.


Աշխարհագործ

s.

Creator of the world.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Որ ինչ եղեալ է յաշխարհի. եղականք համօրէն.


Աշխարհագումար

cf. Աշխարհախումբ.

· Calfa

NBHL (2)

Գումարեալ ի լրութենէ աշխարհի կամ գաւառի. համաշխարհական.

Ի մէջ տիեզերական աշխարհագումար քում հրապարակին. (Մարաթ.։)


Աշխարհաժողով

adj.

cf. Աշխարհախումբ.

· Calfa

NBHL (1)

Ժողովեալ յամենայն աշխարհէ, կամ ի տեղեաց տեղեաց. համաշխարհական. տիեզերաժողով. աշխարհագումար. յոգնախումբ. հանդիսական.


Աշխարհախորհ

adj.

thought or done by universal consent.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեալն համաշխարհական խորհրդով.


Աշխարհակալ, աց

s.

conqueror;
monarch, emperor, prince.

· Calfa

NBHL (1)

Փառաւորեալք ի յերկրի ճոխութեամբ աշխարհակալք։ Չորից բարբարոսական աշխարհակալացն. (Պիտ.։)


Աշխարհակեաց

adj.

secular, laical, temporal.

· Calfa

NBHL (1)

Որով իւիք լինի կեալ ըստ աշխարհի. աշխարհիկ. յաշխարհական վիճակի.


Աշխարհակեր

adj.

that consumes the universe.

· Calfa

NBHL (1)

Կերօղ աշխարհի. ապականիչ. գիշատիչ. արեանարբու. աշխարք չափօղ.


Աշխարհակերպ

adj.

worldly, secular.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ունի զկերպ կամ զձեւ աշխարհի, եւ աշխարհականի.


Աշխարհակիր

adj.

that sustains the world.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի ինչ կրի յաշխարհի աստ, կամ ըստ աշխարհի լինի. աշխարհական. աշխարհային. երկրաւոր. կենցաղական.


Աշխարհակործան

adj.

that destroys the world.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխարհակործան յեղումն ապականութեան ի վերայ ածել. (Պիսիդ.։)


Աշխարհամէջ, միջի

s.

public square or place in a town or country.

· Calfa

NBHL (1)

Միջին վայր աշխարհի, երկրի, քաղաքի. հրապարակ. հրապարակական.


Աշխարհային

adj.

worldly, profane;
secular, lay, temporal.

· Calfa

NBHL (3)

Աշխարհական. իբր կենցաղական, երկրաւոր, մարմնաւոր. տարրական. աշխարհի. աշխրքի. տիւնեեվի.

Աշխարհիկ ոք. ժողովրդական, ռամիկ. աշխրքի մարդ, աշխարական.

Զհեռաւոր աշխարհայինն (այսինքն զօտարականն) ի փառս բարձրութեան կարգէին. (Նար. խչ.։)


Աշխարհաշէն

adj.

that causes a country to nourish;
blooming, in bloom.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր Աշխարհաշինական. կենցաղօգուտ.


Աշխարհասէր

adj.

worldly, attached to the wordly vanities.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ իբր Աշխարհասիրական.

Սիրելի աշխարհի. հաճոյական մարդկան.


Աշխարհավար

adj.

political;
secular.

· Calfa

NBHL (1)

Այն ինչ իրք՝ որովք լինի քաղաքավարիլ յաշխարհի. աշխարհային. քաղաքական. աշխարհական. մարդկային.


Աշխարհավարութիւն, ութեան

s.

policy;
secularlife.

· Calfa

NBHL (3)

Քաղաքավարիլն յաշխարհի. կեանք աշխարհի կամ աշխարհականի. կենցաղ բարեկեցիկ.

Յիւր ճանապարհն ամբիծ լինիցի, աշխարհականն յաշխարհավարութիւնն, ամուսնացեալն յամուսնութիւնն։ Թէ՛ իշխան է, թէ ընդ իշխանութեամբ, թէ ի կարգ աշակերտութեանն, թէ յաշխարհավարութեան։ Արհամարհելով զօրէնսն՝ եւ աշխարհավարութիւնն ոչ յաջողի նոցա. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)

Յաղագս բժշկական արհեստիցն, որ վասն մարդկութեան առողջութեան, եւ ապա յաղագս աշխարհավարութեան պիտոյացմանն. (Վստկ. ՟Ժ՟Է։)


Աշխարհատես

adj.

that has seen much of the world;
known by all, notorious, public, manifest;
— ցուցանել, to publish, to make known.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՇԽԱՐՀԱՏԵՍ. Տեսանելի առաջի ամենայն աշխարհի. ակներեւ տիեզերաց. ուր է հանդէս համաշխարհական հանդիսացեալ.


Աշխարհաւանդ, ից

s.

public-house;
pot-house;
wine-shop.

· Calfa

NBHL (2)

գրի եւ ԱՇԽԱՐԱՒԱՆԴ. καπηλεῖον. caupona, popina, σκηνή, tabernaculum, taberna, contubernium. Կապելայ. կապելանոց. պանդոկի. տուն եւ կրպակ գինեվաճառաց եւ գուսանաց. իբր աշխարհի հասարակաց կամ աշխարհականաց իջաւան. մէյխանէ, խումխանէ, խումար խանէ.

Յաշխարհաւանդ կապեղանոցսն եւ ի կրպակս անխտիր մտանիցեն։ Զի՞նչ օգուտ իցէ բազում ոսկի յանձին կրել յաշխարհաւանդսն ... ի գուսանաց վանս։ Որ բազում տժգին վաճառականութեանն կրպակաց նման է, եւ շահքն անիրաւութեանն հանգոյն աշխարհաւանդից. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։ եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)


Աշխարհաւեր

adj.

that ruins, destroys the world.

· Calfa

NBHL (1)

Խորհուրդս ապականագործս, աշխարհաւերս։ Վա՛յ աշխարհաւեր խորհրդոյն. (Արծր. ՟Գ. 7։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)


Աշխարհիկ

adj.

secular;
lay, vulgar, popular;
— լեզու, vulgar tongue.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխարհական ոք. վիճակեալն յաշխարհական կարգի. տիւնեէվի.


Աշխարհօրէն

adv.

secularly;
vulgarly;
generally, universally.

· Calfa

NBHL (2)

Բոլոր աշխարհաւ. համաշխարհական. δημόσιος. publicus.

βιτικῶς. ad vitae rationem եւ ad normam populi, vulgariter. Ըստ կարգի աշխարհիս, կենցաղոյս, աշխարհականաց. կենցաղական եւ քաղաքական. ատէթի տէվրանի իւզրէ.


Աշնանային, այնոյ

adj.

autumnal.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՇՆԱՆԱՅԻՆ որ եւ ԱՇՆԱՅԻՆ. μετοπωρινός. autumnalis. Սեպհական ժամանակի աշնան.


Աչալուրջ

adj.

alert, sprightly, vigilant, active, gay;
circumspect.

· Calfa

NBHL (1)

Աչալուրջ լրջմտութեամբ։ Աչալուրջ իմն եւ սխրալի օգնականութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Դ։)


Աչառու, աց

adj.

that respects the appearance of persons, partial.

· Calfa

NBHL (1)

Առող զաչս. խտղտիչ կամ զօշոտիչ ական. աչք առնօղ, փառաւոր, կամ աչք խաբօղ.


Աչարձակութիւն, ութեան

s.

look of love, longing eye, amorous glance, lust.

· Calfa

NBHL (1)

Զանցոյց զաչարձակութիւն ապականութեան իւրոյ. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 11։)


Աչացաւ

adj. s.

that has bad eyes;
ophthalmy.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ աչացաւացն նեղելոց մեծակական ձայնիւ հառաչեմ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)


Աչացաւութիւն, ութեան

s.

complaint, pain in the eyes;
ophthalmy.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Աչացու, կամ զաչացու. (մարթի լինել եւ հոլովականն վերնոյն։)


Աչացու

cf. Զաչացու.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տղայական հասակէ աչացու գոլով. (Յհ. կթ.։)


Աչեայ, էի, ից

adj.

that has eyes, that sees.

· Calfa

NBHL (1)

Ունակ աչաց. ականի. աչք ունեցօղ, տեսնօղ.


Աչք, աչաց

s. pl. eyes, sight, look;
աչս արկանել՝ արձակել, to cast eyes upon, to desire;
ըստ աչս դատել, to judge by first sight;
յաչս դնել, to despise;
առ աչս հայել, to pay respect to persons;
յաչաց հանել, to render odious;
յաչաց ելանել, to be in disgrace, to lose the good graces of any one;
առ աչօք, fantastical, fanciful, chimerical;
visibly;
առ աչօք ինչ՝ տեսիլ՝ երեւոյթ, spectre, phantom, ghost, vision, illusion;
կալ աչաց, to become blind, cf. Կուրանամ;
աչս առնուլ, cf. Աչառեմ;
թերաբաց —, half-closed eyes;
յաչս դնել, to be bold, to brave, to defy;
— յարտասուս, tears in the eyes, weeping;
զաչս ի վայր արկանել, to lower the eyes;
ցաւ աչաց, cf. Աչացաւ, cf. Աչացաւութիւն.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՌ ԱՉՕՔ. κατὰ φαντασίαν կամ δόκησιν կամ ὅναρ, secundum imaginationem, fict specie, opinione կամ specie tantum. Լոկ երեւութիւ յաչս. երեւութացեալ. կարծեօք, եւ յերազի. ուրուական. աչքին երեւնալով, երեւակայութեամբ միայն.

Եւ իբր Առ երեսս, ըստ երեւութին. ուրուական.

Տեսութիւն աչացն հաւատարմագոյն է քան զլուր ականջաց։ (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)

ԱՉՔ ասի նմանութեամբ եւ Տեսութիւն հոգւոյ, ճանաչումն, կամ միտք առաջնորդական. առաջնորդութիւն, այցելու, եւ այցելութիւն. աչալուրջ. աչալրջութիւն. կամք, հաճոյք. եւ այլն.

Իմացականիս աչաց է տեսանելի. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)

Առ աչս հնարադրութիւն, կամ հարեւանցի երեւականութիւն, կամ երեւումն. (Նար. ՟Ղ՟Ա. ՟Ղ՟Գ.։ Նար. խչ.։)


Ապաբանութիւն, ութեան

s.

eulogy, praise.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ԱՂԵՐՍ ԱՊԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. իբր հետեւողութիւն յն. ձայնիս ἁπολογία. apologia. Պատասխանատուութիւն. ջատագովութիւն. պաշտպանութիւն փաստաբանական.


Ապաժաման

adj.

that comes or happens too late, tardy;
out of season.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրական մի վատթար եւ ապաժաման (սեմէի)։ Ապաժաման քան զհեթանոսս գտանիցիմք։ Եւ չու մի՛ ապաժաման քան զնոսա գտանիցիս։ Յամօթ առնէ, եւ ապաժաման առ ամենեսեան։ Ապաժաման գտանիցի (մեծութիւնն առաջի առաքինութեան). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 18. 23։)


Ապախտաւոր, աց

adj.

ungrateful.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր Անճանաչողական. ապերախտական.


Ապաշաւ

s.

repentance, regret;
remorse;
penitence, compunction, contrition;
— առնուլ, զեղջ եւ — լինել, to repent, to feel regret, cf. Ապաշաւեմ.

· Calfa

NBHL (1)

իբր Աշխարելի, եղկելի. եւ Զղջական.


Ապաշաւանք

s.

cf. Ապաշաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում արտասուօք եւ ապաշաւանօք՝ յաղագս փրկութեան այլոց հաւանեսցի (ընդ առաջնորդական պատիւ). (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)


Ապաշխարութիւն, ութեան

s.

repentance, penitence;
mortification.

· Calfa

NBHL (1)

Ապաշխարողական գործ. ապաշխարանք.


Ապառնի, նեաց

s. adj. gr.

futurity;
future;
— ժամանակ բայից, future tense.

· Calfa

NBHL (2)

Ապառնին կարծողական։ Ընտրութիւն ապառնի։ Անցից ապառնեաց։ Փառացն ապառնեաց. (Նար.։)

Ըստ քերականաց՝ մի յերից բաժանմանց ժամանակի բային.


Ապաստանիմ, եցայ

vn.

cf. Ապաստան լինել.

· Calfa

NBHL (2)

Ի վերին փախուցեալ ապաստանի յօգնականութիւնն աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)

Տեսակ լրութեան մեծ լուսաւորացդ տարերականաց ի քոյդ ապաստանեալ տիրական ծագումն՝ միանան. (Նար. խչ.) իմա՛ համարձակեալ յանդիման երեւիլ։


Ապաստանութիւն, ութեան

s.

refuge, trust, confidence.

· Calfa

NBHL (1)

Պտուղ գտեալ վասն յաստուած ապաստանութեան զի նմանէն օգնականութիւն. (Փիլ. բագն.։)


Ապարանք, նից, նաց

s. pl. palace, court, regal mansion;
house, dwelling.

· Calfa

NBHL (1)

βάρις, βασίλειον, οἱκία. palatium, regia, aedes, domus;
Տուն երեւելի՝ արքունի կամ իշխանական. պալատն. յարկ. բնակարան որմեալ կամ պարսպաւոր.


Ապարասանութիւն, ութեան

s.

insolence, effrontery, impudence, licentiousness.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ մտածութիւն պատրանաց եւ հայհոյութիւնք՝ ըստ հրէականին ապարասանութեան։ Զհրէիցն ապարասանութիւն յանդիմանէ։ Վիշապին պատրանօք յապարասանութիւն դարձաւ. (Պրպմ.։)


Ապացոյց, ցուցից

s.

index, sign, mark;
example, model;
proof, argument, reason, evidence, testimony;
demonstration;
յայտնի —, evident proof.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՊԱՑՈՅՑ ἁπόδειξις. demonstratio. որ եւ ԱՊԱՑՈՒՑՈՒԹԻՒՆ. որպէս թէ Բացացուցութիւն. յայտնի ցոյց բանաւոր եւ իմաստասիրական. հաւաստիք. փաստ. տարացոյց. հաստատութիւն. ստուգութիւն. ցուցմունք. կէօթէրիշ. իսպաթ. տէլալէթ. պէյյինաթ.

Ապացոյց բաւական ունին ասացեալքն.( Բրս. հց.։)

Ցուցանել ի ձեռն այլոց ապացուցից։ Զմայր ապացուցին՝ այսինքն զիմաստասիրութիւն ի ձեռն ապացուցից կամեցան եղծանել։ Ամենայն բանաւոր արհեստք պէտս ունին ապացուցից։ Սկիզբն ապացուցի՝ սահմանականն է. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ սահմ. ՟Բ։)

Ցուցակութիւն. գործնական յարացոյց. օրինակ. նմանութիւն.


Ապաւինութիւն, ութեան

s.

refuge, resource;
confidence, security.

· Calfa

NBHL (1)

φυγαδεῖον, φυγαευτήριον. confugium, perfugium. Ապաւինելն. եւ Տեղի ապաւինի փախչողին. ապաւէն. ապաստան. պատսպարան. պաշտպանութիւն. օգնականութիւն.


Ապաքէն

conj. adv.

then, therefore;
perhaps;
already;
in effect, in fact, indeed, truly, really;
— ցապաք, nevertheless, however, yet, notwithstanding.

· Calfa

NBHL (1)

Ապաքէն որ ի բերանոյն լսէր, եւ կերպարանացն ականատես լինէր. (Ագաթ.։)


Ապիկի

s.

varnish;
cf. Ապակի.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականման նիւթ արծնելոյ զխեցեղէնս. (Բժշկարան.։ Վստկ.։)


Աստուածախնամ

adj.

cared for by God;
— տեսչութիւն, divine Providence.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր Տնօրինական. նախախնամական. ըստ այսինքն խնամողական.


Աստուածախօսութիւն, ութեան

s.

discourse of God or with God;
theology.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքելական ատուածախօսութիւն. (Ճ. ՟Թ.։)


Աստուածածին, ծնի, իւ

adj.

Mother of God.

· Calfa

NBHL (1)

θεοτόκος deipara, dei genitrix Սեպհական սրբոյ կուսին Մարիամու մօրն Յիսուսի, որպէս Ծնօղ Ատուածոյ ի մարմնի. մայր բանին. ատուածամայր. տիրամայր. տիրածին կոյս.