Սեպհական որդեգրի կամ որդեգրութեան.
Զմերն լուսաւորիչ ընտրեալ, որդեգրական անուամբ եւս գերազանցեալ քան զբազումս. (Խոսր.։)
ὐικός filialis. Սեպհական որդւոյ.
Յերիս բաժանի առ աստուած սիրոյն համբարձումն, ի ծառայականն, ի վարձկանականն, ի յորդիականն. (Տօնակ.։)
Հայրն գորովագութ, որդիական քո կոչմանդ զգօնութեան խրատն, եւ այլն. (Ճ. ՟Ը.։)
Ընդ աջմէ հօր ասելովն՝ զորդիական պատիւն յայտ առնէ. (Ի գիրս խոսր.։)
Աստուածածնօղ աստուածութիւն ասէ զհայր, եւ որդիական աստուածութիւն ասէ զորդի. (Մաքս. ի դիոն.։)
Աստուած իմ, հոգի՛ հայրական եւ որդիական, որ ելանես ի հօրէ, եւ առնուս. յորդւոյ. աստուած իմ, հոգի՛ հօր եւ որդւոյ. (Մարաթ.։)
Չանսական աստուածային սանձանցն, անկուշող, կցատող աստուածային օրինացն. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
Զանարժանս զանկատարս զանջնջելի զչարեացն մեղացն՝ չմոռացական տանջանացն՝ կատարեաց զգործսն. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
Կորացաւ, մինչեւ զգետնեցաւ. անդ անկաւ չուառականն (կամ թշուառականն). (Դտ. ՟Ե. 27։)
Որ խաղան ընդ կանայս չուառականս. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 13։)
Յետ պատուիրաղանցութեան չուառական փայտին կերակրոյ. (Իսիւք.։)
Որ ինչ հայի ի պատմագրութիւն. պատմական.
Արտայայտել պատմագրական տառիւք. (Կիւրղ. խչ.։)
որ եւ ՊՈՒԵՏԻԿՈՍԱԿԱՆ. ποιητικός peticus. Պուետիկոսաց պատշաճեալ. քերթողական. բանաստեղծական.
Գրով պատուեցեր զիս պայծառ եւ պուետական առասութեամբ. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Այս նիւթ ջահաւորական (այլ ձ. (ճահաւորական) բանիդ անջրպետեցաւ. Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
Արասցես լինել զայս իր նշանակիչ ջնար ջահաւորական. (՟Ղ՟Բ.) մարթ է իմանալ նաեւ ճահաւորական։
Ռետինական (կամ ռետական) մաղթանօք յերեսս անկեալ պատիմք (կամ աղաչեմք)։ Ռետական գթով (կամ սիրով) ցող քաղցրութեան մեզ ցօղեսցէ. (Տաղ.։)
διακονικός ministratorius. Սեպհական սարկաւագի եւ սարկաւագութեան. պաշտօնական.
Ստեփանոս երկոտասանից առաքելոցն ցնծութիւն. քանզի առաջին պտուղ նոցա սարկաւագական նախաձեռնութեան՝ աստուծոյ մատուցաւ. (Բրս. ի ստեփ.։)
Մի ի թագն ինչ նայիցիս, մի ի ծիրանիսն, այլ ի միտսն՝ որ եւս չար սեւական քան զծիրանիսն է. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Սերմնական.
Երկրագործք զսերմանական եւ զտնկածնօղ երկիր գործելով. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Օրէնքն՝ սերմանական գոյացութեանց, որ ի մեզ զօրութեանց, մշակող են եւ դարմանիչ. (Բրս. հց.։)
Էին բան , սերմանական, էիցն արդարեւ էութիւն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 68։)
Մին ի հոգւոյն սրբոյ յղացեալ, իսկ միւսն սերմանական ի զաքարիայէ սաղմնառեալ. (Եղիշ. մկրտ.։)
Կոյսն անփորձ էր, եւ երաշտ ի սերմանական ցօղոյն. (Ոսկ. ես.) (որ ի Ճ. ՟Գ. սերմնական)։
very sweet, very savoury, very good, very delicate.
· Calfa
Ամենանուշակ անանջատելի բաղդատութեամբ։ Մարմին անպական յամենանուշակ մշտակուսէ, ծոցածին հօր նախայաւիտեան որդի՝ երէկածին մանուկ կուսամօր որդի. (Պիտառ.։)
worst, very bad;
very wicked, very malicious, execrable, abominable.
· Calfa
Զկապիկս անապատական եւ ամենաչար՝ ուսուցանեն. (Եզնիկ.։)
very deceitful, very fraudulent, very knavish, very roguish.
· Calfa
Պատիր կամ պատրողական ամենայնիւ. խիստ խաբեբայ, խաբօղ.
much obliged, much indebted.
· Calfa
Ամենայնիւ պարտաւոր, կամ պարտական պատժոց.
holiest, very sacred, very holy;
— Կոյս, the very holy Virgin.
· Calfa
Զեօթներորդն (օր) ամենասուրբ իմն կարծեցեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Յամենասուրբն գրութեան աւետարանական պատմաբանութեանն. (Նար. առաք.։)
Ամենեւին սուրբ. որպէս աղբիւր ամենայն սրբութեան, սուրբն սրբոց. (Աստուծոյ եւ աստուածայնոց սեպհական) πανάγιος, παναγιώτατος, παναγέστατος. sanctissimus, sacrosanctus
Իբր ամենամաքուր. ամենեւին յստակ եւ ջինջ. անարատ եւ ողջախոհ ամենայնիւ. սրբազան. նուիրական. միւպարէք. էպրէք. մուտատտէս.. πανάγιος, πάναγνος, πανίερος. sanctissimus, castissimus, sacratissimus
most becoming, decent, suitable, appropriate, very convenient.
· Calfa
Ամենայնիւ վայելուչ. կարի վայելչական. քաջայարմար. գեղեցիկ. փէք եօլլու. էրքեանլը. եագըշեգշը.
most desirable;
most desirous.
· Calfa
Եւ զի՞նչ արդեօք մարգարէին հոգեւոր ըղձականութիւն ամենատենչ բաղձանացն իցէ իմանալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
all-seeing.
· Calfa
Ո՛չ յամենատես ականէն խուսեցեալ. (Փիլ. յովն.։)
Որ ոչն ծածկի յամենատես ականէն Աստուծոյ. (Խոր. ՟Գ. 24։)
Ոչ զարհուրեցաք յամենատես ականէն. (Մխ. երեմ.։)
not at all, by no means, no wise, not in the least;
quite, wholly, totally, entirely.
· Calfa
Յորժամ արձակեսցէ զձեզ, ամենեւին հանցէ զձեզ աստի։ Օրէն յաւիտենական տեառն ամենեւին կատարեսցի։ Ոչ կարէր ամենեւին ի վեր հայել։ Ամենեւին մի՛ երդնուլ։ Եւ արդ ամենեւին իսկ վատթարութիւն է ի ձեզ։ Որպէս եւ ես ամենեւին ամենեցուն հաճոյ լինիմ։ Ամենայնի հաւատայ, ամենեւին (յն. զամենայն) յուսայ։ Պատուիրեցին ամենեւին մի՛ խօսել։ Մոլախոտէ՛ ամենեւին։ Ոչ մերձենայր ամենեւին հուրն ի նոսա. եւ այլն։
Ո՛չ, ամենեւին ոչ. (Լմբ. պտրգ.։) Յորս բացասականքն՝ ռամկօրէն բացատրին, բնաւ, իսկի. հիլ. հիլ պիր վէճհ իլէ. այս ինքն բնաւին ոչ։
ԱՄԵՆԵՒԻՆ. Յարի եւ յանուանս, մանաւանդ յածականս՝ պահմամբ նշանակութեան մակբայի, կամ որպէս համակ. ողջոյն. ամենազան, կարի յոյժ. բոլոր, ամմէն կերպ. պիւս պիւթիւն. հէր դիւրլիւ.. παντοδαπός omnigenus, ὄλος. totus
all men, all persons, every body, as many as, whoever.
· Calfa
Որչափ բազմութիւն աստեղաց են յերկինս, եւ ընդ ամենեսեան ոչ են բաւական լուսաւորել զտխուր տրտմութիւն գիշերոյն. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
ՅԱՄԵՆԵՑՈՒՆՑ. որպէս յամենայն մարդկանէ, է անուն հանրական. իսկ իբր յամենայն կողմանց կամ յամենայն իրաց, լինի իբր մ. ամենայնիւ. բոլորովին.
cf. Ամենունակ.
· Calfa
Ծոց եկեղեցւոյ ամէնունակ է ի խորհրդական անհատ գանձուցն։ Քաղաք ամենունակ։ Սեղան ամենունակ. (Վրդն. երգ. եւ Սղ.։)
cf. Ամենօրհնեալ.
· Calfa
Որք ի հնդկացն ականք (կամ ակունք) զամէնօրհնեալդ ձեր պայծառացուցանեն զգլուխս։ Զոր ի Քրիստոս սիրոյն պսակ դնել, որ ամէնօրհնեան գլխոցդ ձերոց է պատշաճ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. եւ ՟Լ. ըստ ձ։)
ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱԼ ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱՆ. ἁοίδιμος. decantatus, celeber Ներբողելի եւ գովելի ամենեցուն կամ ամենայն իրօք, մեծահռչակ. պատուական.
month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.
· Calfa
Ըստ շարժական տոմարի ազգիս՝ յայլեւայլ տարիս ամիսք հայոց ի դէպ գան այլեւայլ ամսոց հռովմայեցւոց. իսկ ըստ յայսմաւուրաց՝ որ յարմարեալ է ըստ ժամանակի թարգմանչաց կամ ըստ թարգմանութեան Աստուածաշնչին, եւ կոչի անխաղաց կամ անշարժ տոմար Սարկաւագ վարդապետի, միշտ նաւասարդի ՟Ա. կապեալ է ընդ ՟Ժ՟Ա. օգոստոսի։
μήν. mensis Որպէս թէ ամ փոքրիկ, այս ինքն ամ լուսնի, որ է ամբողջ շրջան մի նորա ի ՟Ի՟Թ, կամ ի ՟Լ աւուրս. եւ երկոտասաներորդ մասն տարւոյ կամ շրջանի արեգական. վասն որոյ տճկ. ա՛յ, է անխտիր լուսին, եւ ամիս. մահ, շէհր.
son of a barren woman;
St. John-Baptist.
· Calfa
Սեպհականեալ անուն Յհ. Մկրտչի, որ եղեւ որդի ամուլ պառաւոյն Եղիսաբեթի ի ծերացեալ հօրէ Զաքարիայ. ամլածին.
sterility, infecundity, barrenness.
· Calfa
Բառնալի՛ է զբնաւորական ամլութիւնն. (Մխ. դտ.։)
marriage, nuptials, wedding;
matrimony, wedlock;
առնուլ յ—, to take in marriage;
եղծանել ըղպսակն ամուսնութեան, to annul or do away a marriage;
գալ յ—, to marry.
· Calfa
Վասն ամուսնութեան, եւ որդւոց, եւ ստացուածոց։ Եւ ո՛չ զամուսնութիւն սուրբ տակաւին պահեն։ Պատուական է ամուսնութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 17։ ՟Ժ՟Դ. 24։ Եբր. ՟Ժ՟Գ. 14։)
Յարմարական կարգիւ դասու գան յամուսնութիւն. (Պիտ.։)
Բնաւորելով գիջին խոնաւ եւ հիւթական (լուսինն), միաւորեալ յամուսնութիւն կիզողական (արեգականն). յորոց խառնից գոլ համայնից ծընընդական՝ բուսոց տնկոց եւ ըզգայնոց որք շնչական. (Շ. իմ. եղակ.։)
s. pl. seasoning, sauce.
· Calfa
Կազմութեամբ պատրաստութեան, եւ համեմոցն ամոքանօք (յն. մի բառ)։ Հացք եւ աղ առանց ամոքանաց. անխմոր են հացքն, եւ աղն անխառն. (Փիլ. տեսական.։)
to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.
· Calfa
Հաց կերակուր, եւ խորտիկ՝ աղ. որոց էր երբէք, զի եւ զոպայ համեմով ամոքեալ լինէր. (Փիլ. տեսական.։)
Զկաւոյն կնատութիւնն յարդիւ իմն ամոքեն, եւ այնպէս՝ առնեն կարծրագոյն զլոյծն։ Յառաքելական ամոքելի զանգուածոյն էին. (Սեբեր. ՟Դ. ՟Է։)
որ եւ ՀԱՄՈՔՍԵԼ. εὑδοκέω, παραρτύω, συγκεράννυμι placo, complacere facio, commiseo, tempero, apparo, condo Բարեխառնել. անուշել. մեղմել. հաճել, հաճոյական գործել. համեղ առնել. համեմել. համոզել. կակղել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. անուշցնել, կակղցնել. տինտիրմէք. միւլայիմ՝ թէսքին էթմէք, կէվշէթմէք. ի թիմատ վերմէք.
cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.
· Calfa
Ամպ է թանձրութիւն գոլորշատեսակ թաղկեալ՝ ծննդական ջրոյ. (Արիստ. աշխ.։)
incomprehensible, inconceivable.
· Calfa
Չի՛ք չափ ինչ հանգոյն անբովանդակական ձեռինն ... Զարարչական նորա ուսար, եւ զիմաստնականն, եւ զանբովանդակականն (զօրութիւն). (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
cf. Անբովանդակ.
· Calfa
որ գրի եւ ԱՆԲԱՒԱՆԴԱԿԵԼԻ. ἅπειρος, ἅπλετος, infinitus, immensus. Զոր ոչ լինի բովանդակել՝ պարագրել կամ լնուլ. անբաւ. անեզրական. անչափ. անսահման. անհուն, եւ անհաս. անճառ. անիմանալի. որ չամփոփուիր տեղով կամ խելքով. հիչ պիր եէրէ՝ ագըլա սըզմազ, ֆէհմ օլունմազ.
Աստուածպետականին լուսոյ անբովանդակելի եւ առատ անդունդքն։ Անբովանդակելի լուսոյն (հաղորդութեամբ)՝ համեմատաբար լցեալ. (Դիոն.։)
infinity, immensity.
· Calfa
Անպարագրութիւն. անչափութիւն. անսահմանութիւն. ըստ յն. անհնութիւն կամ անբաւութիւն կամ անեզրականութիւն. ἁπειρία. infinitas.
cf. Անբուժելի.
· Calfa
Զանբուժականն մարմնեղէն ախտին ի մարդկեղէն դեղարանաց. (Սհկ. գալստ.։)
incurable, irremediable.
· Calfa
Զանբուժականն մարմնեղէն ախտին ի մարդկեղէն դեղարանաց. (Սհկ. գալստ.։)
of a different nature, bastard, spurious.
· Calfa
Որ չէ իւր բունն. անբնական. օտար բնութեամբ. παρὰ φύσιν. բնութենէն դուրս.
adv. conj. once, at one time;
even, notwithstanding;
այս —, this once;
այլ —, another time;
առաջին —, the first time;
մի —, only once;
բազում —, many times, often;
միւսանգամ, once more, over again;
առ — մի, at once, this time;
քանիցս —, every time;
how many times?
· Calfa
Մինչեւ Բառնաբաս անգամ խոնարհեցաւ։ Եւ հաց անգամ չժամանէին ուտել։ Զի եւ թաղելոյ անգամ չէին բաւական կենդանիքն. (Գաղ. ՟Բ. 13։ Մրկ. ՟Զ. 31։ Իմ. ԺԸ. 12։)
that does not disgust;
— լինել, not to disgust.
· Calfa
Բանական անգարշ արեամբ՝ հանել ի սեղան, կամ շաղախեալ. (Տօնակ.։ Վրդն. քրզ.։)
ignorant, unlearned, stupid, awkward;
յանգէտս, ignorantly, inadvertently;
at all events, at all hazards;
յանգէտս լինել, to connive, to dissemble.
· Calfa
Բժշկականն (արուեստ) յառաջագոյն անգէտ լեալ. (Նիւս. կուս.։)
cruelty, inhumanity.
· Calfa
Եղեւ ողորմած քահանայապետ, ոչ եւս օրինականացն անգթութեանց իշխել հրամայեալ. (Պրպմ. Լ։)
inestimable, invaluable, without price.
· Calfa
Որոյ չիք գին. պատուական. մեծագին. պահասըզ, փէք գըյմեթլի.
to be ignorant;
to forget one's self.
· Calfa
Անգիտանաս, ո՛վ դու, իմոց բիւրաւոր եւ զանազան ախտից։ Անգիտանալոյ վասն տնօրինական մարդասիրին խորհրդոյ. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
without a head, headless;
without a leader or chief.
· Calfa
ἁκέφαλος. capite carens. Որոյ չիք գլուխ՝ իրական կամ նմանական. պաշսըզ.
ungrateful, unthankful;
discontented, dissatisfied
· Calfa
Որ չէ գոհ. անգոհացօղ. եւ դժկամակ. գանգատական. տժգոհ. խօշնուտսուզ.
adj. s. not existing, having no being;
non-existence, non-entity;
nothing;
արար Աստուած զաշխարհս յանգոյից, God created the world from nothing;
յանգոյս, vainly.
· Calfa
Տէր եւ Ստեղծիչ գոլ յանգոյոց. (որ է հոլով քերթողական) (Շ. խոստ.։)
Յայսմ յանգոյ եւ յանապաւորական նմանութենէ. (Նար. ՀԴ։)
to despise, to slight, to reprove, to blame;
to jeer, to ridicule, to mock.
· Calfa
Զի՞նչ քան զծորումն ապականութեան անգոսնելի է ի մեզ. (Շ. թղթ.։)
idle, inactive, indolent, lazy;
ineffectual, inefficacious, ineffective;
unexecuted, incomplete;
uncultivated;
երկիր —, waste land.
· Calfa
Անմտանելի էր յետ արեգականն մտանելոյ բաղանիքն, եւ անգործ. (Նիւս. սքանչ.։)
not foretold, not predicted.
· Calfa
Տեսեալ զզօրականս՝ կարծեմ ճչել անգուշակս զարհուրելով. (ՃՃ.։)
limb, member;
— — յօշել, to dissect, to dismember, to anatomize, to carve.
· Calfa
ԱՆԴԱՄՔ ԱՄՕԹՈՅ կամ ԾԱԾՈՒԿՔ. Ամօթոյք, առականք.
not sentenced, not condemned.
· Calfa
Զի մի՛ եւ երեւելիդ նիւթականութիւն քումդ տեսութեան մտացդ դիտման անդատ եղիցի. (Նար. ԽԶ։ (Ի նոյն միտս մարթի բերիլ եւ որ ի ԿԱ։))
not deserving condemnation, blameless.
· Calfa
Անդատապարտ մնաց ի կանոնական հրամանաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
flock, herd, cattle;
fields, country.
· Calfa
Հօտք անդէից արօտականաց. (Լաստ. ԺԸ։)
there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.
· Calfa
Եւ ահա անդէն երեք արք եկին։ Անդէն առեալ զօրականս՝ դիմեաց. (Գծ. ՟Ժ՟Ա. 11։ ԻԱ. 32։)
immovable, firm.
· Calfa
Տանն են նշանակք վիմադրական՝ անդղրդելի։ Ի նոյն ինքն յեցեալ կայ կանգուն անդղրդելի. (Նար. մծբ.։)
cf. Անդղորդելի.
· Calfa
Տանն են նշանակք վիմադրական՝ անդղրդելի։ Ի նոյն ինքն յեցեալ կայ կանգուն անդղրդելի. (Նար. մծբ.։)
sunk in an abyss;
very deep.
· Calfa
Անդնդական. անդնդային. խորին յոյժ. անբաւ.
very deep;
infernal, hellish.
· Calfa
Անդնդական. որ է ի խորս ջուրց. ծովային. խորին. եւ դժոխային. βύθιος.
making a deep vortex;
turning itself in the abyss.
· Calfa
Անդնդապտոյտ լինելոյ բոլոր շնչականաց. (Յհ. կթ.։)