state of a person who has a cataract or web in the eye, obscurity of vision.
· Calfa
Որոց կուրացեալ առաջնորդականն, եւ բլչակնութեան չափով օտարանան յԱստուածոյ. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Բլշակնիմ.
· Calfa
Ոչ զի բլչացան աչքն, այլ յետ ծերանալոյն բնականագոյն. քանզի ծերութեան տկարանան երեսք (այսինքն տեսութիւնք). (Փիլ. լին.։)
Ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան աստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլչանայ. (Դիոն. երկն.։)
to obscure the sight, to blind;
to blunt, to rust.
· Calfa
Բլչացուցանել զճառագայթս տեսութեան մտաց։ Զմիջաւուրբքս շուրջ զինեւ սաստիկ փայլատակումն՝ բլչեցուցանէ զբնական ներգործութիւնս տեսանելեացս. (Պիտ.։)
cf. Բլշացուցանեմ.
· Calfa
Բլչացուցանել զճառագայթս տեսութեան մտաց։ Զմիջաւուրբքս շուրջ զինեւ սաստիկ փայլատակումն՝ բլչեցուցանէ զբնական ներգործութիւնս տեսանելեացս. (Պիտ.։)
to spot, to soil.
· Calfa
σπιλάω maculo Արատաւորել, աղտեղել, ապականել, պղծել.
spotted, soiled, vicious, dishonest, ugly.
· Calfa
ԲԾԿԱՆ կամ ԲԾԿԱՆՔ. Բծաւոր, կամ Բիծ իմն. (որպէս եւ Խաբկանք՝ է գոյական).
spot, soil, fault, ugliness, deformity.
· Calfa
Թէպէտ եւ էիր դու երբեմն ծնունդ իժից ծնեալ, բայց մերկացի՛ր դու ի քէն զառաջին մեղանչականն զկենացն բծկանութիւն. զի ամենայն օձք ... մերկանան զհնութիւնս իւրեանց. (Կոչ. ՟Գ։)
Ի բաց ընկենուլ ... զզգալիսն ամենայն եւ զմարմնականսն, որովք պալարաբար բծոտեալ լինէր (միտքն). (Փիլ. լին.։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
· Calfa
Երկիր՝ որ բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Աղբիւրք բղխեսցեն ջուրս։ Միթէ աղբիւր ի միոյ ականէն բղխիցէ՞ քաղցր եւ դառն։ Արտեւանունք ձեր բղխեսցեն ջուր.եւ այլն։
Բղխել աղբերաց ջուրց։ Գետք բղխեսցեն։ Ջուրք բղխեսցեն։ Բղխեսցեն քեզ ջուրք քո ի քումմէ աղբերէ։ Աղբիւր ջրոյ բղխելոյ ի կեանսն յաւիտենականս. Եհար զվէմն, եւ բղխեցին ջուրք։ Ջուր բղխեաց։ Ուր վտակքն ջրոց եւ աղբիւրք անդնդոց բղխեն ընդ դաշտս եւ ընդ լերինս։ Գետ բղխեալ, եւ աղբիւր կենաց։ Գինեաւ հնձանք քո առաւել եւս բղխեսցեն։ Շտեմարանք նոցա լի են, եւ բղխեն ի միմեանս. եւ այլն։
Ընդ ծնողին է մշտնջենաւորակից ի նմանէ բանն՝ որպէս յաղբերէ ի հայրական էութենէ բղխեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յարդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ. (Շար.։)
(Հոգին սուրբ) աղբիւր մշտական՝ բղխեալ յարական՝ յերկուց միական, յակնէ հայրական՝ գետէ ծննդական՝ ծով ծաւալական. (Գանձրն.։)
source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.
· Calfa
Ասի բղխումն հոգւոյն սրբոյ եւ նմանութեամբ ծագման ծաղկի կամ պտղոյ իբր յարմատոյ եւ ի բնոյ. եւ նմանութեամբ բղխման շնչոյ ի բերանոյ, կամ ճառագայթի յարեգակնէ. եւ այլն։ (Վրդն. ծն.։ Կիր. պտմ. ի վանականէ։ Կիւրղ. գանձ.։)
Իմոյ ծոցոյս է ծնունդ, եւ հոյրական սրտիս է բղխումն. (Երզն. մտթ.։)
luxury, licentiousness, incontinence, lasciviousness.
· Calfa
Կարել ի ցանկականէն զբղջախոհութիւնն. (Բրսղ. մրկ.։)
theme, text.
· Calfa
Զսոցա օրինակս բնաբանն (հին քերականութեան) ոչ յայտնէ, եւ մեկնիչքն նուրբ շաւղօք բառիցն միայն ցուցին։ Եւ այս քննութիւն մասանց յօգիս՝ ըստ իւրում ցուցելոյ բնաբանին մասանց. (Երզն. քեր.։)
physics.
· Calfa
φυσιολογία, φυσική disciplina physica Որպէս Բնախօսութիւն իմաստասիրական.
Տեսակ եւ զօրութիւն բնաբանութեանն այսպէս երեւեցաւ մեզ։ Այլ Քրիստոս եկեալ քահանայապետ. եւ թերեւս վայելչական է բնաբանութիւն այս ի պաշտօն ժամուս եւ տեղւոյս. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. քրզ.։)
naturally.
· Calfa
φυσικῶς· φυσικός, -κή, -κόν naturaliter, naturalis եւ այլն. Ի բնէ. ըստ բնութենան. բնութեամբ. բնաւորապէս. եւ մանաւանդ Բնաւորական. բնական. բուն. հարազատ. ընդաբոյս. որ ինչ է ըստ բուն բուսոյ բարուց. եւ Սովորական.
Անբանքն զկարիս բնաբար (այսինքն բնական ազդմամբ) ցուցանելով. (Վրդն. սղ.։)
Բնաբար եւ սեռական ի միում տեսակի։ Բնաբարն առաքինութեան. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Ազգականն եւ բնաբար սիրելին. (Երզն. մտթ.։)
native, natural;
— գաւառ, native country.
· Calfa
Ի բնէ կամ բո՛ւն բնակութիւն եղեալ. հայրենի. բուն. սեպհական.
natural, innate.
· Calfa
Ընդաբոյս, բնածին. բնական.
ԲՆԱԲՈՅՍՔ. գ. Բոյսք բնականք. ծաղիկք ինքնաբոյսք՝ ունօղք զբուն սեպհական, ուրոյն ի ծաղկանց ծառոց.
original, text.
· Calfa
Չիցե՞ն մեզ բաւական օրէնքն բնագիրք, յոր ենն լիով կամքն Աստուծոյ. ընդէ՞ր ունիցիմք զհրամանս նորատուրս եւ զթուղթս պատիրս (յուռութս). (Մանդ.։)
ԲՆԱԳԻՐ. Արձանագրութիւն ի յիշատակ վախճանելոցն ի Քրիստոս. յիշատակագիրք, կամ պատկեր կենդանագրեալ հանդերձ ներբողական յիշատակարանաւ. տե՛ս եւ ՏԻՓՏԻԿՈՆ.
Ընթերցողք. եւ գործ է սոցա ընթեռնուլ զմարգարէս, եւ զբնագիրս, եւ զվարդապետականս. (Լմբ. պտրգ. (ուր մարթ է իմանալ եւ իմանալ եւ զթուղթս առաքելոց, կամ զկոնդակս, եւ այլն)։)
metaphysics.
· Calfa
ԲՆԱԶԱՆՑ եւ ԲՆԱԶԱՆՑԱԲԱՐ. μεταφυσικός, -κή, -κόν· μεταφυσικῶς metaphysicus, -ca, -cum;
metaphysice Զանցեալ կամ զանցանելով անդր քան զբնութիւն զգալի. ի վեր քան զբնաբանական կարգ. մեթաֆիզիգական, մեթաֆիզիգապէս.
Քանզի է յորակումն գոյացութիւն, թէպէտեւ բնազանցաբար. քանզի երկակի է ստորոգութիւն. մին ըստ բնութեան, իսկ միւսն բնազանց. ըստ բնութեան՝ յորժամ հանուրքն մասնականացն, եւ պատահումն գոյացութեանց ստորոգին. իսկ բնազանցաբար, յորժամ մասնականքն ընդհանուրցն, եւ գոյացութիւնք պատահմանց ստորոգին. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
physiologist;
moralist;
apologist;
veridical, truth-telling.
· Calfa
Բնականին եւ բնախօսին ոգին վազէ եւ թեւաբոյս լինի։ Որ եղեւ եւ նոցա բնախօս լինելոյ սկիզբն. (Փիլ. լին.։)
innate, natural.
· Calfa
Իբրեւ զանխօս անասունս ըստ բնածին բարուցն յեղծումն եւ յապականութիւն. յն. բնութեամբ ծնելոց յեղծումն. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 12։)
cohabitation.
· Calfa
Պատրաստեաց Աստուած (մեզ) զհրեշտակաց բնակակցութիւն՝ օգնական. (Լմբ. սղ.։)
settled resident, natural
· Calfa
μόνημος permanens, φυσικώτερος, ὀ κατὰ φύσιν naturalis, naturae consonus Որպէս Բնակ կամ բունեալ եւ բնակեալ հաստատութեամբ. մնացական. եւ Բնիկ. բնաւորական. բնական. բնաւորեալ. հաստատուն.
Զքո բնակաւոր հեզութիւնդ (յն. զըստ բնութեան) ի չբնակաւոր գազանութիւնն հաներ։ Քան զայլսն առաւել բնակաւորք (յն. բնականագոյնք). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ 17։)
to inhabit, to dwell, to lodge, to reside, to make abode, to sojourn, to settle, to occupy;
—ի միասին, to cohabit.
· Calfa
adj. s. inhabiting, dwelling;
inhabitant.
· Calfa
Բնակիչ նմին հաշուի զզօրավար գաղթականութեանն զռոմոն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of the same nature or essence, consubstantial;
that dwells together, cohabitant.
· Calfa
ԲՆԱԿԻՑ. σύμφυτος, συμφυής connaturalis, cognatus Ընդակից. ընդաբոյս. բնաւոր. համաբնական, ազգակից, տնկակից.
Եւ այս (ծիծաղականն) միշտ նմա (մարդոյն) բնակից է. (Պորփ.։)
Առաքինութեան, կամ անապականութեան բնակից. (Ճ. ՟Գ.։)
consubstantiality;
cohabitation.
· Calfa
συμφυΐα ejusdem naturae esse եւ conjunctio, cognatio եւ այլն. Բնութենակցութիւն, որպէս համագոյութիւն. միասնականութիւն. ի բնէ միութիւն.
Ետ նմա օգնական զկինն, եւ արար զնա բնակել ըստ նմա. քանզի գիտէր թէ բազում լինէր նոցա օգուտ ի բնակցութենէս յայսմանէ։ Բազում շահս տեսանեմք, որ եղեւ ի բնակցութենէ առ միմեանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)
cf. Բնաջինջ՞՞՞առնեմ;
Բնաջինջ՞՞՞լինիմ.
· Calfa
Զամենայն հեթանոսական պաշտամունս բնաջինջ խլեցից յերեսաց հոնաց երկրիս. (Կաղանկտ.։)
Վասն ջրհեղեղին, եւ բնաջինջ մարդկան ապականութեանն լինելոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.
· Calfa
ὄλος, πᾶς, σύμπας, ἄπας totus, integer, cunctus, universus (ի գործիականէ բառիս Բուն) Բոլոր. համօրէն. բովանդակ. ամէն. ամենայն. հանուր իւր սարօքն. բոլոր բոլորովին, ամմէն.
Ընդ բնաւս սլանան, եւ ամենայնի բաւական են։ Նոյն վարէ եւ տածէ զբնաւ. (Եզնիկ. (որ եւ ըստ յն. ոճոյ, բա՛ն. այսինքն աշխարհ ամենայն, տիեզերք)։)
natural, innate;
— յօժարութիւն, temper, inclination.
· Calfa
φυσικός, ἕμφυτος naturalis, a natura insitus Բնական. բնիկ. ընդաբոյս. սեպհական. տնկակից.
Իւրական եւ բնաւոր առաքինութեամբք։ Ի բնաւորսն ունակութիւնս. (Գր. հր.։)
to habituate, to accustom.
· Calfa
Բնաւորեցին ի հարիւրաւորն՝ վկայական արեամբ. (Մխ. դտ.։)
Զբուսականացն եւ զկենդանականացն տեսակաց բնաւորեցոյց զանհատս. (Անյաղթ առածք.։)
Կերակուր նմա բաւական մատուցանել բնաւորեաց. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Ներգործել բնաւորեաց առաջնորդականն՝ որ ի մեզ միտք. (Յհ. իմ. ատ.։)
to custom or habituate one's self.
· Calfa
ԲՆԱՒՈՐԵՑԱՒ, ցան, եալ է, են. դիմազ. πέφυκα, πέφυκεν (Ի φύω ), εἵωθε natus est, innatus est, solet Սովոր է ի բնէ, բնութիւն է. կամ սեպհական է, կամ ընդաբոյս է նմին. արմատացեալ է. սովորեալ է.
Ես բնաւորեալ եմ ի խրատուէ ոչ խուսափել։ Ես բնաւորեալ եմ ի մանկութենէ՝ ոչ զաստուածեղէն մատեանս յաշխարհական բանաստեղծութիւնս բերել. (Մագ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
cantharides.
· Calfa
Նոյն իւղ եթէ բնդռան առաջի դնիցի, բնդիռն ապականի։ Զօրէն բնդռան յանուշահոտութենէն ի բաց փախչէր. (Նիւս. երգ.։)
natural, innate, original, proper, radical, native, natural, indigenous;
— քաղաքակցութիւն, state of a native;
—ք, aborigines.
· Calfa
ἵδιος proprius եւ այլն. որ եւ ԲՆԻ. Բուն. բնաւոր. հարազատ. սեպհական. հայրենի. վաղեմի.
Բնիկ թագաւորացն։ Ըստ բնիկ կարգին։ Թողուլ զբնիկ տեղիս, կամ զժառանգութիւնն։ Բնիկ սեպհական կալուած։ Տարան ի բնիկ գիւղն։ Զբնիկ տեարսդ մի՛ կորուսանել ջանայք. (Փարպ.։)
Իսկ նա զի բնիկ ի յաշխարհէն է, զամենեսեան ի յականէ ճանաչէ. (Փարպ.։)
ԲՆԻ՛Կ. Բառ ռամկական՝ իբր Բնաւ, բնաւին.
mite, farthing, obole.
· Calfa
Եւ դու զիա՞րդ կամիս, բիւր բնիոն փայտեայ կամ կապարեա՞յ գտանել, եթէ մի մարգարիտ պատուական. (Ոսկ. ես.։)
nature;
essence, substance;
being, entity;
the elements;
disposition, constitution, temper;
humour, inclination, genius;
birth, naturalism;
person, hypostasis;
quality, manner;
sex;
ստուեր է եւ ոչ — ինչ, it is a shadow and not a substance;
հատուցանել զհարկ բնութեան, to pay the tribute of nature;
դղորդին արարածոց —ք, all nature is in commotion or confounded;
են սոքա բնութեամբ Գերմանացի, these are by origin Germans;
մի թէ յիւրմէ բնութենէ եգ զբանն, did he say it out of his own head ?
բնութեամբ, naturally, really, truly, physically, personally, hypostatically.
· Calfa
Ի մերում միջի թէպէտեւ կոչեսցին տեարք, պիտականունութեամբ կոչին. իսկ Աստուծոյ բնութեամբ է տէրն անուն. (Ոսկ. ես.։)
Երեք անձինք, եւ մի բնութիւն, մի աստուածութիւն։ Էական բնութիւն բանին (աստուածութիւնն) խառնեալ անշփոթ ի մեր բնութիւն (ի մարդկութիւն). (Շար.։)
Ունել բնութիւնս արուականս եւ իգականս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բնութիւն թուականին, կամ թուոց, բժշկականին կամ բժշկութեան, եւ այլն. (Սահմ. եւ Քեր։)
Աղն ե՛ւ պատուհասի նշանակ, եւ անանցութեանն իմացմունք, եւ յարութեան բնութիւնք. այսինքն անապականութեան. (Եղիշ. յես.։)
Նա (որդին) բնութեամբ տէր է, իսկ այլքն բնութեամբ ծառայք։ Որպէս բարերար (կամ բարի) է ըստ բնութեան հայր, նոյնպէս եւ ծնողական ըստ բնութեանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
brothel, bawdy house.
· Calfa
Որ ի բոզանոցին իցէ։ Ի բոզանոցս էր։ Ի բոզանոցսն էր։ Ի բոզանոց ածել։ Ի բոզանոցաց յափշտակել։ Որ ի բոզանոցսն ջերանին, որ ի վարձականսն ելանիցէ. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. կող.։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Ոսկ. եբր.։)
circular, round, orbicular.
· Calfa
Ծիր բոլորեալ. գիծ բոլորակ. բոլորական շրջան.
Եւ ապա լուսնոյ է շրջագայութիւնն, ի ժողովոյ ի ժողով ամսոյ բոլորածիրն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5. (որ լինի եւ ածական շրջագայութեան)։)
adj. s. round, circular;
circle, circuit, orb.
· Calfa
Բոլորակ լուսնի, կամ արեգական. որպէս սկաւառակ. (Նար. ՟Կ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։)
Բոլորակին արուեստաւոր պարաբերութիւն զերկոտասանաժամեայ տիւն ազդէր։ Ու՞ր է կենդանական բոլորակն, ու՞ր է աստեղացն ընթացք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
roundness, rotundity, circle, orb.
· Calfa
Որպէս շուրջ զբբաւն զայլ բոլորակութիւն ական. (Խոր. ՟Բ. 39։)
(Ի նշուլից արեգական) ի գիտութիւն գամք բոլորակութեան նորին. (Խոսր.։)
round, circular, orbicular;
roundly, circularly.
· Calfa
Բոլորաձեւ գծոց կազմեալ կերպարան. (Փիլ. տեսական.։)
all offered;
holocaust
· Calfa
ὀλοκαρπούμενος, ὀλοκάρπωμα, ὀλοκαύτωμα, ὀλόκαυστον holocaustum Բոլոր պտղովն նուիրական. ողջակէզ.
all, entirely, totally, quite, utterly;
all.
· Calfa
Բոլորովին յանվայելչականն երթեալ. (Պիտ.։)
whole, total;
roundness, rotundity.
· Calfa
Վերին կողմն գնդի լուսնին ունի զբոլորութիւն լուսոյն, որ ընդդէմ արեգականն հայեսցի։ Կենդանատեսակ բոլորութիւնն շրջի առշեղապէս. (Շիր.։)
Զարեգական զընթացս, զլուսնի բոլորութիւն, զաստեղաց բազմութիւն. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
rotundity;
roundness, circle;
completion, accomplishment, end.
· Calfa
Եւ ὀλότης integritas Բոլորութիւն ըստ ՟Ա նշ. ամբողջութիւն. բովանդակութիւն. լրութիւն. ընդհանրականութիւն.
Յետինքն զերիցագուիցն գերակայ բոլորմունսն ոչ ունին, բայց մասնաւորս։ Անհաղորդք են գերագունիցն բոլորմանց։ Զամենայն բարերարական աստուածանունութիւն (այսինքն ստորոգելի), յո՛յր վերայ արդեօք եւ կացցէ յաստուածպետականացն անձնաւորութեանց, ի վերայ բոլոր աստուածպետութեանն բոլորման է առնլի անխտրապէս. (Դիոն.։)
Տասն բանք պատուիրանացս՝ գլխաւորականք են բոլորմունք եւ սեռք. (Վրդն. ել.։)
· Calfa
Երեք զօրականքն՝ որք հատին զգլուխն Պօղոսի ... եկին որք ունէին զբողոնն (կամ զբուղոնն), տանելով զնա Ներոնի։ Զօրականքն՝ որ զբողոնն (կամ զբուղոնն) ունէին, ծանեան զփակեղն. (Ճ. Ճ։)
to appeal, to complain, to claim;
to lodge an appeal;
to complain.
· Calfa
Կորուստ մահու բողոքեն։ Բողոքէր դիմակս կերպից կերպից աւաղականաց. (Նար.։)
wild ox.
· Calfa
Լինի ի դաղմատիա գազան մի՝ որպէս զեզն, բոնոսոս անուն, որ զկոյն ձգէ որսականացն եւ այրէ. (Խոր. աշխարհ.։ Զնոյն երկրորդէ Վանականն. (այլ գրիչք վրիպակաւ ունին բնինոս, կամ բոնոնոս).)
cf. Բոնոս.
· Calfa
Լինի ի դաղմատիա գազան մի՝ որպէս զեզն, բոնոսոս անուն, որ զկոյն ձգէ որսականացն եւ այրէ. (Խոր. աշխարհ.։ Զնոյն երկրորդէ Վանականն. (այլ գրիչք վրիպակաւ ունին բնինոս, կամ բոնոնոս).)