proverb, adage;
figure, enigma;
parable, simile, allegory;
apologue, fable;
spectacle;
—աւ, proverbially;
առ —է, to be exposed to public laughter or contempt;
յ—ս տալ, to expose to public attention or censure;
յ—ս, — նշաւակի լինել, to be exposed to public view, to lay open to public contempt;
ըստ —ին, according to the proverb;
— արկանել, —օք խօսել, to tell a proverb, parable, fables;
to proverb;
to give an enigma or charade to guess or divine;
յ— ածել, to give an example, to quote;
յ— գալ, յ—ս լինել, to become proverbial or a proverb.
Առակք սողոմոնի։ Բացից առակօք զբերան իմ։ Խօսեա՛ց առակ առ տունն իսրայէլի. արծուին մեծ եւ այլն։ Ո՞չ ապաքէն առակ է այդ՝ որ ասիդ։ Յաւուր յայնմիկ առից ի վերայ ձեր առակ։ Խօսէր ընդ նոսա բազումս առակօք, եւ ասէր. ահա ել սերմնացան։ Այլ առակ արկ առ նոսա. եւ այլն։
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
Այսպէս հանապազ զառաւուրն ի ցանկութիւն վարէ, եւ զյոյսն յապա առնէ ի մէնջ. (Սեբեր. Ժ։)
Որք զառ ի քրիստոս զչարչարանս յանձն առեալ համբերեցէք. (Շար.։)
Առ ի զբարեբախտագոյնսն ի նոցանէն ընդունելով վայելս։ Առ ի յոքնապատիկն վերաբերելով հանդէս։ Առ ի գազանակուր լինելով։ Առ ի հասարակաբար զամենայն սերմանիսն համանգամայն բուսուցանելով. (Պիտ.։)
Սաստիկ պատերազմաւ ի յառ ածին զբերդն. (Ուռհ.) (այսինքն առին, կամ մերձ եղեն յառնուլ։)
to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.
Որոց առակեալ իցեն ճանապարհք իւրեանց. (Սղ. ՟Լ՟Զ. 7.) իմա՛ ըստ յն. բացեալ եւ յաջողեալ, կամ ընդարձակեալ. բայց Լմբ. իմանայ՝ նշաւակեալ, նախատեալ ի բերան ամենեցուն։
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
Բերան համարձակ առանձինն մարգարէիցն էր։ Առանձինն է նմա. (Սեբեր. ՟Գ։)
peculiar, singular;
lonely, solitary;
own.
ἵδιος. proprius. Առ անձն իւր վերաբերեալ. ինքեան եւեթ պատշաճեալ. սեպհական. յատուկ. անձնական. մասնաւոր.
to retire, to withdrow.
διαφέρω. differo. Որոշիլ. որպէս զատանիլ. տարբերիլ.
Առանձնացեալ ի բարձրաբերձացն աճեցմանէ։ Առանձնաեալ ի բարւոյն՝ զմինն եւեթ մշտնջենաւորեալ ունի անապակ չարութիւն. (Պիտ.։)
singularity;
propriety.
ἱδιότης. proprietas. Յատկութիւն. առանձնական բան բնութեան կամ անձին կամ իրաց. զանազանութիւն, կամ բան զանազանիչ. տարբերութիւն.
Մարմինն վայր ցանկութեան է. յորմէ իբրու յաղբերէ վիժին ցանկութեանցն եւ այլոցն ախտից առանձնաւորութիւնք. (Փիլ. լին.։)
proposition, proposal, project, question;
establishment, introduction, motion;
arrangement;
theme;
problem;
discourse;
—ք, premises.
πρόβλημα. propositio. Առաջի արկանելն, կամ դնելն, կամ բերելն.
Ձկտել առ թագաւորդ հոռոմոց, եւ առաջարկութիւն կաթողիկոսի պահանջել. (Ժող. հռոմկլ.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)
Առաջարկութիւն բերէ ի փորձ. եթէ ամենայն ի բարւոյ է, ուստի՞ է չար, եւ ուստի՞ եղեն հրեշտակք դեւք. (Մաքս. ի դիոն.։)
Բան՝ ոչ յառաջբերական, եւ ո՛չ խոհական, ո՛չ հատումն յանախտ բնութենէն, եւ ոչ առաջարկութիւն, այլ՝ որդի ինքնակատար. (Աթ. ՟Զ։)
proposed;
precedent, prior, first;
—ք, first-fruits.
Զառաջաւորս ցորենոյ բերցուք առ քահանայսն։ Զռոճիկսն ղեւտացւոցն, եւ զառաջաւորս քահանայիցն. (Նեեմ. ՟Ժ. 37։ ՟Ժ՟Գ. 5։) cf. ԶԱՌԱՋԱՒՈՐ.
before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.
ԱՌԱՋԻ ԴՆԵԼ. Ի մտի կամ յաչս դնել. ի միտս բերել. դիտել. յանձն առնուլ. եւ Բուռն հարկանել. ի գործ արկանել.
Չիք ինչ հաղորդութիւն առաջի ճառին ընդ այժմուս։ (Սեբեր. Թ։)
present;
near, close;
assistant;
— տարի, the current year;
— ամիս, present month;
յ— շաբաթու, in the next week;
— լինել, to be present, to interpose;
յերեսուն — ամսեան, the thirtieth inst.;
յ—սն for the future, henceforth.
Դադարէ յառաջիկայ մեղացն՝ զոր գործելոցն էր. (Մանդ. ՟Է. (ուր եւ ներկայութիւնն ի մէջ բերի։))
cf. Երախայրիք.
author, creator;
captain, chief, conductor, guide, escort, director, guardian, rector;
ordinary principal, provost, overseer, prelate, superior, father;
— կարգել, to set over.
ὀδηγής, ἠγούμενος, ἁρχηγός, δημαγογός. dux, princeps, rector. եւ այլն. Սկզբնապատճառ, վարդապետ, ուսուցիչ. կամ յառաջ վարօղ եւ առիթ յո՛ր եւ է բանի. եւ բերան ժողովրդեան.
to Conduct, to lead, to guide, to command, to head, to rule, to govern, to direct, to escort, to accompany.
Սիմոն ոմն առաջնորդէր տոհմին իւրոյ։ Առաջնորդէր յովնաթան իբրեւ ի բերանոյ նեէմայ, եւ այլքն զկնի կցէին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 4. եւ ՟Ա. 23։ ) Սոյնպէս եւ յայլ գիրս։
packthread, string;
waxed thread;
rope, cord, line;
thread.
Բազմութեան առասանիցն յոսկւոյ եւ յարծաթոյ օղամանեկօք կախեալ։ Յառասանիցն այն պարպատեալ զմէջսն։ Ի խաւարչտին խորափտէ առասանով բերեալ. (Մագ.։)
fable, fiction, tale, romance, novel;
apologue;
mythology;
enigma.
Առակ նշաւակի. զրոյց ի բերանս բազմաց առ ի ծանակել զոք, կամ շշնջել զնմանէ.
cf. Առատաձիր.
Պտղաբերեալ զմեծապարգեւ եւ զառատաշնորհ պտուղ մարգարէութեան. (Թէոփիլ. պհ.։)
cf. Առատաձիր.
Պտղաբերեալ զմեծապարգեւ եւ զառատաշնորհ պտուղ մարգարէութեան. (Թէոփիլ. պհ.։)
smalled
cf. Առատուկ.
objection;
proposition;
purpose.
Եւ այս առարկութիւն չարչարանաց եւ կապանաց ընդերկարէր։ Տարերք եւս յեղափոխեցին ի մեզ զդառն առարկութիւն չարի. (Յհ. կթ.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)
growth, increase, addition, augmentation, redundancy, superabundance, superfluity, exuberance, diffusion, transcendency;
enhancement of price;
excess;
prerogative, distinction, superiority.
Առաւելութիւն հաւուց, կամ բերոց, բարեաց, բարերարութեան, տանջանաց, բոցոյ, երկիւղի, պարտուց, ժամանակաց. եւ այլն. (Փարպ.։ Պիտ.։ Յճխ. Եզնիկ.։ ՃՃ.։ Շ. ամենայն չար.։ Նար. եւ այլն։)
Պօղոս ասէր, ես ոչ եկի առաւելութեամբ բանից. (Սեբեր. ՟Դ։)
diurnal, daily.
Այսպէս հանապազ զառաւուրն ի ցանկութիւն վարէ, եւ զյոյսն յապա առնէ ի մէնջ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Առաւօտ առնեմ.
Առ քեզ հոգի իմ առաւօտէ։ Ընդ կայանսն իւղաբերս առ քեզ առաւօտեմք. (Շար.։)
mission;
apostle-ship.
Եթէ մարմնական առաքելութեամբ առաքեալ զնա իմանայցես։ Առաքելութիւնն (քրիստոսի) ոչ տեղական ինչ փոփոխումն, այլ զտնտեսութեանն յայտնութիւն ցուցանէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
who fills the office of anapostle.
Տօն սրբուհի առաքելուհեացն (իւղաբերից). (Հ. կիլիկ.։)
to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.
Ընդ յստակութիւն ջուրցն առաքելով զիւր ճառագայթսն։ Զձայնն եւեթ բերանովքն ի դուրս առաքեն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
virtuously;
bravely, courageously.
Ոչ աղքատն գոլ է թշնամանելի, այլ ոչ բերել առաքինաբար աղքատութեան. (Բրս. բարկ.։)
to labour, to strive, to take pains, to have or show bravery;
tu be virtuous.
Նորեկ եղբայր առաքինանայ, եթէ համբերեսցէ թշնամանաց եւ նախատանաց. (Վրք. հց. ՟Ը։)
cf. Առաքինանամ.
Ըստ օրինացն առաքինեալք. (Սեբեր. ՟Գ։)
valour, bravery;
virtue, probity;
goodness;
politics, government;
conduct, behaviour.
Համբերել ճգնութեանցն առաքինութեամբ։ Ըստ մարտի նոցա առաքինութեամբ. (Ագաթ.։)
pole (of a coach).
Կառավարելով ժամանակս եօթն շրջագայիւք աւուրց շուրջընթացիւք, անցուցանել զկենցաղոյս սեռն առեղաւ սովորականաւ եւ անուաւ անցուցելով. (Պիսիդ. յն.) յայլ եւ այլ միտս բերին։
to undo;
to untie, to dissolve, to ruin;
to explain an enigma.
Ի կրկին միտս բերի ասելն.
Ո՞ր միտք բաւական իցեն զբազահունչ հերձուածողաց առասպելս առեղծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
to take away, to carry off.
Յորժամ յեկեղեցւոյ կարգաց ոք ի բաց ելանէ, չկայ յակաստանի. առ եւ գնաց առնէ զնա մոլորութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).
Ի միասին արծարծումն եւ կամ մանուած ... ոչ ի նոցունց ինքեանց իցէ՝ զթելն իսկ եւ զառէչն գործել, այլ հարկ է տարբերիլ առիչիցն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
new found, recent, new fashion.
Մարդ հողաբեր առժամագիւտ եւ այլն. (Ագաթ.։)
occasion, opportunity, accurrence;
subject, cause, matter, motive, convenience, conjuncture, object.
προμνήστωρ. pronubus, ὀ, ἠ πρόξενος. concilians, conciliator, -trix. Իբր Առիչ, առօղ եւ բերօղ. պատճառ առաջի կամ միջնորդական. բարեխօս. առաջնորդ. միջնորդ հարսանեաց.
cf. Առնչութիւն.
πρός τι. id quod ad aliquid est, relatio. Կարգեալն առ իմն, վերաբերեալն կամ վերաբերութիւն առ այլ. այն ինչ՝ որոյ իսկութիւնն է հայեցուած առ այլ. զոր օրինակ են անուանքս՝ հայր, որդի. հէր, ծառայ. եւ այլն.
cf. Առնչական.
πρός τι ἕχον. relativus. Առինչ. ըստ յն. առ ինչ ունօղ, այսինքն յարաբերեալ առ այլ ինչ.
lion's cup, lion's whelp.
Եբեր երկուս առիւծակորիւնս. (Վեցօր. ՟Թ։)
earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.
Առհաւատչեայն՝ մասն ինչ է ի պարգեւէն. (Սեբեր. ՟Է։)
Յուսով հաստատեալ կան յառհաւատչեայ կեանսն։ Յուսով արքայութեանն առնուլ աստ զառհաւատչեայ արդարութիւնն։ Տայ աստ զառհաւատչեայ երանութիւնն։ Զի զառհաւատչեայն բերցեն զպտուղ։ Առհաւատչեայ զառհաւատչեայ աւետիսն. (Յճխ.։)
Զառհաւատչեայ պատիւն սոցա բերաք. (Եղիշ. ՟Ը։)
prompt, ready;
imminent, threatening;
evident, clear, manifest;
promptly, quickly;
— դրամ, ready money, cash.
Բարութեամբք յօրանան ռձեռն պատրաստ։ Անդէն առձեռնպատրաստ արտաբերական բանիցն զկնի եւ գործ յաջորդի։ Ընդ կամելն անդէն եւ հանդիպումն առձեռն պատրաստ յարանայ։ (Պիտ.)
condition of a married woman.
Դէպ լինի առնակնութեան՝ այրի լինել. (Սեբեր. ՟Ժ։)
to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.
Ախորժեմ բար առնել, այլ չառնէ զբան՝ իրացն անծկութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
Զջուրն ի գինի արարեալ։ Հերու այսմ ամի սպասէիր, այս ամ ի միւս ամ առնես. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Անցս անցուցանել, կամ վարիլ ընդ ումեք. ուրիշի բան մը ընել՝ աղէկ կամ գէշ, գլխուն բան բերել.
Արա՛ ի ներքոյ լծոյ զտրմուղ վիզս. (Սեբեր. ՟Ժ։)
to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !
Ա՛ռ դու զաղեղն քո եւ զնետ քո. եւ առ (այսինքն էառ)։ Երանելի է մանաւանդ տալ՝ քան առնուլ։ Զի՞նչ ունիս, զոր ոչ իցէ առեալ. եւ եթէ առեր, զի՞ պարծիս իբրեւ զչառեալն։ Տուք փոխ, ուստի ոչ ակնունիցիք առնուլ (ինչ, կամ յետս)։ Ա՛ռ զօրհնութիւնս զայս, զոր եբեր աղախին քո։ Զի ի մշակաց անդին առցէ ի պտղոյ այգւոյն։ Ա՛ռ գնեա՛ յինէն ոսկի. եւ այլն։
Ստանալ. ի ձեռս բերել. ունել եւ կրել յինքն. էտինմէք.
Ծառք եւ տունկք եթէ ոչ առցեն զձմեռն եւ զանձրեւն, ոչ կարեն պտղաբերել. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զայսպիսի ինչ համբերութիւն առեալ կրէին յանձինս իւրեանց. (Բուզ. ՟Զ. 10։)
Եւ թէ դաւիթ ոչ առնոյր զբերանոյն եո զփողից առիւծուց, ոչ կարէր հեղձուցանել. (Վրք. հց. ձ։)
Առցեն առ քեզ զերինջ մի կարմիր։ Առէք առ իս կուժ մի նոր. եւ բերին առ նա։ Առէ՛ք ինձ չորս սափորս. եւ այլն։
Տեսցուք յո՛վ առնու զկառսն աստուծոյ. (Սեբեր. ՟Բ։)
Զհանդէս աստստին իսկ առ։ Յիւրմէ արմատոյն առ զհանգամանսն. (Սեբեր. ՟Բ. ՟Ը։)
Ո՞վ արնոյր տայր զամենայն ժողովուրդս աստուծոյ մարգարէս. (Սեբեր. ՟Ե։)
to pronounce words regularly;
to sprinkle, to wet.
Աղբերք զստորակացեալսն առոգանեն. (Մագ. ձ.)
health, life;
salubrity, healthfulness;
cure, recovery of health;
յ— ձեր, to your health ! հաստանիլ յառողջութեան, to be convalescent, to return in health;
քնքուչ, ակար, յեզյեղուկ —, a delicat, feeble, wavering health;
պահպանել զ—, to keep one's health;
խանգարել —, to destroy, to ruin the health;
զօրանալ սակաւ յ—, to be convalescent.
Որ կամաւոր կուրութիւն յինքն բերէ, ոչ երբէք եկեսցէ յառողջութիւն. (Յհ. կթ.։)
to say, to express, to speak, to relate, to recite, to tell, to recount, to declave, to pronounce, to utter, to dictate;
— յառաջագոյն, to foretell;
— վերստին, to repeat;
բարիս՝ չարիս — զումեքէ, to speak well, badly of a person;
ասա՜ ինձ, tell me;
պարտ է —, one must say;
որպէս ասացաք, as we have said;
համառօտ —, briefly, in one word;
չգիտեմ զի՞նչ —, I know not what to say;
զի՞նչ ասիցեն զքէն, what will they say of you ? անհիմն է զոր ասեսդ, what you say is without foundation;
չգիտէ զոր ինչ ասէ, he does not know what he says;
ցանգ զնոյն —, to repeat always the same thing;
— զկարծիս իւր զիմեքէ, to give one's opinion on some thing;
սուտ —, to tell falsehoods or lies;
— զճշմարտութիւն, to speak the truth;
այո՝ ոչ —, to say yes, no;
զի՞նչ կամիցի — այս, what does that mean ? այլ զի՞նչ ասեմս, but what do I say ? ըստ ասելոյ իւրաքանչիւր, as every one says;
— ընդ միտս, to say to one's self;
զայս իրրեւ ասաց, when he has said that, at these words;
զայս ասացեալ, that said.
Լայնաբար վարի յամենայն գիրս՝ որպէս Նշանակել, Հաստատել, ստորասել. Հարցանել. Պատասխանել. Պատուիրել. Վարդապետել. Արտաբերել. Երգել. Խոստանալ. Պատմել, ճառել. եւ այլն։ Իսկ Մեկն. ղեւտ.
Եւ որ զկնի բերին, կամ զհետ գան ասացեալքն. (Նար. ՟Ժ՟Ա.։ Նար. կ.։)
Բանն ի բերան ասողին։ մեկնութեանց. (Ագաթ.։ Սարգ. յկ. ՟Դ։) (Փարպ.։)
cf. Ասպարէզ.
Թաղեցին յասպարիսին՝ որ մերձ ի բերթղահէմ. (Ոսկ. մ. ՟Ա 9։)
reception;
hospitality;
lodging.
Անդ ժամանակաւ արար ասպնջականութիւն, եւ աստ յաւիտենական բնակութիւն. (Սեբեր. ՟Գ։)