cf. Երկիւղալիր.
Ահագինս իմն բարբառի, եւ կարի երկիւղալիցս։ Ի քաղցրութիւն փոփոխէ զահագին տեսիլն զայն եւ զերկիւղալից. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Անմարմին զօրքն երկիւղալից ահիւ կան առաջի մեծի փառացն աստուծոյ. (Խոսր. պտրգ.։)
timorous, conscientious, scrupulous, pious, religions.
Երկիւղած էր ի տեառնէ յոյժ։ Երկիւղած ի տեառնէ կամ յաստուծոյ, կամ յերեսացն աստուծոյ. (գ. թգ. ՟Ժ՟Ը. 3։ ՟Դ. Թագ. ՟Դ. 1։ Նեեմ. ՟Է. 2։ Ժղ. ՟Ը. 13։)
Երկեղած միտք. (Լմբ. պտրգ.։)
fear of God, piety, religion, conscience;
երկիւղածութեամբ, religiously, conscientiously.
ԵՐԿԻՒՂԱԾՈՒԹԻՒՆ կամ ԵՐԿԵՂԱԾՈՒԹԻՒՆ. εὑλάβεια reverentia, metus, pietas Երկիւղ պատկառանաց յաստուծոյ. բարեպաշտութիւն. զգուշութիւն. աստուածվախութիւն.
Որք ի մարգարէին այսպիսի երկիւղածութիւն տեսանեմք. (Խոսր.։)
Արդարեւ այս է աշակերտին քրիստոսի կերպարան, հեզութիւն եւ երկիւղածութիւն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Բազմամեայ երկիւղածութիւնդ՝ ո՛չ է ղերկիւղ (աստուծոյ), այլ անհաւատութեան մերոյ տայ զտարացոյց. (Լմբ. պտրգ.։)
of two moons;
— առուրք, duration of two moons, two months.
Դադարէ առ գետովն երկլուսնեայ աւուրս. (Խոր. ՟Ա. 5։)
cf. Երկբան.
δίγλωσσος bilinguis Երկբան, երկալեզու. երկլեզու. որոյ ա՛յլ է խօսքն, եւ այլ սիրտն. նենգաւոր. սուտակասպաս. խաբեբայ. լեզուն չաթալ. յն. երկլեզու.
enclosed or placed between two seas.
διθάλασσος, -ττος bimaris, qui utrinque mari adluitur Ուր են կրկին անցք կամ կիրճք ծովու. ... իքի տէնիզ կամ պօղազ արասը. որպէս ընդ մելիտենէ եւ ընդ գոդդոս, այսինքն ընդ մալթա կղզին, եւ ընդ կօցցօ կղզեակն.
cf. Երկկերպ.
Իժն գայ ի հակառակութիւն՝ իբր երկբոյս, եւ երկկերպ եղեալ. ( կէս գնտաձեւ, կէս բարձրագլուխ ). (Փիլ. լիւս.։)
Չորքն երկկերպիք ի ծովէ ի ցամաք դիմեցին. (իբր երկակենցաղք, կամ մարդախառն գազանք). (Եւս. քր. ՟Ա։)
bigamist.
ԵՐԿԿԻՆ որ եւ ԵՐԿԱԿԻՆ. δίγαμος bigamus, qui secundo jungitur matrimonio Այր կրկին անգամ ամուսնացեալ.
diphthong;
discordant.
δίφθογγος diphtongus Ուր գոյ կրկին ձայն. իբր Երկբարբառ (տառ).
Մահու անուն, եւ ուրախութիւն միանգամայն ... վասն երկձայն բարբառոյն. (Մամբր.։)
Ո՛չ երկձայն զհայաստանեայցս գոլ ... այլ նոյնախորհ եւ միաբանեալ ընդ պատուականիդ գլխոյ. (Թղթ. հաղբ. առ գր. տղ.։)
two horsed;
carriage, equipage.
Գայր նոյն հեծեալ երկձի». յն. երկձիոյ. եբր. զոյգ ձիոց. (Եւս. ՟Ի՟Ա. 9։)
ԵՐԿՁԻ. գ. Խաղ ընթացից երկձի կառօք.
cf. Երկճիղ.
Ոմանք յերկճղի փայտս կախեալ զմինն մասնեաց թարգմանի, կամ երկճիւղի. (Վրդն. ծն.։)
Թէ ամենայն խաչաձեւ պաշտելի է, պաշտեսցի եւ երկճղին յէոյ (գուցէ ի բնէ). (Ոսկիփոր.։)
cf. Երկմատենի.
Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)
Որպէս զայգի (իմա՛ որթ) երկմատնի կամ երեքմատնի. (Աթան. ՟Ը։)
irresolute, perplexed, wavering, distrustful, suspicions, doubtful;
— յերկմիտս լինել cf. Երկմտեմ.
Ուր ոչ գոյ երկմիտ, դադարէ կռիւ». յն. երկսիրտ, իբր անմիաբան, կամ խարդախ. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 20։)
Գանձուց ոստիկան երկմիտ. պատգամաւոր բանսարկու. (Նար. ՟Ժ՟Զ.) իբր անհաւատարիմ, ո՛չ միամիտ։
Այլ յերկմիտս եմ, գուցէ ոչ ընդունիցի զիս։ Յերկմիտ եղեալ՝ զուղիղ ճանապարհն ոչ գիտեմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Լուաւ, թէ գողացեալ է. յերկմիտս եղեւ իբրեւ զմարդ, եւ տրտմեցաւ. (Բրսղ. մրկ.։)
to be irresolute, to suspect, to distrust, to waver, to demur;
— ի հաւատոց, to be unbeliever.
διστάζω, διακρίνω, ὐποστέλλω , ἁμφισβητέω dubito, haesito, ambigo, diffido Յերկմիտս լինել. երկբայիլ. յերկուանալ. խիթալ. թերահաւատել. զանգիտել. խորշիլ. տարակուսիլ, կասկածիլ, վախել, վախնալ.
irresolution, vacillation, doubt, distrust.
Երկմտութիւն գոյ զնոցանէն. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 24։)
Ստուգեալ գիտաց զբազմաց այլոց եւս երկմտութիւն. (Եղիշ. ՟Ե։)
Յերկմտութենէ փախերո՛ւք, որպէս ի գլխոյ չարեաց։ Ուր երկմտութիւն եւ բարկութիւն գոյ, անդ ոչ բնակէ աստուած. (Ածազգ. ՟Ա. եւ ՟Զ։)
sky-high, much elevated.
Երկնաբերձ աշտարակ շինել. (Ագաթ.։)
Համանման երկնաբերձ կայից կանգնեալ ամրոցին. (Նար. խչ.։)
Նաեւ զծառոց անգամ, որք ի սակաւ ինչ բարձրութեան են, ասեմք, թէ երկնաբերձ են. եւ զծխոյ՝ թէ յերկին կցի. (Եզնիկ.։)
that dwells in heaven, inhabitant of heaven, celestial.
that flies, rushes to heaven.
Որ թռչի ընդ երկինս. երկնագնաց. երկնասլաց.
Միտս երկնաթռիչ ի ստոր իջեալ։ Ա՛րկ զիս ի գաւիթս երկնաթռիչ երամիցդ. (Բենիկ.։)
Ամբարտաւանութեամբն երկնաթռիչս առնեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
contemplating, meditating on divine matters.
Աստուածգիտութեանն բուրումն զերկնախորհիցն պարալնու անուշահոտութեամբ զիմաստս. (Խոր. վրդվռ.։)
Երկնախորհս եւ արդարագործս զամենեսեան կազմեաց. (Լաստ. ընթերց.։)
cf. Երկնագումար.
adorning the sky.
Արեգակն ի մայրն դառնային, համարձակութիւն տալով երկնակաճառ արփւոյն». (զի յետ մտիցն արեւու երեւի մեզ հանդէս երկնից). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
arch of heaven, vault, roof.
Հանգոյն երկնից կամարի, եւ զարդուց նորա. որպէս եկեղեցին.
Երկնակամար՝ նկարակերտիւք ... Նոյն ինքն երկին՝ եւ երկնակամար, եւ առագաստ յերկրի կառուցեալ. (Անան. եկեղ։)
founded in heaven, celestial.
whose conduct is heavenly, that lives like an angel.
Որ յայտնեցաւ երկնակեաց իշխանացն. (Ագաթ.։)
full of heavenly or divine wisdom.
Պսակ տիրապատուաստ՝ երկնահանճարն գիտութեան. (Նար. կուս.։)
reaching heaven, very high, very elevated.
Երկնահաս սանդուխք, կամ տունկ, ճեղ. կամ գիտութիւն, կամ լեառնն. (Անան. եկեղ.։ Երզն. լուս.։ ՃՃ.։ Նչ. խնդ.։)
struck by heaven.
Երկնահարացն երկիր պագանեն։ Զերկնահարսն՝ որ յաստուծոյ ատեցեալ են, զնոսա պաշտել եւ երկիր պագանել ոչ ամաչեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
flowed or come from heaven, celestial.
Զհեղեղածուփ անդնդաձիգ սահմանացն երկնահոս զուգաճանապարհորդութեանն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Երկնահանգոյն.
given by heaven, celestial, divine.
Յերկնից շնորհեալ որպէս ձիրք. երկնապարգեւ.
Երկնաձիր պարգեւացն. (Շար.։ Ճ. ՟Ա.։)
Երկնաձիր եւ աստուածատուր փառացն ժառանգութեան. (Նար. խչ.։)
that walks in heaven;
celestial.
Երկնաճեմ առագաստ. (Շար.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Սըլացեալ թեւօք հոգւոյն երկնաճեմ գոլով. (Շ. տաղ.։)
Յորժամ մարմինն հոգիասցի, երկնաճեմ լիցի. (Վրդն. ծն.։)
Հասու եղեալ ամենայնի՝ գեր ի վերոյ երկնաճեմք երեւեցան. (Շիր.։)
celestial;
ethereal;
— մարմինք, celestial bodies, planets, etc.;
— բարկութիւն, the wrath of heaven.
οὑρανικός, οὑράνιος , ὅλυμπιος caelestis Որ ինչ յերկինս է, եւ սեպհական երկնից, երկնաւոր. երկնական. ( ի սուրբ գիրս ասի Երկնից, կամ Երկնաւոր).
Յառագաստիս երկնայնում ընդ անմահ փեսային իցեմք. (Խոսր. պտրգ.։)
Ոչինչ է երկրածին՝ երկնայնոցն պատուականագոյն». յն. ողիմպեայց. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
cf. Երկնաձիր.
that goes, that leads to heaven, celestial.
Յամենայն ժամու զմեզ երկնաչու ճանապարհին յարգարեսցո՛ւք. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Ի կռոնէ կարկատեալ այծահեծուկն այն եւ երկնաչուն։ Ընդ ինքեան առեալ զքաջավազիկն երկնաչու. (Մագ. ՟Լ. ՟Լ՟Դ։)
cf. Երկնահայեաց.
Զբերդն ամիւկ՝ զզարմանալին զամրոցն, զոր երկնապիշ եւ պարանոցատանջ՝ իմս գիտէ անուանել բան. (Արծր. ՟Ե. 3։)
that flows, that falls from heaven abundantly.
Տեսեալ զայսպիսի երկնառատ պարգեւս առ նա եղեալ. (Կաղանկտ.։)
Քրիստոսաձիր երկնառատ ճառագայթիւք տապանայր ծովն. (Շար.։)
cf. Երկնահոս.
Յերկնից վտակօրէն հոսեալ. ի բարձանց գետահետեալ. (եթէ չիցէ գրելի Կրկնավտակ)
cf. Երկնաձիր.
Կրկին օրէնք մեզ երկնատուրք գրեալ մատամբն աստուծոյ այլ ոչ առաքին. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
astronomical chart.
Արուեստիւ երկնացոյց ունէր նոյ ի տապանին, եւ այնու իմանայր զտիւն եւ զգիշերն. (Լծ. փիլ.։)
celestial, divine;
հայրն մեր —, our heavenly father.
οὑράνιος, ἑπουράνιος caelestis Երկնային. որ, կամ որ ինչ յերկինս է. եւ Սեպհական երկնից. աստուածային. հոգեւոր. իմանալի, անապական, գերահրաշ.
Հայրն ձեր երկնաւոր։ Բազմութիւն զօրաց երկնաւորաց։ Որպէս երկնաւորն, նոյնպէս եւ երկնաւորք։ Երկնաւոր տեսիլ, կոչումն, պարգեւ, եւ այլն։ Վկայեն մեզ երկինք երկնաւորօքն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Գրեցի ձեզ բանս աստուածային լի իմաստութեամբ երկնաւորաւ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
inhabitant of heaven.
Ըստ հոգեւոր առաքինութեանն ամենեքեան երկնաքաղաքացիք. (Եղիշ. ՟Ը։)
to be in labour, to bring forth a child;
to suffer;
to be pained or grieved;
to think, to contemplate, to ponder over;
to elaborate.
ԵՐԿՆԵԼ. Ցաւագնիլ. վշտանալ. հեծել. եւ Սպասել կարօտանօք.
Վշտագին երկնեմ, զի ոչ ամենեքեան զայսպիսի այր գիտեն. (Ոսկ. հռ.։)
Երկնէին եւ այսմ, գիտել զօր գալստեան նորա. (Երզն. մտթ.։)
Առաւել երկնեսցի ծարաւ իմ, եւ առաւել վարձս առից յաստուծոյ». իմա՛, սաստկասցի տ վշտագնել զիս. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Կամ Առթել, յառաջ բերել ինչ ճգամբք.
from heaven, from on high.
Երկնուստ էր հասեալ վտանգն, եւ աստուածառաք էր բարկութիւնն. (Արծր. ՟Դ. 8։)
Ծագեաց յերկնուստ լոյս. (Խոր. ՟Գ. 66։)
Յաղագս յերկնուստ իջանելոյ. (Մամբր.։)
to fear, to be afraid of, to dread, to apprehend, to be frightened, to tremble;
to distrust;
մի երկնչիք, don't be afraid, never fear.
φοβέομαι, δηλιάω, εὑλαβέομαι timeo, metuo, paveo, vereor, reveror Կրել զերկիւղ. յահի յերկիւղի լինել. զանգիտել. խիթալ. ակն ածել. պատկառել. վախնալ. վախել.
monday.
Մինչեւ ցառաւօտ երկշաբաթւոյն։ Երկշաբաթին՝ կարգեալ է, եւ այլն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Կանովն մեծի երկուշաբթին։ Մեծի ՟Բշի գիշերն. (Շար.։ Տօնաց.։)
two-footed, biped.
Որպէս մարդումն գոլ երկոտանի. (Պորփ.։)
twelve;
— յիւնիսի, the 12th of June, the twelfth instant.
Զերկոտասան ամ ի ծառայութեան կացեալ էին։ Երկոտասան ազգ ծնցի։ Երկոտասան իշխանք նոցա։ Եւ էին որդիք յակոբայ երկոտասան։ Ըստ ազգացն երկոտասանից։ Ամաց իբրեւ երկոտասանից։ Յամաց երկոտասանից (հետէ).եւ այլն։
Ի սկզբան երկոտասան ամի թագաւորութեան իւրոյ. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Երկոտասանամեան.
Սաղոմոն երկոտասանամեայ թագաւորեալ. (Խոր. ՟Գ. 3։)
Ընդ երկոտասանամեայ չարեօք չարչարեալ վշտագին կնոջն տանջեցելոյ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
of twelve years, twelve years old.
Սաղոմոն երկոտասանամեայ թագաւորեալ. (Խոր. ՟Գ. 3։)
Ընդ երկոտասանամեայ չարեօք չարչարեալ վշտագին կնոջն տանջեցելոյ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
twelfth.
Յաւուրն, կամ յամսեանն, կամ յամին երկոտասաներորդի. (Թուոց. ՟Ե. 78։ ՟Դ. Թագ. ՟Ը. 25։ ՟Ի՟Ե. 27։)