cf. Բաղսամոն.
ԱՊՐՍԱՄ կամ ԱՊՐՍԱԴ. եւ ԱՊՐՍԱՄԱՅ ԻՒՂ, կամ ԱՊՐՍԱԴ ԻՒՂ Բալասան. բաղսամոն. βάλσαμον, balsamum. cf. ԱՊՐԱՍԱՄ. (Գաղիան.։)
Զաղանդ բառնայ զերակղացւոյն, որ ապրսամ եղով եւ ջրով ասեն միշտ մկրտիլ։ Հերակլանոսք լուանան ապրսամ իւղով եւ ջրով. (Տօնակ.։) (Ոսկիփոր.։)
cf. Աջակողմն.
Սիրտ իմաստնոյ յաջակողմ իւր, եւ սիրտ անմտի ի ձախակողմ իւր. (Ժղ. ՟Ժ. 2։)
right side, right hand;
— նաւու, starboard;
յաջակողման, to the right.
Խոտորեսցի յաջակողմն իւր առ քաղցի։ Ննջեսցես յաջակողմն քո։ Յաջակողմն նաւին։ Զաջակողմն թեւին բեկանէր. (Ես. ՟Թ. 20։ Եզեկ. ՟Դ. 6։ Յհ. ՟Ի՟Ա. 6։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 15։)
Դի՛ր զքեզ ի մէջ ջրոյ եւ հրոյ. եւ ա՛ռ յաջակողմանէն զջուրն. որ է գիտութիւնն եւ ողորմութիւնն աստուծոյ, եւ ա՛րկ ի վերայ հրոյդ, որ է ցանկութիւն. (Վրք. հց. ձ։)
Եւ զբիւրաւոր՝ աջակողմին, որք եւ բարեաւ կերպարանին. (Յիսուս որդի.։)
to aid, to assist, to succour;
to league, to confederate.
Որ եւ կիւրոսի աջակցեալ. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Որ եւ աջակցեալ իսկ եղբօր իւրում աշոտոյ։ Այլոցն եւս մարտակցացն աջակցեալ գէորգայ. (Յհ. կթ.։)
cf. Աջակողմեան.
ԱՋԵԱՅ (թերեւս եւ ԱՋԻ, իք, եաց) որ եւ ԱՋԻՆ, աջինք. որպէս Աջական, անք. աջակողմեան, անք.
Ի դատաստանին ասելոց է աջեացն եւ ահեկեացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Որով ընդ աջեացն եւ ընդ ահեկեացն ասի ի բացորոշութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Աջեացն եւ ահեկեացն հակառակօքն միաբանելովք. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Յաջող.
δεξιός, -η, -ον. dexter, -tra, -trum;
commodus, expediens, facilis. Որ է իբրու յաջոյ կողման, կամ զօրաւոր եւ յաջողակ իբրեւ զաջ. յաջող. դիպող. լաւ եւ գովելի. ուղիղ. բարեվիճակ. դիւր. հեշտին. սաղ. ուղուրլու.
Մի՛ խոտորիցիս յաջ, մի՛ յահեակ ... եւ սակայն զբնութեամբ աջողն գովէ. քանզի զճանապարհս ասէ՝ որք յաջմէ են, գիտէ տէր ... Եւ զիա՞րդ գովէ զաջողն, եւ բաց տանի դարձեալ յաջողէն յայնմանէ. յա՛յտ է, յերեւելոյն աջողէ, եւ յոչն եղելոյ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Եթէ հարեալք ի դիմի՝ օգնականութեամբն աստուծոյ զօրեմք, այն աջող իսկ է, եւ բարի։ Յորժամ այս ամենայն այսպէս լինի, ամենայն իրք արեաց աշխարհիս աջող լինի եւ անսխալ. (Փարպ.։)
cf. Յաջողակ.
ἑπιτυγχάνων, δεξιός, ἑλαφρός. fortunatus, commodus, agilis. որ եւ ԱՋՈՂ, եւ ՅԱՋՈՂԱԿ. Աջողաձեռն. ճարտար. քաջ. քաջայարմար ի գործ. հնարիմաց. արագ եւ հմուտ. բարեբախտ. ճարպիկ, բանուկ, վարպետ, չուստ. իշկիւզար. եէթիկ. չէվիք.
Ամենայն տեսանող մտաց երեւէին աջողակք։ Աջողակ ի գիւտ խոհականութեան։ Աջողակ խորհրդականութիւն. (Փարպ.։)
Այս երկիրս ամենայն բարութեամբ լի է, եւ աջողակ եւ առողջ. (Զենոբ.։)
cf. Յաջողակութիւն.
Աջողակն գոլ. ճարտարութիւն եւ լաւութիւն. բարեմասնութիւն.
Յառն վահանայ ի լաւութիւն հայելով եւ յաջողակութիւն. (Փարպ.։)
Ձեւով, եւ գոյութեամբ, եւ այլ եւս աջողակութեամբ. (Պիտ.։)
taking, capture, seizure;
plunder, pillage;
— աւար, — եւ ապուռ, cf. Աւար, cf. Աւարառութիւն, cf. Կողոպուտ;
յ— յապուռ, plundering, sacking, pillaging.
at;
near;
among;
in comparison of;
with regard to;
relatively to;
during, in, under;
against;
with;
towards;
next to;
by;
for;
on;
in presence of, before;
առ իս է յամենայն ժամ, he is always near me;
արգարացուսջիք զնա առ հօր իւրում, make excuses for him to his father;
աղէտք քո ոչինչ են առ իմովս, your misfortune is nothing in comparison of mine;
գնաց առ դուքսն, he is gone to the duke;
առ Հայս եւ առ Յոյնս, among the Armenians and Greeks;
ոչ է նոյնպէս առ Անգղիացիս, it is not even among the English;
սակաւ ինչ է այդ առ պարտեօքս՝ զոր ունիմ առ քեզ, it is little in comparison of what I owe you;
յարդոյ՝ մեծարու է առ ամենեսին, he is respected by all men;
կայթել or խայտալ առ խնդութեան, to leap for joy;
պարտ է լինել ազնուաբարոյ առ անձն եւ առ այլս, it is right to respect one's self as well as others;
առ բարեկամս ունիմ զնա, I keep him for my friend;
նստել, բազմել առ ումեմն or առ ումեք, to sit down near any one;
առ թագաւորութեամբ, under the reign of Tiridates;
առ ի տեսանել զնա, to see him;
առ արտաքս, on the outside;
առ երի, near, towards;
առ երկրաւ, on the ground;
առ այր, to each person, a piece;
առ չարութեան, for malice, through malice;
առ ահի, երկիւղի, for or through fear;
առ նովին ժամանակաւ, at that time, then.
curtain, veil, net;
pretext;
nuptial couch;
gynaeceum;
bed-curtain;
pavilion, sail of a ship;
մտնկունք —ի, young persons that accompany the bridegroom, paranymphs;
— պարզել՝ վերացուցանել, to sail;
իջուցանել զ—, to strike sail.
ἰστίον, ἑπίσπαστρον, κάλυμμα , καταπέτασμα. velum, velamen, tegumentum, oprimentum, aulaeum. (լծ. առիգած. զգած. ագած. արմատն ամենեցուն է ագանել, զգենուլ) Կտաւ կամ պաստառ պարզեալ եւ ձգեալ որպէս վարագոյր կամ անջրպետ, ծածկոյթ, նուարտան, պատրուակ, քօղ. սրահակ. սրսկապան. վրան, եւ այլն.
Զձորձս իւրեանց առագաստ ձգէին ընդ ինքեանս եւ ընդ սեղանն. (Ամովս. ՟Բ. 8։)
Զիւր իսկ զանձեռոցիկն մինչեւ ի ներքս յառագաստ սրահին զեղեալ լցեալ։ Այնուհետեւ պատառեալ առագաստ հին հարաւոյ. (Յհ. կթ.։)
Բացցես զաչս սրտի քո, եւ զառագաստ մտածութեան. (Մագ. ՟Ե։)
παστός, νυμφών. thalamus. Ներքին սենեակ հարսին եւ փեսայի. եւ Հարսնարանն գլխովին. ... Տե՛ս (Սղ. ՟Ժ՟Ը. 5։ Յովէլ. ՟Բ. 16։ Տոբ. ՟Զ. 14. 18։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։) Ուստի ՄԱՆԿՈՒՆՔ կամ ՈՐԴԻՔ ԱՌԱԳԱՍՏԻ, իբր Մերձաւորք փեսային, կամ հրաւիրեալքն ի հարսանիս. հարսնեւորք, այլախճիք։ (Մտթ. ՟Թ. 15։ Մրկ. ՟Բ. 19։ Ղկ. ՟Ե. 34։)
Ելին հարսունք յառագաստաց, եւ փեսայք ի սենեկաց։ Սարդի ոստայնք ձգեցան ի սենեակս առագաստաց նոցա. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
Նովին նմանութեամբ ասի զարքայութենէ, զեկեղեցւոյ, եւ զսուրբ կուսէն.
Առագաստ անմահ փեսային։ Երկնային առագաստ։ Առագաստ հրափայլ ծագմամբ, եւ այլն. (Շար.։)
Իջուցեալ զառագաստն՝ այնպէս երթային եւ գային. (Գծ. ՟Ի՟Է. 17։)
Ձգմամբ չուանացն փոփոխել զառագաստն ըստ ընթացից օդոյն։ Ի յառագաստ նաւացն պշուցեալ հային։ Յօրինեալ կազմածովք, առագաստիւք եւ այլն. (Պիտ.։)
Խառնեցաւ եւ ընդ այնոցիկ, որ յաչսն առագաստքն. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
διάφραγμα (իբր միջնացանկ) intersepimentum, diaphragma, praecordia, membrum etc. Մաշկն մզնատեսակ՝ որ անջրպետէ զսիրտն եւ զթոքս ի լերդէ եւ ի փայծեղանէ. (ըստ յետնոց՝ Ստոծանի)
for the service of the nuptial room.
Սպասահարկու առագաստի հարսանեաց. փեսավէր, եւ մանկունք առագաստի.
to veil, to cover with a veil or curtain;
to cloak under a pretence, to mask;
to set sail, to make sail, to sail.
καλύπτω. velo, περικλείω, circumcludo, եւ այլն. Ընդ առագաստիւ վարագուրի կամ հարսնարանի առնուլ պարփակել, իրօք կամ նմանութեամբ.
Հուրն խորանաձեւ առագաստէր զմարմնով սրբուհւոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
իբր Վարագուրաւ ծածկել. պատրուակել. թաքուցանել. եւ Արգելուլ. խափանել զտեսութիւն. գոցել. եւ աչքը կապել.
Առագաստեալ էին սիրտք նոցա, եւ ոչ իմանային. (Եփր. ծն.։)
to attribute, to ascribe;
to prefix, to put before;
to set, to apply, to put, to join, to add;
to establish, to appoint, to make.
προστίθημι, παρατίθημι, προσποιέω. appono, adjicio, addo, trado. Առընթեր կամ մերձ դնել. յաւելուլ. ի վերայ բերել. եւ Աւանդել գրով, ճառել առաւել քան զոր գտանի ցարդ.
Բազումս եւ յոլովք ոչ գոն կատարեալք. վասն այդորիկ առադրեցաք (զձայնքս՝) զբազումս եւ յոլովս, վասն զի, եւ այլն։ Առադրեսցուք ի սահմանն եւ զնոյն նշանակ. (Սահմ. ՟Դ. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)
Լռել ապա մանաւանդ յաղագս այսոցիկ, եւ ոչինչ առադրել պարտ է. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Բազումս եւ ամենազանս առադրեաց բանս աստուածային գիրն. (Նիւս. կազմ.։)
Զվերակացուս խորանին՝ քակտիչս եւ քայքայիչս առադրէր։ Հպարտս առադրէ գիտութիւնն. (Լմբ. ատ.։)
cf. Առադրութիւն.
πρόσθεσις. appositio, adjectio, additio. որ եւ ԱՌԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Առընթեր դրութիւն. յարադրութիւն. յաւելուած. եւ Ստորոգեալն ենթակայի.
Լինի որպէս ի վերայ նոցա գոլն եւ ոչ գոլն՝ առդրութիւն։ Կարելն եւ ներընդունելն՝ առդրութիւն (կամ առադրութիւն) որոշելով. (Պերիարմ.։)
cf. Առաթուր՞՞՞կոխել.
ԱՌԱԹՈՒՐ կամ ԱՌ ԱԹՈՒՐ. որ եւ ԸՆԴ ԱԹՈՒՐ որպէս թէ Առ ոտս իւր, ընդ ոտիւք. վարի ընդ բայս Կոխել, հարկանել եւ այլն. կոխկռտել, ոտքի տակ առնել. καταπατέω, λακτέω. conculco, cale ferio. եւ այլն.
Ոտամբք եւս առաթուր հարեալ մերժէիր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25. 26։)
adage, proverb, saying, aphorism, sentence, apophthegm;
axiom, maxim, general proposition, rule, principle;
oracle.
λῆμμα. lemma, sumtum, propositio, apophthegma. Առեալ ի մէջ բան ինչ. որպէս առակ, վճիռ, զրոյց հասարակաց իբրեւ սկիզբն ըստ ինքեան ծանուցեալ, կամ որպէս առակ եղեալ սովորական. եւ ի սուրբ գիրս ՝ Պատգամ տեառն, սպառնալիք. յայտնութիւն. գուշակութիւն. տեսիլ.
Եւ տէր առ ի վերայ դորա զառաս զայս։ Առած նինուէի։ Առած բանի տեառն։ Առած նորա յինքենէ ելցէ։ Դուք էք առածն։ Առած տեառն եղիցի մարդոյ բանն տեառն. վասն այդորիկ ես առից զձեզ առիւ. եւ այլն։
Բացեալ զառածս մարգարէութեանն եսայեայ՝ ընթերցար։ Առածք մարգարէիցն հոգեկիր յղացմամբ՝ իսրայէի ծնողք ասացան։ Ըստ տեսանողին առ իս առած. եւ այլն. (Նար.։)
Աստուած ի մարմնում, ո՛չ առածոյ գործովք՝ որպէս ի ձեռն մարգարէիցն, այլ բուսակից ինքեան եւ զմիաւորեալն կացուցանելով մարմին. (Բրս. ծն.։)
Ունիմք աստուստ երկուս առածս. մի՝ թէ սեռականագոյն սեռն ոչ սահմանի. եւ այլն։ Ի ձեռն երկուցս այսոցիկ առածից. (Սահմ. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Դ։)
Բժշկեցան ի մեզ առածք կամակոր թշնամւոյն. (Հին մաշտ. եւ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
proverb, adage;
figure, enigma;
parable, simile, allegory;
apologue, fable;
spectacle;
—աւ, proverbially;
առ —է, to be exposed to public laughter or contempt;
յ—ս տալ, to expose to public attention or censure;
յ—ս, — նշաւակի լինել, to be exposed to public view, to lay open to public contempt;
ըստ —ին, according to the proverb;
— արկանել, —օք խօսել, to tell a proverb, parable, fables;
to proverb;
to give an enigma or charade to guess or divine;
յ— ածել, to give an example, to quote;
յ— գալ, յ—ս լինել, to become proverbial or a proverb.
παραβολή, πρόβλημα. parabola, similitudo, proverbium, adagium. Առած նմանաբանական, կամ այլաբանական. բան ինչ ի մէջ առեալ ի նշանակել զայլ ինչ. խորհրդաւոր նմաութիւն. եւ Պատմութիւն, առեղծուած կամ առասպել յարմարեալ ի խրատ, կամ ի զարթուցանել զլսելիս առ ի քննել զգաղտնութիւն իրաց.
Առակք սողոմոնի։ Բացից առակօք զբերան իմ։ Խօսեա՛ց առակ առ տունն իսրայէլի. արծուին մեծ եւ այլն։ Ո՞չ ապաքէն առակ է այդ՝ որ ասիդ։ Յաւուր յայնմիկ առից ի վերայ ձեր առակ։ Խօսէր ընդ նոսա բազումս առակօք, եւ ասէր. ահա ել սերմնացան։ Այլ առակ արկ առ նոսա. եւ այլն։
Քանզի ասի իսկ առակօքն, սկիզբն կէս գոլ ամենայն գրոծոյ. ինձ երեւի յոլովագոյն քան զկէսն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
որպէս ὐπόδειγμα, τύπος. exemplum, typus, figura. Օրինակ. ձեւ. յարացոյց. եղանակ. տիպ.
Առակ մի կամիմ ասել բանիցս ասացելոց։ Զի՞նչ այն է, որ երեւի յաշխարհի, եթէ առակ մարթ է լինել աստուածութեանն զօրութեան։ Զարմացեալ եմ ճշմարտիւ վասն ճշդութեան առակիդ. (որ եւ ստէպ ասի) Առակ օրինակի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա. 25։)
(Շեշտ եւ բութ) ի մի տեղի եկեալ բաղկացուցանեն զպարոյկն, ըստ առակի ծայրիցն, ի սպիտակէ եւ ի սեւոյ՝ գոշն. (Մագ. քեր.։)
Նախ ա ռակքն լինիցին, եւ ապա իբրեւ եկեսցէ ճշմարտութիւնն, եւ այլն. (Ագաթ.։)
Եղեւ յառակս, թէ եւ սաւուղ ի մարգարէս. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ. 12։)
Պատշաճեցան բանքս այս ի բանս կարգի առակաց, թէ իբրեւ զսէգն տրդատ եւ այլն. (Ագաթ.։)
որպէս Առակ նշաւակի. նշաւակ. ծանականք. դսրովանք. նախատինք. խայտառակութիւն. եւ Խայտառակ.
Առ առակէ շրջեցուցանէին։ Առակ խայտառակութեան յետնոց թողեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 10։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 3։ Տե՛ս ըստ իմիք եւ Օր. ՟Ի՟Ը. 37։ ՟Բ. Մնաց. ՟Է. 20։ Սղ. ՟Խ՟Գ. 15։)
Զի մի՛ ծանակ եւ առակ լինիցիմք։ Առակ եւ ծանակ արար. (Ոսկ. ես.։)
Յառակն ամենեքեան զարմացմամբ հային. որպէս փարաւոն առակ եղեւ ամենայն երկրի անօրէնութեամբն իւրով. (Լմբ. սղ.։)
Զկապեալսն մեղօք զմեղաւորսն ... յաշխարհատես հրապարակին ցուցանիցեն առա՛կ եւ ծանակ՝ անտանելի ամօթով. (Մանդ. ՟Ե։ (որպէս եւ թ. ա՛ռ, է ամօթ)։)
that speaks in proverbs;
fabulist.
Ասեն առակաբանքն, խեցգետինն հետ օձին ձկտեցաւ, եւ կտրեցաւ. (Ոսկիփոր.։)
to proverb, to speak proverbs;
to speak figuratively.
Թեթեւագոյն՝ ըստ աշխարհակիր կարգացն առակաբանեալ. (Ագաթ.։)
figurative discourse, parable;
enigma.
Առակաւ խօսելն. եւ Առակաւոր բան.
that writes proverbs or moral fables.
Ուր եւ առակագիրն ասէր, թէ եղն սիրոյ եւ այլն. (Ոսկ. ես.։)
book of proverbs or moral fables;
the act of writing fables.
Գրութիւն առակաց. եւ Առակ գրեալ.
Մեկնիչք հին եւ նոր կտակարանաց, եւ որ ի նոսին առակագրութեանց. (Լմբ. իմաստ.։)
cf. Առակաբան.
որ եւ ԱՌԱԿԱԲԱՆ. Խօսօղ եւ գրօղ զառակս կամ առակօք, որպէս սողոմոն, սիրաք, եւ այլն.
cf. Առակաբանեմ.
ԱՌԱԿԱԽՕՍԵԼ Առակաւ եւ օրինակաւ խօսել. առակաբանել.
Զոր մեծին մովսեսի զլինելոցն առակախօսեալ։ Զոր եւ պաւղոս ըստ այլաբանութեանն առակախօսեալ ասաց, քանզի հագար ասէ լեառն սինեայ է. (Փարպ.։)
proverbial;
enigmatical.
Զսոյն եւ առակական բանն ասէ. զի թէ անկցի թշնամի քո, մի՛ ոտնհար լինիցիս. (Ոսկ. ես.։)
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
նախդիր. πρός. ad, ar- որ եւ Առ ի. ի. յ. ց. դէպ ի. մերձ ի, ընդ. դէպ ի, քովը. (լտ. եւս՝ ըստ նախնեաց՝ առ. որ եւ սովորաբար ասի ատ).
Ած զնա առ ադամ։ Առ այր քո դարձ քո։ Մտին առ նոյ ի տապան անդր։ Դարձաւ անդրէն առ նա ի տապան անդր։ Առ զնա անդրէն առ իւր (այսինքն առ ինքն) ի տապան անդր։ Եկին առ նա։ Մատեան առ նա եւ այլն.
Ասէր առ աշակերտսն։ Նայեա՛ց առ իս։ Առ քեզ տէր կարդացի եւ առ աստուած աղաղակեցի. եւ այլն։
Կայցէ առ եզր գետոյ։ Առ ափն յորդանանու ձուլեաց։ Առ երեկս։ Առ վաղիւ. եւ այլն։
Իսկ ԱՌ ԱՉՍ. cf. ԱՉՔ։ ԱՌ. նախադրութիւն. Առընթեր ուղղականի կամ անորոշ հայցականի՝ նախդիր կարծեցեալ, որպէս Վասն, յաղագս, ունելով եւ զզօրութիւն բացառականի կամ գործիականի. զոր օրինակ.
Առ հեռ եւ առ նախանձ ծնկեալ նենգաւ գնայր ընդ դաւթի։ Առ կին հպարտանալ, եւ առ իւր նախնիս. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ԻԱ. 5։)
Ոչ համարեցաւ աբրահամ զանձն իւր գլուխ եւ ճոխ (քան զղովտ) առ բարիսն որ պատահեցին նմա. (Եփր. ծն.։)
Առ չժուժել ծախիցն փախստական եղեւ։ Առ գութ փիղիպեան ազգին փիղիպոս անուանեցին. (Եւս. քր. Ա։)
Առ անձուկ հոգւոյն տենչայր՝ ասելով, ե՞րբ եկից երեւեցայց. (Ոսկիփոր.։ Մերթ՝ իբր Ըստ.)
Երկուս գառինս տարեւոր առ օր։ Ժողովեցին երկուս չափս առ մի մի։ Տալ յիսուն սիկղ առ այր։ Կագեցին առ փիղ փիղ. եւ այլն։
Զանձինս առ իմաստունս, կամ առ արդարս ունել։ Զայնպիսի առ պատուականս ունիջիք, եւ այլն։
Զորմէ ասեն լինել չորեքկանգնեան, եւ երեքուղեան, եւ առ երկուս մատունս. (Եւս. քր. Ա։) Մերթ Ընդդէմ, հակառակ.
Մերթ եւս՝ որպէս Առաջի. ի.
Առ կշիռ աստուծոյ արդարութեանն՝ եւ արդարքն եւս պատժապարտք են. (Ոսկ. ես.։ )
սեռ. խնդրով, է Վասն, յաղագս, տալով եւ զզօրութիւն բացառականի. զոր օրինակ.,
Առ ամօթոյ. առ ահի. առ երկիւղի. առ չարութեան. առ բեկման ոգւոց. առ իմոյ յիշատակի, եւ այլն։
տր. խնդրով. Մերձ. առընթեր. քովը. Առ որում գտանիւր։ Մի՛ ագցին առ քեզ։ Առ նմա ագան։ Կային առ խաչին. Մտեալ է առ սիմոնի ումեմն։ Եղեն առ նմա. առ մեզ են։ Ծածկեալ էր առ աստուծոյ։ Առ դրան. եւ այլն։ Կամ Յանդիման, զառաջեաւ. առջեւը, դիմացը.
Առ կաղնեաւն մամբրէի. առ կաղնեաւն բարձու. առ տամբ. առ անկեամբ. առ լերամբ. առ նովաւ. առ եզերբ. առ ափամբ. եւ այլն։
Ետ եւ քաղաքս նոցա ութ առ քառասնիւթ. այսինքն, (ԽԸ. (յն. ոճ). Փիլ. քհ. ԺԲ։)
Որ եղեւ առ կղոդեաւ. առ աբիաթարաւ. առ եղիսէիւ մարգարէիւ. առ քեւ. առ մեօք. առ կենդանութեամբ առն իւրոյ. եւ այլն։
Սա առ նինեաւ, կամ առ շամիրամաւ թագաւորէ. (Եւս. քր. Ա։) Եւ ըստ յն. ոճոյ. ի բեռի՛. որպէս հյ. եանք. այսինքն Այն ոք եւ ընկերք նորա.
Զվեց քաղաքս ... եւ առ այնու քառասուն եւ երկուս քաղաքս. (Թուոց. ԼԵ. 6։)
Առ այսոքիւք. իբր՝ Եւ եսւ, դարձեալ. (Յհ. իմ. ատ.։ Խոր.։ Առ որս. եւ այլն։)
Կամ Առաջի, այսինքն համեմատութեամբ. առջեւը, քովը, դիմացը.
Այսպէս հանապազ զառաւուրն ի ցանկութիւն վարէ, եւ զյոյսն յապա առնէ ի մէնջ. (Սեբեր. Ժ։)
ԱՌ ԺԱՄԱՆԱԿ, ԱՌ ԺԱՄԱՆԱԿՆ. ԱՌ ԺԱՄԱՆԱԿ ՄԻ. πρὸς καίρον, ἁχρί καιροῦ, πρός ὤραν. ad tempus, usque ad tempus, ad horam. Ի նմին եւեթ ներկայ ժամանակի. ի մահու անդ. առժամն. եւ Մինչեւ ցժամանակ ինչ. սուղ ինչ.
ԱՌ ԺԱՄ ՄԻ. Առ ժամանակ մի. եւ Առ այժմ.
ԱՌ Ի. նախդիր. որ եւ ԱՌ Ի Յ. ԱՌ Յ. Նոյն ընդ առ. ի. յ. կազմելով զնախդիր տրական.
Արագ առ ի լսել, եւ ծանր առ ի խօսել, եւ ծանր առ ի բարկանալ։ Առ ի կեանս եւ յաստուածպաշտութիւն մեզ շնորհեալ. (Յկ. Ա. 19։ Բ. Պետ. Ա. 3։)
Աշակերտք հեղգք առ ի յուսումն, եւ փոյթ առ ի ի վարդապետել. (Խոր. Գ. 68։)
Հատանօղ զառ ի չարն միաբանելոց։ Զառ ի յաստուածայինն լոյս վերահայեցողութիւն. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
ԱՌ Ի. Կազմէ եւ զբացառական.
Տեսից առ ի քէն զվրէժխնդրութիւն առ ի նոսա։ Առ ի քէն իմաստութիւնդ։ Զփառս զառ ի միոյն աստուծոյ։ Առ ի յարքայէ։ Քեռ քո՝ թէ առ ի հօրէ իցէ, կամ առ ի մօրէ (այսինքն ի կողմանէ)։ Զպղծեալսն սրբէր առ ի մարմնոյ սրբութենէ (յն. առ մարմնոյ սրբութիւն). եւ այլն։ (Իսկ Ա. Թագ. Բ. 28.)
Եւս եւ զներգոյական.
Չկարացեալք հանդուրժել առ ի յերկարս. այսինքն ընդ երկար, այլ եւս. (Փարպ.։) նախադր. սեռական խնդրով.
Քաջալերութիւն առ ի յառաջադէմ ընտութեանն. (Կորիւն.) (որ լինի եւ ներրգոյական։)
Հեղուլ զարիւն վասն աստուածային արեանդ, եւ պատարագել առ ի պատարագելոյդ հօր (այսինքն վասն պատարագեցելոյդ). (Ճ. Ա.։)
Նոյն իմաստ պահի եւ ի վարիլն իբր նախդիր. կամ յառնուլն զուղղական խնդիր փոխանակ սեռականի.
Առ ի յոյժ տաժանումն։ Առ ի քննութիւն. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
Հանցէ ի զոհէն զառ ի յիշատակէն նորա (զմասն). (Ղեւտ. Բ. 9. 16։ Ե. 12։)
Յամենայն զոհից նոցա, եւ յամենայնէ առ ի յանցանաց նոցա, եւ յամենայնէ առ ի մեղաց նոցա. (Թուոց. ԺԸ. 9։)
Շատ է գիտել մեզ առ ի փրկութենէ մերմէ (յն. առ ի փրկութիւն մեր) զհայր եւ զորդին եւ զհոգին սուրբ. (Կոչ. ԺԴ։)
Վասն առ ի խրատուէ պարգեւացն ընծայեալք. (Իմ. Ե. 14.) (այսինքն վասն պարգեւաց յառաջ եկելոց ի պատճառս խարտուն։ Գտանի եւ գործիական փոխանակ սեռականի. cf. ՎԱՍՆ։
ԱՌ Ի ԹԱՓ. ԶԱՌ Ի ԹԱՓ. cf. Թ. եւ cf. Զ.
ԱՌ ԻՄԷ՞. ἴνα τι. ad quid? եւ այլն. Հի՞մ. զմէ՞. առ ի՞նչ. ինչի՞, ինչո՞ւ.
ԱՌ ՍՏՈՐԵԱՒ. եւ այլն. cf. ՍՏՈՐ։
ԱՌ ՓՈՔՐ ԻՆՉ. եւ այլն. cf. ՓՈՔՐ։
մ. ԱՌ ՕՐՆ. մ. Որպէս Առ ժամն յայնմ աւուր. եւ Ի նմին աւուր.
ԱՌ, ի, իւ, ից, իւք. գ. λῆμμα. sumptio, λῆψις, captio, ἀρπαγή, praeda, եւ բայիւ λαμβάνω, summo, assumo. capio, cepi. Առումն. առնուլն եւ առեալ լինելն. գրաւումն. գնումն. ուստի եւ Տուր եւ առ. եւ Առեալ ինչ. յափշտակութիւն, եւ յափշտակեալ ինչ.
Որ յաղթութեան եւ դիւրին առի նշանակ է. (Ոսկ. ես.։)
ԱՌ, կամ ԱՌ ԱՒԱՐ. Աւարհարութիւն. եւ Աւար. կապուտ կողոհուտ. ապուր. ապուռ. եւ Կահ կարասի.
Զայլ եւս զառ եւ զկահ եւ զկազմած խաղացուցանել ի բաբելոն։ Յառէ եւ յաւարէ պատերազմին զմեհեանն բեղայ զարդարէր. (Եւս. քր. Ա։)
Ասպատակելով՝ յառի եւ յաւարի հարկանէին զամենայն քրիստոնեայս. (Արծր. վջ։)
Առին զառն եւ զամենայն աւարն, եւ դարձուցին զամենայն գերութիւնն։ Թափեցին զամենայն առն եւ զգերութիւնն. (Ուռհ.։)
Առ եւ գերի բազում առեալ։ Զառ եւ զգերի, եւ զկապուտ սպանելոցն. (Լաստ. ԺԱ. ԺԷ։)
Միայն ի ձի ապաստան փախուցեալքն զերծան, եւ պաղանաւորք առ եւ ապուրք լերանց վերայ կորեան. (Մովս. կաղնկտ.։)
ՅԱՌ ՅԱՊՈՒՌ. Յափշտակեալ. եւ Յափշտակութեամբ. աւարհարութեամբ. բռնի.
Խլել եւ աւարել յառ յապուռ. (Եփր. թագ.։)
φραγίζω, ἑμφράττω. sepio, obstruo, obturo. Խնուլ զակն այսինքն զծակս՝ զանցս եւ զմուտս տեղեաց եւ իրաց։ ըստ յն. ցանկել.
Առականեցից, ընդ ակամբք արարից, եւ զյոյսն սուտ արարից։ (Լմբ. գրէ.)
Յորոց վերայ հասեալ անօրինացն, եւ առականեցին զամուրս նորա. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. որ ի ՟Ժ՟Ը. գրի.)
ignominy;
private parts, nakedness.
αἱσχύνη, αἵσχιδον, παραδειγματισμός. pudor, ignomina, traductio. որ եւ ԱՌԱԿ ՆՇԱՒԱԿԻ. Խայտառականք. ամօթանք. խայտառակութիւն, ծանականք. նշաւակութիւն. յամօթ առնելն, եւ լինելն. ամօթ.
Ոչ առականաց միայն պարտ էր, այլեւ տանջանաց ըստ օրինացն։ Ես զմահ եւս յանձին կալայ, որ քան զամենայն մահս առականա՛ց էր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 18։)
Յիշեցէք զառականս ամօթագեղ ամուսնացելոյ՝ ոչ ինչ նուազ եւ կուսից։ Յետոյ զգացեալ զառականս՝ կնոջն, զայրանայր ցասմամբ. (Պիտ.։)
(Ել. ՟Ի. 26։ ՟Խ՟Ը. 46։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ը. 6շ 19։ ՟Ի. 11. 17. 21։)
Մայրենի եւ քուրական առականօք զարարած լուսաւորացն մուծանէ. (Եզնիկ.։)
who propounds enigmas;
who talks in proverbs.
Խորագէտ, լի երկրաւոր իմաստութեամբ, առասպելախօս, եւ առակարկու. (Ղեւոնդ. ՟Ժ։)
cf. Առակական.
Առակաւոր բանաստեղծութիւն, կամ զոհք. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
իբր Առակ եւ զրոյց եղեալ. խայտառակ. կամ անկեալ ընդ վատանութեամբ եւ մեղադրանօք.
Յա՛նձն առ ասեն եւ դու լինել վասն մեր առակաւորս նզովս. (Փարպ.։)
to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.
Զայս եղբարք առակեցի յանձն իմ եւ յապողոս. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 6։)
Առակս ասէ առցես ի սրտի քում, եւ այնու ածցես զնա ի հաւանութիւն արդար լինելոյ։ (Լմբ.)
Առակեաց նա զաշակերտսն իւր ի ղազար, եւ զնոսա ի մեծատունն. (Իգն.։)
Յառն կողէ ասաց զկինն լինել, առակելով՝ կէս մասին արուին գոլ զէգն։ Փիղք զպատիճսն շարժէին, առակելով՝ եթէ ժողովրդեանն ողջոյն տան. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Յայտնեաց զպոռնկութիւն իւր, եւ առակեաց զամօթ իւր. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 18։)
Որոց առակեալ իցեն ճանապարհք իւրեանց. (Սղ. ՟Լ՟Զ. 7.) իմա՛ ըստ յն. բացեալ եւ յաջողեալ, կամ ընդարձակեալ. բայց Լմբ. իմանայ՝ նշաւակեալ, նախատեալ ի բերան ամենեցուն։
simile, allegory, parable;
public censure.
Առակելն, եւ իլն, ըստ ՟Ա նշ. այսինքն Առակաբանութիւն.
counterpoise.
Բառ անյայտ. իբր Առ կռունս, առ կռան. (ի բառէս Կուռն) ի թիկանց. կռնակը, գլխուն վրայ կեցած. եւ կամ Առ կիրս.
Ընդէ՞ր բնաւ, յորժամ իշխանք զմեզ զզուեն ինչ եւ կամ թշնամանեն ինչ, չբարկանամք. զի չիշխեմք յայնմ սաստից, որ հաւասար եւ առաւել եւս կամ առակունս (կամ առ կրունս) մեր քան զսրտմտութիւն բարկութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. յն. ո՞չ ապաքէն, զի երկիւղ զուգակշիռ կայ կրիցս, զմեզ ահացուցիչ։)
mysterious;
— հրաման, վարդապետութիւնք հաւատոյ, eminent, sublime, mysterious dogma.
Յոյժ խորին եւ բարձր է առաքեալս այս, եւ բազմօք լի է առակօրինակ հրամանօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
menses.
Որպէս զառամսեայս կանանց՝ ծննդականութիւն մարդկան (կարգեաց). (Ղեւոնդ.։)
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
ԱՌԱՆՁԻՆ կամ ԱՌԱՆՁԻՆՆ ἵδιος. proprius, ἱδίως. proprie. Որպէս թէ Առ անձին եւեթ. ինքեան միայնոյ. Անձին իւրում սեպհական. յատուկ. իւրական. մասնաւոր.
Յաւէտ աստուծոյ առանձին է այս, զհանդերձեալսն ասել։ Ոչինչ օտար, եւ ոչ առանձին իմ ինչ, այլ առ ի քէն. զի առանձինն իբր յօտարութեան դնէ զյոլովսն. (Ոսկ. ՟Բ. 32. 35։)
Որ է յատուկ եւ առանձինն նմանամասնեայց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Էդ՝ առանձին է արդարեւ աստուծոյ. (Առ որս. ՟Ե։)
Դարձեալ եւ այս առանձին բառ է հեբրայեցւոց, եւ խորին. (Կիւրղ. թագ. եւ Կիւրղ. ծն. ստէպ։)
Զամենայն ընտրութիւնս նշանագրոյն, զառանձինն եւ զկրկնաւորն միանգամայն յօրինեալ. (Կորիւն.։)
Սաղմոս առանձինն է յօրհնութենէ. այսպէս եւ օրհնութիւն որոշի ի գովութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Զատանէ իւր հօտ առանձինն, եւ ոչ խառնէր զնոսա ի խաշինս լաբանու։ Արկին (հաց) իւրաքանչիւր առանձինն։ Կոծեսցի երկիր ըստ ազգս ազգաց առանձինն. ազգ տանն դաւթի առանձինն, եւ կանայք նոցա առանձինն։ Մեք առանձինն էաք։ Իբրեւ եղեւ առանձինն։ Խուսեաց ի տեղի անապատ առանձինն եւ այլն։ Որպէս զգինի ոք առանձինն ըմպիցէ, եւ դարձեալ զջուր առանձինն. եւ այլն։
peculiar, singular;
lonely, solitary;
own.
Աստուծոյ զպաշտօնն եւ զերկրպագութիւննա ռանձնակ մատուցանել, որպէս արարած՝ արարչի. (Սարկ. պատկ.։)
Ո՞վ ոք երբէք ետես ի մարտի զըմբիշն՝ անձամբ զօրացուցեալ զիւրն առանձնա՛կ զզօրութիւն։ Ասա՛ ինձ, առանձնա՞կ մարդն թագաւորէ, եւ առանձնա՞կ ծիրանին. (Աթ. ՟Ը։)
Ցո՛յց, եթէ աստուածասի եւ իմաստութիւնն աստուծոյ՝ առանձնակ դիմաւ. (Աթ. ՟Թ։)
ἵδιος. proprius. Առ անձն իւր վերաբերեալ. ինքեան եւեթ պատշաճեալ. սեպհական. յատուկ. անձնական. մասնաւոր.
Ես ոչինչ առանձնական խօսեցայ ընդ ձեզ, այլ զամենայն իբրեւ ի հօրէ։ Ամենայն որ ինչ աստուածութեանն էին առանձնականք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23. 25։)
Ուրեմն առանձնական եւ որպէս այլում ուրոյն որդւոյ տուեալ ասեն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Յայտնել զանլուծանելի բնութիւնն եւ զառանձնականն. (Առ որս. ՟Ե։)
Ուրոյնք եւ առանձնականք ի ծննդոց աճելութենէ. (Նար. ՟Զ։)
peculiarity;
propriety;
solitude.
Իւրաքանչիւր տանց առանձնականութեանց, եւ դաշանց. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Գովէին զառանձնականութիւնն, որ եղիայի եւ յովհաննու նման գործէ. (Վրք. հց.։)
to retire, to withdrow.
Կային առանձնացաւ որդւովք իւրովք յաստուծոյ եւ ի զաւակաց ադամայ. (Միխ. աս.։)
Առանձնացեալ ի բարձրաբերձացն աճեցմանէ։ Առանձնաեալ ի բարւոյն՝ զմինն եւեթ մշտնջենաւորեալ ունի անապակ չարութիւն. (Պիտ.։)
Որպէս ի մարդկանէ պօղոս յատկացեալ՝ դէմ առկոչի. իսկ յանմարմնոցն գաբրիէլ առանձնացեալ՝ դէմ անուանի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to be appropriate.
ὐφίσταμαι, subsisto, substo. Ենթակայանալ. անձնաւորիլ. որպէս նեստորականք տային եւ մարդկային բնութեան քրիստոսի ուրոյն ենթակայութիւն կամ անձն, վասն որոյ եւ ասէինառ սուրբն կիւրեղ.
Եթէ ոչ առանձնաւորեցաւ մարդոյս բնութիւն, ո՞ւր է համագոյութիւնն (ընդ մեզ). եթէ ոչ առանձնաւորեցաւ գոյութիւնն, ո՞ւր է բնութիւնս մեր. եւ այլն. (Պրպմ. ՟Խ՟Ա։)
Իւրաքանչիւր առանձնաւորեալքն ի տեսակին՝ դէմ անուանի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
singularity;
propriety.
Եւ է առանձնաւորութիւն բնութեանն վերնոյ՝ անչարչարութիւն։ Ընդ միաւորութեան տնօրինականի՝ բնութեանցն առանձնաւորութիւնք ի ձեռն բիւրուց բանից տեսանի մեզ. եւ այլն. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Ե։)
Մարմինն վայր ցանկութեան է. յորմէ իբրու յաղբերէ վիժին ցանկութեանցն եւ այլոցն ախտից առանձնաւորութիւնք. (Փիլ. լին.։)
Գոյնն եւ քանիութիւնն, եւ այլքն յայսպիսեաց առանձնաւորութեանցն. (Նիւս. կազմ.։)
ὐπόστασις. hypostasis, personalitas. Ենթակայութիւն առնչական, որ եւ Անձնաւորութիւն. եւ Ծանօթութիւն յայտարար յատկութեան իւրաքանչիւր անձին. ինքնութիւն. իսկութիւն.
Նկարագիր է եւ նմանութիւն առանձնաւորութեան նորա. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զառանձնաւորութիւնսն որոշեմք, բայց զաստուածութիւն միաւորեմք։ Երիս առանձնաւորութիւնս, աստուածութիւն մի. (Առ որս. ՟Բ. եւ ՟Զ։)
Որոշեալ զառանձնաւորութիւնսն՝ ասէ, որ ետես զիս, ետես զհայր իմ. զի մի՛ ասիցէ ոք, թէ եւ հայր ինքն իսկ է որդի։ Ծանիցես զառանձնաւորութեանցն որոշումն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 28. 32։)
Սուրբ երրորդութեանն զերկրպագութիւնն մատուցանէին (եւ ի հնումն), թէեւ առանձնաւորութեանցն անծնօթ հանդիպէին։ Երրեակ ըստ առանձնաւորութեանն, որոշեալ դիմօք, եւ միաւորեալ աստուածութեամբն. (Խոսր. պտրգ.։)
Անջատաբար զառանձնաւորութիւնս պաշտել (այսինքն դաւանել), եւ միաւորապէս երկրպագել էութեանն. (Պիսիդ.։)
Ես եւ հայր իմ մի եմք, ոչ ըստ դիմաց եւ առանձնաւորութեան զմին ասէր գոլ, այլ ըստ բնութեան։ Զերիս դէմսն եւ զերիս առանձնաւորութիւնսն, զհայր եւ զորդի եւ զսուրբ հոգի։ Հօր ծնօղ գոլ, որդւոյ՝ ծնունդ, իսկ հոգւոյ ելումն. եւ նոյն սա է առանձնաւորութիւն. զի որով իւիք նշանակեսցի դէմն, նոյն եւ առանձնաւորութիւն (այսինքն ծանօթական յատկութիւն) նմին եղիցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զիւրաքանչիւրոցն զառանձնաւորութիւն եւ զյատկական կիրսն առաջի դնել՝ զանձնաւորութիւնն հաստատելոյ վասն էէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Յերիսն ըստ անձնաւորութեան եւ դիմաց, եւ ի մին ըստ բնութեան եւ առանձնաւորութեան. (Շ. հրեշտ.։)
solitude, retreat.
Յաղագս համոց առանձնութեանց։ Գոյնն եւ ձեւն, եւ այլքն եւս յառանձնութեանց. (Նիւս. կազմ.։)
Ըստ առանձնութեանց աւուրց եւ շաբաթուց. (Կամրջ.։)
without, except, save;
— իմ, without me.
χωρίς, ἅνευ. sin, absque, expers կամ մասնկամբքս ἁ, ἁν, abs, in. Թանց. թարց. (որպէս թէ առ անցանելով, ի բաց թողլով). թող. անմասն. անբաժ. որպէս եւ իբր պակասական մասնիկ.
Առանց իմ ոչինչ կարէք առնել։ Առանց թագաւորի, առանց իշխանի, կամ պատարագաց, յայտնութեանց։ Առանց երկիւղի, կամ նենգութեան։ Առանց մեղաց, եւ առանց գայթագղութեան։ Այր առանց պաճուճանաց (այսինքն անպաճոյճ)։ Առանց թագաւորի է մարախ. (յն. անթագաւոր)։ Քսակս առանց հնանալոյ (այսինքն անհնանալի)։ Մշակ առանց ամօթոյ։ Առանց անցանելոյ ունի զքահանայութիւնն։ Առանց ողորմութեան մեռանէր։ Ամենայն ոգիք՝ Առանց կանանց (այսինքն թո՛ղ զկանայս)։ Առանց արանցն կարգեցելոց. կամ առանց ընծայից ձերոց (այսինքն բաց ի) եւ այլն.
to lose ones head, to rave, to talk nonsense;
to surpass, to go to extremes.
Յաւէտափթիթ ամենեցուն գոլ, եւ ոչ երբէք առանցանելով սաղարթաթափ լինել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
Զառանցեալն եւ զամուլն արգանդ սառայի. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Քանի՛ցս ստէպ զնոյն ասեմ, եւ թուիմ թէ առանցեալ ինչ իցեմ. (Ոսկ. եփես. ՟Ի՟Ա։)
Առանց առանցանելոյ բարբաջելոյ զգաստութեամբ կերակրիմք։ Յորժամ առանցանիցէ եւ բարբաջիցէ եւ խելագարիցէ անձնս։ Յառողջամիտ խորհրդոց առանցեալ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
false, feigned, imaginary, fabulous.
Առանցանք (կամ զառանցանք) են այն, եւ առասպելք անզօրք. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Արբեցութեան եւ առանցելութեան պատճառք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 15։)
cf. Առանցանք.
axis;
pivot;
passage.
ἁπόλυπον. relictum spatium Անցք. զանցք. դատարկ եւ գոդեալ միջոց անցից. տեղի թողեալ. խորշ ելից ի մէջ շինուածոց.
Ըստ առանցից կողմանց որմոցն առ ի վերին կողմն, որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն։ Առանցք ի մէջ կողմանց տանն։ Առանցիւքն եւ խորշիւքն ընդդէմ հիւսիսոյ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7. 9. 11. 12։ ՟Խ՟Բ. 1։)
Շինեաց աշտարակս, եւ առանցս գոգաւոր խորշիւք. (Խոր. ՟Գ. 59։ Ասող. ՟Բ. 1։)
ἐξέχον, ἑκεχόμενον, προσέχον. eminentia, prominentiae gradatae, junctura. Ագոյցք. զօդք. եւ որպէս Առանցութիւն. վերելք, ցցուածք.
Խորշք ի մէջ առանցիցն, եւ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. եւ ի վերայ առանցիցն նոյնպէս. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 28. 29։)
Զօրէն գաւազանաց իմն առանցիւք, եւ բազմօրինակ ըստ ձեւոյն մանուածովք. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Զյարկն, եւ զամենայն զկահ նորա, եւ զառանցսն, եւ զտախտակս նորա. (Ել. ՟Լ՟Թ. 32։)
Չորք անիւք պղնձիք, եւ առանցք պղնձիք. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 30։)
distinct;
distinctly.
ԱՌԱՇՈԳ կամ ԱՌ ԱՇՈԳ Արեւահայեաց. լուսաւոր. եւ ջերին՝ այսինքն սէրին, հով. որպէս շոգիաւոր.
Ունէր առաշոգ խուղ։ Ի տեղւոջ մօտագունի եւ յառաշոգոջ։ Արկին ինձ պրտուէ մի առ աշոգ, իսկ յայլում յանկեան ինքեանց. (Վրք. հց. ձ։) cf. ԱՌՈՇՈԳԻ։
stony, rugged, craggy, uneven, rough;
rugged or rough road.
τραχύς. asper, ἁκρότομος, praeruptus, rupes. Տեղի երիզուտ՝ քարուտ՝ ապառաժուտ, դժուարուտ. խիստ. անկոխ. անհարթ, եւ խորտաբորտ.
Իբրեւ զի առապար է յոյժ անխրատից. (Սիր. ՟Զ. 21։)
Մօրից թափառեալ շրջէր, եւ առապարաց։ Զօշական առապարաւն. (Խոր. ՟Բ. 21։ ՟Գ. 9։)
Իբրեւ զերիզուտ վայրս առապարաց։ Առապար դաշտավայր. (Յհ. կթ.։)
Գլխիվայր իբր ծառք եղեալ յառապարի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 111.) ա՛յլ ձ. առ յապարի. (որպէս թէ արմատ բառիս իցէ ԱՊԱՐ. որ եւ լինի արմատ ԱՊԱՌԱԺ ձայնին)։
to set before, to place before, to propose;
to intend, to design.
Զհրամանն առաջի դնել հրամայեցին, եւ առաջադրեցաւ ի տաճարին. (Ճ. ՟Ա.։)