proposition, object;
purpose, resolution.
πρόθεσις. propositio. որ եւ ԱՌԱՋԱՒՈՐՔ. Առաջի դրութիւն կամ մատուցումն նուիրաց, եւ նուիրեալն ընծայ.
Ի վերայ հացին առաջադրութեան։ Ծխել առաջի նորա խունկս եւ առաջադրութիւնս։ Սեղան առաջադրութեան. (՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 32։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 4։ ՟Ի՟Թ. 18։)
Թերեւս հասեալ առաջադրութեան, յոր թեւակոխեացն անիրաւութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։)
Եւ է տեսանել յամենեցունցն ընթրիս զէրէոցն բազմութիւն, եւ զնոցուն գլխոց կարգմանց զառաջադրութիւն. (Փարպ.։)
Առաջարկութիւն, յորդոր. եւ Բան առաջարկեալ.
joint, commissioner, assessor;
cf. Առաջիկայ.
Ըղձականացն եւ գուշակելոցն մերձաւորք եւ առաջակայք. (Նար. առաք.։)
Հաճոյ թուէր բանն առաջի թագաւորին, եւ ամենայն մեծամեծացն, մանաւանդ որ էին առաջակայք օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Թեւոցն սլացմամբ զառաջակայս բոցեղէն դիմացն ծածկելով. (Անան. եկեղ։)
Մանաւանդ իբր Առաջիկայ. παρών, ὐπάρχων, ὐποκείμενος. presens, subjectus. Ներկայ. առաջի արկեալ. ենթակայ. եւ Հանդերձեալ, որ առաջի՛ կայ առ լինել.
Զգործեալ յանցանսն շնորհեա՛ սմա ապաշխարել, եւ յառաջակայիցն սուրբ պահեա՛. (Մաշտ.։)
Այս սովորութիւն է սրբոց, զեղեալ բարիսն աստուծոյ տալ, եւ զառաջակայն ի նմանէ խնդրել. (Շ. ՟ա. պետ.։)
Յառաջակայ խորհրդոյս մեծութեան ոչ ունելով նիւթ բացատրութեան՝ յանհասութիւն ապաւինի. (Սկեւռ. ես.։)
cf. Առաջակայ.
Խոյ հօտից հեղինակ, եւ ի վայրենի ջոլիրս մի իմն ի թագաւորականացն առաջակաց եղեալ. (Փիլ. լիւս.։)
Հաւատարիմ է առաջակացն այսր մեծի եւ հրաշափառագունի տան աստուծոյ. (Սարկ. քհ.։)
Թէ ոչ բախեմք զառաջակաց կնիք քաղցրութեանն. (Լմբ. սղ.։) cf. եւ ՅԱՌԱՋԱԿԱՑ։
assistance, joint commission;
cf. Առաջիկայութիւն.
Կարեւորապէս հետեւի առաջակացութեանն եզրակացութիւնն. (Անյաղթ պորփ.։)
vanguard, van;
guard;
— նաւաց, pilot, steersman.
Որպէս եւ Պահապան բանակի, ամրոցի, նաւու. եւ Գիշերապահ զօր. եւ Յառաջընթացն յո՛ր եւ է կարգի.
ԱՌԱՋԱՊԱՀ որ եւ ՅԱՌԱՋԱՊԱՀ. προφύλαξ, ὐπασπεστής, πρωρεύς, πρότερος. prior, excubitor. եւ այլն. Պահօղ զառաջս բանակին. յառաջամարտիկ.
Փութասցին ի պարիսպս, եւ պատրաստեսցեն զառաջապահս իւրեանց. (Նաւում. ՟Բ. 5։)
(Ի նաւի) առաջապահք, եւ ուղղիչք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
outpost, outguard.
Առաջապահեստ ճանապարհորդութեանն արարեալ (այսինքն եղեալ) մերշապուհ, վահան, եւ այլն. (Արծր. ՟Ա. 15։)
proposition, proposal, project, question;
establishment, introduction, motion;
arrangement;
theme;
problem;
discourse;
—ք, premises.
Գոհութիւն աստուծոյ, եւ խաղաղութեան բանից առաջարկութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Կարի լաւ եւ պիտանացու է առաջարկութիւնս այս (կուսութեան). (Իգն.։)
Ձկտել առ թագաւորդ հոռոմոց, եւ առաջարկութիւն կաթողիկոսի պահանջել. (Ժող. հռոմկլ.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)
Յառաջ տանելն. յառաջատութիւն. ձեռնարկումն եւ կատարումն. գործադրութիւն. յառաջադիմութիւն.
Խորհրդոյն եւ իրաց, կամ կանոնին առաջարկութիւն. (Փարպ.։)
Զայժմուս տեսանեմք զառաջարկութիւն սքանչելի։ Կարօղ է զառաջարկութիւնս տնօրինել ի բարի. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Առաջարկութիւն բերէ ի փորձ. եթէ ամենայն ի բարւոյ է, ուստի՞ է չար, եւ ուստի՞ եղեն հրեշտակք դեւք. (Մաքս. ի դիոն.։)
Առաջարկութիւն քրիստոսամարտիցդ։ Լեզուագարի յաւէտ ձեր առաջարկութիւնդ. (Կիւրղ. գանձ.) ուր եւ ստէպ գրի՝ Յառաջարկութիւն։
Բան՝ ոչ յառաջբերական, եւ ո՛չ խոհական, ո՛չ հատումն յանախտ բնութենէն, եւ ոչ առաջարկութիւն, այլ՝ որդի ինքնակատար. (Աթ. ՟Զ։)
(Նախաստեղծք) առանց ծածկութի եւ առաջարկութեան. (Ածաբ. ծն.։)
proposed;
precedent, prior, first;
—ք, first-fruits.
Զառաջաւորս ցորենոյ բերցուք առ քահանայսն։ Զռոճիկսն ղեւտացւոցն, եւ զառաջաւորս քահանայիցն. (Նեեմ. ՟Ժ. 37։ ՟Ժ՟Գ. 5։) cf. ԶԱՌԱՋԱՒՈՐ.
Եղիցին ի հաց յիշատակի առաջաւոր տեառն։ Ի վերայ առաջաւորի սեղանոյն (այսինքն սեղանոյ եդելոյ առաջի տեառն). (Ղեւտ. ՟Ի՟Դ. 7։ Թուոց. ՟Դ. 7։) cf. ԶԱՌԱՋԱՒՈՐ.
Առաջաւորք եւ պատուականք ի դրան արքունի։ Որ պատուական էր եւ առաջաւոր էր ի պաղատ նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Առաջաւոր եւ կարապետ թագաւորի զգալուստ թագաւորի նշանակէ. (Կամրջ.։)
Սովին նմանութեամբ ասի ԱՌԱՋԱՒՈՐ ՊԱՀՔ՝ կամ ՊԱՀՔ ԱՌԱՋԱՒՈՐԱՑ, իբր կանխեալ քան զաղուհացս, կամ քան զյիշատա նինուէացւոց, եւ քան զտօն սրբոյն սարգսի. կամ Առաջին պահք ի հայս առ լուսաւորչիւ եւ այլն.
Այս առաջին պահք եդաւ յաւուրս սրբոյն գրիգորի ... զոր եւ առաջաւորք կոչեմք. (Զենոբ.։)
Նախ զառաջաւոր պահքն կարգէ ի մաքրութիւն հինգ զգայութեանց նոցա. (Տօնակ.։) (Ճոխագոյն, Շ. թղթ.։ եւ Կամրջ.։)
proposition, proposal;
first-fruits.
πρόθεσις. propositio, ἁπαρχή, primitiae. Առաջի դրութիւն. իբր նուէր. եւ Առաջին պտուղ նուիրեալ։ cf. ԱՌԱՋԱԴՐՈՒԹԻՒՆ.
Տո՛ւք ցնոսա զարծաթ եւ զոսի եւ զսպաս առաջաւորութեան տանն աստուծոյ. (՟Բ. Եզր. ՟Ը. 25։)
Պանծալի անուամբք իշխանութեան եւ առաջաւորութեան ծածկելով ազւազակութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
offering.
Զհաց զառաջէից, եւ զզոհս. (Նեեմ. ՟Ժ. 33. յն. հաց երեսաց։)
before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.
ἑνώπιον, ἕμπροσθεν, ἕναντι, κατενώπιον coram, ante, in conspectu եւ այլն. Յանդիման աչաց. հանդէպ երեսաց. զառաջեաւ. առաջեւը, առջեւը, դիմացը.
Մեղք իմ առաջի իմ են յամենայն ժամ։ Ահա երկիրս ամենայն առաջի քո է։ Տո՛ւք զինէն պատասխանի առաջի տեառն եւ առաջի օծելոյ նորա։ Առաջի ձեր դատեցայ։ Բերին առաջի նորա։ Տանել առաջի թագաւորաց։ Մատուցանել առաջի նորա. եւ այլն։
իբր Յառաջոյ. յառաջ քան. առջեւէն, առաջուց.
Ես երթայց առաջի քո։ Եւ ինքն եկեսցէ առաջի նորա հոգւով եւ զօրութեամբ եղիայի։ Առաքեաց զնոսա առաջի իւր։ Առաջի իմ եղեւ։ Առաքեալ եմ առաջի նորա. եւ այլն։
Մեռան առաջի իւր, եւ ինքն զկնի. (Մխ. դտ.։)
Մեր եւ ձեր առաջի ոչ կարեն կալ. (Մխ. դտ.։)
որպէս Յաչս. (զի եւ առաջ, առաջի՝ ծագեն ի բառէս աչք, ակն.)
Որ առաջի մարդկան բարձր է, պիղծ է առաջի աստուծոյ։ Խիստ թուեցաւ բանն առաջի աբրաամու։ Բարձրանայր փառօք գունդն իսրայէլեան առաջի թագաւորին եւ առաջի ամենայն զօրաց նորա. եւ այլն։
Նոյն ընդ վ. ըստ ամենայն առման. որպէս թէ խնդիրն ըայցէ զօրութեամբ. առջեւը, առաջը, առջեւէն, առաջ, դիմացը, դիմացէն. եւ այլն.
Երթիցո՛ւք, ես առաջի, եւ դու զկնի. (Վրք. հց. ԻԶ։)
(Ժողովուրդն՝ որ առաջին եւ զկնի երթային։ Եկեալ առաջի՝ մատուցանէին քացախ։ Բերել՝ կամ ածել՝ կամ մատուցանել կամ ընծայել առաջի. եւ այլն։)
Այնուհետեւ առաջի ածեալ զոչ կարող կատարել եւ կալ ընդդէմ նոցա պատերազմաւ. (Յհ. կթ.։)
ԱՌԱՋԻ ԴՆԵԼ. Ի մտի կամ յաչս դնել. ի միտս բերել. դիտել. յանձն առնուլ. եւ Բուռն հարկանել. ի գործ արկանել.
Եդին զուխտն առաջի, եւ դաշինս կռեցին. (Բ. Մակ. ԺԴ. 21։)
Զսովորականն առաջի եդեալ զաղօթս եւ զտքնութիւնս. (Կորիւն.։)
Ոչինչ բնաւ տեւեալ կալ առաջի։ Վտանգ՝ որում ոչ ոք կարէ կալ առաջի։ Ոչ եթէ գիտէաք, եթէ մեք արեաց առաջի ինչ կարեմք կալ։ Որում կարեաց եւ վտանգի ոչ մեր նախնիքն եւ ոչ առաջի չկարացաք կալ. (Փարպ.։ Անսովոր է ասել, Ոսկ. յհ. Ա. 38.)
ԱՌԱՋԻ ԿԱՅ. դիմազ. πρόκειται, παράκειται. praejacet, adjacet, adest. Կայ յանդիման. իբրու ներկայ գտանի, զի ի մօտոյ կամ մերձ լինել տեսանի. առընթեր եւ պատրաստ կայ. ի վերայ կայ. հանդերձեալ է. (Տե՛ս Հռ. Է. 18. 21։ Բ. Կոր. Ը. 12։ Եբր. ԺԲ. 1. եւ 2։ Յուդ. 7։ Իսկ Բ. Մակ. Դ. 16.)
Այլ զայս ամենայն՝ ժամանակդ, որ առաջի՛ կայ, յայտնապէս պատմեսցէ. յն. ժամանակդ հետեւորդ։
Թերեւս չարիք ինչ մեծամեծք առաջի մարդոյն կայցեն. (Եզնիկ.։)
Ի մերձակայն եւեթ հայել, եւ որ յետ այնորիկ. առաջի՛ կայվիհն կորստեան՝ ոչ տեսանել. (Իգն.։)
Մարմին տէրունական եւ արիւն փրկչական կայ առաջի.( Պտրգ. այսինքն ի մօտոյ հանդերձեալ է լինել։)
Կրկին ուրեմն կերակուր դնէ առաջի աստուածայինն իմաստութիւն. զմինն հաստատուն եւ յարամնայ, իսկ զմիւսն խոնաւուտ եւ առաջիհեղուկ. (Դիոն. թղթ. Թ։)
Առաջի կերակուր։ Առաջի մեղք որկորստութիւնն եղեւ. (Շ. թղթ.։)
Յառաջի պահու գիշերոյն։ Գիտէր զառաջի խոստմանն զյապաղումն. (Ճ. Ա. եւ Գ։)
present;
near, close;
assistant;
— տարի, the current year;
— ամիս, present month;
յ— շաբաթու, in the next week;
— լինել, to be present, to interpose;
յերեսուն — ամսեան, the thirtieth inst.;
յ—սն for the future, henceforth.
ԱՌԱՋԻԿԱՅ προκείμενος, παρών. propositus, praesens. որ ասի եւ ԱՌԱՋԱԿԱՑ. Առաջի եդեալն. մերձակայ, եւ ներկայ. եւ Ապագայ. այնինչ՝ զոր ունի ոք տեսանել, կամ առնել, կամ ասել. առջեւի, առջեւը, առջեւը ելածը, առջեւը կեցածը՝ եղածը, ըլլալիքը, ըսելիքը. Որպէս Մօտաւոր. ներկայ. զոր օրինակ.
Առաջիկայս գործ։ Ե՛ւս վեհագոյն եւ առաջիկայիւքս ճանաչի. (Պիտ.։)
Անցելոց, եւ առաջիկայից. (Արշ. ՟Ի՟Ը։)
Անցելոյն, եւ այժմուս, եւ յառաջիկայէն փրկեսցէ. (Ժմ.։)
Դադարէ յառաջիկայ մեղացն՝ զոր գործելոցն էր. (Մանդ. ՟Է. (ուր եւ ներկայութիւնն ի մէջ բերի։))
ՅԱՌԱՋԻԿԱՅՍՆ, կամ ՅԱՌԱՋԻԿԱՅՆ. մ. Յառաջիկայ ժամանակս. առյապայ. այսուհետեւ. ասկից ետեւ, ետեւէն, ետքը.
Ունիմք ուսանել եւ գիտել զառաջիկայս. (Սահմ. ՟Է։)
Կասկածիմ յառաջիկայսն, մի՛ գուցէ եւ այլն։ Կասկածէր երկիւղիւ առ ի յառաջիկայսն. (Փարպ.։)
Հատուցից յառաջիկայսն։ Յեւս առաջիկայսն գանձել. (Պիտ.։)
Շնորհակա՛լ լեր, զի պահեցար. եւ աղաչեա՛, զի յառաջիկայսն պահիցիս։ Որ վասն անցելոցն խաղաղութեանց շնորհակալ լինի, ե՛ւ յառաջիկայն պահպանութիւն գտանէ. (Խոսր.։)
first;
prior, antecedent;
ancient, primitive, chief;
previous, original;
precocious;
in the first place;
—ք, ancestors, predecessors, the ancients;
cf. Նախնիք;
յառաջնմէ, յառանջնում, before, at first.
(որպէս նախ երեւեալ աչաց) πρῶτος, πρότερος. primus, prior Նախկին. մին. առաջներորդն. սկզբնական. իշխանական. կանխագոյն. հնագոյն. վաղեմի. առջի, առջինը.
Առաջին եղիցի ձեզ յամիսս տարւոյ։ Յամսեանն առաջնում։ Յօրէ յառաջնմէ։ Յառաջնմէ օրէ։ Կարգն առաջին. կարգն երկրորդ։ Իբրեւ զառաջինն։ Ես տէր առաջին, եւ ես նոյն եմ առ յապա։ Եղիցին առաջինք՝ յետինք, եւ յետինք՝ առաջինք։ Յազգացն առաջնոց։ Զաւուրսն զառաջինս։ Զբանն առաջին. եւ այլն։
Յաղագս երիցն ասելի է, ի յառաջնմէն սկիզն առնել։ Յառաջնմէն մինչեւ ցհուսկ յետինն. (Փիլ. իմաստն.։ Եւս. քր. ՟Ա. 8։)
իբր Անդրանիկ յեղբարս. եւ Երախայրիք ի խայրիս. առաջինեկ.
Զառաջին որդին։ Սորա առաջին՝ արմոգ. (Խոր. ՟Բ. 7. եւ ՟Ա. 10։)
Առաջնոց արմտեաց. յառաջնոց արդեանց. առաջինք արմտեաց. զառաջինս պտղոց։ Ոչ առցի առաջին արդեանց երկրին. եւ այլն։
Գլխաւոր. պատուաւոր. գլուխ յո՛ր եւ է կարգի.
Առաջին յերիցն։ Քահանայն առաջին։ Մի յառաջին իշխանացն։ Ընդ առաջին բարեկամսն։ Զառաջին սիրելի աւագաց իւրոց։ Որ կամիցի ի ձէնջ առաջին լինել. եւ այլն։
Զորովայն եւ զսնափառութիւն եւ զոր ինչ աստանօր խայտառակութիւնք են՝ ընդ առաջինսն դնեն. (Նիւս. թէոդոր.։)
ԱՌԱՋԻՆՔ. πρόγονοι. majores Նախնիք. հարք եւ հաւք. մեր առջեւինները.
Զանիմաստասէր բարս առաջնոցն մերոց։ Ցուցանել զառաջինսն մեր, եւ զբուն հին նախնիս. (Խոր. ՟Ա. 2. եւ 8։)
Առաջինքն մեր. եւ այլն. (Յհ. իմ. ատ.։)
որ եւ ՅԱՌԱՋՆՈՒՄ, ՅԱՌԱՋԻՆՍՆ, ԸՆԴ ԱՌԱՋԻՆՍՆ. եւ այլն. πρότερον. prius, primum. իբր Յառաջ. յառաջագոյն. զառաջինն, եւ այլն.
Որպէս յառաջնումն ողորմեցայց ինձ, նոյնպէս եւ այժմ գթացէ՛ք յիս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Որ յառաջնումն չկարաց յաղթել, յայտ է՝ թէ եւ ի վախճանին չկարէ յաղթել։ Զվերջին հարուածսն յառաջնումն ոչ ած ի վերայ նորա. (Եզնիկ.։)
Մեծ ճգնութիւն եւ աշխատանս ունին ընդ առաջինս այնք, որք դիմեն առ աստուած. իսկ յետոյ գնանեն խնդութիւն։ Բազումք կամեցան ընդ առաջինսն նախ մեծամեծս առնել, եւ յետոյ եւ ոչ զփոքունս կարացին առնել. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Ի՟Ե։) cf. ՅԱՌԱՋՆՄԷ, ԶԱՌԱՋԻՆՆ, ՆԱԽ ԱՌԱՋԻՆ.
Վասն երկուց պատճառաց։ Առաջին՝ զի մի՛ եւ այլն։ Նշանագրեցի յայսմ յեօթն յեղանակի. առաջին՝ զժամանակն. երկրորդ եւ այլն։ Խորհեալ չարաչար իմացմունս. առաջին՝ յզայս եւ այլն. (Խմր։ Եղիշ.։) (Փարպ.։)
Առաջին խօսեսցուք առ կրօնաւորսդ։ Առաջին զհոգւոյն հոգալ կերակրոց, եւ ապա զմարմնոյն։ Ինքն առաջին մարտեաւ, եւ յաղթեաց, եւ ուսոյց զօրինակ պատերազմին. (Շ. ընդհ.։) (Իգն.։)
that is created first.
Որպէս Նախաստեղծ. եւ նախաստեղծեալ.
first.
Որ լաւ եւս ասի՝ Առաջին. առաջնորդ.
author, creator;
captain, chief, conductor, guide, escort, director, guardian, rector;
ordinary principal, provost, overseer, prelate, superior, father;
— կարգել, to set over.
Յամին առաջնորդի դարեհի։ Յամին երեսներորդի եւ առաջնորդի, եւ այլն. (Դան. ՟Թ. 1։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 42։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 23։)
Նոխազ՝ առաջնորդ հօտի։ Կոյրք են՝ կուրաց առաջնորդ. (Առակ. ՟Լ. 31։ Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 14. եւ այլն։)
Առաջնորդ կենաց ... առաջնորդեա՛ մեզ գնալ ի ճանապարհս քո։ Առաջնորդ եղեն մեզ ուղիղ գնացիւք ի շաւիղս արքայութեան երկնից։ Նախաշաւիղ եւ առաջնորդ կենացն յաւիտենից՝ ո՛վ սուրբ վկայք. (Ժմ.։)
Անկաւ ի վերայ նորա մէգ եւ խաւար, եւ շրջեալ խնդրէր առաջնորդս. (Գծ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
ἠγεμών, ἠγούμενος, ἁρχηγός, προηγούμενος, προεστώς. dux, princeps, praeses, rector, praepositus, praefectus եւ այլն. Առաջինն կամ գլխաւորն յամենայն տնտեսութիւն քաղաքական եւ եկեղեցական. վարիչ. ուղղիչ. թագաւոր. իշխան. վերակացու. հեղինակ. եպիսկոպոս. վանահայր. պարագլուխ. զօրագլուխ. եւ այլն։
Զաստուած՝ զհայրն, եւ զիշխան առաջնորդն աշխարհի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։) որ եւ ասի ԱՌԱՋՆՈՐԴԱՊԵՏ։
Տացէ զքեզ պատուիրանաւ առաջնորդ ի վերայ իսրայէլի։ Իշխանք յուդայ առաջնորդք նորա։ Դու ես մեր առաջնորդ փոխանակ յուդայի։ Առաջնորդ ի վերայ ամենայն զօրացն։ Առաջնորդ նազովրացւոց հերձուածոյն. եւ այլն։
Առաջնորդովք եւ գրովք սրբովք ազգի ազգի ուղղութիւնս ցուցեալ. (Խոսր.։)
Ըստ առաջնորդին իւրոյ աւանդութեան՝ աստուծոյ եւ աստուածայնոցն հպել։ Ի գիր հանել զնա, եւ զառաջնորդն նորա։ Ընձեռեն առաջնորդի ընծայման. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)
Որ առաջնորդ եղեւ այնց դպրութեանց. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 32։)
ὀδηγής, ἠγούμενος, ἁρχηγός, δημαγογός. dux, princeps, rector. եւ այլն. Սկզբնապատճառ, վարդապետ, ուսուցիչ. կամ յառաջ վարօղ եւ առիթ յո՛ր եւ է բանի. եւ բերան ժողովրդեան.
Առաջնորդ առաքինութեանն մաքսաւորք եւ ձկնորսք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Առաջնորդ լինել հիքութեանց, կամ ձաղանաց, եւ այլն. (Պիտ.։)
Եւ իբրեւ Միտք առաջնորդական.
belonging to a prelate;
that conducts, that regulates.
ἠγουμενικός principalis, τὸ ἠγεμονικόν. princeps Սեպհական առաջնորդաց եւ առաջնորդութեան.
Առաջնորդական հանդէս, կամ պսակ, կամ իր եւ կոչումն. (Յհ. կթ.։ Նար. կուս.։ Շ. ատեն.։)
Հոգի ուղիղ առաջնորդական. (Ածաբ. պենտեկ.։ եւ) (Շար.։)
Առաւել սեպհականեալ մակդիր մտաց, որ է որպէս առաջնորդ բանական հոգւոյն. յն. ἠγεμονικόν. որ եւ ԱՌԱՋՆԱԿԱՆ, եւ ԻՇԽԱՆԱԿԱՆ ասի.
Որ զառաջնորդական միտս լուսաւորէ։ Իմաստութիւնն զառաջնորդական միտս ստացեալ ունի. (Յճխ. ՟Գ. եւ ՟Է։)
chief of authors or prelates.
Գլխաւոր պետ եւ առաջնորդ.
Վայելչաբար նուիրեալ եւ ընծայեցուցեալ առաջնորդապետին աստուծոյ։ Կրտսերագոյնն՝ նորա երիցագունին իշխան է եւ առաջնորդապետ. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
Ի մերոց առաջնորդապետաց եւ վերակացուաց իմաստասիրութեան՝ ի պղատոնէ ասեմ, եւ յարիստոտէլէ. (Անյաղթ պորփ.։)
immoderate thirst of dignity or power.
to Conduct, to lead, to guide, to command, to head, to rule, to govern, to direct, to escort, to accompany.
Առաջնորդեա՛ ժողովրդեանն այնմիկ ի տեղին՝ յոր ասացի քեզ։ Առաջնորդեաց արդարոյն ի շաւիղս։ Առաջնորդեաց նոցա ընդ ճանապարհ սքանչելի։ Աստղն առաջնորդեաց նոցա։ Առաջնորդեսցէ մեզ աստուած փրկիչ մեր։ Ո՛ տէր փրկեա, ո՛ տէր առաջնորդեա՛։ Յուդա մի յերկոտասանիցն առաջնորդէր նոցա, եւ այլն։
Եւ մանաւանդ՝ Վերակացու եւ իշխան լինել. վարել զիշխանութիւն. առաջին լինել ի տնտեսութեան, եւ այլն.
Ե՛լ դու, եւ ամենայն ժողովուրդ քո՝ որում դուդ առաջնորդես. (Ել. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Սիմոն ոմն առաջնորդէր տոհմին իւրոյ։ Առաջնորդէր յովնաթան իբրեւ ի բերանոյ նեէմայ, եւ այլքն զկնի կցէին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 4. եւ ՟Ա. 23։ ) Սոյնպէս եւ յայլ գիրս։
Ուսուցանել, ցուցանել զճանապարհ. եւ Տանել ընդ ճանապարհ. վարել.
Ծառայ աստուծոյ, առաջնորդեա՛ ինձ զճանապարհս փրկութեան։ Առաջնորդեա՛ ինձ տէր զնեղ եւ զնուրբ ճանապարհ. (Վրք. հց. ձ։ Եփր. աղօթք.։)
Շքով եւ պատուով առաջնորդէր նոցա զերկայնութիւն ճանապարհին անդրէն յերկիրն հայոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հովուել զհովուեալս, եւ առաջնորդել զառաջնորդեալս. (Մաշտ.։)
conduct, command, governance, direction;
provost-ship, prelature.
ἠγεμονία, χειραγωγία, προοδοποιεῖν. conductio, manuductio, viam parare. եւ այլն. Առաջնորդելն, եւ իլն. ուղղելն, հորդելն զճանապարհ, յառաջ վարումն. իբր ձեռամբացի տանելն ի ճանապարհ կամ ի գործ ինչ. յաջողումն. հրահանգք.
Ի խրատ եւ յառաջնորդութիւն վերին զօրացն. (Յճխ. ՟Դ։)
Յորդորօղ յանսխալ առաջնորդութիւն հաւատոյն։ Այսպէս ի յառաջնորդութենէ բանիս երեւեցան փարթամութիւնք. (Պիտ.։)
κυβέρνησις. gubernatio, προστασία, praefectura, πρωτεῖον, primatus, եւ այլն. Իշխանութիւն առաջնորդական. վերակացութիւն. ղեկավարութիւն. հրամանատարութիւն. զօրավարութիւն. առաջինն գոլ յիմիք կարգի. գլխաւորութիւն. եպիսկոպոսութիւն. վարդապետութիւն. (եւ իբր ի թանձրացեալն՝ Առաջնորդ).
Որ հանճարեղն է, զառաջնորդութիւն ստասցի։ Առաջնորդութեամբ մղի պատերազմ։ Որոց ոչ գոյ առաջնորդութիւն, թօթափին իբրեւ զտերեւ։ Յանձն առ յովնաթան զառաջնորդութիւն։ Այց առնել հրէից առաջնորդութեամբ եզրի. եւ այլն։
Յովհաննէս տեղի տայր քրիստոսի գլխաւորութեանն եւ առաջնորդութեանն։ Մե՛ծ է առաջնորդութիւն եկեղեցեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 14։)
Սա ի բազում իրս վերակացու առաջնորդութեամբ առաքեալ ի սանատրկոյ։ Միաբանեալ եւ նոցա առաջնորդութեամբ ներսեհի. (Խոր. ՟Բ. 34։ ՟Գ. 29։)
Արծաթսիրութիւնն վնասակար է առ թագաւորս եւ դատաւորս. բայց առաւել առ հոգեւոր առաջնորդութիւնս. (Շ. ընդհանր.։)
Ամենայն վարժապետաց նորայն եդեալ լինէր առաջնորդութիւն. (Պիտ. (ուր կայ եւ ՟Ա նշ)։)
Կարող է վերանալ ելանել (մարդն). եւ ի սքանչելի առաջնորդութիւնս (աստուծոյ). (Վեցօր. ՟Զ։)
forward, before;
— կողմանէ, in front of, in presence of;
յառաջոյ քան, before.
ἕμπροσθεν, κατὰ πρόσωπον, ἑκ πρώρας եւ այլն. ante, coram, ex prora. եւ այլն. Որ ինչ կայցէ առաջի, կամ յառաջ կոյս յանդիման աչաց, հանդէպ երեսաց. առջեւի, դիմացի. ուստի ԱՌԱՋՈՅ ԿՈՂՄԱՆԷ. առջեւի դիէն, առջեւէն.
Առաջոյք եւ զկնիքն. (Եղիշ. խաչել.։)
Ի հանդիպոյ, յառաջոյ կողմանէ. առջեւէն.
Հասին ի վերայ նորա առաջոյ եւ զկնի։ Լի էին աչօք առաջոյ եւ յետոյ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ Յայտ. ՟Դ. 6։)
Կամ Ի մօտոյ. յառաջիկայս. մերձ ընդ մերձ. եւ Առժամայն.
Այրուձի գումարեցէ՛ք առաջոյ քան զիս, եւ յանդիման լիջիք ինձ յապար աշխարհի. (Եղիշ. ՟Ա։)
Առաջոյքն եւ զկնիքն. (Եղիշ. խաչել.։)
Իսկ առաջոյքս ի յատկագունիցն մինչեւ ի սեռականագոյնսն եկեալք ի վեր՝ սեռք ասին եւ տեսակք. (Պորփ.։)
packthread, string;
waxed thread;
rope, cord, line;
thread.
Բազմութեան առասանիցն յոսկւոյ եւ յարծաթոյ օղամանեկօք կախեալ։ Յառասանիցն այն պարպատեալ զմէջսն։ Ի խաւարչտին խորափտէ առասանով բերեալ. (Մագ.։)
Գելարանօք, անուօք, եւ առասանօք. (Շար.։ (Աստի կազմին եւ բառքն ԱՊԱՐԱՍԱՆ, ԵՐԱՍԱՆԱԿ, եւ այլն։))
name, title;
diction, elocution;
tale, recital.
Ըստ առոգանութեան, առասանութիւն զոլորակութիւնս շեշտիցն ասէ՝ բթին եւ պարուկին. (Ոսկիփոր.։)
Խտրութեամբ մաքրել զբան եւ զբայ եւ զգիր՝ մաքուր եւ վճիտ առասանութեամբ. (Մագ. քեր.։)
fable, fiction, tale, romance, novel;
apologue;
mythology;
enigma.
(ի բայէս Առասել, եւ ի մասնկանէս պել. որպէս ի լտ. ֆա՛ռի, ուստի կազմի ֆապէլլա, ֆա՛պուլա լծ. ընդ յն. վա՛լլօ, վլի՛մա արկանել, արկուած). μῦθος, πρόβλημα, αἵνιγμα. fabula, fabella, projectum, aenigma. Առասացութիւն մտացածին. յօդեալ պատմութիւն. սուտ զրոյց. շինծու խօսք.
Եւ Յարմարական յօդուած պատմութեան ի դիմաց կենդանեաց եւ տնկոց, որ եւ Առակք ասին. եւ Բանաստեղծական կեղծիք ի վերայ դից. որ եւ դիցաբանութիւնք. եւ Վիպասանութիւնք նուագեալք առ հինս.
Յունական պերճ եւ ողորկ առասպել։ Առ այսոքիւք եւ աշխարհիս մերոյ առասպելք զբազմահմուտ ասորին արդարացուցանեն. (Խոր. ՟Ա. 31. եւ 17։)
πρόβλημα. propositio. Առեղծուած. առակ. իբր խրթնաբանութիւն, եւ առարկուած նմանաբանական. հանելուկք. (Դատ. ՟Ժ՟Դ. 12. 19։)
αἵνιγμα. adagium. Առած. զրոյց վճռական եւ խորհրդաւոր.
Որպէս առասպելն ասէ, թէ մարդ եւ ոչ բարդ, բայց սակայն մարդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Փոքր ինչ արդեօք առասպելաւ վարիլ պարտ է, եթէ եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ա՛րկ մեզ զառասպելն քո, եւ լուիցուք լնա. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 13։)
narrator, fabulist;
mythologist;
romancer;
quack, story-teller.
Դայեակ եղեւ կրետացւոյն այնմ, եւ առասպելաբանի. (Նիւս. երգ.։)
Ուստի՞ քեզ այդ, եւ կամ յորո՞ց աւանդողաց, եւ կամ յառասպելաբանաց. (Առ որս. ՟Զ։)
Այսոցիկ՝ որ առասպելաբանացն եւ այնոցիկ՝ որ եւ այլն. (Նիւս. կազմ. լ։)
to tell tales, to talk nonsense.
μυθολογέω. fabulor. Առասպելս որպիսի եւ իցէ խօսել, գրել, յօդել, նուագել.
Զմտաւ ածել զոր ինչ ոչն է, եւ ստեղծուլ, եւ առասպելաբանել. (Աթ. ՟Բ։)
Որք առասպելաբանեն, ասեն՝ թէ պռիմիթեւս գողացաւ երբեմն յաստուածոցն հուր, եւ շնորհեաց մարդկան. որ է այլաբանութիւն. (Սահմ. ՟Բ։)
Եղեւ սով. վասն որոյ առասպելաբանիւր յոմանց, թէ ես կորեակ ծածկեալ կայի ... եւ զանց առնէին զինեւ բազմութիւնք գնողաց, եւ ոչ գտանէին զիս. (Մովս. կաղնկտ.։)
tale, fable, story;
tales, idle talk;
quackery, romancing;
mythology.
Որպէս եւ հեթանոսաց առասպելաբանութիւնքն ասեն. (Ոսկ. հռ.։)
Առասպելաբանութիւնն դիւրին եղեւ հաւանեցուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
cf. Առասպելաբան.
cf. Առասպելաբան.
μυθολόγος fabulator Առասպելաբան. եւ առակախօս.
Առասպելախօսք, եւ քննիչք իմաստութեան. (Բարուք. ՟Գ. 23։)
Լի երկրաւոր իմաստութեամբ, առասպելախօս, եւ առակարկու. (Ղեւոնդ. ՟Ժ։)
Ո՞վ ոք ոչ զարհուրի եւ դողայ ի յառասպելախօս եւ ի դատարկ բանից. (Եփր. պհ.։)
romantic, fabulous.
Առասպելական ստեղծուած (այսինքն ստեղծաբանութիւն). (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Փախիցեն ի վաղենտիանոսէ, եւ յառասպելական յաւիտեանց. (Առ որս. ՟Ը։)
Անհաստատունք եւ առասպելականք ոչ քննողացն ասացեալքն թուեսցին. (Նիւս. երգ.։)
Երթեալ հանդիպիս, զոր միշտն խնդրես, եւտիքեայ առասպելականին. (Յհ. իմ. երեւութ.։)
who tells idle stories, novelist, who spreads news;
fabulist;
fabulous.
Պատմօղ առասպելաց. գրօղն, եւ մանաւանդ՝ գիրքն.
cf. Առասպելաբան.
cf. Առասպելաբանեմ.
Բազում այլ ինչ զնմանէ առասպելեաց։ Դոյնպէս եւ զհարսանեացն առասպելեալ երգեն. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 47։)
fabulously.
Զգաղափարսն առնլի է բարոյապէս եւ առասպելօրէն. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Ե։)
fruitful, abundant, fertile.
Առատաբեր ընծայիւք եւ պաղատանօք։ Առատաբեր զարմտիս առաքինութեանն պտղոյ ընծայեցին. (Պիտ.։)
abudance, fertility, abundance.
Առատութիւն բերօ. եւ առատ պտղաբերութիւն.
that flows copiously, abundant.
ԱՌԱՏԱԲՈՒՂԽ կամ ԱՌԱՏԱԲՈՒԽ Առատաբար բղխօղ, եւ բղխեալ. յորդաբուղխ.
cf. Առատաբուղխ.
Առատահոս անձրեւ, կամ զեղումն. (Շար.։ Սկեւռ. աղ.։)
liberal, generous, bountiful;
plentifully, liberally, abundantly.
Ընծայէ բան օրհնութեան առատաձեռնիցն եւ բարեսիրացն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Առատաձեռն պարգեւք, կամ ձիրք, ռոճիկք. (Խոր. ՟Գ. 83։ Յհ. կթ.։)
Գտին զայս տեղին ... հովասուն, խոտոյ եւ փայտի առատաձեռն. (Զենոբ.։)
to give bountifully, liberally, to gratify, to favour.
Առատապէս ընձեռել. առատաձեռնութեամբ տալ, բաշխել. շնորհել, պարգեւել.
Առատաձեռնեա՛. եւ այլն. (Նար. ՟Խ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։)
Որք սատարեցին ... եւ առատաձեռնին ի մեղաւոր ընչից իւրեանց սրբոյ կարապետիս. (Մամիկ.։)
who gives liberally;
that is given adundantly, abundant, copious.
Որ առատ ձիրս բաշխէ. առատապարգեւ. առատատուր. առատաշնորհ.
Ամենազօրիդ, առատաձրի. (Սկեւռ. աղ.։)
Առատաձիր ի պարգեւս. (Յհ. կթ.։)
Արգելում այժմ զիմ առատաձիր լեզու եւ բան. (Մագ. կ։)
Եւ Առատապէս ձրեալ, պարգեւեալ.
Առատաձիր պարգեւօք. (Յհ. կթ.։ Յիսուս որդի.։ Գէ. ես.։ Սկեւռ. ես.։) (Բենիկ.։)
Առատաձիր գանձուց բաշխումն. (որ լինի եւ մ. բաշխման) (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Առատաձիր բաշխէ պարգեւս. (Սկեւռ. ես.։)
liberal, noble, generous, magnanimous;
ingenious, intelligent.
Չքնաղագեղ, եւ առատամիտ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ) (Յհ. կթ.։)
, իբր ռմկ. Ազատական. φιλοτιμώτερος. liberalior. պատուասիրօղ այլոց. մեծանձն եւ առատաձեռն. յօժարամիտ. բարի եւ բարերար.
Գոյ հնար եւ յաղքատութեանն առատամիտ լինել։ Յորժամ յաղքատութեան իցես, եւ առատամիտ քան զնա լինիցիս. (Ոսկ. հռ. ՟Ի՟Ա։ եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)
Առաքեաց եւ առատամիտ թագաւորն մեր բազում բեռիսն արծաթուց եւ այլն. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
Առատամիտ գոլով, եւ այցելու աղքատաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Առատամիտ ի պարգեւս լինէին, որ չէր իւրեանց. (Լաստ. ՟Գ։)
Տայցէք մասն ողորմութեան աղքատաց յօժարական եւ առատամիտ կամօք. (Շ. ընդհանր.։)
Փոխատո՛ւ լեր, որպէս վայել է քոյին բարեպաշտութեանդ, եւ առատամիտ առաքինութեանդ. (Վրք. ոսկ.։)
to abound, to increase, to augment;
to overflow;
to run over;
to be bountiful, generous;
to be proud;
to be angry, to be in a passion.
Առատ լինել. յաճախել. առաւելուլ՝ ո՛ր եւ է իրօք.
Այնպէս առատացեալ յաւետարանել։ Վասն որոյ եւ առատանամք. զի եթէ յամիցեմք՝ եւ եթէ ելանիցեմք, հաճոյ եւեթ իցեմք նմա։ Առաւել եւս առատանալ, հանդարտել, եւ գործել. (Հռ. ՟Ժ՟Է. 20։ ՟Բ. Կոր. ՟Ե. 9։ ՟Ա. Թես. ՟Դ. 10։)
Առատասցից առ մեզ ողորմութեան պարգեւօքդ. (Խոսր.։)
Մարդիկ սիրելեաց այլեւայլ սեղանօք առատանան. (Լմբ. պտրգ.։)
διαπρίομαι, (որպէս թէ սղոցիլ) serra dissecor. Եռալ վառիլ սրտի ի վրէժխնդրութիւն, եւ այլն. որ եւ ասի Զայրանալ կրից՝ հանգոյն գետաց յորդելոց. սիրտը եփիլ, ինքը զինքը ուտել, սիրտը ելլալ, տաքնալ.
Առատանային, եւ խորհէին սպանանել զնոսա. (Գծ. ՟Ե. 33։)
Առաւել դրդեալք եռային ցասմամբ ... եւ հերձուին ի սաստիկ բարկութենէն, զոր յայտ առնէ առատանային. (Ոսկ. գծ.։)
Առատանային փղձկալով, եւ չունէին ժոյժ եւ առ վայր մի. (Փարպ.։)
cf. Առատաձիր.
ԱՌԱՏԱՇՆՈՐՀ ԱՌԱՏԱՊԱՐԳԵՒ cf. ԱՌԱՏԱՁԻՐ, իբր ն. եւ կ.
Առատաշնորհ հօրն աստուծոյ կատարեալ տուրք։ Առատաշնոր պարգեւատուին. (Պիտ.։)
Պտղաբերեալ զմեծապարգեւ եւ զառատաշնորհ պտուղ մարգարէութեան. (Թէոփիլ. պհ.։)
Զի ողորմելովն առատապարգեւ լիցի ի մեզ։ Գոհանամք զառատապարգեւ բարերարութեանցդ քոց. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
Զոր յառատապարգեւն հօրէ ընկալան. (Սկեւռ. ես.։)
Զառատապարգեւ բարիսն. (Յճխ. ՟Ժ։)
Զառատապարգեւս վերընկալեալ զփառս. (Շար.։)
abundantly, superabundantly, copiously, plentifully, liberally, greatly, nobly, richly, splendidly;
profusely;
fruitfully.
Առատապէ՛ս արկցուք սերմանս, եւ մի՛ խնայեսցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)
cf. Առատաբաշխ.
Բարեգործ առ ամենեսեան, առատատուր, եւ սիրուն յամենայնի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Որդի հայոյ էր, եւ առաւել քան զհայ առատատուր. (Ասող. ՟Գ. 3։)
Առատատուր եւ զուարթ լրջմտութեամբ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Անխորհուրդ եւ առատատուր (այսինքն շռայլ). (Շիր.։)
Առատատուր պարգեւք. (Պիտ.։ Լաստ. ՟Ա։)
abundance, plenty, superabundance, exuberance, copiousness;
fulness, repletion;
fertility, fecundity;
անչափ —, profusion.
Ցօղագին կամ ցօղալից առատութեամբն (անձրեւաց). (Ագաթ.։)
Ետուր ջուր առատութեան։ Պատկեր առատութեան նորա. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 8։ եւ ՟Է. 26։)
Ճարտարին համարձակեաց արդարութիւն արուեստագիտութեան. (անդ. ՟Ժ՟Դ. 18.) իմա՛ պատուասիրութիւն եւ փոյթ պնդութեան։
Բարուց եւ ձեռացն առատութեամբ։ Ոչ առ առատութեան տայ, այլ առ երկիւղի վատնէ. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 42։)
Տեսանե՞ս զառատութիւն պարգեւատուին. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
ἀπλότης. sinceritas. Պարզութիւն. յստակութիւն մտաց եւ սրտի. պարզսրտութիւն, աղէկ սիրտ.
Ծանր աղքատութիւն նոցա առաւել եղեւ ի մեծութիւն առատութեան նոցա։ Յամենայնի մեծացեալք ամենայն առատութեամբ։ Առատութեամբ հաղորդութեանն ի նոսա եւ յամենեսին. (՟Բ. Կոր. ՟Ը. 2։ ՟Թ. 11. 13։)
Որ սերմանէ առատութեամբ, առատութեամբ եւ հնձեսցէ. (անդ ՟Բ. Կոր. ՟Թ. 6) ըստ յն. օրհնութեամբ։
smalled
Բերել կոճեղս փայտից, եւ պնդել ուժգին առատկօք, մինչեւ իջանէր արիւն ընդ ծայրս ոտից. (Ագաթ.։)
Պնդէին անհնարին առատկօք իբրեւ ի հիւսանց մամուլս։ Պարանս առատկաց ի գլուխս եւ յոտս նոցա եդեալ, եւ այսր անդր ձգձգեալք, մինչեւ լուծանել միջոյն. (Յհ. կթ.։)
cf. Առատուկ.
Բերել կոճեղս փայտից, եւ պնդել ուժգին առատկօք, մինչեւ իջանէր արիւն ընդ ծայրս ոտից. (Ագաթ.։)
Պնդէին անհնարին առատկօք իբրեւ ի հիւսանց մամուլս։ Պարանս առատկաց ի գլուխս եւ յոտս նոցա եդեալ, եւ այսր անդր ձգձգեալք, մինչեւ լուծանել միջոյն. (Յհ. կթ.։)