consumption, phthisis, decline;
consumptive.
· Calfa
կրօղ զցաւ լերդի. եւ նոյն իսկ Ցաւ լերդի.
Լերդացաւի եւ դալընկոտի գինի մատուցանէ. (Եփր. աւետար.։)
hairless, bald;
soft.
· Calfa
δεῖος levis, planus. որ եւ ԼԵՇԿ. Անմազ. մերկ. հարթ.
Եսաւ այր թաւ է, եւ ես լերկ. (Ծն. ՟Ի՟Է. 11։)
Որ լերկ են ըստ օրինացն, եւ անպատարագել իբրու զէշ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Ի սուրբ եւ ի լերկ սիրտսն որպէս ի տախտակհոգեւոր գրեսցուք. (Կլիմաք.։)
Լերկ եւ անապատ եղեալք յաստուածային պարգեւացն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Ը։)
Լերկք (ի բաղաձայն տառս՝) տասն, պ, կ, տ, զ, ն, ծ, չ, մ, ս, ր։ Գիմն (միջակ է) ի մէջ կենի, քէի, եւ խէի. զի քան զկենն թաւ է, եւ զքէն եւ զխէն ղե՛րկ։ Եւ գայն ի մէջ տիւնի եւ թոյի. զի քան ըզտիւնն թաւ է, եւ քան զթոյն լե՛րկ։ Ձա՛յն միջակ է սէի, զայի, եւ ցոյի. վասն զի քան զսէն եւ զայն թաւ է, եւ քան զցոյն լերկ։ Ժէն (ընդ մէջ) շայի եւ չայի, զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լե՛րկ. (Թր. քեր.։)
Զերեքնի միջակացն, եւ զերեքն իլերկիցն եւ նոյչափ ի թաւիցն. (Երզն. քեր.։)
whose body or skin is without hair.
· Calfa
Լերկամարմին փոքր հասակաւն իբր թեւօք իմն թռիչս արձակեն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
cf. Լերկամարմին.
· Calfa
Ազգ ձկանց, կէսք թեփամորթ եւ կէսք լերկամորթք. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Մերկիմաստասէրք.
· Calfa
Մերկիմաստակք, որք գործս անիրաւս ոչ գործեն, եւ զմարմինս կենդանեաց ոչ ուտեն. (Խոր. աշխարհ.։)
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
gymnosophists (a sect of Indian philosophers who went naked, living in woods and feeding on herbs).
· Calfa
Մերկիմաստակք, որք գործս անիրաւս ոչ գործեն, եւ զմարմինս կենդանեաց ոչ ուտեն. (Խոր. աշխարհ.։)
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
bare-footed.
· Calfa
Եւ միով պատմուճանաւ, եւ մերկոտն եւս լինել. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
nakedness;
the naked part.
· Calfa
Ծածկեցին զմերկութիւն հօրն իւրեանց։ Ի սով եւ ի ծարաւ եւ ի մերկութիւն.եւ այլն։
naked, bare, quite naked, nakedly.
· Calfa
Արկեալ զիւրեւ կտաւ մի ի մերկուց. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 51։)
adj. prep. near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
· Calfa
Մերձ ի ծովն կարմիր։ Մերձ ի տունն փոդովրայ։ Մերձ ի լեառն։ Մերձ ի գեղն։ Մերձ (ի) յոպպէ։ Որ է մերձ յերուսաղէմ։ Մերձ է տէր առ ամենեսեան։ Մերձ է առ դուրս։ Մերձ է բանն առ քեզ յոյժ։ Մերձ առ երկրաւն եդոմայ։ Մերձ է մեզ փրկութիւն.եւ այլն։
Հոգեւորականն մեզ մերձ լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
Մերձ է օր տեառն։ Մերձ է տէր։ Մերձ է ամառն։ Մերձ էր զատիկն։ Մերձ էին զդրունսն խորտակել։ Մերձ եղեւ յամուրսն. եւ այլն։
Եհար տիգաւ ի վերայ բարձից նորա, եւ մերձ տարաւ յընկենուլ զնա. (Զենոբ.։)
Զձեռս եւ զմիտս վերհամբառնամք առ մերձդ ամենից. (Շ. տաղ.։)
Անդէն ծանեաւ զբեկումն անձին իւրոյ, որ մերձ ընդ մերձ հասանէլոց էին ի վերայ նորա։ Տացէ ինձ մերձ ընդ մերձ տեսանել զեղբայր իմ զվարդ, եւ ուրախանալ. (Փարպ.։)
πλησίον, ἑγγύς, ἕγγιον, σύνεγγυς prope, proxime, juxta ἑγγύτερον propius. եւ բայիւ ἑγγίζω, συνεγγίζω appropinquo πάρεστι adest. Մօտ. հուպ. առընթեր. ներկայ. մօտը, քովը, մօտիկ, քովիկը.
related, consanguineous.
· Calfa
Որպէս քերթողքն ասեն, մերձազաւակք եւ մօտասէրք են եւ նոյնասերմանք աստուածոց՝ իշխանք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 6։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 65։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
· Calfa
Յորժամ զաստուած ինքեան մերձակայ եւ տեսօղ հաւատայ, զիա՞րդ կարէ մեղանչել. (Գր. հր.։)
παρών, -ροῦσα, -ρόν praesens;
qui, quae, quod adest. բայիւ παρίσταμαι assisto. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ կայ. առընթերակայ. ներկայ. մօտաւոր. առաջիկայ. մօտիկ կամ առջեւը եղածը.
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
· Calfa
Լա՛ւ է բարեկամ մերձաւոր՝ քան եղբայր ի հեռաստանէ բնակեալ։ Մերձաւորաց եւ հեռաւորաց։ Հայեցայ ես շուրջ զմեօք ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Աստուած մերձաւոր եմ ես.եւ այլն։
Ահ սրբութեան նորա անկեալ էր զհեռաւորօք եւ զմերձաւորօք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անմատչելի հեռաւոր, եւ անընդմիջելի մերձաւոր. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Զօրութեամբ հեռաւոր խոստմանցն յաղթեցին մերձաւոր տանջանացն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Կերա՛յք մերձաւորք իմ։ Այն է եղբօրորդին իմ, եւ ա՛յն է մերձաւոր իմ։ Մի՛ լինիցի կին մեռելոյն արտաքոյ առն ումեք, որ մերձաւոր չիցէ նորա. Բարեկամք իմ, եւ մերձաւորք իմ։ Մերձաւոր արեան. եւ այլն. ստէպ ի սուրբ գիրս։
ՄԵՐՁԱՒՈՐ. συγγενής cognatus ἁγχιστεύων prpinquus, proximus ἐταῖρος socius, sodalis. Ազգակից. արենակից. եւ մտերիմ բարեկամ. ծանօթ. ընկեր.
ἑγγίζων, ὀ ἑγγύς, ἕγγιστα, ἑγγίστατος, παρών appropinquans, praesens. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ է տեղեաւ եւ ժամանակաւ. մօտաւոր. հպաւոր. առաջիկայ. մօտիկ.
approximately, approximatively.
· Calfa
Հրոյ հաղորդիմք, երբեմն մերձաւորապէս ի նմանէ ջեռեալք, եւ երբեմն ի ձեռն միջնորդից. ըստ նմին օրինակի եւ զօդս մերձաւորապէս ունիմք. (Նիւս. բն.։)
Եւ ինքն իսկ մերձաւորապէս կցորդ եղեւ նոցունց. (Աթ. ՟Դ։)
cf. Մերձաւորեցուցանեմ.
· Calfa
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
to approach, to draw or bring near;
to hold, take, possess, inherit or appropriate any thing in right of relationship.
· Calfa
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
to approach, to go or come near, or towards, to go closer to;
to be allied, related by marriage, to intermarry with, to marry into.
· Calfa
προσεγγίζω accedo. Մերձենալ. մատչիլ. յարիլ. զհետ երթալ. մօտեւորիլ, մօտենալ, քովը մօտիկնալ.
Զի էր աշակերտ քրիստոսի, որ մերձաւորեալ էր գառինն աստուծոյ, ո՛ւր եւ երթայր. (Եւս. պտմ. ՟Է. 1։)
Այլեւ եկաւոր հարազատութեամբ մերձաւորեսցին խնամութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 55։)
Ի սեւութենէ մեղացն, զոր ունէիր յառաջ քան յիս մերձաւորիլն. (Նար. երգ.։)
near relation.
· Calfa
Վաճառեսցէ ի կալուածոց իւրոց. եւ եկեսցէ մերձաւորիչն՝ որ մերձաւոր իցէ նորա. ապա թէ չիցէ ուրուք մերձաւորիչ. եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 25։ Տե՛ս եւ Թուոց. ՟Ե. 8։ Հռութ. ՟Գ. 9. 12։ ՟Դ. 1=14։)
Օտարացուցիչ է ամենայն դժնդակաց, եւ մերձաւորիչ յուսոյ կենացն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
ἁγχιστεύων, ἁγχιστεύς propinquus, cognatus. որ եւ ՄԵՐՁԱՒՈՐԱՐԱՐ. Մերձաւոր արեան. ազգական՝ որ ունի իրաւունս ժառանգելոյ կամ ստանալոյ.
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
· Calfa
Ապա եթէ առ նովաւ այլ (կին) առնուցու, զօրէնն եւ զհանդերձ նորա եւ զմերձաւորութիւն (կենակցութեան) մի՛ հատցէ ի նմանէ. (Ել. ՟Ի՟Ա. 10։)
Հեշտութիւնք՝ մարմնականք կոչին, որպէս կերակուրք, եւ մերձաւորութիւնք։ Ըստ օրինացն մերձաւորութիւնն. (Նիւս. բն.։)
Ասեն զօձէ, եթէ ընդ միւռինէս զեռնոյ՝ որ ի ծովու է, ի խառնակումն մերձաւորութեան գայ. (Ղեւոնդ.։)
Մանաւանդ ի մերձաւորութիւնդ անուանէ ամենեւին հրաժարիմք. զի չէ բաւական նշանակել զմիութիւնն (այսինքն զֆիզիգական միաւորութիւն). (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
Ոչ իբրեւ մերձաւորութեամբ ինչ լոկ պատուոյ միաւորութիւն. (անդ։)
ἁγχιστεία propinquitas. Մերձաւորն գո, եւ մերձաւորիլն. մօտաւորութիւն. ներկայութիւն. ընտանութիւն. կենակցութիւն. եւ Ազգակցութիւն. խնամութիւն.
Քեզ իսկ է անկ ըստ մերձաւորութեան առնուլ ի ստացուած։ Եւ ինքն իսկ մերձաւորութեամբ (յն. մերձաւորապէս. παραπλησίως ) կցորդ եղեւ նոցունց. (Երեմ. ՟Լ՟Բ. 7։ եւ Հռութ. ՟Դ. 6. 7։ Եբր. ՟Բ. 14։)
ՄԵՐՁԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ παρουσία praesentia, adventus. Ընտանութիւն եւ յարակցութիւն բարոյական.
to approach, to accost, to draw near;
to touch;
to keep company with, to join, to be united;
to know, to have carnal connection with.
· Calfa
Մերձեցաւ աբրամ մտանել յեգիպտոս։ Մինչեւ մերձենալ առ եղբայրն իւր։ Մինչեւ ի մահ մերձեցաւ։ Մերձեսցի ի լեառնն։ Մատամբ միով ի բեռինսն ոչ մերձենայք։ Ոչ կարէին մերձենալ առ նա յամբոխէ անտի։ Մերձեցարո՛ւք առ աստուած, եւ մերձեսցի առ ձեզ։ Մերձենալ ի սեղանն, կամ ի սրբութիւնս. կամ ի դրօշակ հանդերձի, ի հանդերձս, յաչս. եւ այլն։
Մերձենայցէ առ ձեզ եկամուտ։ Ապա մերձեսցի։ Առն հրէի հպել կամ մերձենալ առ այլազգի. եւ այլն։
Ոչ կարէաք տեսանել զատեսանելին, եւ մերձենալ յանմերձենալին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մերձեցի՛ր եւ այժմ ի խնդրուածս մեր. (Մաշտ.։)
Զամենայն ինչս նորա տամ ի ձեռս քո, բայց ի նա մի՛ մերձենայցես։ Մի՞ մերձենայք ասէ յօծեալս իմ.եւ այլն։
Ի կին մարդ չմերձենալ։ Աբիմելէք ոչ մերձեցաւ ի նա։ Ի կին իւր ապարահ ոչ մերձենայցէ.եւ այլն։
ἑγγίζω, προσεγγίζω propinquo, appropinquo προσέρχομαι, προσπορεύομαι advenio, accedo ἄπτω, ἄπτομαι tango, attingo, haereo եւ այլն. որ եւ ՄԵՐՁԻԼ, ՄԵՐՁԵՆԱԼ, ՄԵՐՁԱՒՈՐԻԼ. Մերձ լինել. հպիլ. մօտ երթալ. մատչել. շօշափել. յարիլ. կցիլ. մօտենալ, մօտիկնալ, դպչիլ, փակչիլ.
to approach, to draw near, to advance towards;
to apply, to appropriate.
· Calfa
Մերձեցուցից զարդարութիւն իմ։ Մերձեցուցին յիս հալածիչք իմ զանօրէնութիւն։ Եթէ ոչ առցուք զմարդդ, եւ մերձեցուսցուք առ մեզ.եւ այլն։
ἑγγίζω, προσεγγίζω appropinquo ἑπισπάω attraho. Տալ մերձենալ. մերձ կացուցանել. եւ Առ ինքն ձգել. մօտեցնել.
cf. Մերձենամ.
· Calfa
Մերձի ի լերինս եւ ծխեսցին։ Մերձեա՛ց ի լերինս, եւ ծխեսցին։ Յայտնի է ամենեցուն՝ որ մերձին ի նա (կամ առ նա)։ Մերձեալ է արքայութիւն երկնից։ Գալուստն տեառն մերձեալ է.եւ այլն։
Եթէ ի թեւս նորա՞ մերձիմ, յորմէ օտարացայ։ Մերձիս ի պարիսպն, այսինքն յօրէնսն. (Նար. ՟Ի՟Դ. եւ Նար. երգ.։)
approach, access, admission.
· Calfa
Եւ ոչ սրբութիւն՝ առանց խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան ի հոգեւոր հուրն մերձումն. (Խոսր. պտրգ.։)
our;
cf. Մերակերպ.
· Calfa
որ եւ ՄԵՐՈՒՆԻ. ՄԵՐՈՒՆԱԿԱՆ. Ունակ մերոյ կերպի, կամ գունակ մերումս. մերակերպ. մերային. մերոյին. մեր.
s. bot. marigold.
· Calfa
Նաեւ ի ծաղիկս զվարդ, զմերուշան, զասպուզան արական ասացին. եւ զշուշան եւ զմանիշակն իգական. (Երզն. քեր.։)
like us, after our manner.
· Calfa
Որպէս խօսի ո՛չ մերաբար, եւ տեսանէ ոչ մերօրէն. (Վրդն. ծն.։)
Ո՛չ եթէ մերօրէն ինչ, այլ անճառաբար յղացար եւ ծնար զէմմանուէլն։ Անփորձ ի մերօրէն հարսանեաց հարսն երկնային, եւ անհարսնացեալ մարիամ. (Թէոդոր. կուս.։)
worm, wood-fretter;
maggot;
rottenness, putridity, corruption.
· Calfa
Ցեցք եւ մէցք (յն. մի բառ) եւ կորուստ յինքեանս ընկալան զմարմինն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Ցեցք եւ մեցք շարաւոյ ժայթքեալ որդանցն. (Բենիկ.։)
Եւ են ինչ, զորս եւ մէց նեխութեան (յն. մի բառ) շնչացոյց զճըճիս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Արդ ի դժոխս իջցես ի խոր, քեզ անկողին մեցք եւ ցեցեր. (Շ. եդես.։)
Մեղն՝ գիջութեան անուն է, զդալար մսոյ եւ այլոց զնեխիլն՝ զտրորիլն եւ յորդն դառնալն նշանակէ. (Գէ. ես.։)
ՄԵՑ կամ ՄԷՑ. σῆψις, σηπιδών (ի σής . ցեց). putredo, putrefactio. Փտութիւն. նեխութիւն. եբր. ցեց. ուտիճ. (կա՛յ եւ յն. մի՛քսա. լտ. մուքուս. աղտ ընչաց. եւ լորձունք ժժմակաց)
cf. Մեցոտ.
· Calfa
ՄԵՑԱՄԷՍ կամ ՄԵՑԱՄԷՑ. Իբր մեցումեց, կամ ցեցումեց. Ի ցեցս եւ ի մեցս համակեալ. մեցոտեալ. իսպառ ցեցակեր. փուտ.
Ստէպ թօթափեն զհանդերձսն, զի մի՛ ցեցակեր մեցամէս լինիցին։ Է՞ր վասն բազում հանդերձս ժողովեալ՝ ցեցակեր մեցամէցս առնես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. եւ Ոսկ. եփես. ՟Բ. (յն. լոկ, ցեցակեր։))
Ամենեքեան իբրեւ զձորձս հնասջիք, եւ ցեց մեցամէս կերիցէ զձեզ. ա՛յլ ձձ. մեծամեծս կերիցէ. որպէս եւ ի յն. ասի. ցեց՝ չարաչար կերիցէ զձեզ։
Մէցն՝ գիջութեան է անուն ... իսկ ամէսն թուի թէ իբրեւ յօդ իմն ըստ պատշաճի անուանցդ, որպէս յիմովսանն եւ յիւրեանցայոցն ... իսկ ուտիճն (որ եւ ցեց) կերիչ է եւ վատնիչ, թերեւս զգէճսն եւ զցամաքս, զոր կարծեմ միանգամայն խառնելով՝ ցեց մեցամէս կոչէ, յայտնելով զչոր եւ զդալար, որպէս թէ զոսկր եւ զմարմին։
to contrive, to form, to project;
to machinate, to plan, to plot, to intrigue, to cabal.
· Calfa
եւ չ. ՄԵՔԵՆԱՅԵՄ կամ ՄԵՆՔԵՆԱՅԵՄ. μηχανεύω, μηχανάομαι machinor, excogito, struo, agito, molior. որ եւ ՄԵՔԵՆԱՅԱՆԱԼ. ՄԵՔԱՆԱՆԱԼ. Արուեստակել. հնարել. հայթայթել. ջանալ. ճարտարել. խորհել վնասել. որոգայթ լարել. մեքենայս կազմել.
very shrewd, cunning, crafty.
· Calfa
Մեքենայոյզ խորամանկութիւնն (թշնամեաց) յորդորէր խոնարհեցուցանել զերկիրս հայոց ի տեղիս չարչարանաց. (Ղեւոնդ.։)
furnished with machines;
mechanical;
full of contrivances;
industrious, dexterous, handy, adroit;
artful, sharp, sly, intriguing.
· Calfa
Մեքենաւոր գործիք (որսորդութեան)։ Մեքենայաւոր (կամ մեքենաւոր) արհեստիւն իմաստութեան զնաւին ուղեգնացութիւն եւ զվաճառաշահութիւն գործէ։ Զոմանս առագաստիւք, եւ զոմանս արձակս ի մենքենաւոր կապոցն. (Պիտ.։)
Մենքենաւոր եւ խորամանկ է հակառակորդն մեր։ Մենքենաւոր եւ արուեստական է ախոյեանն մեր. (Մծբ. ՟Զ. ՟Է։)
ՄԵՔԵՆԱՒՈՐ կամ ՄԵՆՔԵՆԱՒՈՐ. μηχανικός, -κή, -κόν , μηχανατικός, μηχανόεις mechanicus, machinas fabricandi peritus, ingeniosus, solers, fraudulentus եւ այլն. որ եւ ՄԵՔԵՆԱՅԱՒՈՐ. Արուեստաւոր. եւ Չարարուեստ. հնարիմաց. չարահնար. պատիր. խորամանկ.
Պատերազմօղն՝ այսպիսի մեքենաւոր է եւ պնդակազմ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Հազարապետ մի յոյժ չարահնար եւ մեքենաւոր բարուք. (Ուռպ.։)
cf. Մեքենայեմ.
· Calfa
Նամակս այրն հանճարեղ եւ ճարատարբան յերկոցունց կողմանց մեքենաւորեաց. (Նար. խչ.։)
Որ եւ այնպիսի իրօք մենքենաւորել հմուտ են. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
· Calfa
Յայնչաբ մեքենաւորութիւն եկեալ, մինչեւ զոսկերս անգամ զերեխայիցն (կամ զմեռելոց) շարժելոյ չդանդաղել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
μηχάνησις, μηχάνημα machinatio, machinamentum, molitio, stratagema. որ եւ ՄԵՔԵՆԱՅՈՒԹԻՒՆ. ՄԵՔԵՆԱՅԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Ճարտարութիւն. արուեստ. հնարք. պատրանք. վարպետութիւն.
membrane, pellicle;
secundine, after-birth;
cf. Մզումն.
· Calfa
Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն։ Արուեստ կոչեմ զոստայնանկութիւնն, մինչ զի զհանդերձս (եւ) վերարկուս առնիցէ, եւ ոչ մզանց եւ սարդի ոստայնից նման. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
ὐμήν, ὐμένιον membrana, membranula, tunicula. Միզն. թաղանթ. մաշկ, եւ շապիկ սաղմին կամ տղայոց. արգանդ.
to press, to extract by pressing or squeezing, to squeeze out, to express;
to filter, to distil.
· Calfa
Քամել որպէս զմուզ կամ խազմուզ. ճմլել եւ դուրս հանել զհիւթն. զտել. պարզել.
Սերմանել, եւ ոչ հնձել. տնկել, եւ ոչ մզել. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ողկոյզն կթեցաւ եւ մզեցաւ։ Ըմպեցի ի մզեալ պտղոյն զգինին յիմարութեան. (Ճ. ՟Ը. եւ Գ։)
Գեղմնն ասու, զոր խնդրեաց տեղալ ի վերայ նորա միայն անձրեւ ... մզեցաւ, եւ լցաւ ի նմանէ կրաւ միով ջուր. (Եփր. դտ.։)
Զքաղցր ցօղքն բջիջքն բղխեն, իշխանութիւն ունելով զնոսա պարզաբար մզել։ Որպէս ի լերին ձիւն, ի խոնարհ կոյս յերակսն մզելով. (Նիւս. ի մկ. բեթղ. եւ կազմ։)
mosque.
· Calfa
Զզարդ եւ զըսպասք սուրբ տաճարաց՝ անդ մըսգըթացըն ձօնէին. (Ներս. մոկ.։)
mist, fog, haze;
թանձր —, dense fog, thick mist.
· Calfa
Եղեւ խաւար, եւ մէգ, եւ մութ։ Մովսէս եմուտ ի մէգն, ուր էր աստուած։ Եդ զամպն եւ զմէգ ի մէջ մեր եւ ի մէջ եգիպտացւոցն. Տէր ասաց հովանի լինել միգով։ Եւ ոչ միգով սատակեսցէ զիս։ Կամ թէ ի միգի դատիցի։ Եդի նմա զմէգ ի հանդերձ, եւ զմառախուղ նմա ի խանձարուրս։ Եւ զմէգ որպէս փոշի ցանեաց.եւ այլն։
Թմրութիւն մեղաց եւ զանմեղս եւս ընդ միգով իւրվ լծեալ ծնգէր. (Յհ. կթ.։)
urine, water, piss;
stale;
մրուր միզոյ, urinary sediment.
· Calfa
οὗρον, οὕρημα urina. որ եւ ԳՈՒՄԻԶ. պ. կիմիյզ, շիմիյզ. Յաւելուած ջրեղէն հիւթոյ արտաքսեալ ի բնութենէ իւրեանց. ջրվաթ. սիտիք, իտրար (ի յն. ի՛տօռ. ջուր).
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
· Calfa
Մէն չորս արձանս սեամս կանգնէր. (այսինքն միոյ միոյ չորս։) Բազմութեան զօրացն մէն սակաւ սատարեալ՝ շինեցին տալ, եւ եզինս իւրաքանչիւր ումեք մէն՝ վեց. (Պտմ. աղեքս.։)
ՄԷՆ. մ. μόνον, μονούχι solum, tantum. Միա՛յն. միայնակ. միայնիկ. եւեթ. մինակ, առանձին, սոսկ.
Մէն իբրեւ ոչ զայս եւեթ ասէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
Բարւոյն՝ հանդերձ գիտութեամբն վայելել ի գործն. եւ զչարին՝ գիտել մէն զգործն։ Յեբրայեցին աստ մէն կայ, թէ զմտա՛ւ ած. (Կիւրղ. ծն.։)
Ասի եւ ռմկ. ոճով.
ՄԷՆ ՄԻ. ա.գ. (անհոլով իբր յամենայն հոլովս) Իւրաքանչիւր. մի մի, զմի մի, միոյ միոյ. ըստ մարդաթուի. ամմէն մէկը՝ մէյմէկ, մէկիկ մէկիկ, ամմէն մէկուն, մարդ գլուխ .... յն. եւ լտ. պէսպէս ոճով.
Առին մէն մի դահեկան։ Ետուն նմա իւրաքանչիւր մէն մի որոջ։ Տալ ռոճիկ արքայի եւ տան նորա մէն մի ամիս ի տարւոջ. (Մտթ. ՟Ի. 9. 10։ Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 7։)
ՄԷՆ ՄԻ. Միա՛յն մի. մի միայն. միանգամ եւեթ. մէյ մը.
cf. Միջերկրեայ.
· Calfa
Ի մէջերկրայ տանէն յունաց՝ հայոց տուեալ պարգեւք փառաց. (Շար.) գրի եւ ՄԷՋԵՐԿՐԵԱՅ, ՄԻՋԵՐԿՐԵԱՅ։
Զհոգս մէջերկրայցն։ Հասեալ ի մէջերկրայս։ Զմէջերկրեայսն ամենայն։ Ասուի եւ կտաւ, զոր զգենուն մէջերկրայքս. (Խոր. ՟Բ. 13. 14։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Լմբ. առակ.։)
ՄԷՋԵՐԿՐԱՅՔ րայց. գ. μεσογεοτικίς mediterranei μετογειότης mediterraneae regiones. գրի եւ ՄԷՋԵՐԿՐԵԱՅՔ. որ եւ ՄԻՋԵՐԿՐԱՅՔ, րայք. Բնակիչք միջին վայրաց երկրի՝ հեռի ի ծովէ. սահմանք ցամաքի. ցամաքակողմն.
midday, noon, noon-day;
of noon.
· Calfa
Նստէր առ դուրս խորանի իւրոյ ի մէջօրէի։ Խարխափեսցես ի մէջօրէի։ Մտցէ արեգակն ի մէջօրէի։ Ծածկոյթ ի խորշակի, եւ վերարկու ի մէջօրէի. ((յն. ի մէջօրէէ). Ծն. ՟Ժ՟Ը. 1։ Օր. ՟Ի՟Ը. 29։ Ամովս. ՟Ը. 9։ Սիր. ՟Լ՟Ա. 19։)
Դաշտն ամենայն իբրեւ մէջօրէիւ լուսաւորեցաւ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Ի մէջօրեայ ժամանակի. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ. 27. եւ 28։)
Մինչեւ ի մէջօրեայ ժամու. իսկ ի մէջօրեայ ժամէ աւուրն մինչեւ ցինն ժամն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ՄԷՋՕՐԵԱՅ ա. Որ ինչ հայի ի միջին ժամանակ տուընջեան. μεσημβρινός meridianus, meridialis. որ եւ ՀԱՐԱՒԱՅԻՆ, զի ի մէջօրէի արեգակն է ի կէտ հարաւային բեւեռի. կէսօրուան.
index of scales;
weight, heaviness;
moment, instant;
oscillation;
inclination, propensity;
inclined or prone to, bent on;
— առ —, — ի —, oscillating, balancing;
undulating, floating;
— ի — խոնարհել, to float, to undulate, to wave;
— լինել, to be inclined, prone, to bend, to tend towards.
· Calfa
Մէտ կշռոյ է արդարութիւն ի տեառնէ։ Իբրեւ զմէտ մի ի նժարից կշռոց է ամենայն աշխարհս առաջի քո։ Իբրեւ զմէտ մի ի կշռոց համարեցան. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 11։ Իմ. ՟Ժ՟Ա. 23։ Ես. խ. 15։)
Մէտ սրտմտութեան (կամ ցասման) նորա կործանումն նմին. (Սիրաք. հին ՟Ա. 28։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ժ՟Է. եւ Բրսղ. մրկ.։ (իսկ նոր Սիրաք. շիթ։))
Զմէտս (յն. զչափս) կշռոց ոնցա՝ զոսկւոյ եւ զարծաթոյ ետ նմա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 14։)
Սաղապելով ի սոյն մէտ՝ երանեսցին. կամ է չափ, եւ կամ նպատակ. յն. է ա՛նդր եւ այլն։
Հաւատք անձին ի մէտ սակաւու ինչ (կամ յանձին ի մէտ սակաւ ինչ) զթռչունս ընդ իւրեւ դարմանէ (որպէս զտունկ մանանխոյ). յն. ի սրաթռիչ րոպէի մեծամեծս ուղղէ։
Ինձ պիտոյ են աստուծոյ վկայութիւնքն, զի դիցէ զգործս ի մի մէտն, եւ զձեր գործսդ ի միւս մէտն, եւ ինքն ստուգութիւնն բարձցէ զլծակսն, եւ ապա գիտասցուք՝ թէ ո՛ր կողմն հակիցէ. (Վանակ. յոբ.։)
ῤοπή libramentum, momentum, punctum. (յորմէ Միտեալ) Միջին կէտ կշռոց, որ դոյզն իրօք միտէ՝ այսինքն հակի ի մի կողմն. չափ. կշիռ. եւ Միտումն ինչ դուզնաքեայ. ... (յն. րօբի՛. որ եւ րոպէ. վայրկեան. դոյզն շարժումն)
Մանկունքն քան զծերսն դիւրաւ իմն եւ մէտ են ի մեղանչել։ Մէտ եւ յօժար ի բարերարութիւնսն է, եւ չախորժէ զտանջանսն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 22։)
ՄԷՏ ԱՌ ՄԷՏ. ՄԵՏ Ի ՄԷՏ. մ. Այսր անդր ստէպ միտելով, ճօճելով, ճեպելով որպէս զմէտ կշռոյ. զմիմեամբք ելեալ. ելեւեջս առնելով.
Բարկացայտ ալիքն լեռնաձեւ կուտակին, մէտ ի մէտ խոնարհին. (Ագաթ.։)
obscure, dark, gloomy, dingy.
· Calfa
Զլուսինն եդ աստուած լոյս տալ ի գիշերի, եւ զխաւար զմթագինն կակղել. (Կիւրղ. ծն.։)
to grow dark, gloomy, to be obscured or darkened, to darken;
— աչաց, to grow dim.
· Calfa
Մթանալ. մթագին լինել. նսեմանալ. մթազգած լինել. (իրօք, եւ նմանութեամբ)
Հա՛յր, մեծամեծք են պատուիրանքն, եւ բազումք յոյժ. եւ մթագնին միտք իմ, եւ ոչ գիտեն զո՛րս առնիցեն, կամ զո՛րս թողցեն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
dark, dark coloured.
· Calfa
Տեղի մթագոյն (գերեզման փրկչին), եւ լուսատու խաւարելոց տիեզերաց. (Մեկն. ղկ.։)
Գետ մթագոյն եւ հրեղէն հոսի ի վերուստ ի վայր. (Ոսկ. ի նեռն.։)
gloomy, dark, obscure, dismal, dull, sombre;
— լինել գինւով, to have the sight or reason obscured, to get drunk, to feel giddy, to feel one's head turn round.
· Calfa
Արեգակն խաւարեսցի, եւ լուսին եւ աստեղք մթազգած. (Տօնակ.։)
Զի՞նչ ուրախութիւն իցէ մթազգած լինել (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4.) իմա՛ պտոյտ կրել գլխոյ, եւ զամենայն ինչ մթագին տեսանել։
σκοτόδινος եւ այլն. Զգածեալ մթով, զգեցեալ զմութ. խաւարազգած. խաւարամած.
to darken, to grow dark, to become dusk;
to dim, to obscure;
to tarnish;
— օդոյ, to begin to lower;
— աստեղաց, to be eclipsed;
— մտաց, to grow dim.
· Calfa
Երկինք մթացան ամպովք, եւ հողմով. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 45։)
Ոչ մթանաս ի սիրոյ. (Նար. ՟Ղ՟Ա. եւ ՟Հ՟Զ։)
black, smutty;
blearedness;
filth, dirt.
· Calfa
Մթագին, եւ մութն. աղտոտ, եւ աղտ. տե՛ս եւ ՄԹԵՐ.
Երկաթն որպիսի՞ ինչ էր՝ մինչ չեւ ի հուր մխեալ էր, մթար երեսօք, ցուրտ ի շօշափել. (Սեբեր. ՟Զ։)
Պարտի զպղտորութիւն աչացն, զաղտն եւ զբիժն ի բաց պարզել. զի մի՛ մթարքն՝ որ զբբօքն շողայցեն, արգել հայելոյ ի յստակութիւն լուսոյ լիցին. (Եզնիկ.։)