cf. Բազմաբիւր.
Զինչպիսի՞ հնարիւք լուծանել կարասցուք զկապ սիրոյ պարսկայնոյն, եւ հայկազինն բազմաբիւրաւորի. (Խոր. ՟Ա. 24։)
that flows abundantly.
Բանս արագաշարժս եւ բազմաբուխս (կամ բազմաբուղխս). (Երզն. լս.։)
debauch, debauchery;
excess;
յաղակատանս հասանել, to fall into debauchery.
(լծ. Աղճատանք. Աղ, եւ կատակ) Զեղխութիւն. ցոփութիւն. շռայլութիւն. կերխում, հագուիլ սգուիլը. սէֆիլիք.
Զազնուականի ուրուք զորդի յաղակատանս հասեալ տեսանիցէ ոք, եւ ասիցէ, թէ կորուսանելոց է զինչս հայրենիս. (Եզնիկ.։)
the action of tanning;
յաղաղգնել, to tan.
Հանիցեն զմորթն, եւ յայլ աման յաղաղ դիցեն. (Կանոն.։)
cry, scream, clamour, uproar, alarm, racket, noise, shout;
scolding;
voice;
exclamation;
— առնել՝ բառնալ՝ դնել՝ հարկանել՝ տալ, to cry, to make a noise, to alarm, cf. Աղաղակեմ.
յորմէ յն. ἁλαλαγμός jubilatio, vociferatio, κραυγή, βοή, ἧχος clamor, sonus, sonitus Գոչիւն. ձայն մեծաբարբառ՝ յոր եւ է դէպս. կանչել կանչուըռտելն. շամաթա, չազըրըշ պազըրըշ, ֆէրեատ, ավազէ, նիտա.
Լուիցէ գոյժ ընդ առաւօտս, եւ աղաղակ ի միջօրեայ ժամանակի։ Աղաղակ խոյոցն մաքեաց։ Աղաղակեաց ամենայն ժողովուրդն առ հասարակ մեծ եւ ուժգին աղաղակաւ։ Ամբոխ յոյժ եւ լալականս, եւ աղաղակ յոյժ։ Աղաղակ սոդոմացւոց եւ գոմորացւոց յաճախեաց։ Եւ եղեւ աղաղակ մեծ։ Սրտմտութիւն, եւ աղաղակ, եւ հայհոյութիւն։ Ոչ սուգ, եւ ոչ աղաղակ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց, եւ աղաղակ իմ առ քեզ եկեսցէ։ Լուաւ աղաղակի իմում։ Ել ել աղաղակ նոցա առաջի Աստուծոյ ի գործոյ անտի։ Զի՞նչ է ձայն աղաղակին այնորիկ։ Աղաղակ ի բանակին այլազգեաց։ Լցցին տունք նոցա աղաղակաւ. եւ այլն։
Նիւթ բարկութեան աղաղակն է։ Աղաղակ՝ զանիրաւ ցասումն եւ զանհանճար կռիւսն ասէ. (Ոսկ. յհ.։ Գէ. ես.։)
Պատիւ մեռելոյն ոչ են լալօնք եւ աղաղակք. (Ոսկ. յհ.։)
Որպէս հնչիւն անկենդան, որպէս ժամահարի, լերանց, եւ այլն.
Յերկոցունց աղաղակէ գոչմանն (Իսրայէլի եւ լերանց). (Գ. Մակ. ՟Զ. 13։)
Գուժեա՛, եւ ի բասան տաջի՛ր զձայն քո, աղաղա՛կ բարձ յայնկոյս ծովուն, զաղաղա՛կ բարձէք, գոգէ՛ք։ Զաղաղակ բարձեալ՝ կարդային առ Շմաւոն։ Զաղաղակ բարձին։ Կացի ի մէջ եկեղեցւոյ աղաղակ բարձեալ։ Աղաղակ արասցէ վասն նոցա յաւուր յայնմիկ իբրեւ զձայն ծովու ամբոխելոյ ալեօք։ Փող հարկանէին, զաղաղակ դնէին. եւ այլն։
Փողք եղեալք՝ զկռչաձայնն զաղաղակ բարձեալ։ Որոյ եւ աղաղակ իսկ եդեալ՝ ասէր։ Մեծաւ գոչմամբ զաղաղակ հարեալ։ Ո՞վ իցէ ի մարդկանէ, որ ի տագնապել հոգւոյն՝ զաղաղակ տացէ. (Ագաթ.։)
to cry, to make a loud noise, to halloo, to shout;
to scold;
to make an exclamation.
Աղաղակ բառնալ. գոչել. կարդալ. ἁλαλάζω, κράζω, βοάω, φωνέω clamo, vociferor, vocem edo, jubilo, invoco եւ այլն. կանչել՝ կանչւըռտել. չազըրմագ պազըրմագ, ֆէրեատ էթմէք.
Աղաղակեաց ժողովուրդն, եւ հարին քահանայքն զփողսն։ Այլազգիքն աղաղակեցին, եւ ընթացան ընդդէմ նորա։ Աղաղակեցի առ Աստուած բարձրեալ։ Աղաղակեսցուք առ Աստուած փրկիչ մեր։ Սաղմոսիւք աղաղակեսցուք առ նա։ Աղաղակեցէ՛ք առ Տէր ամենայն երկիր։ Առ փայտն աղաղակէ։ Աղաղակեսցեն ի վերայ քո։ Աղաղակեսցէ ամենայն ժողովուրդն, եւ յաղաղակելն նոցա կործանեսցին ինքնին պարիսպք։ Աղաղակեաց ամենայն Իսրայէլ մեծաձայն։ Ի ձայն բարձր աղաղակել։ Աղաղակեաց յականջս իմ մեծաձայն։ Աղաղակեաց Մովսէս առ Տէր։ Աղաղակեցի ի ձայն բարձր։ Մեծաբարբառ աղաղակեցի։ Որ աղաղակեն առ նա ի տուէ եւ ի գիշերի։ Գոչեա՛ եւ աղաղակեա՛։ Ամբոխն աղաղակէր, թէ Աստուծոյ բարբառ է։ Վասն որո՞յ յանցման այնպէս աղաղակէին զնմանէ։ Աղաղակեաց ի ձայն մեծ առ հրեշտակն. եւ այլն։
Աղաղակեցին բերկրալիր բարբառով։ Անձայն աղաղակեն։ Սոյն գիր իմովս ձայնիւ իբրեւ զիս ընդ իմ աղաղակեսցէ. (Նար.։)
tan-house, tan-pit.
Եթէ յաղաղոց անկանիցին, ամանքն խորտակեսցին. (Կանոն.։ (Աղաղոց ասի ռմկ. եւ Հանդերձանքն աղի եւ յարդի։))
to grind;
to pound, to reduce to powder.
ἁλέω, ἁλήθω molo Մանրել զցորեան, եւ յալիւր դարձուցանել՝ յաղօրիս կամ յերկանի. լեսուլ. էօկիւթմէք. իւյիւթմէք. դահն էթմէք.
Զցորեանն՝ իբրեւ չէր աղացեալ, ուտէին. (Յհ. կթ.։)
Մանրել եւ զայլ իրս իբրեւ զփոշի. լեսուլ. συγκόπτω concido, contero ծեծել, մանրցնել. մանրցնել. տէօյմէք. էզմէք. սահգ էթմէք.
Ա՛ռ դու քեզ խունկս անուշունս, եւ աղայցես ի նմանէ մանր։ Խնկով հանդերձանաց մանր աղացելով. (Ել. ՟Լ. 34. 36։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 12։)
Նմանութեամբ՝ ծասքել, որոճել. չէյնէմէք. եւ գիշատել. եըրթմագ.
Ուղտն որոճայ զկերակուրն՝ ի վերստին աղալով եւ ծասկելով. (Փիլ. լին.։)
to destroy, to throw down, to overthrow, to ruin.
Ապա եթէ զամօթն ի սկզբանն իբրեւ զգլխադիր գլխոյն մերկանայցէ, զբնաւն եղծանէ, յամենայնի վերայ աղամասուկ ածիցէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
cf. Տխմարութիւն.
Յայտնի է թագաւորացն մերոց եւ այլոցն առաջնոց առ ի յիմաստն աղամարութիւն. (Խոր. ՟Ա. 2։)
stray, misled;
dissipated, absent.
Իբր Այղ՛ումայղ՛, այլեւայլ. ποικήλος varius, variegatus պէսպէս. բազմագունի. գունզգուն, խատուտիկ. ալաճա. ալաճա պուլաճա.
Բազմաման եւ շաղապատ, եւ աղամող բազմապատիկ, որպէս օձին շարժումն, այսպէս եւ հեշտ ցանկութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
Բազմագունի. աղամող՝ ըստ Ակիւղասայ. (Նչ. եզեկ.։) (Իսկ Հին բռ. հայելով ի նախընթաց բառսդ փիլոնի՝ բազմաման եւ շաղապատ, որ եւ կամակոր ասին, մեկնէ՝ գելաթիւր, կամ անդարձ, փոխանակ գրելոյ՝ դիւրադարձ։)
to stray, to dissipate.
Երեւումն լինի յաղամողեալ լուսոյն. (Շիր.։)
Զերծանել ի բազմամասն եւ յաղամողեալ չարի որսորդական հնարից. (Սարկ. քհ.։)
Զուղղորդ ճանապարհն գնայցեն, եւ չաղամողիցեն առ անտեղեկութեան։ Մի՛ ոք այսուհետեւ լիցի յարդ, եւ մի՛ այսր անդր աղամողեալ իբրեւ զունգ։ Աչք սխալեն յերկայնութենէ, եւ յօդոյ, եւ ի մտաց այլուր աղամողելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 11. 13։)
Աղամողիս ի բանս քո, եւ յայլմէ առ այլ վազեալ անցանես տարապարտ մտածութիւնս. անխտիր հայի ի կրկին նշանակութիւնս, իբր տատանիլ։ (Յհ. իմ. երեւ.)
sect, false doctrine;
school, doctrine;
magic, charm, enchantment, sorcery.
Եւ դաս դաս կամ դպրոց աղանդոց եւ աղանդաւորաց. ֆըրգա. պեօլիւք.
αἴρεσις, διδαχή, δόγμα , θρησεία, secta, religi, haeresis, dogma, doctrina Այլ ընդ այլոց կրօնք, մոլար հաւատք, կամ վարդապետութիւն. հերետիկոսութիւն, հերձուած, վարդապետութիւն, ուսումն, դեն. մոլորութիւն, ծուռ հաւատք։ մէզհէպ. (թող զի յն. ա՛լի, ալադի՛ա, եւ տճկ. ա՛լ, խալա՛տ է՝ խաբ, պատրանք, սխալ, մոլորութիւն)
Ոչ ասաց զգուշանալ ի խմորոյ, այլ յաղանդոյ փարիսեցւոց եւ սադուկեցւոց. (Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 12։)
Զոր աղանդ կոչես. եւ չէ՛ աղանդ, այլ՝ ճշմարտութիւն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Ժանդ եւ անաստուած աղանդ կամեցաւ տիեզերաց ձօնել (Նեստոր). (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
Ամենեքին՝ որ ընդ նմա, եւ աղանդ սադուկեցւոց. (Գծ. ՟Ե. 17։)
Դէպ եղեւ ինձ տեսանել յաղանդոյ ուսման նոցա օրիորդ մի կոյս. (Ագաթ.։)
Ի նոյն խարխափ անկեալ եւ աղանդոցն։ Ուստի եւ աղանդացն առեալ՝ նովին դանդաչեն։ Չհամարին զնոսա (զեպիկուրեանս՝) աղանդս։ Որպէս ասեն աղանդքն. (Եզնիկ.։)
Պիտակաբար ԱՂԱՆԴ ասի եւ ճշմարիտ վարդապետութիւնն. ոպ. յն. δόγμα
Կախարդ է սա, եւ ընթեռնու զաղանդ ինչ, եւ ոչ շփոթի։ Աղանդիւք եւ դիւթութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
inventor of a sect.
ἁλάστωρ որ եւ Աղաջուր. եւ աղանդահնար. եղեռնագործ. չարեացապարտ. ժանտաժուտ. եւ չարահնար ոք կամ ինչ. scelestus, nequissimus
Իբրեւ յաղանդագործ եւ ի վնասակար դիւաց փախչիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
cf. Աղանդաւոր.
Զերեւելի աշխարհս Աստուած համարեցան, որք աղանդամիտք գիտեն (լինել) ի փիլիսոփայից. (Եզնիկ.։)
sectary;
magician, enchanter, sorcerer.
Ունօղ եւ հետեւող աղանդոյ իրիք. մոլորահաւատ. այլափառ. հերետիկոս. է՛հլի պիտաաթ.
to seduce, to deceive, to lead into error, to teach a false doctrine.
Կախարդել, եւ մոլորեցուցանել. պատրել իբր կախարդանօք. կախարդի պէս որսալ, աչք խաբել. արհըրլէմէք. պազլամագ. այարթմագ.
dessert.
Եւ ի ժամ աղանդեր մատուցանելոյ եդին առաջի նորա միրգ, խնձոր եւ վարունգ եւ ամիճ, զի կերիցէ. (Բուզ. ՟Ե. 7։)
formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.
ԱՂԱՆԴԻՆՔ որ եւ ասի ԱՂԱՆԴՔ, ԱՂԱՆԴՈՒԹԻՒՆ. այս ինքն կախարդութիւն. դիւթութիւն. հմայք. պիւյիւճիւլիւք. պիւյիւ. ֆալ. սըհր.
Ի մեհեան դիւթութիւնս եւ աղանդինս մատուցանեն։ Դիւթք ի ներքս ի մեհեանն առնէին զաղանդինսն։ Եւ սկսան առնել զաղանդինսն (կամ զաղանդսն) ի հասարակ գիշերին. (ՃՃ.։)
Ոչ աղանդինս գիտեմք, եւ ոչ կախարդութիւնս. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Ը.։)
formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.
to brown, to roast, to broil, to toast.
ԱՂԱՆՁԵՄ կամ ԱՂԱՆՁՆԵՄ. եւ ռմկ. ԱՂՆՁԵԼ, ԱՂԸՆԾԵԼ. καίω uro, καταφρύγω կամ καταφρίσσω, καταφρίττω torreo, cremo, exsugo Խարակել. խարուկել. խանձողել. որպէս եւ ցնդել զլոյծս. բոհրել, խարկել, խանծել, երել մրկել. գաւուրմագ.
Ա՛ռ սպիտակ հող. եւ աղնձէ՛ ի կրակն։ Աղընծէ զինքս։ Աղնձած (կամ աղընծած) աղ, չամիչ, կորեակ, եւ այլն. (Վստկ.։ Մխ. բժիշկ.։)
Այրիմ եւ աղանձնիմ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։)
Ոչ խոնաւոյն աղանձեցելոյ առաւելութեամբ ջերմութեանն, եւ ոչ ջերմինն շրջեցելոյ յաղթութեամբ խոնաւողին. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
roasting.
Աղանձելն, եւ աղանձիլն. (Ոսկիփոր.։)
supplication, prayer, orison, entreaty, humble request;
— or նամակ աղաչանաց, petition.
Աղաչանք իմ եւ խնդրուածք իմ այս են։ Բան աղաչանացս իմոյ ընդունելի քեզ լիցի։ Զի՞նչ են աղանչանքդ քո. (Եսթ. ՟Ե. ՟Է. ՟Ժ՟Ե։)
Աղաչանք, այս ինքն թախանձանք եւ գթարկութիւն առաջի ամենաբարի բնութեանդ. զի այս է աղաչանաց զօրութիւն եւ սահման, զիւր կարօտութիւնն ցուցանել, եւ ի նմանէ զխնդիրս պահանջել. (Լմբ. սղ.։)
ԱՂԱՉԱՆՍ ՄԱՏՈՒՑԱՆԵԼ. cf. ԱՂԱՉԵՄ. (Յհ. կթ.։ Ժմ. եւ այլն։)
cf. Աղաչանք.
Յղեաց դեսպանս՝ աղաչել ի խաղաղութիւն. եւ ոչ լուան աղաչելութեան նորա։ Դարձաւ ի դահիճն կոյս պատճառաւ աղաչելութեան. (Արծր. ՟Գ. 4. 7։)
to supplicate, to pray, to conjure.
Արհամարհեցաք, յորժամ աղաչէրն զմեզ։ Աղաչեցի զՏէր Աստուած։ Աղաչեցէ՛ք առ Տէր Աստուած ձեր։ Զերեսս Տեառն չէր աղաչեալ։ Աղաչեա՛ զերեսս Տեառն Աստուծոյ քո։ Աղաչեաց այրն Աստուծոյ առաջի Տեառն։ Ժողովրդովքն հանդերձ աղաչէին զԱստուած։ Աղաչեմ զձեզ՝ յիշել ձեզ զերախտիսն։ Աղաչեսցէ զքեզ եղբայր քո։ Աղաչեաց զերեսս արքային Մովաբայ։ Անկեալ աղաչէիք զկուռսն ձեր։ Աղաչէ, եւ ոչ ամաչէ։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ։ Մո՛ւտ, եւ աղաչեա՛ զարքայ։ Մի՛ աղաչեր վասն դոցա։ Աղաչել սկսան նոքա զնա, զի դաշինս արասցէ։ Աղաչէին ձեռն տալ նոցա։ Յաղաչել քում առ նա՝ լուիցէ քեզ։ Յաղաչել իւրում առ Տէր՝ ընդունելի եղիցի նմա։ Աղաչել ի խաղաղութիւն, եւ այլն։
Զհանգուցչին զերեսս աղաչեմ։ Զորոյ զկերպարանս եւ զյիշատակս անուանցն աղաչել՝ Աստուած իսկ վարդապետեաց։ Առ Ահարոն ոչ գոյր աղաչել։ Աղաչեաց Մովսէս առաջի Տեառն Աստուծոյ. (Նար.։)
Ոմն աղաչէ, եւ ոմն աղաչի. (Մամբր.։)
Ոչ նա ինչ աղաչեցաւ եւ արար, այլ ինքն յանձնէ կարգեաց զամենայն։ Աղաչին եւ աղերսին, եւ զերախտիսն սիրելեացն ոչ յիշեն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
Զսոյն եւ ի Պօղոսէ աղաչիմք՝ գթութեամբն Աստուծոյ պաղատեալ. ոճ է յն. այս ինքն զսոյն աղաչէ մեզ Պօղոս, կամ վասն սորին աղաչէ զմեզ։ (Խոսր.)
sympathy, affection, tenderness.
իբր աղեօք գթոյ եւ սիրոյ պատումն. բնաւորական բերումն. սէր եւ կարեկցութիւն. συμπάθεια consensus in adfectibus
brine;
flagitious, wicked.
ԱՂԱՋՈՒՐ ἄλμη salsugo, salsilago որ եւ ԱՂՋՈՒՐ. Աղի կամ աղեալ ջուր. աղտաղտուկք. թուզլու սու.
Դուքսն ասէ, ո՛վ աղաջուր դու։ Ասա՛ ինձ ո՛վ աղաջուր դու։ Չարիմաց հոգւով, եւ աղաջուր բարուք. (ՃՃ.։)
Զի՞նչ խօսիս ո՛վ աղաջուրդ, եւ ամենեւին աղաջուրդ։ Զոր բազում աղաջուրք ի փիլիսոփայիցն ասեն որ ծաղրն եղեն եւ ծանակ կան. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
destruction, devastation, ruin;
disparagement, defamation.
Զքաղաքն կործանեցին, եւ աղարտ վարեցին. (Դատ. ՟Թ. 45։)
Յերեւեալ մեր բարի՝ ի հակառակացն սիրեաց աղարտ վարել ձեռանէ. (Պիտ.։)
որ եւ ԱՂԱՐՏՈՒԹԻՒՆ. Ընդ վայր հարումն (որպէս զանպիտան արտ աղի, կամ որպէս աղաջուր) թշնամանք. նախատինք. անարգանք. եպերանք.
Զաղարտանսն եւ զհեգնութիւնսն, որք կարի կսկծեցուցանեն զմիտս մեր. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
Չարագոյն թուելով առաւել քան թշնամանօք լի, եւ աղարտանս անձինս. (Պիտ.։)
to besprinkle with salt;
to spoil, to desolate;
to cast a stain upon, to wound the reputation of, to slander, to calumniate.
Ընդ վայր հարկանել (որպէս զանպիտան արտ աղի). յոչինչ կամ պիղծ եւ անհարազատ համարել. առ ոտն հարկանել. թշնամանել. բամբասել. անարգել. անգոսնել. ἑξουδενέω, ἑπισκόπτω, διαβάλλω, καταβάλλω, κακίζω, νοθεύω, βδελύσσομαι probro do, nihili facio, contemno, vitupero, objurgo վար զարնել, ոտքի տակ առնել, քամահրել. խօրլամագ.
Սերմն ժանտ. ո՛չ զբնութիւնն աղարտէ, այլ ցուցանէ յառաջին հասակէն բուռն հարեալ զչարեաց։ Մանկունք եւ տկար կանայք աղարտեն զմահ։ Զամենայն իսկ զհրէականսն աղարտես եւ զզոհսն։ Զգործն չաղարտէին, եւ զնշանագործն բամբասէին։ Աղարտել զսքանչելիսն, կամ զքրիստոնէութիւն։ Նաեւ քաղաքաւն եւս աղարտէին, ի Նազարեթէ է ասէին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Ոչ իբրու օտարացուցանել եւ աղարտել զնորա ջանն. (Նիւս. կազմ.։)
Ինքն իսկ կամքն չարութեան աղարտեալ լինի (յահեղ ատենի) յունողացն զնա յառաջ։ Այնչափ աղարտէր, եւ համբերէր ամենայնի. (Տօնակ.։) (Ոսկ. եբր.։)
Որքան ինչ անտեղի են եւ աղարտեալ։ Նշանակօք աղարտելովք. (Դիոն. երկն.։ Նար. ՟Ե։)
Այն ոչ եթէ զճշմարտութիւն պատմութեանցն աղարտէ։ Զյիշողութիւնն ոչ կարէր աղարտել, կամ մոռանալ։ Յաղթեաց նոցա, եւ աղարտեաց զնոսա (կոյրն բացեալ). (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
spoiled, vitiated, corrupted, adulterated, tainted, impaired;
disordered, discomposed.
Աղամող եւ աղարտեալ. այլայլեալ. խանգարեալ. աղկաղկ. տկար. փուտ. խարխուլ. աւրած, անպիտան, փտտած, վատուժ. գուվվեթսիզ. զապուն. σαθρός imbecillus, imbecillis
Բնութեամբ ամենայն բան աղաւա՛ղ եւ դիւրաշարժ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Առաջնոցն (զգայութիւնք) սրեալ էին ամենայն իրօք. մեք աղաւաղաց հասաք, որպէս եւ մարմնոյս կազմածի փանաքւոյ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 32։)
to spoil, to corrupt, to adulterate, to taint, to impair, to disorder, to discompose, to vitiate.
Այլայլել, աղարտել, եւ աւերել, տկարացուցանել. անպիտան կամ խոտան կացուցանել. ապականել. եղծանել. խանգարել. անշքացուցանել. աւրել, փճացնել. պօզմագ. պերպատ էթմէք.
Եկն Աբրահամու աստուածպաշտութիւնն, եւ աղաւաղեաց զայն (զհեթանոսութիւն). (Եզնիկ.։)
Ոչ ժամանակք աղաւաղեն զնա, եւ ոչ երկայնութիւնք աւուրց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Զերկնաւոր փրկութիւնն աղաւաղես եւ անարգես. (Եղիշ. ՟Բ։)
Կամ կասեցուցանել. լքուցանել. տալ յանգիլ եւ յետնիլ. որ է ըստ յն. λήγω իբր լքանիլ. desino, finem facio.
deterioration, destruction.
Աղաւաղութիւն մարմնոյս մերոյ եւ դժուարաշարժութիւն զձին ի պէտս ածեալ մատոյց. (Նիւս. կազմ. ՟Ը։)
like a dove, in the form of a dove.
Երեւեալ ի կերպարանս աղաւնոյ. աղաւնոյ նման. աղաւնիի նման, աղաւնիի տեսքով.
Աղաւնակերպ իջմամբ կամ երեւմամբ։ Գգուես սիրով աղաւնակերպ. (Շար.։)
dealer in doves or pigeons.
ԱՂԱՒՆԵՎԱՃԱՌ ԱՂԱՒՆԷՎԱՃԱՌ որ գրի եւ ԱՂԱՒՆԱՎԱՃԱՌ։ Վաճառօղ աղաւնեաց, որպէս դնի ի յն. աղաւնի ծախօղ.
Կործանեաց եւ զաթոռս աղաւնէվաճառացն։ Զաթոռս աղաւնէվաճառացն կործանեաց. (Մտթ. ՟Ի՟Ա. 12։ Մրկ. ՟Ժ՟Ա. 15։)
Զհատահմայութիւն կործանելով, եւ զնիստ հեշտասէր աղաւնեվաճառ ցանկութեանց. (Տօնակ.։)
muck-heap, dung-hill.
Տեղի՝ ուր աղբք կուտիցին. աղբեւք. չէօփլիւք.
privy;
sink.
Տեղի աղբոյ եւ աղտեղութեանց. կերիզ. Իսկ անցք նոցա՝ ԱՌՈՒ ԱՂԲԱՆՈՑԱՑ. ἁμαρὰ կամ ὁχετὸς ἁμάρας cloaca
Զբերանն եւ զաչս եւ զամենայն անդամսն առհասարակ առուս աղբանոցաց գործէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
excremental, excrementitious.
κόπριος, κόπριον stercoreus, stercus Որ ինչ յաղբոյ, կամ յաղտեղութեանց է բաղկացեալ. եւ աղբ. եւ աղտեղութիւն.
to go to stool, to dung;
to dung, to manure.
Բազում եւ յոլով անգամ պարտ է աղբել զվատ գետինն, եւ ոչ մէկ հետ. զի թէ հետուհետ չաղբի, նա՛ պա՛ղ լինի. (Վստկ. ՟Լ՟Դ։)
spring of water, source, fountain.
ԱՂԲԵՐԱԿՆ գրի եւ ԱՂԲԵՒՐԱԿՆ կամ ԱՂԲԻՒՐԱԿՆ. Ակն աղբեր. եւ աղբիւր. որ եւ ԱԿՆԱՂԲԵՒՐ, կամ ԱԿՆԱՂԲԻՒՐ. ջրի ակ, աղբուր. կէօզ. չէշմէ. փունար պաշը. այն. ըստ յն. աղբիւր ջրոյ.
Ո դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց, եւ զապառաժն յաղբերակունս։ Ընդ աղբերակունս ածցէ զնոսա. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ. 8։ Ես. ՟Խ՟Թ. 10։)
Իբրեւ յաղբերականց հոսէին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զերկիրս գետովք եւ աղբերակամբք վայելչացոյց. (Սարգ.։)
Ցամաքեցուցեալ զակնաղբեւրն նորա. (Ագաթ.։)
flowing like a fountain, fluent, streaming;
copious, abundant.
Մորենի անկէզ, եւ վէմ աղբիւրահոս. (Շ. գանձ.։)
to flow as a fountain, to stream;
to abound.
Որոյ եւ շտեմարանքն աղբերացան սքանչելապէս. (Խոր. ՟Գ. 31։)
Յորմէ եւ կեանքն աղբերացեալ. (Շ. վիպ.։)
to make to flow as a fountain, to make to flow or gush out;
to pour forth abundantly.
Աղբերացոյց մեզ զանապական եւ զսուրբ վտակս կողից իւրոց։ Զվէմն եհար եւ աղբերացոյց փայտն. (Դամասկ.։)
fountain, source, spring, brook;
origin.
ԱՂԲԻՒՐ Գրի անխտիր նովին հնչմամբ ԱՂԲԵՒՐ, ԱՂԲԵՒՐՔ. թո՛ղ զի ոմանք ի գրչաց ի բաց թողուն զտառդ ւ, եւ գրեն ԱՂԲԵՐ, ԶԱՂԲԵՐ, իբր աղբիւր, զաղբիւր։ πηγή fons Աղբուր. փունար, այն, չէշմէ. Տեղի՝ ուստի ջուր բղխէ, որպէս աղբերակն. կամ հոսանք կենդանի ջրոյ՝ արուեստիւ ի մի վայր յօրինեալ.
Աղբիւր ելանէր յերկրէ, եւ ոռոգանէր զամենայն երեսս երկրի։ Պատառեցան ամենայն աղբիւրք անդնդոց բազմաց։ Բաց յաղբերաց ջրոց եւ ի ջրհորոց եւ ի ջրակուտաց։ Հասեալ կամ ի վերայ աղբեր ջրոյս։ Առ աղբերն։ Շրջեսցուք առ ամենայն աղբերբք ջրոց։ Զամենայն աղբերս ջրոց խցջիք։ Աղբիւր կնքեալ. եւ այլն։
Որպէս ջուր եւ բղխումն յաղբիւրէ։ Ի կենաց աղբիւրէն. (Յճխ.։)
Ջուր յաղբերի մինչ ոչ գոյ, տուն դատարկ եւ ընդունայն է. (Կլիմաք.։)
Սրբեսցէ զնա զաղբերէ արեան նորա. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Բ. 7։)
Կենդանի է, եւ աղբիւր կենդանութեան. (Եզնիկ.։)
Թողեալ զաղբեւրն եկեղեցւոյ (զՈսկեբերան). (Խոր. ՟Գ. 57։)
like a fountain, fluently;
abundantly, copiously.
ԱՂԲԻՒՐԱԲԱՐ որ եւ ԱՂԲԵՐԱԲԱՐ, ԱՂԲԻՒՐՕՐԷՆ. Իբրեւ զաղբիւր. յորդութեամբ. առատութեամբ. աղբուրի պէս. չէշմէ կիպի.
Բանն ճշմարտութեան բղխեալն ի հօրէ աղբեւրաբար. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Աղբերանամ.
ԱՂԲԻՒՐԱՆԱՄ որ եւ գրի ԱՂԲԻՒՐԱՆԱԼ, ԱՂԲԵՐԱՆԱԼ. Բղխել եւ յորդել իբրեւ զաղբիւր. աղբիւրի պէս առատ վազել. ճարի օլմագ. ճէրեան էթմէք.
Ի միոյ խոցուածէ տիգին՝ ի ներքոյ ջուր աղբիւրանայր, եւ ի վերոյ արիւն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Յեղակարծ.
իբր Այլակարծ. յեղակարծ եւ նորատեսիլ իմն անկարծելի.
Աղեկարծ եղեւ նա նոցա, յորժամ եկն տէրն նմանութեանց. (Եփր. համաբ.։) cf. ԱՂԷԿԱՐԾ, cf. ՅԱՂԱԿԱՐԾ.
cf. Աղէկէզ.
ԱՂԵԿԷԶ ԱՂԵԿԻԶԻՄ. cf. ԱՂԷԿԷԶ. եւ այլն.
bow;
arc of a circle, arch;
— երկնից, rainbow;
այր աղեղան, archer.
τόξευμα, τόξον arcus Գործի նետաձգութեան, որ է փայտ կամ ոսկր կիսակամար՝ լարիւ աղեաց միացեալ ի ստորէ առ ի ձգտել եւ թողուլ երթալ զնետն ի նպատակն. աղեղ. եայ. քեման. գավիս.
Ա՛ռ դու զգործի քո՝ զաղեղն եւ զկապարճս։ Սրով իմով եւ աղեղամբ։ Փշրեցան զօրութեամբ աղեղունք իւրեանց։ Իբրեւ ի լայնալիճ աղեղանէ. եւ այլն։
Յայս աղեղնէ առաքինութեան ձգեալ նետք գործոց։ Ըստ նմանութեան աղեղան, որ թէ եւ ձգի յուղղել, ի թողուլն՝ յիւր թիւրութիւնն դառնայ. (Լմբ. սղ.։)
ՄՏԱՆԵԼ ԸՆԴ ԱՂԵՂՆ ձեռօք իւրովք. Լարել եւ քարշել զաղեղն. (Դ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 16։)
Զաղեղն իմ եդից յամպս։ Իբրեւ զտեսիլ աղեղանդ՝ որ ձգի յամպս յաւուրս անձրեւաց. (Ծն. ՟Թ. 13։ Եզեկ. ՟Ա. 28։ եւս եւ Ոսկ. ես. եւ այլն։)
ԱՂԵՂՆ ասի եւ Երկայն աղեղնաձեւ գործի գզողացն զբամբակ. աղեղ, անեղ. հալաճ եայը. ուստի ռմկ. ԱՂԵՂՆԱԾ ասի բամբակն բրդգզեալ։ Վստկ.։
quiver.
Կապարճ աղեղան, որ լինի եւ անօթ նետից. պատկանդարան ի դնել զաղեղն. գըրպան. նիյմլէկ. թէրքեշ. Բայց թուի նշանակել եւ զզարդ ինչ զինուորական որպէս վառ ծոպաւոր կամ դրօշ կամ դրօշակ կախեալ ի վերնակողմն նիզակի. որպէս յն. φάρος pallium, palla.
Կամ Աղեղնաձեւ կամար զինուորաց. որ եւ լինի պատկան դարան ի դնել պէսպէս իրս.
Պատանի մի հեծեալ ի ձի, սուսեր ընդ մէջ, թուր զգօտւոյ, աղեղնակապարճ զմիջովն, վարսակալ եդեալ ի գլուխ իւր, եւ օդիկ արկեալ զուսովք իւր. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
archer;
Sagittarius.
τοξότης, τοξεύων, ἑκτείνων sagittarius, jaculator Որ գիտէ վարել եւ լարել զաղեղն. նետաձիգ. նետող. պատերազմական, եւ որսորդ. աղեղ բանեցնօղ, նետ ձգօղ. օգճի, քէմանքէշ. թիրէնտազ. գավվաս.
Աճեաց, եւ եղեւ աղեղնաւոր։ Գտին զնա աղեղնաւորք աղեղամբք։ Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն։ Նետաձիգ եղեն աղեղնաւորքն ի ծառայս քո ի վերուստ ի պարսպէ անտի։ Հարին աղեղնաւորքն զարքայ Յովսիաս։ Նետօղք եւ աղեղնաւորք մտանիցեն անդր։ Պատուէ՛ր տուք ամենայն աղեղնաւորաց. եւ այլն։
Աղեղնաւորք կորովեաց, եւ տիգաւորք նիզակաց։ Սրիկայս պատրաստէր աղեղնաւորս. (Յհ. կթ.։)
Վիրաւորեալ սիրով եմ ես. սէր է Որդի Աստուծոյ, աղեղնաւոր է Հայր, եւ զՄիածին իւր իբրեւ զնետ առաքեաց ի մարդկային բնութիւնս. (Նիւս. երգ.։)
Մին յերկոտասան կենդանակերպից, ընդ որ անցանէ արեգակն ի ՟Ի՟Ա օրէ նոյեմբ. մինչեւ ի ՟Ի՟Ա դեկտ. քըման, պիւրճի գավիս.
Աշնայնոյ՝ լուծ (որ եւ կշիռ), կարիճ, աղեղնաւոր. (Փիլ. ել.։)
Զաղեղնաւորէն ասեն (սուտ գուշակք), թէ որ ի նմա ծնանի՝ կորովի եւ ահարկու մօտաւորաց եւ բացէից լինի. (Շիր.։)