porch, portico;
halo, red circle round the sun or moon;
sheepfold, fold;
circumference, round, circuit;
— առնուլ՝ արկանել, to enccompass, to surround, to begird, cf. Բոլորեմ, cf. Շրջապատեմ.
Զինչ է կրկին այրն. երկու են գերեզմանք՝ այրք ընդ լերամբն, մին արտաքոյ, եւ միւսն ի ներքս. կամ երկու բակք, մի՝ որ փակիցէն, եւ միւսն՝ որ փակեալն լինի։ Որք ի ներքս մտանեն ի մեհենիցն բակս, լոգանօք եւ շրջացանութեամբք մաքրին։ Որք զքաղաքս կազմեն, ոչ երիս կամ չորս կազմել տունս համարին, այլ բազում թուով ըստ մեծութեանն բակին՝ բազմութիւն տանց աճեցուցանելով. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Իբրեւ զոչխարս արգելեալս ի բակի. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Շուրջ բա՛կ արկանէ եւ իբրու պարիսպ՝ խոհականութիւն զեւիլաթաւ։ Վասն շուրջ զիւրեաւ բակ ունելոյ մորթոյն եւ ծածկելոյ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
ԲԱԿ. ἄλως, ἄλων area, halo, corona, circulus siderum որ եւ նմանութեամբ ասի ԿԱԼ. Շոգի լուսասփիւռ, գունագեղեալ, եւ իբր ծիածան փոքր պատեալ որպէս զկալ ցորենոյ շուրջ զլուսաւորօք. բակ.
Լուսին ի խոնավութենէ օդոց նեղեալ՝ ջանայ յիւրմէ զխոնաւութիւնն ի բաց պարզել. ուստի մերձեալ խոնաւութեանն, եւ եւ ի նա չհասեալ, բակ առեալ ծրանայ շուրջ զնովաւ, որով յայտ առնի անձրեւաց նշանակ. (Եզնիկ.։)
to encompass, to begird;
to contain, to comprehend.
Կամ Բակ առնուլ. որպէս շուրջ պատել. առընթեր կալ շուրջանակի. περιΐστημι circumdo, cingo, circum sto եւ παρίσταμαι assisto
Որով տարբերի բոլորն բակառեալ բանական եւ մահկանացու սեր. (Մագ. ՟Ձ՟Թ։)
Բակառեալք ի բանիս եւ այլն. (Երզն. քեր.։)
Իբրեւ զսատանայական թատերբ բակ առեալ (կամ բակառեալ) կայաք եւ հայէաք։ Հրաշտակք ի տանս Աստուծոյ շուրջ բակ առեալ (կամ բակառեալ) զթագաւորաւն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
wallet, bag.
Եբեր առնն Աստուծոյ ... նկանակս գարեղէնս, եւ պաղատիտս բակեղաթաւ. ((ա՛յլ ձ. բակեղեթաւ). ՟Դ. Թագ. ՟Դ. 42։)
Գրի եւ ԲԱԿԱՂԷԹ.
bean;
lupine.
κύαμος faba Է ընդեղէն յայտնի. որ եւ ռմկ. բախլա, պագլա.
Մարմնոյ մեծութեամբ՝ բակլայ եւ սիսեռն պարծէին առ հատ կտաւատի եւ կնճթան. (Մխ. առակ.։)
Բաշխէր բակլայ աղքատաց. (Տօնակ.։ եւ Հ.։)
ՄԱՆՐ ԲԱԿԼԱՅ. որպէս Լովիաս, եւ այլն. ֆասսելիա ... θερμός lupinus (Գաղիան.։) cf. ՈԼՈՌՆ։
stick, staff.
ԲԵԿՈՒՂ որ եւ ԲԱԿՈՒՂ, Գաւազան, բիր. մահակ.
spade, hoe;
mattock;
բահեմ, to hoe.
ξύστρον pala Թի երկաթի, գործի բրելոյ եւ պեղելոյ զհող երկրի. բահ.
Առեալ թագաւորին բահ եւ փայտատ՝ հատանել զգիրս հանգստարանաց սրբոց. (Ագաթ.։)
Բրել ձեռամբ, փայտատօք եւ բահիւք. (Շ. ընդհ.։)
necklace, diamond to hang on the neck;
iron collar.
Զարդ ինչ կանացի մեծագին կամ ականակապ, որպէս մեհեւանդ, կամ քայռամանեակ, եւ այլ ինչ նման.
Բահուանդս բիւրակունս, եւ վարսակալս վայելավառս. (Ագաթ.։)
Մեհեւանդ. անթանոց, կամ բահուբանդ. (Հին բռ.) որպէս պ. բէյվէնտ, կամ բայպէնտ. որ է ոտնակապ, ձեռակապ. զօդ, կապ, եւ այլն։
to compose, to conjoin;
to ally;
to mingle, to mix;
to compound.
ԲԱՂ որ եւ ՓԱՂ. (լծ. թ. պիլէ) Մասնիկ նոյնանշան ընդ ձայնիցս՝ կից, համ, հաղ, շաղ, շար, յար, եւ այլն. ըստ յն. συν, συγ-, συλ-, συμ-, συρ- լտ. cum, con-, col-, com-, cor- եւ այլն. cf. ԿՈՂԱԲԱՂ։
Աստուստ եւ անուն հաւաքաբանութեան գտաւ, որ նշանակէ բաղհաւաքումն. քանզի բաղ՝ յորոց վերայ առադրի, բազմութիւն նշանակէ, որպէս մարտակից. (Անյաղթ վերլծ. ՟Թ։)
συντίθημι, προστίθημι compono, appono Ի միասին դնել. կցել. յարել. որ եւ ՇԱՐԱԴՐԵԼ. մէկտեղ դնել.
Որ զնախադատական ապացուցուեանցն զմակերեւութիւն բաղադրեալ հոգիաներկ եւ մարմնաքնար երգողին. (Թէոդոր. խչ.։)
Բաղադրեսցի անուանցն. (այսինքն յարեսցի ընդ անուանս)։ Յատուկ ստորոգեալն յամենայն ձայնս՝ եւ ճշմարտեալք զումեքէ, արդեօք եւ բաղադրեալք ի միասին՝ ճշմարտիցե՞ն զնմանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Բանականն եւ մահկանացուն բաղադրեցաւ յենթակայութիւն մարդոյն. (Պորփ.։)
compound, composition, synthesis, combination, condition, confection, formation, mixture.
suitable.
(ի բաղ, եւ զան, իբր Ազն). συγγενής cognatus, proximus, adfinis, cohaerens, concivus որ եւ ԲԱՂԱԶԱՆԵԱԼ. որպէս թէ Ազգակից իմն ըստ իմիք, միաբան, ընդակից, յարմար. հանգէտ. քաջադէպ բաղարկոցեալ. յերիւրեալ.
Երաժշտականն բաղազան է, զի ի բանից եւ ի ձայնից եւ յեղանակաց է, եւս ի փողոց եւ ի քնարից։ Բաղազանեալ ասէ զհինգ եւ զտասն, որ է տասն եւ հինգ. եւ թէ տասն երկու հինգ է. եւ այս որ մինչեւ ի տասն է՝ ո՛չ է բաղազան. այլ որ անտի ի վեր չարին՝ թէպէտ չեն յատուկ բաղազան, այլ ասին. (Լծ. սահմ.։)
to conform, to make conformable.
Զայսոսիկ բաղազանէ ընդ միմեանս, եւ օտարացելոցն բնութեամբ եւ պատահմամբ՝ համեմատութիւն առնէ բարոյից. (Լմբ. առակ.։)
Այս իր՝ է՛ կամ չէ՛, հակասութեամբ բաղազանին, եւ հակադրութեամբ ստորոգին. (Ոսկիփոր.։)
fitness, relation, conformity, connection;
alliance.
Զի՞նչ են բաղազանութիւնքն. կրկնապատիկն առ կէսն, եւ կիսոյն առ կրկնապատիկն։ Ունի երիս բաղազանութիւնս. ի հերակլեայ առ բազմութիւն հերակլեանց, եւ ի բազմութենէ հերակլեանց առ հերակլէս, եւ ի հերակլեանց առ միմեանս. (Անյաղթ պորփ.։)
Ցուցից եւ զիւր գործառնութեանցն բաղազանութիւն. (Մագ. ՟Կ՟Բ։)
Զբաղազանութիւն ցուցանէ երից ներանձնութեանցն՝ ո՛չ պատահաբար, այլ՝ գոյեղապէս. բաղազանութիւն Հոգւոյ եւ Որդւոյ ի ծոց Հօր լիակատար, եւ Հօր եւ Հոգւոյ ի ծոց որդւոյ անթերի, եւ Որդւոյ եւ Հօր ի ծոց հոգւոյն լրմամբ լիացեալ. (Քեր. քերթ.։)
consonant;
unanimous.
σύμφωνος, συνηχῶν consonans որ եւ ասի Ձայնակից. Ձայնորդ. Շարաձայն. Բարբառակից. Տառ կամ գիր հարկաւ կցելի ընդ ձայնաւոր տառից, զի եւ ինքեան մարթասցի տալ զիւր հնչումն, զի ըստ ինքեան կա՛մ է բոլորովին անձայն. զոր օրինակ բ, գ, դ եւ այլն. եւ կամ կիսաձայն, զ, չ, ս եւ այլն.
Այլքն ամենայն (արտաքոյ ձայնաւոր տառից) բաղաձայնք են, բ գ դ զ թ եւ այլն։ Յորժամ յերկուս բաղաձայնս յանգսցի, ո՛րկէն, աղց. (Թր. քեր.։)
Ի ձայնաւորաց տառիցն եւ ի բաղաձայնիցն յարմարելով. (Շ. բարձր.։)
Որոշէ զձայնաւորսն ի բաղաձայնիցն՝ իբր պատուականս, եւ պատճառս ձայնին յարմարման. (Երզն. քեր.։)
consonance.
συμφωνία consonantia, concertus, consensus Ձայնակցութիւն. միաձայնութիւն. յարմարութիւն. եւ միաբանութիւն ձայնից արուեստականաց.
Լսօղ լինել աղերսալի իմոցս բանից, եւ բաղաձայնութեան խրատու. (Յհ. կթ.։)
Զօրէն երաժշտական գործւոյ յարմարել առ մի եւ նոյն բաղաձայնութիւն եւ հնչակցութիւն կամաց առ բանս, եւ բանից առ գործս։ Յարմարական եւ նուագաւոր բաղաձայնութիւն կատարէր, եւ արդարեւ երաժշտական. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. տեսական.։)
pretext, excuse, subterfuge;
suspicion;
stain, fault;
cause, reason;
բաղայս ի վերոյ դնել, զբաղայցն յօգել պատճառս, to seek excuses or pretexts;
բաղայս ստութեան կարկատել ի վերայ, to slander;
առանց բաղայց, innocent, inculpable, blameless;
inexcusably.
ὐπαίτιον, αἱτία, πρόφασις , ἁμπλάκημα causa, causatio, culpa, imputatio Կցկցմունք բանից, որ եւ բաղբաղայք. պատճառանք. սուտ պատճառք. բարուրք. մեղ. վնաս. ստգիւտ. արատ. յանցանք.
Բաղայս ի վերայ դնէին, յելանելն ձեր (ասեն) յաշխարհէն եգիպտացւոց՝ զաշխարհն մեր հարէք պատերազմաւ եւ կալարուք. (Եղիշ. դտ.։)
Բաղայս ստութեան կարկատեալ ի վերայ. (Ղեւոնդ.։)
Փոքր ինչ եւ զբաղայցն ունիցին առ նոսա յօդել պատճառս. (Պիտ.։)
Յանդիմանութիւն (խղճի մտաց) ոչինչ սովորեալ ընդունել ի պատճառաց ի բաղայց։ Առանց բաղայց (այսինքն անպատճառ) պարտապան է կամաւոր մեղաց։ Առանց բաղայից (այսինքն անմեղադրելի) են։ Առանց բաղայց եւ անբիծ ե՛րթ գնա՛. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 77։)
Զամենայն վախս եւ զբաղայս ի բաց ի խորհրդոց նորա տրոհեալ. (Յհ. կթ.։)
Եւս եւ՝ Պատճառ կամ փաստ որպիսի եւ իցէ .
bath-keep-er, bather;
bath-woman.
Պետ եւ վերակացու բաղանեաց. բաղնէտէր.
cf. Բաղանապետ.
Բաղանապէտ. եւ Պահապան կամ սպասաւոր բաղանեաց.
cf. Փաղանունութիւն.
συνωνυμία Փաղանունութիւն. անուանակցութիւն, եւ նշանակելն զնոյն.
Առաջին, եւ սկիզբն՝ ըստ բաղանունութեան է ասացեալ, նոցունց ի միմեանց զեկուցելոց. (Փիլ. ել.։)
unleavened, azymous;
unleavened bread, azyme.
Բաղարջ եփեաց նոցա։ Բաղարջ ուտիցէք։ Ի վերայ պանին բաղարջոյ։ Բաղարջով կերիցէ։ Առնել զտօն բաղարջոցն.եւ այլն։
Զոհս եւ պանս բաղաջաց. (Լմբ. սղ.։)
Նկանս բաղարջս. քանզի ոչ խմորեցաւ։ Պանս բաղարջս, եւ շօթս բաղարջս։ Քաքարս բաղարջս։ Պան մն բաղարջ, եւ քաքար մի բաղարջ։ Արդու մի ալիւր (կամ ալեր) բաղարջ։ Քաքարացն բաղարջաց։ Պանից բաղարջոց։ Բաղարջ հացիւ. եւ այլն։
the feast of unleavened bread.
Եւ էր զատիկն, եւ բաղարջակերք յետ երկուց աւուրց։ Յառաջնում աւուր բաղարջակերաց։ Զտօն բաղարջակեացն պահեսջիք.եւ այլն։
bladder.
κύστις vesica որ գրի եւ Փաղաբուշտ, Բաղաբուշտ, Փալափուշտ, Փամբուշտ. Աման մաշկեայ, յոր հաւաքի մէզ կենդանւոյն. խալափուշտ.
Ջրատեսակն ընդ ցնցուղ քաղրդին ի բաղափուշտն ժողովի, եւ մէզ լինի. (Ոսկիփոր.։)
Խոյլս ունին իբրեւ զզբաղաբուշտ մեծ. (Մարթին.։)
pretext, colour, cloak;
calumny, false accusation;
cf. Բաղայք.
Ամենեւին պատճառս եւ յանցանս եւ բաղբաղայս ոչ գտանէին զնմանէ. (Դան. ՟Զ. 4։)
Ի ծննդենէն մինչեւ ի կատարած առանց բաղբաղայից։ Բաղբաղայս պատճառելով՝ զսահմանեալ ժամանակաւն անցանեն։ Զամենեսին ոչ է հաստատուն բաղբաղայիւք հարկանել։ Բանականապէ՞ս բաղբաղայս ի վերայ դնէ, եթէ անբանաբար։ Գեղեցիկ բաղբաղայս ի վերայ դնէ. (Փիլ. քհ. ՟Է. ՟Ժ՟Է. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)
cf. Բաղբաղայք.
Այնուհետեւ այլ իմն բարուրս եւ բաղբաղանս ի մէջ բերէին. (Նանայ.։)
Նստէր բաղբաղանօք իբրեւ զքահանայապետ (այսինքն սուտ անուամբ, կամ պատրուակաւ, պատճառանօք). (Մագ. ՟Ա։)
to pretend, to conceal under a pretext;
to calumniate;
to accuse, to impeach.
Յորժամ մեղիցէ, բաղբաղէ եւ բարուրս դնէ զաստուածութիւնն, զիւր խոտորումն յեղմանն դնելով Աստուծոյ։ Մի՛ զհարկ բաղբաղեր, այլ զքո զբարսդ։ Պարսաւասէր մասն ունելով՝ պատճառեն եւ բաղբաղեն զանպատճառն եւ զանբաղբաղայն. (Փիլ. Ստէպ։)
Հնարի հնարս, եւ ցաւս ինչ յորովայնի ունել, եւ բաղբաղել չարչարանս. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Զայս ինչ եւ զայն բաղբաղես, եւ պատճառես զպատճառս մեղաց։ Մի՛ ինչ բաղբաղեսցես, մի՛ ինչ արուեստաւորեսցես հակառակ քո փրկութեանդ։ Ածաբ. (մկրտ.։)
Բաղբաղեն ի խորհուրդս իւրեանց, կարկատեն զրաբանութեամբ. (Մագ. ՟Լ՟Թ. (որ եւ ի ՟Բ. ՟Դ. վարէ իբր պատրուակել կամ թաքուցանել պատճառանօք)։)
Բառս իմն եւ քնոււթիւն ընդդէմ միմեանց ուսոյց բաղբաղել։ Յամօթ լիցին նոքա, որք արարած բաղբաղեցին (այսինքն յօդեցին) զբանն Աստուծոյ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. առակ.։)
Զամենայն իսկ պատմութիւնս քերթողացն պատճառ կորստեան յիրաւի ոք թէրեւս բաղբաղեսցէլինել այսինքն ամբաստանեսցէ փաստիւք. (Պիտ.։)
cf. Բաջաղանք.
ԲԱՂԲԱՆՋՈՒՄՆ ԲԱՂԲԱՋԱՆՔ. cf. ԲԱՋԱՂԱՆՔ, եւ ԲԱՐԲԱՋԱՆՔ.
Զամենայն զոր խօսեսցիս՝ իբրեւ բաղբաջանս արհամարհեսցեն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
comparative.
Զբաղդատականին եւս փորձ համեմատութեան տեսանել. (Պիտ.։)
Բաղդատական է, որ հասարակութիւն (յն. համադատութիւն) ունի եզ առ մումանսեր, ո՛րգոն, Դաւիթ արուորագոյն քան զսաւուղ. եւ կամ միոյ առ բազումս այլասերս, որպիսի՛, Դաւիթ արուորագոյն քան զգեթացիսն։ Եւ բաղդատականացն գաղափարք են երկու (ըստ յն. երեք, լտ. մի) գոյն, հիբար, արագագոյն, յամրագոյն. եւ գի՛ն, ո՛րգոն, սաստկագին, ուժգին. (Թր. քեր.։)
Որպէս եւ բաղդատական մակբայք ըստ յն. մակբայք բաղդատութեան.
Զայն՝ որ բաղդատական է աչաց՝ սպիտակ, եւ զներհակ նորին սեաւ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Համեմատեմ.
συγκρίνω comparo, confero Դատել կշռութեամբ, կշռել ընդ այլում, համեմատել, եւ Նմանեցուցանել իւրք.
Զո՞րս ընդ ու՞մ ումեք բաղդատել պարտ եւ արժանի է. (Փիլ. տեսական.։)
Բաղդատեսցէ զմերձակայ իրն առ այլ ինչ մեծ։ Բաղդատել կա՛մ զբարի ընդ բարիս յարարկանելով, եւ կամ զվատթար ընդ վատթարս, եւ կամ զմեծամեծս ընդ փոքունս, եւ կամ զփոքունս ընդ մեծամեծս. (Պիտ.։)
Փոքր՝ Աղէքսանդրի եւ Գարեհի պատերազմն առ Արտաշիսի բաղդատեալ. (Խոր. ՟Բ. 12։)
Մի՛ բաղդատեր զյոյժ ի միմեանց տարբերեալսն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ընդհանուր սպիտակն գոյն է արտադատօղ աչաց, եւ ընդհանուր սեաւն է բաղդատօղ աչաց. (Սահմ. ՟Ա։)
cf. Համեմատութիւն.
Այնոքիկ ըստ մարմնոյ, որ յոյժ փոքունք եւ նուազք եւ առ բաղդատութիւն հոգեւորական տուգանացն. (Գր. հր.։)
Նոյն է եւ ձեւ ճարտասանական.
Բանակք անմարմնոցն բաղդատութեամբ ի քում յարկ կացեալ մնան։ Պարակցելով եւ յոգնահոյլ խմբիցն բաղդատութեանցն անլռելի փառատրութեամբ. (Անան. եկեղ։)
to join.
ԲԱՂԵՄ որ եւ ՓԱՂԵԼ. Կցել. կցորդել. շարակարգել. միաւորել. զուգել. յարել. պատել. (լծ. ռմկ. պըլ լէլ. յն. բլէ՛գօ. լտ. բլի՛գօ)
ivy.
Բաղեղ՝ խոտ է, եւ ո՛ւր կպչի՝ յերկննայ, եւ ծաղիկն զետ զվրան է. աղէկն կապուտ ծաղիկն է. (Բժշկարան.։)
ԲԱՂԵՂՆ եւ որպէս ռմկ. ԲԱՂԵՂ. κιστός, κιττός hedera, ἐλξίνη, σμίλαξ taxus, convulvulus Պատրաստուկ, պատաղիճ բոյս, որ բաղի կամ կցի եւ պատի զտնկովք. է՛ որ վնասակար տնկոց եւ բուսոց իբր գաղձ, եւ է որ անվնաս.
cf. Բախեմ.
Ուր դրանն բաղխել ոչինչ ազդիցէ։ Իբր ընդ վիմեղէն լերին պնդութեան բաղխեցեալ ցնդին. (Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Լ՟Է։)
deliberative.
συμβουλευτικός deliberativus, suasorius, vel dissuasorius Միախոհ. համախոհական, որպէս տրամախոհական ընդ անձին, եւ ընդ այլս.
Բազմախոհական նախուստն օրինագրին հետեւելով. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Որպէս Հանդէս ճարտասանական՝ խորհրդատու միախորհ ունկնդրեաց ընտրել զբարին, եւ խորշիլ ի չարէն.
conjoined.
Ցանկութիւն ազդոյ յաղթահարիչ բնութեան մարմնոյս, այն զի բաղկակից է նորին։ Զղջումն եւ ամօթն բաղկակից են միմեանց։ Օրէնք հաստատեցին բնաւոր գիտութեամբն բաղկակից եւ յոյժ համեմատ ճշմարիտ օրինացն. (Լմբ. սղ.։)
to coujoin, to be united.
Մարմնոյս աչս, եւ լոյս արեգական յորժամ ընդ միմեանս բաղկակցին, ապա զմեզ զգալի լուսոյս ընդունակ առնեն։ Երկուցս պա՛րտ է բաղկակցել. (Լմբ. սղ.։)
to consist;
to be composed, constructed, constituted.
(ի բաղ, եւ կայանալ) συνίσταμαι consisto, consto Զօդիլ. բաղադրիլ. շարակայիլ. եւ Հաստիլ. գոյանալ. կալ. լինել.
Մասանցն ոչ գոլով՝ եւ ոչ բոլորն կարող գոլ բաղկանալ։ Ի չորից տարերցդ բաղկացեալ գոյ մարմին։ Ուսումնականն քանակիւն բաղկանայ։ (Սահմ. ստէպ։)
Բոլորն ի մասանց բաղկանայ, եւ զբաղկացեալն ի մասանց քակտէ ապականութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բաղկանալ յոգւոյ եւ ի մարմնոյ, կամ ի շնչոյ եւ ի մարմնոյ։ Ոչ ի ժամանակի եղեւ աշխարհ, այլ ի ձեռն աշխարհի բաղկացաւ ժամանակ։ Ապաշխարողին կեանք ի խաւարէ եւ ի լուսոյ բաղկանան. (Փիլ. ստէպ։)
Թեթեւ պարզութիւն հիւթիւ բաղկացեալ. (Նար. կուս.։)
Ներհակքն ոչ կարեն համանգամայն ի միում (ենթակայի), եւ ի նոյն ժամանակի բաղկանալ։ (Ապականութիւն) ոչ կարէր ի միասին ընդ գոլոյն բաղկանալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բաղկացեալ բնակեաց ի սմա, եւ բնակէ եւ բնակեսցէ յաւիտեան. (Անան. եկեղ։)
consistency, composition, conjunction.
Աշխարհ է բաղկացութիւն յերկնէ եւ յերկրէ. (Արիստ. աշխ.։)
Յինքեանց ինքեանք լուծեալ քակտեսցին, եւ ի բաց հոսեսցի բաղկացութիւն նոցա. (Ոսկ. գծ.։)
Բաղկացութիւն մարմնաձեւ՝ մահկանացուացն բաղկացութիւն։ Ամենայն ժամանակ՝ աւուրց եւ գիշերաց է բաղկացութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Մի եւ նոյն մարմին է ամենայն մարդկան՝ ի միոյ զանկուածոյ ունելով զբաղկացութիւն. (Նիւս. թէոդոր.։)
Զիմանալի ներգործութիւն հոգւոյն բաղկացութեամբ մարմնական ընթացից երեւելի առնէ. (Լմբ. սղ.։)
to constitute, to compose.
Սուրբ հրեշտակք հրաւիրեն զմեզ յաղօթս, եւ բաղկացուք լինին մեզ, ուրախանալով ի նմին եւ աղօթելով. (Նեղոս.։)
Սկիզբն առնէ բաղկացուցանել զայս զգալի եւ զնիւթական աշխարհս. (Զքր. կթ.։)
constituent.
Ոչ ունի բաղկացուցիչ զանազանութիւնս։ Ամենայն սահման ի սեռէ եւ ի բաղկացուցիչ զանազանութեանց լինի. (Անյաղթ պորփ.։)
copulative.
Են ըստ ինքեան պարզք եւ անշարադիրք. իսկ բաղհիւսական եղանակաւ ընդ աստուածութեանն մակագրեալք՝ շարունակք ասին. (Քեր. քերթ.։)
Կամ ներգործութեամբ, կամ մտածութեամբ. արդ կա՛մս այս՝ կամ բաղհիւսական է, կամ տարալուծական։ Եւ եթէ բաղհիւսական է որպէս գոլ, թէ՝ եւ ներգործութեամբ եւ մտածութեամբ, ստէ սահմանդ. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Փափաքելի.
(ի բա եւ իղձ) ἑπιθυμητός, ἰμερτός desiderabiis, optandus Ըղձալի յոյժ. տենչալի. ցանկալի. փափաքելի.
Հեշտ եւ բաղձալի թուեսցին բանքս իմ ի լսելիս մեծամեծաց եւ փոքունց. (Եղիշ. ՟Է։)
Բացականացն գոս բաղձալի։ Բաղձալի բերկրութիւն, կամ երանութիւն, աղերս, անուն, վայրք, բնակարան, օթոց, եւ այլն. (Նար.։ Մերթ Բաղձացօղ.)
ԲԱՂՁԱԼԻ. եւ ԲԱՂՁԱԼԻՑ. ա. Լի կամ լցեալ բաղձանօք. մեծափափաք. անձկալից.
Գնալ զկնի աղքատութեան, եւ կեալ բաղձալի կարօտանօք. (Փարպ.։)
Սուրբ սիրով, շնոհալից յուսով, եւ բաղձալից գթով առ կամսն Աստուծոյ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Փափաքեմ.
Որում չքաւոր աղքատդ բաղձանաս (կամ բաղձաս) եւ ցանկաս. (Մանդ. ՟Դ։)
Ամենեցուն զկեալն կամիս, եւ զփրկութիւնն բաղձաս. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
Զվնասարարսն բաղձայ, եւ ոչ զօգտակարսն. (Խոսր.։)
cf. Փափաք.
Լնուլ զբաղձանս։ Բաղձանօք մաղթել։ Սրտից բարձանօք։ Ի բաղձանաց սրտի, եւ այլն. (Նար.։)
acorus;
yellow water-flag.
Բաղշտակն, որ է վաճն, որ ակիրն. ինքն սպիտակ եւ թեթեւ տակ է, եւ ջրին մէջն կբուսնի. լաւն այն է՝ որ ի լի՛ լինի, եւ անուշահոտ լինի։ Ոճն՝ որ է ակիրն, որ է վաճն, որ հայերէն բաղշտակ ասի. (Բժշկարան.։)
cf. Բալասան.
ԲԱՂՍԱՄՈՆ. որ եւ ԲԱՂԱՍԱՄՈՆ, ԲԱՂԱՍԱՄՈՍ. cf. ԲԱԼԱՍԱՆ. պալսամ.
Կիտրոնն, եւ ապա բաղսամոնն, եւ դաբնիդն. (Ագաթ.։)
Իւղս անոյշս ցանիցէ, եւ զբաղսամովնն ազնուական. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։)
Սքինոս, բաղսամոս, նարդէս (իբրեւ ծառք). (Վեցօր. ՟Զ։)
waistcoat;
jacket;
little old cloak;
short cloak.
Այր ողորմած պահէ զգանձ իւր. իսկ որ անզգամն է, զբաճկոնակն իւր գիցէ ի վերայ նորա։ Ո՞չ որ յափշտակեացն՝ դնէ եւս ի վերայ զբաճկոնակն իւր. (Եւագր. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Բ։)
that;
ասացի —, I said that.
Ասացեր՝ բամ մինչեւ յաւիտեան կացից ես. (Ոսկ. ես.։)
Ասացեր դու ինձ, բամ թո՛յլ տուր։ Ասացի բամ եւ այլն. (Եփր. ել.։ Եփր. ՟ա. կոր.։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։)
Պատմեցին, եւ ասեն, բայ հուր ինչ մեք անդր ոչ գտաք։ Զի ասէր, բայ բազմաց ի ձէնջ են ընտանիք առ մեզ։ Ասաց անձն իմ, բայ բաժին իմ է նա։ Եւ ասացէք, բայ ընդէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 20։ ՟Ժ՟Բ. 24։ Ողբ. ՟Գ. 24։ Մաղ. ՟Բ. 14։ (ուր չիք շաղկապ ըստ յն. այլ միայն բայդ՝ ասել)։)
Երբեմն ի նշանակ հաստատութեան. որպէս Ապաքէն, արդարեւ. իսկ. գոգցես. արդեօք. թերեւս. անշուշտ. ռմկ. պա, պէ. եւ այլն.
Այսօր ընդ իս եղիջի՛ր ասէ յադին դրախտին. բայ զի՞նչ ասիցես արդեօք. ի խաչ ելեալ եւ բեւեռեալ ես, եւ զդրա՞խտն խոստանաս. (Ոսկ. խչ.։)
Գրեաց ... զի բայ թերեւս յանդիմանեսցին, եւ եկեսցեն ի խոնարհութիւն հեզութեան. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Ու՞ր իցեն (սահմանք սպարտիոյ). եւ նորա զնիզակն ցցեալ, բայ, յայսմ վայրի. (Պիտ.։)
basse, base;
thorough base.
պ. ար. պամ, պէմմ. Հաստ թելն քնարի խոշորաձայն. եւ Ձայն խոշոր.
Չորրորդ (ձայն) է բամբն, հով եւ գէջ ըստ բնութեան ջրոյն։ Չորրորդ լարն, որ է պամն, բնութեամբ ջրոյ եւ մաղասոյ՝ ցուրտ եւ գէջ. (Երզն. քեր.։)
Ճանաչէ ի տարորոշ բազմութենէ աղեաց, թէ ո՞ր է սուր, եւ ո՞ր է բութ, ո՞ր զիլ, եւ ո՞ր բամբ. (Ոսկիփոր.։)
cotton-plant.
Առոգանէին երկրագործք զբամբակենիսն, եւ միմեանց պատուիրէին զգուշանալ, զի մի՛ զծառսն կոխեսցեն զբամբակենիս ... պատասխանեալ բամբակենի, եւ այլն. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Թ։)
guilt;
cf. Բամբասանք.
ԵՒ առին բանբաս (կամ բանբասանս) ի Մովսէս եւ յԱստուած. (Վրդն. թուոց.։)
(գրի եւ բանբաս). յոր մէ Բամբասանք. նոյն ընդ նմա. եւս եւ Յանցանք բամբասելի.
detraction, slander, defamation.
(ի բամ, բա, կամ բամբ, եւ ասել). καταλαλία, ἁντιλογία , λοιδορία, μέμψις, ψόγος oblocutio, obtrectatio, detractio, delatio, convitium, incusatio, vituperium, reprehensio Մեղադրութիւն, պարսաւ, չարախօսութիւն, տրտնուջ, լուտանք, թշնամանք՝ եթէ ի դէմս ուրուք, եւ եթէ ի բացակայութեան նորա յանդիման այլոց.
Ի բամբասանաց խնայեցէ՛ք զլեզու։ Լուայ ես զբամբասանս բազմաց։ Անուանեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ փորձութիւն, եւ բամբասանս՝ վասն բամբասանաց որդւոցն Իսրայէլի։ Մի՛ չար փոխանակ չարի հատուցանել, կամ բամբասանս ընդ բամբասանաց.եւ այլն։