dividing the abyss.
· Calfa
Որ հերձանէ զանդունդս, կամ պատառէ զխորս, եւ լնու իւրեւ.
Անդնդահերձ հեղեղ. (Սկեւռ. աղ.։)
sunk in an abyss;
very deep.
· Calfa
Նաեւ ծով անդնդայեղց խորութեամբ բազմազան կերակրելն լուղակացն աճեցմամբ. (Պիտ.։)
very deep;
infernal, hellish.
· Calfa
Երբեմն էի վերնային, եւ այժմ անդնդային։ Յաղթեաց անդնդոց եւ անդնդայնոց. (Նար. ԿԵ. եւ Նար. առաք.։)
Անդնդական. որ է ի խորս ջուրց. ծովային. խորին. եւ դժոխային. βύθιος.
adj. s. belonging to the prince of hell;
prince of hell.
· Calfa
Սեպհական պետի անդնդոց կամ ծովու, որպիսի է լեւիաթան, եւ սատանայ.
making a deep vortex;
turning itself in the abyss.
· Calfa
Անդնդապտոյտ ալեաց, կամ կուտակմանց. (Ագաթ.։ եւ Արծր.։)
vexatious, grievous;
melancholy.
· Calfa
Յայսմ քաղաքի՝ մեծ եւ հոյակապ, եւ անդոհ, եւ թագաւորական, (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10.) թէպէտեւ մարթ էր իմանալ՝ բազմահոգ, այլ ստոյգ երեւի ընթեռնուլ ԱՆԴ՝ ՈՒՐ. զի եւ յն. է՝ էնթա. այս ինքն աստ, անդ, ուր։
Նռան շարաբ, որ օգտէ անդոհի՝ որ ի մարդոյ սիրտ ընկնի։ Փորանցի եւ վերաբերութեան եւ անդոհի օգտէ. (Բժշկարան.։)
cf. Անդոհ.
· Calfa
Երազք այնպիսեացն՝ անդոհականք եւ զարհուրեցուցիչք. (Սարգ.։)
Զարհուրի տեսանելով ձեւս անդոհականս. (Մաշկ.։)
unshaken, firm.
· Calfa
Աննիւթիւք եւ անդողդոջիւք աչօք ի ներքս ընկալեալ. (Դիոն. երկն.։)
Յաւիտեան ասեմք զանդողդոջն զայն եւ համանգամայն զկեանսն եւ զանբաւն. (Մաքս. անդ։)
quiet, still, tranquil, calm, mild, peaceable;
easy, convenient, comfortable;
— or յանդորրու, peaceably, in tranquillity;
comfortably, at ease;
— առնել, յ— հանել, to calm, to quiet, to soften, to appease, to comfort.
· Calfa
Ի նեղութեան եւ յանդորրու. (Յճխ. ՟Ա։)
Չի՛ք անդորր ի բերիլն ընդ երկիր։ Անդորր եւ մխիթարութիւն եղեւ։ Անդորր եւ հանգիստ են մեզ ամենայն նեղութիւնքն։ Չէ՛ յանդորր, այլ ի մահուն երկիւղէ խռովեալ. (Լմբ. սղ.։)
Ամենայն ուրեք շարամանեալ լինէին իրողութիւնքն ի նեղութենէ եւ յանդորրու (այս ինքն յանդորրէ, յանդորրութենէ). (Ոսկ. գծ.։)
Կացուցեր յանդորրու զոտս իմ։ Արածեսցէ զնոսա տէր իբրեւ զգառն յանդորրու։ Ի տեղւոջ պարարտութեան եւ յանդորրու. (Սղ. Լ. 9։ Ովս. ՟Դ. 16։ Ես. Լ. 23։ Իսկ Ոսկ. ապաշխ.)
Այս ծով մեծ եւ անդորր։ Յոյժ անդորր են ինձ պատուիրանք քո. (Սղ. ՃԳ. 25։ ՃԺԸ. 96։)
Ի մեծն եւ յանդորր ծովուն. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. ԱՆԴՈՐՐՈՒԹԻՒՆ. եւ ԴԻՒՐՈՒԹԻՒՆ. πλατυσμός, εὑρυχωρία. dilatatio, latitudo. կէնիշլիք.
πλατύς, εὑρύχωρος. latus, spaciosus, amplus. Լայն եւ արձակ. ընդարձակ. դիւր եւ հանգիստ. կէնիշ, պօլ, վասիյէ.
to compose one's self;
to be easy, to be comfortable.
· Calfa
Ընդարձակիլ տեղւոյ, եւ ոգւոյ. կէնիշլէնմէք.
Անդորրանայր եւ հանդարտէր. (Վրք. հց. ԻԶ։)
cf. Անդորրացուցանեմ.
· Calfa
Զտարակուսեալսն փրկեցէ՛ք, եւ նեղելոց անդորրեցէ՛ք. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
կր. եւ ձ. կր. եւ ձ. իբր անդորրանալ.
Զրկեալ ի փղշտացւոցն, եւ ապա անդորրեալ. (Նախ. ծն.։)
Ամենեցուն բնակչաց աշխարհիս անդորրեալ՝ յանհոգս եւ յապահովս լինել. (Արծր. ՟Դ. 11։)
tranquillity, calm, repose;
ease, comfort.
· Calfa
Վասն անդորրութեան օդոցն՝ որ եղեւ նոցա, եւ հասին ի նաւահանգիստ. (Ածազգ. ՟Ա։)
Մի՛ փոխեսցեն զխաղաղութիւնն եւ զանդորրութիւնն ի դառնութիւն։ Անցցուք ընդ անդորրութիւնս անքնինս, որ կայ եւ պահի պահողացն. (Յճխ. ՟Է. ՟Թ։)
Ետ նոցա ընդ հոգեւոր խաղաղութեանն եւ զմարմնոց անդորրութիւն։ Այս անդորրութիւնս արար վկայիցն զհուրն եւ զսուրն խաղալիկ. (Լմբ. ատ. եւ) (Լմբ. սղ.։)
ԱՆԴՈՐՐՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԱՆԴՈՐՐ, գ. (լծ. հյ. համայն դիւր. կամ թ. տարսըզ, տարլըգսըզ.). εὑρυχωρία dilatatio եւ εὑδία. tranquillitas. Ընդարձակութիւն տեղւոյ, եւ ոգւոյ. դիւրութիւն սրտի. հանդարտութիւն. խաղաղութիւն. կենիշլիք, ասուտելիք, կեօնիւլ խօշլուզու, րահաթլըգ.
adj. adv. assiduous, continual;
assiduously, continually, incessantly.
· Calfa
Որ ոչ դղայ. չունօղ զդուլ եւ զդադար. անխոնջ. անհանդարտ. անընդհատ ի շարժման. եւ անդադար. հանապազորդ. դադար չունեցօղ.
Անդուլ շրջաբերութեամբ անհանգիստ մնալով։ Անդուլ լինելով զցայգ եւ զցերեկ. (Արծր. ՟Դ. 7։ ՟Գ. 12։)
Անդուլ եւ անդադար զգրգռումն աղմկին ի վերայ յաճախեալ. (Յհ. կթ.։)
s. pl. abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.
· Calfa
Խաւար ի վերայ անդնդոց։ Աղբիւրք անդնդոց։ Ընկլան յանդունդս իբրեւ զվէմս։ Ծփէաք ի հանդրին անդունդս։ Յանդունդս տառապեցայ։ Անդունդք խորոց, եւ այլն։
Յայտնէ եւ անուն անդընդոց զնիւթոյն անբաւութիւն. (Նիւս. բն.։)
Երբեմն կայուն անդունդս է, եւ երբեմն շարժուն. (Պիտ.։)
Որպէս խորք երկրի, կամ ո՛ր եւ է իրաց. տիպ, տէրինլիք.
Ընդ անդունդս եւ ընդ բարձունս։ Վերին բարձանց, եւ ստորին անդնդոց. (Ագաթ.։)
Վաղենտինոս յերեսուն աստուածս ձկտեաց (զաղանդ իւր), եւ ասէ անդունդս. զի վայել իսկ էր նմա՝ որ անդունդ չարեաց, յանդնդոց չարէ անտի սկիզբն առնել. (Կոչ. ՟Զ։)
Անծայր անդունդս անօրէնութեան, եւ աննկատելի խորխորատս վհին յաւիտենից. (Բենիկ.։)
without gates, open;
— բերան՝ լեզու, tattler, person of an unbridled tongue.
· Calfa
Անդուռն են ապարանք դոցա, եւ գայլք ուտեն զյովանակ դոցա. (Վրք. հց. ձ։)
Ոչ ամենեւին ունելով անդուռն բերան՝ նման այլոց կանանց. (Խոր. ՟Բ. 79։)
Չարաչար բամբասանօք եւ անդուռն բերանով։ Անդուռն բերանով նախատեմ. (Շ. ընդհ.։ Լմբ. ատ.։)
Զանարուեստ եւ անդուռն լեզուն կարկեցուցանել։ Զանկապն եւ զանդուռն նորա լեզուն ատեցեալք. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
thence;
—ի վերուստ, from above.
· Calfa
որ եւ ԱՆՏՈՒՍՏ. ἑκεῖθεν. indew Անտի. յայնմ տեղւոջէ, վայրէ, կողմանէ. անկէց, անդիէն. օրատան, օնտան, օպիր դարաֆտան.
Անդուստ եւ այսր լսելի լինէր բարբառն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Աստուստ եւ անդուստ վնասեալ. (Նար. ԻԲ։)
Անդուստ մինչեւ ցայժմ ի նոյնութեան միշտ զաշխարհ պահելով։ Անդուստ մինչեւ ցայսր հնչեալ պատմի. (Պիտ.։)
Իբրեւ եհաս ի մէջ գետոյն, զանդուստն (որ կայր յայնկոյս) յափշտակեաց առիւծն. (ՃՃ.։)
Զբնութիւն օդոցն փոխէ ի ջերինս, եւ անդուստ ի վիշտս ամպրոպաց։ Բարեխառնեալ օդս, եւ անդուստ զառողջագործ յամենեսեան զեղուցանել խնամ. (Պիտ.։)
cf. Անուսումնութիւն.
· Calfa
Անդպրութիւնք, եւ ամենայն այսպիսի ախտք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
from, since, as soon as, when;
radically, originally, naturally;
anew, afresh;
even then;
— ի մանկութենէ իմնէ, from my infancy;
— յարարչութենէ աշխարհի, from the creation of the world.
· Calfa
Անդստին ի կաւոյ ստեղծ։ Գնդակ ի ներքոյ երկուց ստեղանցն անդստին ի նմանէ։ Քերովբ ի վերայ գլխոյ քաւութեանն անդստին ի քաւութենէ անտի։ Անդստին ի մեքենովթայն ուսք իւր։ Խորշք նորա անդստին ի նմանէ. եւ այլն։
Կամ անդէն եւ անդ. հեմանտէմ.
Անդստին ընդ յառնելն՝ փառս զգենուցուն։ Անդէն եւ անդստին ի գործ արկեալ զանդադար վարդապետութիւնն. (Ագաթ.։)
Մոռացի՛ր զթիւս չարեացն, եւ անդստին համարձակեցայց։ Մատո՛ մատն այցելութեան, եւ անդստին իսկ կատարեցայց. (Նար.։)
there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.
· Calfa
ἑκεῖσε. illuc. եւ այլն. Յայն տեղի. յայն ինչ վայր. հոն, դէպ ի հոն. օրայա.
Փոխեա՛ց աստի անդր։ Անդր մուծին։ Եւ անդր մօտ ես։ Երթիցուք մինչեւ ցանդր. եւ այլն։
Ի քէն եւ յայլոց սկսեալ՝ անդր ի վեր հանիցեմ ի սկիզբն. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Ի դաշտ անդր։ Ի տապան անդր. եւ այլն։
Ելեր յերկինս, եւ ա՞նդր գիտացեր. (Լմբ. պտրգ.։)
Ահա գիրք եւ հանդերձք քո անդր ուրեմն է. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զանդր փառացն լսել, եւ իմաստասիրել. (Լմբ. էր ընդ.։)
Անդր եւ ծայրագոյն սաստկանայ ստաբանութեամբ. (Պիտ.։)
Որքան անդր եւ ի վեր կամարն յարկի անդրանկացն կայից. (Նար. մծբ.։)
Փոխեցից զձեզ անդր քան զԴամասկոս։ Յազգ օտար եւ ի չար, զի ոչ եւս ոք իցէ քան զնա անդր. (Ամովս. ՟Ե. 27։ Ես. ԺԸ. 2։)
Ո՛չ պարզաբար ի հեռի, այլ ե՛ւս ի հեռագոյնն, որ ոչինչ եւս է քան զնա անդր. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ի վեր քան զերկին, եւ անդր քան զծով. (Նար. մծբ.։)
Որ անդր է քան զամենայն ժամանակս եւ յաւիտեանս։ Որ անդր է քան զամենայն միտս։ Չարչարեալ՝ որ անդրն է քան զամենայն չարչարանս։ Աստուած գոլով բնութեամբ՝ ա՛նդր իմասցի քան զչարչարանսն. (Պրպմ.։)
Չէ՛ ոք եւս անդր քան զնա, որ անտի եւ այսր անուանիցէ. (Ագաթ.։)
Անմարմին ի մարմնի, եւ անդր եւս քան զանմարմին. (Համամ առակ.։)
Եւ եւս աւելի քան զասացեալսս անդր։ Քան զասացելոցս եւ անդր եւս։ Անդր եւս քան զանիրաւութեանն տեսակս. (Պիտ.։)
Անդր քան զնմանութիւն, զօրինակն, զորքանութիւն, զթիւ, եւ այլն։ (Նար.։)
Ի քէն եւ անդր է փքինն։ Բազում է ի քէն եւ անդր ճանապարհդ. (՟Ա. Թագ. Ի. 22։ ՟Գ. Թագ. ԺԹ. 7։)
Ի մնանէ եւ անդր շինեաց աշտարակս. (Խոր. ՟Գ. 59։)
Կամ հետէ. յետ. յետոյ. էտեւ.
Յօրէն ութերորդէ եւ անդր ընդունելի լիցի։ Եւ եղեւ յօրէ յայնմանէ եւ անդր։ Կարգեցէ՛ք զսիրտս ձեր յօրէ յայսմանէ եւ անդր. (Ղեւտ. ԻԲ. 27։ ՟Ա. Թագ. Լ. 25։ Անգ. ՟Բ. 19։)
Ի սկզբանցն եւ անդր քարոզէին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Ամենայն սպանօղ՝ որ ի քէն եւ անդր լինի. (Եփր. ծն.։)
Այնուհետեւ եւ անդր։ Յետ Նոյի եւ անդր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ Արծր. ՟Ա. 1։)
ԱՆԴՐ. եւ ԱՆԴՐ ՔԱՆ. ἑπέκεινα. ultra, et superans. Աւելի. եւ ե՛ւս անդր. յառաջ քան. ի վեր քան. գեր քան. էւել, աւելի անդին. զիատէ, իւսթիւն, աշըրը, եվվել.
խնդրով. ԵՒ ԱՆԴՐ. նխ. բցռ. խնդրով. ἑπέκεινα. tans, ultra. Առաւել եւս յայն կողմն. աւելի անդին.
metaphor;
transposition.
· Calfa
Զդեդեւումն անդրաբերութեան". յն. մի բառ. (Նիւս. կազմ.։)
inscription.
· Calfa
Իբր Անդրիագիր. փորագրեալ՝ քանդակեալ որպէս զանդրի. եւ արձանագրեալ.
further.
· Calfa
Անդ՝ ուր ոսկին է։ Ոմանք յայնցանէ՝ որ անդն կային։ Զնոսա եթող անդ։ Եւ անդ լինէր։ Արարեալ օթեւանս անդ. եւ այլն։
Ուր խաչ, անդ եւ խաչելեալն. (Անյաղթ բարձր.։)
Որպէս անդն ասաց, թէ արասցուք մարդ, նոյնօրինակ եւ աստ. (Ագաթ.։)
Աստ դսրովեալ, եւ անդ կշտամբեալ։ Աստ հեծումն, եւ անդ հառաչանք. (Նար.։)
Լալիւն վայից ե՛ւ աստ ե՛ւ անդ։ Յուսովն աստ, եւ պարգեւօքն անդ զուարճանաս. (Խոսր.։)
Տանջիլն՝ աստ, եւ անդ. (Շ. ամենայն չար.։)
Որ աստ արձակի, եւ անդ. եւ որ աստ դատապարտի, եւ անդ. (Լմբ. սղ.։)
Ահաւասիկ ի խորանի անդ է։ Ի ձախակողմն թեւի անդ։ Ի տաճարի անդ։ Ի պարտիզի անդ. եւ այլն։
Ա՛յլ է նախադաս եդեալն, ուր պահի բուն նշանակութիւնն մակբայի, եւ յարակից անունն կարծի իբր բացայայտիչ նորա.
Եթէ ոք յերկինս նայի, եւ զանդ գեղեցկութիւնն ի միտ առցէ. (Ոսկ. յհ. Բ. 2։)
Վաճառէր յԵգիպտոս, եւ զանդն աւուրս ի ծառայութեան եւ ի բանտի անցուցանէր. (Սարկ. մարդեղ.։)
ԱՆԴ ԱՆՃԱՌՔ, ռից. Կրկին բառ է, թէեւ կից գրեսցի. cf. ԱՆԴ, ա. Որ ինչ անդ ի հին օրէնս անճառք կամ գաղտնիք խորհրդաւորք կային.
ԱՆԴ ՈՒՐԵՄՆ. cf. ԱՆԴ. մ. cf. ՅԱՆՏՈՒՍՏ, ԸՆԴՈՒՍՏ. οἵκοθεν (իբր ի տանէ, յընտանեաց)։ անդր եւս. cf. ԱՆԴՐ։ ԱՆԴՐ ՈՒՐԵՄՆ. անդր քան. cf. ԱՆԴՐ։
Իբրեւ զհոտ անդոյ լիոյ։ Ի քաղաքի եւ յանդի։ Վիճակ անդի՝ լի ոսպամբ։ Թաղեցին զնոսա ընդ անդիւն։ Որ գայր յանդէ։ Ետուն անդք տոհմականս։ Իբրեւ անդ մի, եւ իբրեւ այգի։ Տեսանէ զանդ գեղեցիկ. եւ այլն։
Խլեցի յանդէ քումմէ զփուշ անիծից. (Խոր. հռիփս։) (Գրի եւ յԱՆԴՒՈՅ, շփոթելով ընդ ԱՆԴԻ, դւոյ, զոր տեսցես։ Որպէս գրի եւ ԱՆԳ, իբր Անթ, կամ Անութ։)
Նուիրեալ սեղանս կազմել, երեւեցուցանել անդս մեհենից. (Ա. Մակ. Ա. 50։)
Առաւելագոյն. անդր եւս քան.
Անդրագոյնք եւս քան զնոսա (զշինականս) յանձն առին զհամբերութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
ԱՆԴ որ եւ ԱՆԴԱՆՕՐ. որպէս թ. անտէ, օնտա, օրատա պրս. անճէ, անճա. ἑκεῖ, αὑτοῦ, αὑτόθι, ibi, ibidem, illic. Յայնմ տեղւոջ. ի նմին վայրի. հոն, հոն տեղը, ան տեղը.
ԱՆԴ, ոյ, ոց, ի, ից. ἁγρός ager, γεώργιον. arvum որ եւ անդաստան. ագարակ. արտ. արտորայք. էքին եէրի, չիֆթ, թարլա.
adj. s. reciprocal, mutual;
inverse;
retrograde;
requital, return, exchange.
· Calfa
Անդրէն դարձ ըստ տեղւոյ. երթեւեկ. եւ փոխադարձ գործոց. եեւ պատասխանի թղթոյ.
Յորոց միջի վիհ անհնարին, եւ անդրադարձ՝ բնաւին չիք. (Շ. եդես.։)
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
· Calfa
Որ զՅորդանանու ջրոյն սրաշարժ վայրեկութիւն՝ հրաշաւոր անդրադարձութեամբ ի թիկունս առաքեցեր։ Ոչ թիկանց շրջումն, եւ ոչ երեսաց անդրադարձութիւն. (Նար. ԿԳ. ՀԶ։)
Զի անդրադարձութեամբ սկզբամբն եւ վերջաւորօքն բառիւք եդից. մեղայ մեծիդ բարերարութեան, անարգս մեղայ։ Յամենայն ժամ յաւիտեան, անդրադարձութեամբ բանին միջնորդեալ զկրկին հաստատութիւնն, թէ՝ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. (Նար. ԻԷ. ԿԴ։)
Փութացարուք անդրադարձութեամբ ( ի խաւարէ մեղաց) լինել որդիս լուսոյ եւ տուընջեան. (Անան. ի պետր.։)
Գտցէ դարձեալ ի վերայ հօր զհաւասար անդրադարձութիւն. (զորօրինակ՝ լոյս է հայր. որպէս եւ որդին ասէ, ես եմ լոյս աշխարհի). (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ ունելով առ հայր եւ որդի զանդրադարձութիւնն, որպէս առ իրեարս. (զի հայր ո՛չ է որդի, եւ ոչ որդի՝ հայր). (Վահր. երրորդ.։)
Եւ է ճշմարիտն՝ բարի, եւ բարին՝ ճշմարիտ, անդրադարձութեամբ. (Վրդն. սղ.։)
Անդրադարձութիւն տառից յիշատակի. (Շ. ի գիրս սող. ի Ք տառէ միջեւ ց՝Ա։)
to go beyond, to go further, to pass, to go before.
· Calfa
Կրկին եւ կրկին անդր դառնալ. հանապազորդել.
Գիշերի անքունք, որք կանխենն յաղօթս ի գիշերին. այլ յոյժ դժնդակագոյնք եւ տքնեցելոցն յանդրանալն. (յն. վերատքնելոց). (Բրս. մկրտ.։)
Յորմէ անդրանալի՛, եւ ամենեւին սրացման արժանի. (Պիտ.։)
adj. s. eldest, first-born.
· Calfa
Ռուբէն անդրանիկ իմ, սկիզբն որդւոց իմոց։ Զանունն անդրանկանն։ Անդրանկին իւրում։ Փոխանակ ամենայն անդրանկաց։ Ես եմ որդի քո անդրանիկ։ Անդրանկաւ եզին քո։ Յանդրանկէ անտի փարաւոնի՝ մինչեւ ցանդրանիկ աղախնոյ, եւ մինչեւ ցանդրանիկ ամենայն անասնոց։ Յանդրանկանէ անտի փարաւոնի. եւ այլն։
Անսկիզբն որդի՝ անդրանիկ, եւ ընդ հօր յաւիտեան. (Շար.։)
Միածին անդրանիկ բնութեանն Հօր։ Միածինն Հօր՝ եւ քեզ (կուսիդ) անդրանիկ։ Միածին անդրանիկ Աստուածամայր տիրածին Կուսին. (Նար.։)
Զորդիութեանն պատիւ, զոր անդրանիկն հօր՝ անդրանիկ մօր լինելովն՝ մեզ սեպհականեաց. (Սկեւռ. ես.։)
Եղեւ անդրանիկ թագաւորացն Իսրայէլի. (Եղիշ. ՟Ե։)
Անդրանիկ ըստ Սաղմոսողին՝ քան զամենայն թագաւորս երկրի։ Անդրանիկ նիւթոյս այս հողոյ։ Սրբոյն Ստեփաննոսի, որ է որդի անդրանիկ փրկագործ կրից երկրորդն Ադամայ. (Նար. ԼԴ. ՁԶ. եւ Գանձ խչ։)
Անդրանիկ արբանեակն եւ համաշունչ հօրն ամենայն չարեաց. (Լաստ. ԻԲ։)
Անդրանիկ ի մեռելոց (այս ինքն Քրիստոս նախկին յարուցեալն ի մեռելոց յանմահ կեանս, եւ յարուցիչ մեր). (Կող. ՟Ա. 18։ Իսկ անդ. 16. ասի)
Անդրանիկ ամենայն արարածոց" Քրիստոս՝ ըստ մարդկութեանն նախկին դիտեալ որպէս նպատակ եւ վախճան ամենայնի. իսկ ըստ Աստուածութեանն՝ Արարիչ ամենայն արարածոց՝ նախայաւիտեան Բանն Հօր։
(լծ. տ. անդէ՛րիօր ռմկ. առջինեկ). προτώτοκος. primogenitus. Նախծին եւ երիցագոյն զաւակ. առաջին ծնունդ կենդանեաց. իլք էվլատ, իլք էվվել տօղմուշ.
that destroys the first-born.
· Calfa
Անդրանկածախ սատակումն. (Զքր. կթ.։ եւ Շար.։)
first-born.
· Calfa
Զձայն իբրեւ զերկանց անդրանկածնի լուայ։ Երինջս անդրանկածինս. (Երեմ. ՟Դ. 31։ ՟Ա. Թագ. ՟Զ. 7։)
cf. Անդրանիկ.
· Calfa
Սերումն յօրհնութիւն երից որդւոցն Նոյի մինչեւ ցանդրանկածնունդն Աբրահամ. (Նախերգ. փիլ.։)
to make eldest, to give the right of primogeniture.
· Calfa
Ընդ ինքեան եւ զմեզ անդրանկացուցեալ, եւ Աստուծոյ Հօր ընծայ նուիրեալ. (Տօնակ.։)
seniority, primogeniture, right of primogeniture.
· Calfa
Վաճառեա՛ ինձ այսօր զանդրանկութիւնս քո։ Առ իմէ՞ իցեն այն անդրանկութիւնք։ Նա է սկիզբն որդւոց նորա, եւ նմա ա՛նկ է անդրանկութիւնն. (Ծն. ԻԵ. 32. 33։ Օրին. ԻԱ. 17։)
Անդրանիկն գոլ. պատիւ եւ իրաւունք անդրանկի. πρωτοτοκεία, -κια, -κα. jus primogeniturae.
immoveable, firm, constant;
inflexible.
· Calfa
Որ ոչ դրդուելի. անխախտելի. անշարժ. հաստատուն. եւ առանց դրդուելոյ. դէփրէնմէզ, հարէքէթսիզ.
firmness, constancy, resolution.
· Calfa
որ գրի եւ ԱՆԴՐԴՈՒԹԻՒՆ. Անդրդուելի հաստատութիւն.
Անզգայութիւն ամենայնի, եւ անդրդութիւն ի վաստակոց. (Կլիմաք.։)
again, anew, afresh;
from or to the same place, in the same situation;
— դառնալ, to return;
— սկսանել, to recommence;
— ասել, to repeat or say over again;
cf. Անդէն.
· Calfa
Ել, եւ անդրէն ոչ դարձաւ։ Եւ այր Իսրայէլի դարձաւ անդրէն։ Դարձի՛ր անդրէն, եւ ննջեա՛. եւ դարձաւ անդրէն, եւ ննջեաց։ Ե՛րթ, դարձի՛ր անդրէն։ Դառնայցէ անդրէն ի մեղս իւր։ Ելեալ ոգին՝ անդրէն ոչ դառնայ. եւ այլն։
Անդրէն դարձեալ ի նոյն բնութիւնս խաղաղացեալ։ Որ պարգեւացն, նոյն անդրէն եւ ի բաց հանել կարող է. (Պիտ.։)
Զանտիսն ի քաղաք տանել, եւ զքաղաքիսն անդրէն ածել. (Պիտ.։)
Վերստին. դարձեալ. եւ յետս. ընդ կրունկն. նորէն, ետ. թէքրար. կէրի. ուստի ԱՆԴՐԷՆ ԴԱՌՆԱԼ ասի՝ իբր վերադառնալ. ἁναστέφω. revertor.
inviolable;
cf. Անդժրելի.
· Calfa
Անդրժելի է ի թշնամեացն պտուղն ... Անդրժելի ի կիզմանէ արեգական։ Պահել անդրժելի զնոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
statuary, sculptor.
· Calfa
Ձուլեալ ի ձեւ կերպագրեալ՝ պատկերաց ցլուց՝ անդրիագործս եւ արհեստակիտուածս. (Նար. առաք.։)
eructation.
· Calfa
Անդրանալն, կամ անդր ի վեր բերումն ստամոքաց. զգայռումն. ործ. անմարսութիւն. սրտի վեր տալն. որ եւ ԱՆԴՐՈՅԹՔ ԳԱՐՇՈՒԹԵԱՆ. իբր տաղտկալի նողկանք. ἁηδία.
uninscribed;
without mark;
unsealed;
not ratified;
without confirmation.
· Calfa
Աստի անդրոշմն յուղարկեցաւ, եւ քակեալ տրոհեցաւ բարժանելեաւն եւ անբարժանելեաւն (հոգւով եւ մարմնով). (Եղիշ. ննջ.։)
ἁσήμαντος. minime signatus. Որ չունի զդրոշմ. անկնիք. աննշան. եւ անկնունք. նիշանսըզ. տամզասըզ. չդրոշմած. չմկրտուած.
cf. Անդրուար.
· Calfa
Գրի եւ ԱՆԴՐՈՒԱՐ, ԱՆԴՐՎԱՐ, ԱՆԴՐԱՎԱՐ. վրիպակաւ՝ եւ ԱՆԴՈՒԱՐ. Զոյգք գրաստուց վարողաց զկառս. երիվար, գրաստ, ջորի, մանաւանդ ձգօղ զկառս գահաւորակի. եւ որ ինչ նման է սոցա. ի յն. է՛ զի զոյգք ջորւոց ասի, է՛ զի կառք, եւ այլն։
Լծեալ յերիվարս գեղեցիկս, յանդրուարս ազնիւս։ Ո՛չ երիվարս, եւ ոչ անդրուվարս։ Առ կառօքն կամ առ անդրվարօք. (Ոսկ. ես.։ մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 12։)
Արա՛ ի ներքոյ լծոյ զտրմուղ վիզս, եւ լե՛ր անդրուար Քրիստոսի. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Ո՛չ վարիչք, ո՛չ անդրավարք Ցի սպաս, եւ ոչ ջորիք ի կառս լծեալ. (Ոսկ. ես.։)
interminable, boundless.
· Calfa
Երեւեալքս այսոքիկ են արդեօք անեզե՞րք, եթէ ոլորտացեալք. (Փիլ. իմաստն.։)
Իմանալին անեզր է եւ անսահման. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Զանեզր շնորհացն զեկուցանէ։ Փառօք Հօր գայցէ, անգզր զօրութեամբ հրեշտակաց՝ անհամար գնդիւք։ Ի բազմութիւն անեզր տարածեալ լինէր իրք հաւատացելոցն. (Ոսկ. յհ. եւ Մտթ. եւ Գծ.։)
cf. Անեզր.
· Calfa
Անեզրական ունի զյերկարաձգութիւն։ Անեզրական ճանապարհ, ուղեւորութիւն, զօրք. (Շ. բարձր.։ Տաղ.։ ՃՃ.։)
Աներբ՝ անսահման, եւ անեզրական. (Գանձ.։)
cf. Անել.
· Calfa
Աստուածական զօրութիւն եւ մեծութիւն բարձրացեալ, լեռնական, սեպացեալ, անելանելի արարածական բնութեան. (Լծ. կոչ. ձ. (հին տպ. անտանելի)։)
Զլեառնն անելանելի եւ անմատոյց եցոյց ժողովրդեանն. Փիլ. ել.։
uncreated, uncreate.
· Calfa
Անեղն եւ մշտնջենաւորն Աստուած։ Արդեօք երեւեալքս այսոքիկ են անե՞ղք, եթէ լինելութեան առին սկիզբն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Իմաստն։)
Արձակապէս անեղ եւ միշտ գոյ եւ ինքնակատար։ Արձակաբար անեղ ասի Աստուած. վասն զի ոչ ոք է նորա պատճառ. (Դիոն.) եւ (Մաքս.։)
Անեղ, եւ էիցս էակ։ Անեղն՝ ի հօրէ ծնեալ որդի։ Հոգիդ անեղ եւ համագոյ. (Շար.։)
ՅԱստուծոյ Աստուած, եւ ի լուսոյ լոյս, եւ յանեղէն անեղ ... եւ արգելուլ այսուհետեւ ոչինչ, միոյ գոլով անեղին հօր՝ անեղ գոլ եւ զառ ի նմանէ բանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մի կարծել զչարն անեղ, կամ յանեղէն Աստուծոյ եղեալ. ոյք տանջին, ապականին, եւ յայտնի տան զցոյցքն, թէ ոչ են անեղք, այլ՝ եղականք. (Անյաղթ ամենայն չար.։)
Չեղեալն, չգոյ. այլ՝ լինելոցն կամ ապագայն, եւ կարելին.
Անեղ, ոչ որպէս չեւ եւս եղեալ, կամ անկատար, կամ յայս ումեքէ, եւ կամ յայս ինչ ոչ եղեալ. (Դիոն. ածայ. ՟Թ։)
Մինչչեւ էր արարեալ, ոչ խառնիխուռն ճանաչէր զանեղսն, այլ՝ կարգեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Սովորութիւն է մարգարէիցն՝ զանեղն որպէս եղեալ դնել. (Լմբ. սղ.։ եւ Շ. ՟ա. պետ. եւ այլն։)
Անլինելի. որ ոչն է, եւ չէ լինելոց. անգոյ. ոչինչ. զոր զոյգ ընդ առաջինսն այսպէս յիշատակէ (Վահր. երրորդ.)
Է անեղ, որ չէ՛ եղեալ, եւ ոչ կայ. որպէս եղջերուաքաղն, եւ այլ անգոյք. եւ է՛ անեղ, որ ոչ է եղեալ ներգործութեամբ, այլ զօրութեամբ կայ. որպէս ի կաւն՝ կարաս, եւ ի պղինձն անդրի, եւ ի փայտն արկղ. եւ է անեղ, որ կայ եւ է, սակայն եղեալ ո՛չ է, որպէս՝ Աստուած։
Որ ոչ լինի, այս ինքն չծնանի, չբուսանի. անծին եւ կոյս (թիւ, այն է եօթն).
Յաւուրն եօթներորդի, որ նա ինքն է անեղ եւ անապական. (Եղիշ. յես.։)
Որ չէ եղական, այլ՝ ինքնագոյ, որ էն. Աստուած, եւ աստուծոյքն. ἁγένητος. որ գրի եւ ἁγέννητος (որ է անծին). non factus, increatus. եարատըլմամըշ, զայրի մախլուգ.
cf. Անեղ.
· Calfa
Յանեղականէն լուսոյ լուսաւորեալք։ Առ անեղական բնութիւնն Աստուծոյ. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. ամենայն չար.։)
Իբր ոչ ծնեալ ըստ հասարակ կերպի, կամ աննման եւ անգիւտ.
that cannot be created.
· Calfa
Անեղանելին, եւ եղականն, Աստուած՝ եւ Որդին մարդոյ. (Ածազգ. ՟Գ։)
Աստուծոյն՝ Բանի բնութիւն՝ անեղանելի, եւ ի Հօրէ. իսկ մարմնոյ նորին գոյացութիւնն ի Կուսէ, եւ արարածական. (Յհ. իմ. երեւ։)
Այլ եւս երեք սեռք մահկանացուք պակաս գոն մեզ՝ անեղանելիք. որոց ոչ եղելոյ՝ երկին անկատար։ Անեղանելիք, այս ինքն տակաւին ոչ եւս եղեալք. (Սահմ. ՟Ա. ի Պղատոնէ։ եւ լծ. հյ։ եւ Մագ. ՟Ե։)
cf. ԱՆԵՂ՝ ըստ ա. նշ. ἁγένητος. գրի եւ ἁγέννητος.
incorruptible, indissoluble;
indelible, not to be effaced;
inviolable.
· Calfa
ἅφθαρτος (լծ. անվթար). incorruptus, incorruptibilis. Որ ոչն եղծանի. անեղծանելի. անեղծական. անապական. եւ մշտնջենաւոր. անջինջ. անմահ. անփոփոխ. որ չաւրիր. պօզուլմազ. խալիս, սաղ. իֆսատ օլունմազ.
incorruption, indissolubleness.
· Calfa
Աստուած հաստատեաց զմարդն յանեղծութիւն։ Անեղծութիւն մերձաւոր լինել առնէ Աստուծոյ։ Զանեղծութիւն խնդրեն, զկեանսն յաւիտենից։ Սիրեն զտէր մեր Յիսուս Քրիստոս անեղծութեամբ։ Զկեանս եւ զանեղծութիւն։ Վարդապետութեամբ զանեղծութիւն ունել, զսրբութիւն։ Անեղծութեամբ՝ հեզութեամբ. (Իմ.։ Հռ.։ Եփես.։ ՟Բ. Տիմ.։ Տիտ.։ ՟Ա. Պետ.։)
Հոգին, եւ անեղծութիւն իւր. (Նար. ԼԸ։)
ἁφθαρσία, ἁδιαφθορία. status incorruptus. Անեղծն գոլ. անեղծ վիճակ. անապականութիւն. մշտնջենաւորութիւն. անմահութիւն. անփոփոխութիւն. եւ անարատութիւն. անկեղծութիւն. իֆսատ օլունմազլըգ.
uncreated state.
· Calfa
Բնութիւն՝ որ զանեղութիւն ունի յինքեան, որ է յատուկ Աստուծոյ, անմահ եւ անապական է. (Շ. ամենայն չար.։)
Որ միայն ունիս զանեղութիւն եւ զանմահութիւն. (Շար.։)
Անեղն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. τὸ ἁγένητον (որ թարգմանի եւ անեղն, եւս եւ անծնելութիւն՝ իբր ἁγέννητον).
Յաղագս անեղութեան, եւ լինելութեան։ Բազում իւիք նշանակելով առեալ լինի անեղութիւն։ Անեղութիւն է՝ որ չեւ եւս եղեալ. իսկ հնարաւոր լինել, եւ դարձեալ անեղութիւն ասի, որ ոչ եղեալ երբէք, եւ ոչ լինել կարող է. ասի դարձեալ անեղ, որ էն եւ գոյր, սակայն ոչ եղեալ յումեքէ. (այն է բո՛ւն անեղն՝ Աստուած). ապա ուրեմն եղիցի ամենայն իրօք անեղութեանն՝ անեղութիւն պատկեր (այս ինքն անեղին՝ անեղ պատկեր). (Կիւրղ. գանձ. ՟Ա։)
Անեղութեանն բան՝ հասարա՛կ դաւանեսցի, որպէս Հօր եւ Որդւոյ, նմանապէս եւ Հոգւոյն Սրբոյ. (Լմբ. հանգ.։)
Աստուածութեանն զանեղութիւն դնէ սկիզբն՝ ասելով, Աստուած էր միշտ, եւ է. (Լծ. ածաբ.։)