Definitions containing the research եւ : 10000 results

Անբեղուն

adj.

cf. Անբեղնաւոր.

· Calfa

NBHL (3)

ἅγονος, infaecundus. Անբաժ ի բեղնոյ եւ ի բեղնաւորութենէ. անբեր. անպտուղ. ամուլ. անծին. պէրէքէթսիզ, զայրի միւմպիթ, գըսըր.

Պատահարք կարկտի անբեղուն ի պտղոց արար զայգի եւ զանդաստանս. (Լծ. ածաբ.։)

Ի խոր անապատ յապահովացեալ եւ անբեղուն ոչ միայն ի պտղոց, այլեւ յըմպելի ջրոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Անբերութիւն, ութեան

s.

infertility, barrenness.

· Calfa

NBHL (3)

Ըստ խաղաղութեանն կամ ըստ պատերազմի, եւ կամ բերոց, եւ անբերութեանց։ Պտղոց անբերութիւն։ Անբերութիւնք բարեաց, եւ չարեաց բերք. (Փիլ. իմաստն.։)

Նովին դարմանովքն՝ որովք խնամէր, տանջէ եւ խրատէ անբերութեամբն. (Յճխ. ՟Է։)

Ընդ երկրագործութեան լծակցի երբեմն եւ չարաչար վտանգ անբերութեանն։ Անբերութեանն դառնագոյն հարուած։ Անդաստանի անբերութիւն. (Պիտ.։)


Անբթելի, լւոյ, լեաց

adj.

that cannot be blunted, unblunted, sharp.

· Calfa

NBHL (2)

Զքառաթեւ զանբթելի զսրեալ արեամբ Որդւոյն Աստուծոյ զնշանն։ Անեղին արեամբն սրեալ անբթելի. (Զքր. կթ. խչ.։)

Զէն անբթելի միշտ ընդդէմ դիւաց գնդին. (Ի գիրս խոսր.։ եւ Գանձ.։)


Անբժշկական, ի, աց

adj.

cf. Անբժշկելի.

· Calfa

NBHL (4)

Ցաւովք եւ ծանրութեամբք անբժշկականօք. (Փիլ. իմաստն.։)

Ողբալ զանբժշկական ցաւս ախտացելոց ... Զանբժշկական ախտն ջերանէին. (Ոսկ. ես. եւ Մտթ.։)

Զբովանդակ թոյնս անբժշկականս իժից եւ քարբից եհեղ ի վերայ քրիստոնէից. (Արծր. ՟Ա. 14։)

Անբժշկական վէրս յոգիս եւ ի մարմինս տեսանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)


Անբժշկութիւն, ութեան

s.

incurability.

· Calfa

NBHL (2)

Չէ առողջութիւն, այլ ամենեւին անբժշկութիւն։ Զառողջութեանն անբժշկութիւն։ Զանբժշկութիւն հարուածոց օձին։ Զանբժշկութիւնն ազդել լքելոյս։ Փտեցան վէրք իմ ի յանզգամիս անբժշկութիւն. (Նար.։)

Անդամ ապականեալ եւ ախտացեալ զանբժշկութիւն՝ ոչ կարէ պահել զյօդակապութիւն գլխոյն. (Սկեւռ. յար.։)


Անբիծ

adj.

cf. Ամբիծ.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆԲԻԾ cf. ԱՄԲԻԾ, եւ ԱՆԱՐԱՏ. ἅμμωμος. imaculatus եւ ἅσπιλος. (լծ. անսպի). (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 14։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 19։ ՟Բ. Պետ. ՟Գ. 14։) Եւ ἁθῷος իբր անմեղ. անպարտ. քաւեալ. (Սղ. ՟Ժ. 8։ ՟Ժ՟Ե. 26։ ՂԳ. 23։ ՃԵ. 38։)

Անբծաց ընտրութեան։ Ի նպատակն վարուցն անբծաց։ Զանբիծ հաւատս։ Անբիծ դաւանութիւն։ Անմեղս եւ անբիծս ընդ հովանեաւ սորին բազմեցո՛. (Նար.։)


Անբնակ

adj.

houseless;
uninhabited, desert;
— առնել, to depopulate, to unpeople.

· Calfa

NBHL (5)

Հնգամասանց երկուս հաշիւ ընկալան մարդիկ, եւ անբնակք մնացին երեքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Զբազում անբնակ երկիր ելից բնակչօք։ Չափեցին զծով եւ զանբնակ. (Խոր. ՟Ա. 13. 24։)

Անմաքուր այսն ոչ ներէ անտուն լինել եւ անբնակ։ Օտար առաջի անկեալ՝ անտուն, անբնակ, ընկա՛լ յաղագս այնորիկ՝ որ վասն քո օտարացաւ. (Ածաբ. մկրտ.։)

Անբնակ էի, եւ հաւաքեցէք զիս. (Զքր. Մտթ.։)

Պակասեալք եւ անբնակք ի դալար վայրէ. (Երզն. լս.։)


Անբնական, ի, աց

adj.

artificial, unnatural.

· Calfa

NBHL (5)

Ես զբնականացն ասեմ, դու զանբնականսն ի ներքս մղես. (Յհ. իմ. երեւ։)

Անբնական մահ հոգւոյ (մեղքն)։ Յանբնականացն ախտից բժշկել. (Շ. ամենայն չար. եւ Շ. ընդհ.։)

Ամենայն բնական եւ անբնական մեղօք լցեալ. (Խոսր. պտրգ.։)

Ի մարմնական հեշտութիւնս՝ որ բնական եւ անբնական՝ շաղախեալ էր. (Կլիմաք.։)

Խոտորեցան յանբնականս ( ի պաշտամունս կռոց), եւ յանբնական խառնակութիւնս. (Սկեւռ. ես.։)


Անբոյժ

adj.

incurable.

· Calfa

NBHL (2)

Անբուժելի. անբժշկելի. անբժշկական. անդարմանելի. անփարատելի. որում չիք ապաքինումն եւ դեղ. դեղ չըլլալու, ճար չըլլալու. իչաճսըզ, չարէսիզ. ἁνίατος, ἁθεράπευτος, ἁήκεστος, insanabilis, irremediabilis.

Անբոյժ հիւանդութիւն։ Անբոյժ ախտ։ Անբոյժ մոլութիւն (այս ինքն մոլեգնութիւն)։ Վտանգս եւ ախտս անբոյժս։ Անբոյժ թշնամութիւն. (Փիլ.։)


Անբոյս

adj.

unfruitful, barren.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ցրտացուսցէ զերկիր, եւ լինիցի անբոյս եւ անպտուղ. (Վեցօր. ՟Զ։)


Անձնատուր

adj.

that surrenders;
addicted, subject;
determined, desperate;
— լինել, to abandon himself, to be addicted;
to surrender, to capitulate;
to refer.

· Calfa

NBHL (3)

Անձնատուրք եղեն առ Յեսու. (Յես. ՟Ժ. 1. եւ 4։)

Յանձնէ տուեալ. յիւրմէ աւանդեալ. եւ ինքնահնար. ուստի որ ի յն. παράδοσις. traditio. աւանդութիւն ասի, ի մեզ թարգմանեալ է ԱՆՁՆԱՏՈՒՐ ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ.

Վասն անձնատուր ձեռնտուութեան առ թագաւորն։ Անձնատուրք եղեն ի կամաց, եւ ոչ ի բռնութենէ. (Խոր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 35։)


Անձնացուցանեմ, ուցի

va.

to be the vital or principal to an organized body, to animate;
to vivify, to personify, to personate.

· Calfa

NBHL (1)

Էառ ի սրբուհւոյ Կուսէն մարմին անձնաւորական, ո՛չ անձն, այլ եւս առաւել յինքն անձնացոյց զսկզբունս բնութեան մերոյ։ Յանձն իւր անձնացոյց մարմին հոգեւոր, եւ հոգի բանաւոր եւ մտաւոր. (Դամասկ.։)


Անձնաւոր, աց

adj.

animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.

· Calfa

NBHL (9)

որպէս յն. ἕμψυχος, ἑμψυχώμενος. animatus, anima praeditus. Հոգիաւոր. շնչաւոր. բանաւոր. հոգի ունեցօղ. ճանլը. եւ հոգեւոր. հոգեկան. իմանալի. րուհանի.

Գոյեղէն, եւ անձնաւոր գոլ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Անձնաւորք ինչ յանձնաւորաց։ Անձնաւոր եւ կերպարանաւոր։ Մարդն անձնաւոր է, եւ բարքն չանձնաւորք. (Եզնիկ.։)

Խաւարն չէ անձնաւոր ... այլ յետ լուսոյն մեկնելոյ շուք անկեալ եւ ստուերացեալ. (Կիւրղ. ծն.։)

Բանք հրեշտակացն, եւ մերս ... ասացականք են, եւ ոչ անձնաւորք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Անանձնից եւ անձնաւորաց, անասնոցս, ասնոց. (Փիլ. այլաբ.։)

Սահմանի կենդանին, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Բանդ Աստուծոյ ընդ անձնաւոր մարմնոյ զինքն միացուցեալ։ Ոչ անանձն առեալ զմարմինն, այլ անձնաւոր՝ հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. լ. եւ Կիւրղ. հանգ.։ Որպէս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. մարդեղ. եւ Սարկ. հանգ.։)

Ճշմարտապէս Մարդ եղեւ՝ գոլով նոյն մի Որդի եւ յառման մարմնոյն մտաւորի եւ անձնաւորի. (Եփր. աղ.։)

Զանհաս տնօրէնութեան մայր, եւ զանձնաւոր տաճար Աստուծոյ Բանին. (Շար.։)


Անձնաւորական, ի, աց

adj.

personal;
hypostatical.

· Calfa

NBHL (2)

Մարմնաւորականաւ եւ անձնաւորականաւ ընդ մեզ եղեալ. զի եւ մեք յանձնէ եմք բանականէ, եւ ի մարմնոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)

Բանն Աստուած զգենլով մարմին անձնաւորական բանական ի սրբոյ Կուսէն, ո՞չ ապաքէն բանական զգենու մարմին, եւ հանդերձ բնաւորականօքն. (Խոսրովիկ.։) որ հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։


Անձնաւորիմ, եցայ

vn.

to have a soul;
to be animate;
to live, to exist.

· Calfa

NBHL (4)

ψύχομαι. animor, ὐφίστομαι, subsisto. Հոգեւորիլ, շնչաւորիլ. զգենուլ ոգի կենդանութեան. գոյաւորիլ. առնուլ զտեսակ ինչ. գոյաւոր եւ անձնաւոր գոլ. կամ ենթակայանալ.

Անձնաւորի եւ կենդանանայ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)

Մարմինք անձնաւորեալք հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. հանգ.։ եւս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Զքր. ծործոր.։)

Բանս՝ որ անձնաւորեցաւ ի միտսն, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)


Անձնաւորութիւն, ութեան

s.

personality;
hypostasis;
person.

· Calfa

NBHL (3)

Մկրտէ՝ զերիս երանական անձնաւորութիւնս գոչելով. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ. եւ ՟Է։)

Փոխանակ մի անձնաւորութեանն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի՝ երկուս անձնաւորութիւնս եւ դէմս անօրինաբար խորհեցան. (Աթ. ՟Բ։)

Չեւ է երեւեալ տեսակ առ յապա բարեացն անձնաւորութեամբ։ Զնիւթն եւ զանձնաւորութիւն աստուածային սիրոյն այժմ մեկնէ. (Շ. ՟ա. յհ.։)


Անձնդիւր

adj.

given to pleasure, to one's own comforts, lazy, dissipated;
selfish;
comfortable.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՁՆԴԻՒՐ որ եւ ԱՆՁՆԱԴԻՒՐ. Խնդրող զանձին դիւրութիւն. փափկակեաց. բարեկեցիկ. դատարկասէր. թուլամորթ. քէնտի րահաթընա պագան.

Փափուկն եւ անձնդեւրն չէ՛ արժանի (կերակրոյ). (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։) յն. եթէ ոք թողու կամ ընդարձակէ զանձն իւր։

Անձնդիւրն եւ անհոգն ի կարօտութեան եղիցի. (Առակ. ՟Ծ՟Դ. 23։) յն. անոյշ կամ հեշտ. ἰδύς, suavis, jucundus.


Անձնդիւրութիւն, ութեան

s.

dissipation;
egotism, selfishness;
comfortableness;
անձնդիւրութեամբ շրջել, to live delicately.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ անձնդիւրի եւ ըստ փափկութեան շրջէին։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Անձնեայ

adj.

personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՁՆԵԱՅ ԱՆՁՆԵՂ. εὑμεγέθης. permagnus, procerus, ὅγκος, mole insignis. Երեւելի անձամբ. հարստամարմին. թիկնաւէտ. մեծ. մենծ, խոշոր. պէօրքլիւ, կէօվտէլի, արգալը, պօյլու պօսլու, իրի փարչէ.

Այր բարի, եւ անձնեայ. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 2։)

Զայր սէգ եւ անձնեայ. (Խոր. ՟Ա. 9. 11։)


Անձնիշխան, աց

adj.

free, that has freewill, independent.

· Calfa

NBHL (5)

Մարդն անձնիշխան է, եւ թագաւոր կամաց իւրոց. (Կիւրղ. ղկ.։)

Անձնիշխան եղեւ մարդն առնել զբարի։ Թոյլ ետ անձնիշխանին ընդ անձնիշխանին ոգորել. (Եզնիկ.։)

Զի մի՛ երեւեսցի անձնիշխանացս ակամայ օգնեալ. (Լմբ. սղ.։)

Հրամանաւ եւ կոչմամբ, եւ մի՛ անձնիշխան կամօք յառաջ եկեսցեն ի հաղորդութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)

αὑτεξούσιος. liber, sui juris, suae potestatis. Ինքնիշխան. տէր կամաց իւրոց. բանական. ազատ ի բնէ. եւ անձնիշխանական, կամաւոր.


Անձնիշխանութիւն, ութեան

s.

freewill, choice, free agency, independence.

· Calfa

NBHL (8)

αὑτεξουσιότης, τὸ αὑτεξούσιον. sui juris esse, libertas, liberum arbitrium. Իշխանութիւն. ազատութիւն կամաց եւ ընտրութիւն. կամք. յօժարութիւն. իրատէթ, հիւսնի, իխթիյար.

Ոչ կամէր, թէ որպէս զանասունս ի հարկէ վարիցին. եւ ապա անձնիշխանութիւնն այնուհետեւ չլինէր անձնիշխանութիւն. (Եզնիկ.։)

Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)

Ո՛չ ի բռնադատութենէ, այլ կամօք եւ անձնիշխանութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)

Եւ ինքնագլխութիւն. հաճոյք անձին. յանձնապաստանութիւն. եւ տիրական իշխանութիւն կամ ճոխութիւն. քէֆ, սէրպէսթիյէթ, հիւքմ.

Կարգեցաւ մատակարար, եւ ոչ անձնիշխանութեամբ տիրօղ. (Լմբ. տնտես.։)

Վասն զի առաքեալ եմ, եւ յԱստուծոյ առաքեալ, զիա՞րդ իշխեմ անձնիշխանութեամբ գործել ինչ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)

Ինքնազօրութեամբ եւ անձնիշխանութեամբ զայն գործէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16.) իմա՛, որպէս ռմկ. հեղինակութեամբ. αὑθεντία. auctoritas.


Անձնյարգութիւն, ութեան

s.

self-esteem, presumption.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ կարծիցի ինչ, թէ անձնյարգութեան եւ պարծանաց իցէ վարդապետութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)


Անձուկ, ձկի, ձկոյ

adj. s. narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.

· Calfa

NBHL (10)

ԱՆՁՈՒԿ, ԱՆՁՈՒԿՔ. τὰ στένα. angusta, angustiae, στενοχωρία, angor. Անձուկ վայր. նեղ անցք. նեղուցք. կիրճ. դժուարք. եւ նեղութիւն. նեղսրտութիւն.

Մերթ փոքրիկ. դոյզն. սակաւ. եւ դժուարին. ծանր.

Նեղ եւ անձուկ է ամենայն անզգամ, նեղեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի հեշտասիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ եւ ի համանմանիցն, որք ոչ տան թոյլ մտացն յընդարձակութեան շրջել. (Փիլ. լին.։)

ԱՆՁՈՒԿ գրի եւ ԱՆԾՈՒԿ. στενός. angustus. Ոյր անցքն կամ միջոցն եւ դիրքն է փոքրիկ. նեղ. անմասն ի լայնութենէ կամ յընդարձակութենէ. նեղկուկ. տառ. տառաճըգ. սըգը. (լծ. եւ թ. ենսիզ, ինճէ. եւ լտ. անկուսդուս.)

Չափի (ի մէնջ) երկին անչափութեամբ, եւ առ քեզ (տէր) կէտ է մին անձուկ։ (Պիսիդ.։)

Ո՞ր վնաս յանձկոյն (այս ինքն յանձկութենէ ճանապարհին), յորժամ ի հանգիստն տանիցին։ Զի մի՛ կարի յանձուկ (այս ինքն ի նեղ) արկանիցեմք զձեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)

Զանձուկ եւ զնեղութիւն հոգւոյն ուսոյց ի տառապանս խորհրդոցն. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Բ։)

Անձկով տարփման։ Զկամս կայսերացն առ իրին անձուկ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)

Զտապ անձկոյ սրտի քո փախուցանէ երեւումն պարտիզպանիդ. (Եղիշ. յար.։)

Վասն անձուկ սիրոյն այնորիկ, որոյ արեամբն փրկեալ եղաք միանան կրկին նշանակութիւնք. իբր ռմկ. սըգը եւ արզուլու սերտ եւ կաթոգին։


Ա (aïp), այբի, բից

s.

the first letter & the first vowel of the alphabet;
one, first;
It is sometimes changed for ե, է, ը & օ, as, աղտիւր — եղտիւր, Եւրոպա — Եւրոպէ, անկողին — ընկողին, աճառ — օճառ, And sometimes it is used for ornament, as, ատեամ — ատեմ, ղեակ — ղեկ.

· Calfa


Աբաս, ու

s.

father;
abbot;
cf. Աբբայ.

· Calfa

NBHL (1)

Պատմեաց աբասուն։ Ուրախ եղեւ աբասն։ (Վրք. հց. ԺԴ.)


Աբբայ, ի, ից

s.

abba, abbot, superior;
ընդհանրական աբբայ —, abbot general;
աբբայ հայր, cf. Աբբահայր.

· Calfa

NBHL (3)

Բառ քաղդ. եւ ասոր ապ, ապպօ. եւ արաբ. էպ, էպու. այսինքն Հայր.

Վասն որոյ եւ կից ընդ թարգմանութեանն ասի առ հայրն երկնաւոր՝ Աբբայ հայր։ (Մարկոս 14.36, Հռովմայ 8.15, Գաղատայ 4.6)

Աբբայ ասի եւ Հայր վանաց. վանական, միանձն, կրօնաւոր։


Աբբահայր, հօր

s.

cf. Աբբայ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱԲԲԱՅ;
զի ասի զԱստուծոյ հօրէ, եւ զՎանաց հօրէ, այսինքն զառաջնորդէ վանաց։


Աբբաս, ու

s.

cf. Աբաս.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Աբբայ, cf. Աբաս;
իբրեւ Հայր վանից. վանական.


Աբելուհի

s.

Abel's sister.

· Calfa

NBHL (1)

Ծնաւ զառաջին արդարն զհաբել, ընդ նմին եւ զելմուզպայ աբելուհի՝ երկուորեակ. յորում ի հաբէլ նկարեցաւ փեսայն քրիստոս, եւ յաբելուհի՝ եկեղեցի հարսն ընդ աջմէ նորա... Յաղագս աբելուհւոյ, որ էր քոյրն աբելին։ (Եպիփ. ծն.)


Աբեղաթաղ

s.

monk's funeral.

· Calfa

NBHL (1)

Յուղարկաւորութիւն եւ թաղումն աբեղայի վախճանելոյ։ (Մաշտ.)


Աբեղայ, ից

s.

monk, friar;
— լինել, to turn or become monk.

· Calfa

NBHL (3)

μονάζων, μοναχός Monachus, religiosus. Իբր Ապ՝ այսինքն Հայր եղեալ կրօնաւորութեամբ, մոնոզոն. հրաժարեալ յաշխարհէ ուխտիւք եւ զգեստուք. միանձն. վանական. հաբեղայ. արաբ. էպիլ.

Զաբեղայս, զկոսանս, եւ զայլ ամենայն աշխարհականս. (Կոչ. ԺԴ։)

Երեւիմք նոցա ձեւովս աբեղայք ... Խա՛բ եղար, եւ ոչ կրօնաւոր։ (Լմբ. պտրգ.։)


Աբեղայութիւն, ութեան

s.

cf. Աբեղութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Այսքան է կարգ աբեղայութեան (կամ աբեղութեան), ոչ առեալ պատիւ եւ ոչ իշխանութիւն։ Կրկին փոփոխումն առեր. որպէս յաբեղայութիւն յաշխարհէ, այսպէս եւ ի քահանայութիւն յաբեղայութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)

Որպէս փառք է թագաւորի երթեալ ի կրօնաւորութիւն, նոյնպէս ամօթ է կրօնաւորի երթեալ յաբեղայութենէ, եւ լինել թագաւոր ամենայն երկրի. (Վրք. հց. ձ։)

որ գրի եւ ԱԲԵՂՈՒԹԻՒՆ μοναχισμός vita monastica Կարգ կրօնաւորութեան. հրաժարումն յաշխարհէ։


Ագահ, ի, աց

adj.

avaricious, stingy, grasping, sordid;
դժոխային —, very greedy or insatiable avaricious.

· Calfa

NBHL (3)

Դժոխք եւ կորուստ անյագ են, նոյնպէս եւ աչք ագահ մարդոյ (կամ մարդկան). (Առակ. ՟Ի՟Է. 20։)

Անյագ, յոժարեալն յո՛ր եւ է իրս, եւս եւ յօրինաւորս։

Այսպիսի ագահացն եւ ցանկացողացն՝ որ ագահեն ի բարերարութիւնս, ձեռնտու եւ օգնական է Աստուած. (Բրսղ. մրկ.)


Ագահանամ, ացայ

vn.

to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ (քաղցր քեզ երեւեսցի) ագահանալ, զմտա՛ւ ած՝ թէ Քրիստոս ոչ կամի. (Ոսկ. յհ.։)

Ագահացեալ յուտելն եւ յըմպելն. (Ասող. ՟Բ։)


Ագահեմ, եցի

vn.

to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.

· Calfa

NBHL (3)

Բառնայ ... զմերձաւորաց խնամութիւն, զոր վասն ագահելոյ սեփհական ազատութեանն առնէին։ Ագահելով ի գանձս սպանելոցն եւ ի ժառանգութիւն. (Խոր. ՟Գ. 20. 24։)

ԱԳԱՀԵԼ ԶԱԳԱՀՈՒԹԻՒՆ Զհետ լինել, կամ զհետ պնդիլ ագահութեան. որպէս դնի ի յն. ագահութեան ետեւէ ինկնալ.

Պղծէ զմարմինն եւ զայլոց ամուսնութիւնն ագահէ. (Մեկն. հռ.։)


Ագահութիւն, ութեան

s.

avarice, niggardliness, stinginess.

· Calfa

NBHL (8)

Սիրտ քո չէ ի բարութիւն, այլ յագահութիւն ... եւ յանիրաւութիւն. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 17։)

Տեսէ՛ք եւ զգո՛յշ լերուք յամենայն ագահութենէ. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 15։)

Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)

Եւ գովելի յօժարութիւն եւ ջան ի պատշաճ իրս. հավէս, ճէհթ.

Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն. (Յհ. իմ. ատեն.։)

Եւ Կաշառք. իրք յափշտակեալ, զրկանօք առեալ, եւ կամ խնայութեամբ տուեալ։

Այնպէս իբրեւ զագահութիւն. (Բ. Կոր. ՟Թ. 5։)

Դարձոյց ի կամսարականն ... ոչ իբրեւ զանիրաւ ագահութիւն հօր իւրոյ արշակայ, այլ որպէս պարգեւս ընդ վաստակոց. (Խոր. ՟Գ. 38։)


Ագանելիք, լեաց

s.

clothes, attire, dress, garb, raiment.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեստ. ծածկոյթ մարմնոյ, ոտից, եւ այլն. հագուստ, հագնելիք. կիյէճէփ.


Ագանիմ, ագայ, ագիր, ագուցեալ

vn.

to clothe or dress oneself, to wear, to put on;
to take lodgings, to pass the night, to sojourn, to dwell;
to stay;
— զրահս, to put on a breastplate or cuirass.

· Calfa

NBHL (6)

Ցայգ, կամ մինչեւ յԱյգ օթել. երեկօթս առնել. իջեւանել ուրեք. լուծանիլ

Հրամայեաց բդեշխն յառաջիկայ գեղն տանել զնա... եւ անդ ագուցեալ, եւ ընդ առաւօտն յասենի նստեալ։ (Ճառընտ)

Ասի եւ զայլոց իրաց՝ որպէս կալ մնալ ուրեք, եւ յամել մինչեւ ցառաւօտ.

Մի ագանիցի մարմին նորա ի փայտին։ Մի ագցի ճարպ տօնի մինչեւ ցառաւօտ։ Մի ագցին վարձք վարձկանին. եւ այլն։

Ագաւ զնա իբրեւ զրահս։ (Եղիշ. Դ.)

Հարցէ զեօթնաձորն, զի համարձակ լիցի գնալ ընդ նա եւ ագելոյն (Ես. ԺԱ. 15)


Ագապ, ի

s.

agapae, love-feasts.

· Calfa

NBHL (1)

կերակուր արարեալ ի սիրոյ եւ միաբան սիրով՝ մանաւանդ ի պէտս ողորմութեան աղքատաց, եւ յօժանդակութիւն հոգւոց ննջեցելոց։ (Կանոնք.։)


Ագարակ, աց

s.

farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.

· Calfa

NBHL (6)

ἁγρός, ἕπαυλις ager, villa ըստ եբր. ակէլ։ Գետին բացօթեայ մշակեալ, ուր արտորայք են, եւ սակաւ բնակութիւն. որ եւ Անդաստան, Անդ. արտեր. չիքթլիփ.

Որ է ի վիճակի ագարակի իւրոյ։ Հրձիգ արար զամենայն անդս եւ զագարակս նոցա։ Որ գայր յագարակէ (կամ յանդէ)։ Յագարակս եւ ի գիւղս։ Զագարակս նորա եւ զաւանս նորա։ Ի վերայ ագարակացն, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)

Կալուած գետնոյ շուրջ զքաղաքօք եւ զգեղիւք. արփալըգ.

Հրամայէ զսահմանս գիւղից եւ ագարակաց որոշել։ Որում տուեալ զաւանն Տատեանս հանդերձ ագարակօք. (Խոր. ՟Բ. 53. 59։)

Պատմեցին ի քաղաքին եւ յագարակս։ Ի գիւղսն եւ յագարակսն հանգիցեն. (Ղկ. ՟Ը. 34։ ՟Թ. 12։)

Շինէին եկեղեցիս ի մենաստանս եւ յաւանս եւ յագարակս. (Յհ. կթ.։)


Ագարակաբաշխ

s.

farm-guardian, inspector.

· Calfa

NBHL (1)

Դարմանօղք գոլ այսոցիկ ամենեցունց՝ ագարակաբաշխացն։ Օրինապահք, եւ ագարակաբաշխքն, եւ քաղաքօրէնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Ագարակային, յնոյ, ոց

adj.

agrarian;
rural, rustic, country;
— օրէնք, agrarian law.

· Calfa

NBHL (1)

Սահման ասի ի փոխաբերութենէ գիւղից, եւ ագարակային սահմանաց. (Սահմ. ՟Դ։)


Ագարականամ

vn.

to be deserted, unpeopled.

· Calfa

NBHL (1)

Ագարակն քաղաքացեալ էր, եւ քաղաքն ագարակացեալ. (Մամբրէ ի ղզր.։)


Ագի, ագւոյ

s.

tail.

· Calfa

NBHL (5)

οὑρά, cauda Թաւ եւ երկայն մասն չորքոտանեաց՝ կախեալ զգաւակէն ի ծածկել զյետոյս, եւ ի վանել զճանճս. որ եւ Ձետ. պոչ. գույրուգ.

Կախեցին զմանուկն Գրիգորիս զագւոյ (կամ զագոյ) ձիոյն. (Բուզ. ՟Գ. 6. եւ Ճառընտ.։)

Ագեօքն (կամ ագաւն) զքամակսն եւ զկողսն ծեծել. (Փիլ. լիւս.։)

Եւ Տուտն կամ ծայր տտան կարճի, օձի, եւ այլն.

Ունէին ագիս ըստ նմանութեան կարճի, եւ խայթոց յագիս նոցա։ Ագիք նոցա նմանութիւն օձի. (Յայտ. ՟Բ. 10. 19։)


Ագոնարար, ի, աց

s.

athlete, wrestler.

· Calfa


Ագոնիստայք

s. pl. athletes.

· Calfa


Ագոռանք

s.

dung-hill.

· Calfa

NBHL (1)

Մթերք աղբեւաց. Հին բռ.։


Ագուգայք, ից

s.

pipe, tube, conduit, canal, aqueduct.

· Calfa

NBHL (3)

Իբրեւ ընդ ագուգայք իջանէ արիւնն այն ի ստինս մօրն. (Կանոնք.։)

Արտասուք ... իբրեւ ընդ ագուգայս իջանեն յաչսն. (Վահրամ.։)

ἁγωγή, ἁγωγός , aquaeductus, ὁχετός, canalis, rivus (Ըստ յն. է ածումն, բերումն։) Խողովակ ի քարէ կամ ի թրծեալ կաւոյ եւ յայլոց իրաց՝ ընդ որ անցանէ ջուր կամ հիւթ ինչ. ագուգայ, փողրակ. արղ, օլուգ, փիւնկ.


Ագուցանեմ, ուցի

va.

to clothe, to dress;
to enchase, to set, to fit in;
to harbour, to lodge;
— կօշիկս, to put on the shoes of;
— մատանիս ումեք, to put a ring in a person's finger.

· Calfa

NBHL (6)

Περιτίνημι, νποδἑνω, ἐισάγω. Circumpono, calceo, induco, induo. Տալ ագանել հանդերձս կամ կօշիկ եւ այլն. հագցընել. կիյտիրմէք

Ագուցէ՛ք նմա (զպատմուճան)։ Ագուցի քեզ զերկնագոյն։ Զուլենիսն ագոյց ի բազուկս նորա։ Ադոյց զրահս։ Ագուցին նոցա կօշիկս։ Ագուցեալ գոտս. Ագուցեր ձիոյ զօրութիւն. (Ղկ։ Եզեկ։ Ծն. եւ այլն։)

Անցուցանել. մուծանել զիմն յայլ ինչ, եւ պնդել. անցընել. խոթել. կէչիրմէք. կիյտիրմէք. սօգմագ.

Պատմուճան, եւ մատանի հրամայէ ագուցանել նմա. (Յհ. իմ. եկեղ.)

Ξενίζω Hospitio accipio. Տալ ագանիլ՝ որպէս իջեւանել. օթեցուցանել. տալ օթեւանս. հիւրընկալել. գօնագ վէրմէք, ալը գօմագ.

Կոչեաց զնոսա ի ներքս, եւ առ իւր ագոյց. (Գործ. Ժ. 23)


Ագռաւ, ու

s.

raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.

· Calfa

NBHL (6)

Արձակեաց զագռաւն։ Իբրեւ ագռաւ միայնացեալ։ Ձագուց ագռաւուց. (Ծն.։ Երեմ.։ Սղմ. եւ այլն։)

Մտեմ ի բոյնն աղաւնի, եւ անտուստ ագռաւ ելանեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Որ ինչ ագռաւ, նա եւ սեաւ. այլ ո՛չ որ ինչ սեաւ՝ նա ագռաւ. (Անյաղթ պորփ.։)

ագռաւ դնի ի մեզ եւ իբր Գիշերագռաւ ըստ յն. որ եւ Բու, եւ Հաւապատիր։ (Օրին. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 26։)

Ագռաւ ընդ պիղծ թռչունս համարեալ ըստ օրինաց։ (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 15։)

Յառասպելս հեթանոսաց՝ երբեմն սիրելի ապողոնի վասն սպիտակն գոլոյ, այլ յետոյ փոխեալ ի սեւութիւն. եւ վասն յամելոյն ի բերել ջուր՝ փոխադրեալ յաստեղս ի ներքոյ աստեղատան Առիւծուն եւ Կուսին՝ դէպ յԸմպանակն, առ տտամբ Վիշապին։ (Շիր.։)