to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.
cf. Ցանկամ.
to surround with hedges;
to encompass, to encircle.
Յիշեա՛, զի արտաքսեալ եղեր յայնց կենաց, եւ ցանկապատեաց զգունակն (անախտ սերնդեան) բոցեղէն սուրն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
pretty, fine, nice-looking.
Կէսքն անուշահոտ՝ իբրեւ զիւրղսն, կէսքն ցանկատեսակք՝ որպէս ծաղիկք. (Նար. երգ.։)
tempting, delicious.
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
Զհամարս տանցն ցանկեսցես, զի մի՛ գողասցին ի հերետիկոսաց. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
to fish with nets, to take or catch in a net.
Սաստկութեամբ ուժոյն զիւրեաւ ցանցեալ՝ ի ճահ դիպեցուցանէր զերսայրին. (Խոր. ՟Բ. 82։)
fit to excite anger;
irascible;
Միտք բանական՝ ցասմնականին արքայ։ Ցասմնականն՝ ընդդէմ եղբօրն ի սրտմտութիւն։ Անձնիշխանն միտք ընդ իւր ունելով եւ զցասմնականն. (զի սորա հրամանաւն ըստ ճշմարթութեան վարին. Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to lose one's temper, to put oneself in a passion, to fall or fly into a passion, to fire up, to be indignant, very cross, greatly incensed, violently enraged, angry, vexed, exasperated;
— տարապարտուց, to fire up at the least thing, to be easily provoked, put out.
Առ այս թագաւորդ ոչ ցասնոյր։ Մի՛ ցասնուր ինձ։ Ցասեաւ տէր ի վերայ ազգի նոցա։ Ցասեաւ վիշապն ընդ կնոջն։ Ընդ իս ցասուցեալ էք. եւ այլն։ Նա վասն զի ամենայնին տեղեակ էր, ոչ ցասնու։ Ոչ կամեցաւ Յիսուս տալ պատասխանի, մինչեւ ցասնուլ հերովդէի. (Իգն.։)
Մի՛ ոք ցասիցէ, քանզի ոչ յականէ զումեք ասեմ. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)
anger, indignation, passion, wrath, ire, rage, fury;
ի — ածել, to provoke, to anger, to incense;
գրգռել զ— ուրուք, to rouse or stir up wrath, to put into a passion;
թափել զ— բարկութեան, to vent one's anger or spleen;
մեծապէս ցասմամբ եռալ ախտից, to be aggravated, to become worse;
լինել ցասմամբ ընդ ումեք, to be angry with, to quarrel with a person.
tooffeild, to rouse the indignation of, to put in a passion, to irritate, to incense, to chafe, to provoke, to exasperate.
Մեղքն մեր ցասուցանեն զԱստուած։ Տեառն՝ զոր ցասուցին։ Յաղագս ցասուցանելոյ մեր զքաղցր Աստուած։ Ցասուցին զկամս Աստւոծոյ։ Անօրինեալ ցասուցի զկամս քաղցրութեան քո։ Եթէ ցասուցանէք զիս. (Յճխ. ՟Բ։ Նախ. թուոց.։ Փարպ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Զ։ Սարկ. աղ.։ Ճ. ՟Բ.։)
broom, genista, birch.
Բողոք առ միմեանս կալան ցարասի եւ հաւամրգի, ասելով զիա՞րդ նման մեզ լինելով մրտի ... մեք անարգ լինիմք գործիք, զաւելորդս տանցեւ գռեհից մաքրելով. (Մխ. առակ.։)
painful, doleful, afflicted, sorrowful, dismal, mournful;
dolefully, dolesomely, painfully, sadly;
— ձայնիւ, in a monrnful tone;
— սիրտ, sorrowful heart;
— անէծք, atrocious curse;
— կեանք, tiresome life.
Անձն դորա ցաւագին է։ Ցաւագին անձամբ եկաց յաղօթս առ տէր։ Սակաւ եւ ցաւագին են կեանք մեր։ Տուաւ մեզ սիրտ ցաւագին։ Ածից զբժշկութիւն քո ի ցաւագին վիրաց քոց։ Ցաւագին հարուածովք յոյժ։ Գիշերք ցաւագինք (յն. ցաւոց) տուեալ են ինձ։ Անէծ զիս անէծս ցաւագինս. եւ այլն։
to fall sick, to be ailing, poorly.
pain, grief, affliction, tribulation;
condolence, compassion.
Ասելով, եթէ մինչեւ ցե՞րբ ոչ թողուս զիս, ցուցանէ զփորձանացն եւ զխրատուցն ցաւագնութիւն. (Իսիւք.։)
suffering, infirm, ill;
afflicted, wretched.
Ասեն բժիշկք՝ թէ ցաւածին գնալ, զի ոտիւքն ցաւած էր. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
cf. Ցաւակից լինիմ.
merciful.
to cut or tear up.
Արարի զառաւելութիւն ջրոյ, զի մի ի ջերմութենէ արեգականն ցաւատեսցի երկիր. (Մխ. երեմ.։)
switch, stick, rod, verge;
penis, member, genitals.
Վարոցնիւ կամ թթենոյ չոր տերեւով։ Ձիթենի դալար վարոցով մի խառնէ զինքն)։
cf. Վարուժանակ.
ՎԱՐՈՒԺԱՆ եւ ՎԱՐՈՒԺԱՆԱԿ, ՎԱՐՈՒԺՆԱԿ. Արուն ի զոյգս հաւուց եւ թռչնոց, որ առաւել լինի հզօր եւ գիշատիչ. որպէս եւ էգն կոչի մարի, զի լինի մայր.
male bird, cock.
ՎԱՐՈՒԺԱՆ եւ ՎԱՐՈՒԺԱՆԱԿ, ՎԱՐՈՒԺՆԱԿ. Արուն ի զոյգս հաւուց եւ թռչնոց, որ առաւել լինի հզօր եւ գիշատիչ. որպէս եւ էգն կոչի մարի, զի լինի մայր.
cudgelling, beating with a staff.
Զվարչահարութիւնսն, եւ զմերկակրութիւնսն, եւ զթաքուստսն. զի այսոքիկ առ արութիւն առածանին. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
hair, head of hair, locks, tresses;
foliage, leafy branches, leaves, green dress;
coma, beams;
—ք գիսաւորի, beams or tail of a comet;
—ք բերինիկեայ, Berenice's hair, coma Berenicis;
—ք առիւծու, ձիոյ, mane;
—ք գեղածփեալ, waving, flowing locks;
cf. Հիւսակ;
հողս արկանել զ—իւք, to cover the head with ashes;
cf. Հեր, cf. Մազ.
Ցցունս ի վարսից գլխոց ձերոց մի՛ առնիցէ՛ք։ Աճեցուցեալ զվարսս մազոյ գլխոյ իւրոյ։ Կտրեաց զվարսս իւրոյ։ Առեա զվարսից իմոց՝ փետտեաց զիս։ Կալաւ զվարսից գլխոյ նորա։ Վարսք իբրեւ զառիւծուց մեծացան։ Զվարսս իւրեանց մի՛ անօսրացուսցեն։ Զգլխոյն մորթն վարսիւք հանդերձ զերեսօքն արկանէին։ Վարսք քո իբրեւ զերամակս այծից.եւ այլն։
comet;
epilepsy.
զի (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Գ.) ուր գրի.
cf. Վարսաւիրայ.
ՎԱՐՍԱՎԻՐԱՅ ՎԱՐՍԱՒԻՐԱՅ. κουρεύς tonsor, rasor. իտ. barbiere. Որ վիրայ այսինքն սափրէ կամ կտրէ զվարսս ուրուք. սափրիչ. գերծօղ հերաց ածելեաւ, կամ խուզիչ կտրոցաւ. պէրպէր, գըրգըճը.
cf. Վաւաշեմ.
Պա՛րտ էր որ հանճարն զերծուցեալ էր զինքն ի հիւանդանալոյ, ի մեղանչելոյ, ի վաւաշոտելոյ. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Վաւերական.
Խոստովան եղեւ, զի վաւեր եղեւ նմա փորձն քան զլուր. (Եփր. թագ.։)
ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ. գ. Մատանի՝ նշանակ իշխանութեան. որ եւ լինի կնիք հաստատութեան. մատնի. եիւզիւք. իսկ ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ ՄԱՏԱՆԻ ասի կնիքն.
authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.
Խոստովան եղեւ, զի վաւեր եղեւ նմա փորձն քան զլուր. (Եփր. թագ.։)
ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ. գ. Մատանի՝ նշանակ իշխանութեան. որ եւ լինի կնիք հաստատութեան. մատնի. եիւզիւք. իսկ ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ ՄԱՏԱՆԻ ասի կնիքն.
sublime, majestic, imposing, high, elevated, superior, grand, noble, generous;
divine, godlike, supernatural, celestial, heavenly;
the Supreme Being;
— կերպարան, imposing aspect;
— ինձ արտաշէս պարթեւ քան զմակեդոնացին աղեքսանդր, Artaxerxes the Parthian seems to me to be superior to Alexander the Macedonian.
Վեհ ինձ արտաշէս պարթեւ քան զմակեդոնացին աղեքսանդր։ Յիմա՛ր է՝ որ ընդ վեհս քան զինքն հակառակէ։ Ո՛վ վեհք դատաւորաց։ Երկոցունցն վեհից՝ խաչին եւ աստուածածնի։ Ըստ վեհին դաւթի։ Որպէս գրէ ոմն ի վեհից (հարց սրբոց). (Խոր. ՟Բ. 13։ Պիտ.։ Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։ Լծ. կոչ.։)
ՎԵՀ. որպէս Երկնային. վերին. վերինք. երկնայինք. հրեշտակք. եւ ըստ հեթանոսաց՝ Դիւցազինք. դիք, կիսաստուածք.
Եթէ վեհքն առ միմեանս մարտուցեալ են, մեք խոնարհագոյնք քան զնոսա զիա՞րդ կարասցուք հաւանել բանից քոց. (Եղիշ. ՟Ը. (այսինքն տարերք, եւ լուսաւորք եւ այլն)։)
Ի նոյն հարցաբանեալ վեհիցն, զի՞ այդ վէրք ի ձեռս քո. (Նար. տաղ.։)
superexcellent, supreme, eminent.
Ի վեհագունիցդ կոչմանց էր երբեմն զի էի։ Պատուեալ աստուածային պատկերին վեհագոյն հարստութեամբ. (Նար. ՟Ծ՟Զ. եւ Նար. յովէդ.։)
Շամբուշ է՝ որ ընդ վեհագունին քան զինքն բերէ հակառակութեան վէճ. (Պիտ.։)
Իբրեւ վեհագունի քան զինքն, եւ հզօր հարազատի. (Յհ. կթ.։)
noble, grand;
— տէր, my lord, your lordship.
Յիշելով զտնանկացեալ վեհազն (կամ զուն կամ զին) որդեակն իւրեանց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եւ կանայք վեհազինք գերազանցեալք յաղթեցին. (Շար.։)
weak, wanting courage or heart, fearful, timid, cowardly, pusillanimous, craven;
idle, slothful;
ի փոյթ մի՛ —ոտք, not slothful in business.
Զայս ոչ գործելով՝ վեհերոտ է, միանգամայն եւ ապերախտ. քանզի վեհերոտ է դանդաղելով, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 63։)
sextuple, sixfold.
ՎԵՇԱՊԱՏԻԿ. ἐξαπλάσιος, -ον sextuplex, -lum. Վեցապատիկ, վեցպատիկ. (զի վեշ է նոյն ընդ վեց).
of sixteen days.
Գիշերն լուսանայր լի լուոսվ, զի վեշտասանօրեայ էր լուսինն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. (յն. վեշտասաներորդ գիշեր էր)։)
wardrobe-keeper.
Կալաւ զիս վեստարիս նորա, այնչափ գանեաց բրօք, մինչեւ թափեցաւ ամենայն մարմին իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ձ. (տպ. վերստին)։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
Անարեացն զի՞նչ ինչ ոչ բիւրապատիկ աղիտիցն վերաբերիցին թշուառութիւնք. (Պիտ.։)
Զարմասցի, եւ ընդ նմին զներբողականն վերաբերեսցէ բան։ Այսպէս եւ շնորհալիցն պօղոս վերաբերեաց բանիւ, ասելով։ Զորոյ զքաջափառութեանց զի՞նչ եւս քո բաւականասցի վերաբերել բանիւ։ Վերաբերեսցուք ճշմարիտ պատմութեամբ, եւ այլն. (Պիտ.։)
Ի շինութիւն եւ ի նորոգութիւն զինքն վերաբերէր. (Յհ. կթ.։)
elevation, rise, ascension;
presentation, offering, Anaphora;
relation, reference, regard;
eructation, vomiting;
anaphora;
— ունել, to be in correspondence or relation with.
Ընկուզի շարաբ՝ որ օգտէ փողացաւի, եւ ում վերաբերութիւն լինի դիպել։ Սերկեւլի շարաբ՝ որ օգտէ վերաբերութեան, եւ փորանցի։ Խնձորի շարաբ, որ օգտէ սափրայի եւ վերաբերութեան։
return, coming back.
Յայտնի քեզ արարաք զաղեքսանդրի վերագալուստն ազինս մերոյ. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Վերնագիր.
Վերագրաւն, վարդապետականաւն ... վերագիրն, զի բաւական իցէ միով կարգիւ զամենայն գրոցն գիտել զմիտս. (Մագ. քեր.։)
Նմին իրի են եւ ի գիրս վերադիրք, եւ ի թուղթս երեսագիրք, զի զօրութիւն գրոցն եւ պատիւն գրողին փութով եւ համառօտ երեւեսցին։ Զանուն իւր (մովսէս) ընդէ՞ր ոչ դնէ ի վերագրի աստ, որպէս յեդոյ մարգարէք, եւ զկնի առաքեալք. (Վրդն. օրին. եւ Վրդն. ծն.։)
Միթէ ո՞չ բերես ի քեզ զտիրական պետն, եւ կամ զիշխանական վերագիրն. (Ոսկիփոր.։)
going, rising up.
Տու՛ր զինչս աղքատաց, ու ա՛ռ ըզխաչ ճըգանց, եւ լե՛ր վերագնաց. (Գանձ.։)
higher, superior, more elevated;
—, ի —, գոյնս, above;
firstly, before, antecedently.
Անսասցէ հրամանի վերագունի առաջնորդին։ Հրեշտակք բնութեամբ վերագոյն էին քան զմեզ։ Արդ գիտացի ո՛րդեակ, զի վերագոյն քան զիս եղեր. (Բրս. ճգն.։ Իսիւք.։ Վրք. հց. ՟Զ։)
Եղեն բարեկամք միմեանց պիղատոս եւ հերովդէս. քանզի վերագոյն հակառակամարտք էին առ իրեարս. (Զքր. կթ.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
Ծանեար զիս ըստ վերագրելոցդ։ Ծանօթ լինել ձեզ ճշմարտապէս վերագրելոցդ իրագործութեանց. (Շ. թղթ.։)
Անժամանակ որդին աստուծոյ եղեւ եւ կոչեցաւ որդի մարդոյ, որպէս զի զմարդիկ որդիս աստուծոյ վերագրեսցէ. (Զքր. կթ.։)
inscription, epigraph.
Քանզի վերագրութիւնս ասէ, Ելք. (Վրդն. ել.։)
to cause to return;
to transport, to transfer.
overseer, inspector;
bishop.
Թեթեւագոյն եւ թռչուն բանիցն (ընդդէմ ծնողաց)՝ ծանրագոյն են տուգանքն, քանզի վերադիտող առ այսոսիկ կարգեալ է՝ իրաւանց հրեշտակ նեմեսիս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
to impose, to put upon, to add, to join.
Ի ձեռն իւր ինքեան վերադրեաց ի նա զիւր սրբազանն ներգործութիւն եւ զօրութիւն։ Որքան ինչ է հօր եւ որդւոյ, աստուածապետականին հոգւոյ հասարակաբար եւ միեղինապէս վերադրեն։ Մեծն եւ փոքրն վերադրի ամենեցունց պատճառին։ Օրհնութիւնս վերադրել ամենայնի պատճառին. (Դիոն.։)
to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.
Վերածէ ի կենդանութիւն։ Վերածել ի թաղմանէ։ Վերածել զննջեցեալսն։ Որ վերածեաց զինքն ի ծովէն։ Որք ի հոսանուտ մեղաց ծովէս վերածէք զմարդիկ ի կեանս անմահ. (Մամբր.։ Զքր. կթ.։ Շար.։)