cf. Սքանչելագործ.
θαυμαστοποιός, θαυμαστά ποίων miracula edens, miracula faciens παραδοξοποιός inopinata agens, vel mirabilis. Որ առնէ սքանչելիս միայն. սքանչելագործ (աստուած, եւ զօրութիւն եւ շնորհք եւ ողորմութիւն նորա). եւ Սքանչացուցիչ. ի վեր քան զամենայն միտս.
Աստուածեղէն սքանչելարար զօրութեամբ։ Ազդումն ընկալեալ ի սքանչելարար շնորհաց քոց։ Արժանի՛ արա մտաց աչօք նայել ի սքանչելարար ողորմութիւնս քո. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։ Խոսր.։ Ի գիրս խոսր.։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
Ո՛չ ծառայ գոլով՝ յազատութեան վազեաց փառս։ Յօրէնսն վազէ (իբրու վրայ քալել). եւ չէ զօրինացն ամբաստան, այլ զհրէիցն. (Կիւրղ. հանգ.։ Ոսկ. հռ.։)
to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.
Արջք օրհասականք ընդ վախճանել շնչոցն հզօրագոյնք կռուին. (Եղիշ. ՟Ա։)
Վախճանելոցն հոգիք զօրութիւն ինչ ունին. վախճանեալքս՝ մարդկան իրողութեանցս փոյթ առնեն. (Պղատ. օրին.։)
to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
ՎԱԿԺՈՅԺ ԼԻՆԵԼ, ՎԱԿԺՈՒԺԵԼ ՎԱԿԺՈՒԺԻԼ. περικρατέω, περιδράττομαι exsupero, praevaleo, apprehendo, circumplector Ի վակասն ուժել. զօձեացն բուռն հարկանել. պինդ ունել. զօրանալ ի վերայ. յաղթահարել.
shield, pavice, buckler;
cf. Կումբ;
բառնալիք —ի, handle of a shield;
հաւատոյ, օրինաց —, shield, defender of the faith, or the law;
lid, cover.
Վահան պղնձի ի վերայ թիկնաց նորա։ Առնուին վահանս եւ սուսերս։ Զվահանս եւ սաղաւարտս։ Ի զրահաւոր պատենազէն պղնձապատ վահանացն։ Ասպար զօրաւորաց, վահանն սաւուղայ։ Առցէ վահան զսրբութիւն անվկանդ։ Ի վերայ ամենայնի առէ՛ք զվահանն հաւատոյ.եւ այլն։
esquire;
cf. Վահանաւոր.
Զբազմութիւն վահանակիր զօրուն իբր ասպարափակս իմն ընդդէմ նոցա տւեալ. (Յհ. կթ.։)
fight between shield-bearers.
Մարտ վահանաւոր զօրու.
furnished with a shield;
shield-bearer.
Ի նմանութիւն վահանաւոր զօրու ժողովեալ դիւացն՝ մարտնչէին։ Կոփիւնք վահանաւորացն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Զ։)
cf. Վաղամահուկ.
Մահականցուս այս, եւ ախտաւոր, եւ վաղամահ։ Վաղամահ իմն եւ կնատ սրամտութիւն թողանի զօրէն պղպջակի. (Նիւս. կազմ.։)
soon ruined.
Փոխանակ բարձրաբերձ եւ վաղաւեր աշտարակին՝ խադն ճշմարտութեան կանգնեցաւ, որոյ զօրութիւն մշտնջենաւոր է. (Ագաթ.։)
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
Զկնի մեր էր վաղիւն, եւ զօրն եամենայն։ Վաղիւն զկնի ձեր եկեալ ժամանեաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Պայման.
Եւ այսպէս դաշնաւորեալ, զօրէնսն, զվարկ, եւ զպոման հարսանեացն սահմանելով, համբարձաւ փառօք յերկինս. (Զքր. կթ.։)
cf. Պոռնկիմ.
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
affectation, studied elegance, finery;
primness, prim ways, smirking, mincing air, simpering, alluring manners, enticing looks or ways, coquetry;
prudery, prudishness;
peevish temper, disdainful airs, grimaces;
cf. Ընդվայրայօն;
ընդ —նս գալ, cf. Պչրեմ, cf. Պչրիմ.
Երանէակ (դուստր արքայի) ատեցեալ զայր իւր զարդատ՝ պչրանօք եւ պռստելով կայր զօրհանապազ. (Խոր. ՟Բ. 60։)
to give oneself affected ways, to simper, to be dainty, to mince, to be disdainful, overnice, to play the prude;
to adonize, to be studiously elegant, to be dandy or foppish;
to be well dressed, very spruce.
Ուսո՛ ինձ յիմ ջրհորոց ջուր ըմպել, եւ ոչ ի գեղ օտար պչրել. կարծի ունել զզօրութիւն եւ պչնելոյ։
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
Իջին զօրքն վերինք, եւ զփառաբանութեան պսակս մատուցին մեծ թագաւորին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
crowning;
marrying.
Զինուորք երկրաւոր թագաւորաց ունին պսակադիրք զզօրագլուխսն. (Վրք. հց. ձ։)
bearing or producing fruit, fructiferous;
productive, fruitful, fructuous, fertile;
offering;
— ծառ, fruit-tree.
Կարիք մեղաց զօրանային յանդամս մեր՝ առ ի պտղաբերս առնելոյ զմեզ մահու. (Հռ. ՟Է. 5։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Նկրտելով ի վեր ելանէր (խոյա ի սաբեկայ ծառն), եւ պրկելով ոտիցն՝ զօրինակ խաչին նշանակէր. (Կիւրղ. ծն.։)
rush, bulrush;
papyrus.
Ոչ պրտու պրտուի պիտանացու լինի յընդդիմակացութիւն. իսկ քրիստոս զօրաւոր գոլով՝ պրտուով զվիշապն խափանեաց. (Եփր. աւետար. կամ Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
to crush, to crack, to break, to dash or break to pieces, to bruise, to smash.
Զամենայն զօրս խորտակեալ ջաղխէին։ Որք միանգամ ելին ընդէմ նոցա պատերազմել, ջաղխեցին մանր իբրեւ զփոշի. (Ղեւոնդ.։)
crushed, shattered, broken;
weak, fragile;
click & spring work (in watches).
Մի կողմ թագաւորութեանն հզօր կայցէ, եւ ի նմանէ եղիցի ջախջախն (յն. ջախջախեալն). (Դան. ՟Բ. 42։)
Ջոլիրս ջախջախս ջարդոցաց ի վերայ զօրու նորա ածէր. (Յհ. կթ.։)
rout, defeat;
pinking machine.
Ջոլիրս ջախջախս ջարդոցաց ի վերայ զօրու նորա ածէր. (Յհ. կթ.։)
heating.
θερμαντικός calefaciendi virtus. Կարօղ ջեռուցանել. եւ զօրութիւն ջեռուցիչ.
Հուր՝ զօրութիւն ունի ջեռուցանօղ. եւ է նորա ունակութիւն՝ այսինքն որակութիւն յարամնայ՝ ջեռուցանողականն. (Մաքս. ի դիոն.։)
warm.
Հուր ջերմային, եւ ունի զօրութիւն անբան. (Պերիարմ.։)
cf. Ջերմընկալ.
Օդք են ջերմոտք խառնեալք ընդ ջրոյն զօրութիւնս, եւ են եռանդուք. (անդ։ 1)
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
θέρμη, θερμότης caliditas, calor, aestus. Ջերմ գոլն. որակ ջեռուցիչ. զօրութիւն ջերմին. Ջեր. տապ. տաքութիւն.
how ! oh ! o strange ! wonderful !
Ջէքն բախճանագոյն (կամ խրախճանագոյն) լսի, կամ զօրազուարճ։ Ջէքն այնքան գեղեցիկ էր պսակն։ Ջէք պայծառ իմն է լոյսն։ Ջէք անճառականք են աստուծոյքն, եւ հրեշտականք։ Բէքիցն աւանք, եւ ջեքիցն խումբք սոսկականք են, եւ գեղաղէշք. (Երզն. քեր.։)
convulsive;
— լինել, to have the nerves strung, to have fits.
nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.
ՋԼԱՊԻՆԴ եւ ՋԼԱՊՆԴԵԱԼ. Ոյր ջիլքն են պինդ կամ պնդեալ. ուժեղակ. կորովի. հզօրացեալ.
ՋԼԱՊԻՆԴ ԱՌՆԵԼ. Պնդել եւ ամրացուցանել զջիլս. զօրացուցանել. ըստ յն. ասի՝ ջլացուցանել. νευρόω nervos adhibeo, firmo, roboro.
to enervate, to shock the nerves, to unnerve, to weaken.
ἁπονευρόω, ἑκνευρίζω enervo. Հատանել զջիլն՝ զոյժն եւ զզօրութիւն. կարթակոտոր առնել. թուլացուցանել. տկարացուցանել. սրտաբեկել.
Ջլատեաց զձին։ Զպատերազմասէր դեւսն ջլատեաց։ Ջլատեաց զձեր զօրութիւնդ տէրն. (Մաղաք. աբ.։ Խոսր.։ Աթ. անտ.)
Կասեցուցանելով զմարմնոյս զօրութիւն, եւ ջլատեալ լքուցանելով ամենեւին զմտացս պնդութիւն։ Անհաւատքն ջլատէին զհաւատացեալսն՝ ասելով, թէ դժուար է կրօնք քրիստոնէից եւ աւելի պահքն։ Թէ գիտէր ոք զօր մահուան իւրոյ, թուլացեալ ջլատէր. (Պիտ.։ Տօնակ.։ Հց. աթ. կիւրղ.։)
to nerve, to strengthen the nerves, to corroborate, to invigorate.
νευρόω roboro. որ եւ ՋԼԵԼ. Ջլապինդ առնել. պնդել. զօրացուցանել.
to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.
troop, band, company, flock, group;
—ս տալ, առնուլ, to enrol soldiers, to levy troops;
—ս տողել, to collect a multitude, to raise a troop;
—ս ջախջախս ջարդոցաց հասուցանել, to make a slaughter.
Ջոլիրս ջախջախս ջարդոցաց ի վերայ զօրու նորա ածէր , իմա մեծ կոտորած բազմութեան։
mule, he-mule;
մատակ —, mule, she-mule;
մտրուկ ջորւոյ, mule colt.
Նախատէին զջորի իշորդի լինել. եւ նա պարծէր մարբն. սակայն պարտեցաւ. զի հզօր է ի հօրէ ազգ քան ի մօրէ. (Մխ. առակ.։)
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
Աստուածեղէն զօրութիւն էր, որ յերիւրէր եւ ուղղէր զամենայն յամենեսեան։ Զոգիդ յերիւրել կամի, եւ ամենեւին յամենայն ախտէ առնել ազատ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19։)
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
Զոր ի ճառելըն՝ կորուսեալքն յիմարանան, այլ փրկելոցս է զօրութիւն Աստուածական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
Ոչ ի մեռեալ մարմնոյ առ ի յղութիւն զօրութիւն հատանի, այլ ի շնչաւորէ եւ ի կենդանւոյ. (Նիւս. կազմ.։)
much, many, more, several, numerous.
Բազում էր զօրութիւն ասողին, եւ յորդ եւ յոքն սէր լսողացն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
divers, many.
Ճշմարտապէս ի ձեռն եկեղեցւոյ ճանաչի գերաշխարհիկ զօրութեանց՝ յոգնազան Աստուծոյ իմաստութիւնն. (Նիւս. երգ.։)
assembled in great multitudes or flocks, very numerous.
Յոգնախումբ մարտիկ զօրականք, կամ ժողովարան. (Պիտ.։)
Յոգնախումբ հոյլք անասնոց, կամ զօրք. (Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Բ.։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
Գտան որդիք Եղիազարու յոլովագոյնք յիշխանս զօրաւորացն՝ քան զորդիսն իթամարայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 4։)
Որք սակաւագոյնք հարին զմեզ, եւ յոլովագոյն հարեալ գտան ի մէնջ. (Եղիշ. ՟Դ. որ ունի զզօրութիւն մակբայի։)
often, frequently, many times;
much, more.
Յոլովակի երկնային զօրութիւնք կոչին։ Կոչի յոլովակի զգայութիւնն՝ եւ զգայարանքն. (Դիոն. երկն.։ Նիւս. բն.։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
ՅՈԼՈՎԵՄ, եցի. չ. ՅՈԼՈՎԻՄ եցայ. ձ. πλεονάζω, πλεονέκτω, προστίθημι, ὐπερβάλλω abundo, appono, supero եւ այլն. Յաճախել. բազմանալ. առաւելուլ կամ յաւելուլ. կր. իբր զօրանալ. յոլովանալ. հանապազորդել. ստէպ դեգերիլ.
Հանդէսն յոլովի, եւ յամենայն կողմանց զճգնողաւն հոսին քրտունք։ Աճեն նմա (բարկութիւնք) յաշխարհական լիութենէս, եւ յոլովեն ի զօրութենէ աշխարհիս։ Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա աղքատութիւնն յոլովէր. (Իսիւք.։)
research, examination, investigation, inquiet;
emotion, agitation, perturbation, trouble, confusion;
troubled, agitated;
— սրտի, emotion;
—ք խռովութեանց, troubles, broils;
— եւ խնդիր, research, perquisition, chicane, pettifogging;
ի —ս կրից, in the heat of passion;
ի նախկին —ս ցասման, in the first impulse of indignation;
— առնել, ի — առնուլ, լինել ի — եւ ի խնդիր, — եւ խնդիր առնել, to search into, to make researches, to investigate.
Բազում յուզիցն եւ խնդրոցն, եւ զօրաժողովն լինելոյ. (Արծր. ՟Գ. 14։)
Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
Յոյնդ քաջութիւն թարգմանի. կա՛մ ակնարկէ ի հյ. բառդ Ոյնք (արմատ Ունելոյ), եւ կամ շփոթէ ընդ անունդ Հոռոմ, հռովմ, որ յունարէն ռօ՛մի ասի, եւ նշանակէ զօրութիւն, քաջութիւն. ոյժ. որպէս եւ ի լտ. ռօ՛պուր։
to become wicked or contemptible, to grow or get worse and worse, to be deteriorated;
to debase, demean, degrade or disgrace oneself, to degenerate, to fall away.
Որդիքն Իսրայէլի աճեցին եւ յոռացան, բազմանային եւ զօրանային յոյժ. (Ել. ՟Ա. 7։)
Մարմնապարար յափրութեամբք յոռացեալք. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, զօրացեալք։
to fret, to grieve, to worry or vex oneself, to be uneasy, agitated.
զօր հանապազ հոգալ, եւ զգիշերն ամենայն յորալ. ((լս. յիրալ) Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
abundant, copious;
plentiful, overflowing, superabundant.
Ածցէ Տէր ի վերայ ձեր զջուր գետոյն զհզօրն եւ զյորդ. (Ես. ՟Ը. 7։)
Ի յորդ ողորմութեանց այտի քոց։ Յորդ եւ բուռն զօրութեամբ են. (Եփր. համաբ.։)