succession;
inheritance;
continuation, order, series;
— իրաց, series of affairs;
— աղետից, եղեռնութեանց, succession, concatenation, series of misfortunes, of crimes.
διαδοχή, διάδεξις successio. Փոխանորդութիւն զկնի իրերաց. պայազատութիւն. կարգ.
Որ ըստ հայրենի յաջորդութեան քահանայապետութիւնն եւ իշխանութիւն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Յառաջաբան;
the being the first to speak;
prediction.
Յիրս յառաջաբանութեանս ծախել զժամանակս։ Այսոքիկ բաւականացեալ յառաջաբանութիւն. (Յհ. կթ.։)
Յետ միոյ միոյ յառաջաբանութեանցն. (Նախ. պօղ.։)
Յառաջաբանութիւն արար առ այժմու ճարտարաբանութիւնս. (Իսիւք.։)
Առաջաբանութեան վճարումն. (Բուզ. ՟Զ. 1։)
Արդարն դատախազէ զինքենէ յառաջաբանութեամբ. (Մաշկ.։)
Եւ Յառաջաձայնութիւն. նախասացութիւն.
Սրբոց աւետարանչացն (կամ աւետարանացն) յառաջաբանութեամբ ի ձեռն իրացն եղելոց. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
presentation;
preposition, propounding;
pronunciation, utterance.
որ եւ ՅԱՌԱՋԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. Յառաջ բերումն, մատուցումն. արտաբերութիւն, եւ ընթացք, եւ այլն.
Յառաջաբերութիւն բանից այսպիսեաց, որպիսի են մարդկայինք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Յառաջաբերութեանն անմահ զենման որդւոյն Աստուծոյ. (Թէոդոր. խչ.։)
Հզօր ի վերծանութիւն՝ անվթար յառաջաբերութեամբ. (Մագ. լ։)
prescience, foreknowledge.
Սրբոյ հոգւոյն յառաջագիտութեամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
Ետ Դանիէլի յառաջագիտութիւն վասն յապայ լինելոցն։ Զի եւ զյառաջագիտութիւնն արհամարհել անօրէնութիւն է. (Իսիւք.։)
Գիտութիւն, կամ շնորհք յառաջագիտութեան. (Ագաթ.։)
Որովք զյառաջագիտութիւնսն ասեն ուսանել (ախտարք). (Շիր.։)
pre-existence.
ἁρχαιότης antiquitas. Յառաջնմէ գոլն. նախագոյութիւն. նախնութիւն.
Իւր իսկ Քրիստոսի զիւրոյն էութեան աներեւոյթ յառաջագոյութիւն՝ հրէիցն նշանակելով. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
advancement, progress, improvement, amelioration.
προκοπή profectus, progressus τὸ πρόσον, πρόαν, ἑπίδοσις incrementum. Յառաջադէմն գոլ. զարգացումն. յառաջատութիւն. աճումն. առաւելութիւն.
Զի քո յառաջադիմութիւնդ ամենեցուն յայտնի լիցի։ Որ ինչ վասն իմ էր՝ եւս քան զեւս ի յառաջադիմութիւն աւետարանին եկն. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 15։ Փիլիպ. ՟Ա. 12։)
Փափագեսցէ յառաջադիմութեան, եւ ըստ ոտինն զհետ երթիցէ առաջնորդին եւ ուղղչին. (Ածաբ. աղք.։)
Զհանգամանս չարին խափուցանել հանդիսաւոր յառաջադիմութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Որով զվարձահատոյց մխիթարութիւն ընկալան յամենապարգեւողէն Աստուծոյ իւրաքանչիւր յառաջադիմութեանցն. (Կորիւն.։)
Յորս խոհականն զարգացեալ յառաջադիմութիւն. (Պիտ.։)
Յառաջադիմութիւն ի լաւ անդր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։ Տե՛ս եւ Կորիւն.։ Խոր.։ Մխ. առակ.։)
proposition;
design, project, intention.
որ եւ ԱՌԱՋԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. πρόθεσις propositio. Առաջի եւ յառաջագոյն դնելն. հաստատելն ի միտս. դիտաւորութիւն.
զի ըստ ընտրութեանն յառաջադրութիւնն (կամ առաջադրութիւնն) Աստուծոյ հսատատեսցի. (Հռ. ՟Թ. 11։ եւ Եփես. ՟Ա. 1։ ՟Ե. 11։)
course of the stars.
Եդին զկարգ թուականութեան, որ է շարժումն յառաջախաղաց. (Յհ. կթ.։)
previous deliberation, premeditation.
Կանխաւ խորհելն. նախահայեաց տեսութիւն.
Մտացն յառաջախոհութեամբ ժողովէ զոր ինչ եւ կամի. (Երզն. մտթ.։)
prediction, prophecy.
πρόρρησις praedictio. Կանխասացութիւն. կանխաձայնութիւն.
Ոչ մարգարէիցն յառաջախօսութիւնք հաստատեն զմեզ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
foreknown, predicted, foreseen.
προεγνώσμενος praecognitus, jam notus. Կանխաւ ծանուցեալ՝ ծանօթ գտեալ. առաջուց գիտցուած՝ յայտնի.
Այն գիշեր յառաջածանօթ եղեւ հարցն մերոց։ Որ յառաջածանօթն էր նախ քան զ՝ի սկզբանէ աշխարհի. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 6։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 20։)
Յարդարոց արանց մի՛ զանց առներ, որ յառաջածանօթ են Աստուծոյ. (Եփր. խոստով.։)
Կանխաւ հրաւիրեաց եւ արդարացոյց եւ փառաւորս արար զյառաջածանօթս ինքեան. (Սարկ. քհ.։)
Այր եկն, որպէս յաղագս անծանօթ իրի ասեմք. իսկ այրն եկն՝ զյառաջածանօթ իրս նշանակէ. (Սահմ. ՟Է։)
foreknowledge, foresight, presage.
production, creation.
παραγωγή productio եւ πρόοδος processio, emanatio. Արտադրութիւն. եւ արտադրօղ. յառաջ ածօղ.
Ամենայն ինչ ի նա հաստատեցաւ. եւ գոլս այս՝ բոլորիցս յառաջածութիւն եւ գոյացութիւն. այսինքն գոյացուցիչ. (Դիոն. ածայ.։)
Բազմապատկանալ ասի մինն, իբր նորա յիւրմէ յառաջածութիւն զբազումս։ Միեղինիւ յառաջածութեամբ բազմացն. (անդ։)
Եւ իբր Յառաջատութիւն. ելք. որ եւ ՅԱՌԱՋՃԱՆԱՊԱՐՀ ասի.
Առ ի բարերար յառաջածութիւն աստուածպետութեանն. (անդ։)
predisposition, spontaneity.
προαίρεσις propositum, voluntas. Յօժարութիւն. հաճոյք. եւ Կամակարութիւն. դիտաւորութիւն, եւ Յամառութիւն.
Զի՞նչ է յառաջակամութիւն օրէնադրութեանն։ Պա՛րտ է ոչ ի ձեռն վիճող բանից բժշկել զսոցա յառաջակամութիւնն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
first building or construction.
Յառաջագոյն կարգումն, յօրինուած, շինութիւն եկեղեցեաց.
Այս տեղիք վասն յառաջակարգութեան պատուեալք լինէին. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
familiarized or tamed beforehand.
Յառաջագոյն կրթեալ, ընդելացեալ.
Որոց են յառաջակըրթակք, ի սոցանէ երկնչին եւ ի բաց փախչին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
prerogative, privilege.
Արժանաւորութեամբք եւ յառաջահաս պատուով։ Յառաջահասութեանն արժանի եղեալ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
prediction, prophecy.
προφώνησις praedictio. Կանխաձայնութիւն. մարգարէութիւն. կանխաւ բարբառելն.
Կատարեսցէ զյառաջաձայնութիւն մարգարէիցն։ Յառաջաձայնութեամբք սաղմոսաց եւ մարգարէից։ Ըստ Եսայեայ յառաջաձայնութեան. (Զքր. կթ.։ Արշ.։ Խոսր.։)
promotion, advancement.
προκοπή profectus, progressus. Յառաջ ձգումն. յառաջադիմութիւն. յառաջատութիւն.
Ոչ ժամանակաւ յետ չարչարանացն յառաջաձգութեամբ մատուցեալ։ Գահու յառաջաձգութեամբ ընկալցի պարգեւ ի թագաւորէն։ Ի ներհակէն զյառաջաձգութիւնն արտագրել. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։ Արծր. ՟Գ. 12։ Քեր. քերթ.։)
cf. Յառաջաբաժին.
Պատուոյ եւ յառաջամասնութեան մեծի արժանի առնել զմարգարէն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 43։)
eagerness, good-will, cheerfulness.
προθυμία, ἑπιθύμησις promptitudo, desiderium, alacritas. Նախայօժարութիւն. զուարթամտութիւն. մտադիւրութիւն. փափաք.
Բաւական է բանի բնութիւն զպղերգիցն եւ զհեղգացելոցն յարուցանել զյառաջամտութիւնն. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
Զօրավար մարզողական բանիւ յարուցանօղ (ի) յառաջամտութիւն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
the Passover;
the Paschal lamb.
Այն ոչխարն յառաջանցակն, որպէս նոյն ինքն անունն յայտնէ, ըստ յառաջանցութեան ասացեալ է, ըստ հոգւոյ յառաջատութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
prediction, prophecy.
Ըստ յառաջասացութեան (կամ առաջասացութեան) ի սկզբանն՝ կատարեաց ի վախճանի. (Ագաթ.։)
Ոչ ածեալ զմտաւ զաստուածային զյառաջասացումն, այլ պարտեալ լինէր ի մահաբեր թիւնաւոր վիշապէն. (Գանձ.։)
foresight, prevision.
πρόνοια, προμηθία praevidentia, providentia. Նախատեսութիւն. նախագիտութիւն. նախախնամութիւն. խնամ. նախահայեաց զգուշութիւն.
Յառաջատեսութիւնն Աստուծոյ. (Խոր. ՟Բ. 77։ Շիր. զանձնէ։ Շ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։)
Ինքն շրջի խնդրել զարժանաւորսն, եւ որք սիրենն եւ խնդրեն զկամս նորա ծանուցեալ յառաջատեսութեանն. (Նար. երգ.։)
Զչեւ եղեալսն յառաջատեսութեամբն ճառեաց զմեծասքանչ նշանացն. (Նանայ.։)
Ակն քո յառաջատեսութիւն առնէ քեզ հոգալով եւ խնամելով. (Բրսղ. մրկ.։)
Խոնարհութիւնն ծնանի զառաջատեսութիւն. իսկ յառաջատեսութիւնն ծնանի զսէր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Տեսեալ օրըստօրէ զօրավարին Հայոց զիմաստից զառաջատեսութիւն (կամ զառաջատութիւն). (Փարպ.։)
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
ՅԱՌԱՋԱՏՈՒԹԻՒՆ ՅԱՌԱՋԱՏՈՒՄՆ, տման. ՅԱՌԱՋԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. προκοπή (որ է յառաջահատութիւն). processus, progressus, profectus, incrementum. Յառաջատելն. յառաջատու գոլն. յառաջադիմութիւն. զարգացումն. յառաջխաղացութիւն.
Քանզի յառաջատութեան լեալ բարեաց գործոց, ապա զկնի ընթանայ յառ ի սկզբանէն սովորութիւն. (Բրս. արբեց.։)
Ոչ խեռել եւ ըմպահկել յառաջատութենէ ուսմանն։ Որք ունին յառաջատութիւնս, ո՛չ ամենակատար յանձնկալութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 31։ ՟Դ. 34։)
Եկեղեցի Աստուծոյ հանապազօր յառաջատութեամբ աճէ եւ հարստանայ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Սրբութեան յառաջատուութիւնք (կամ յառաջատութիւնք). (Գր. հր.։)
Ի վատթարս յառաջատութենէն ոչ դադարեմ. (Սկեւռ. աղ.։)
Կրթելովն տացէ նմա յառաջատուութիւն՝ վերանալ ի կատարելութիւն արհեստի։ Այսպիսի յառաջատումն եւ յաստիճանէ յաստիճան արդարութեան ելս ցուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
Հայելով յընկերացն յառաջատումն եւ ի շնորհս. (Երզն. մտթ.։)
big-bellied, pot-bellied or tun-bellied.
Ոյր քաղերթն մեծացեալ յառաջ կոյս ձգի. քաղրթեղ. մեծափոր.
Ասեմք զՍոկրատէս, լայնեղունկն, յառաջաքաղերթ. (Անյաղթ պորփ.։)
prescience.
Զյառաջգիտութեանն ոչ ըստ բնութեան ի նմա (յԱդամ) ասեմ գոլ նախատեսութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
πρόγνωσις praenotio, praescientia եւ προφητεία, πρόρρησις prophetia, praedictio. որ եւ ՅԱՌԱՋԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. ՆԱԽԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. Կանուխ գիտութիւն. նախատեսութիւն, նախախնամութիւն Աստուծոյ. եւ Կանխաձայնութիւն. մարգարէութիւն. եւ Կանխագոյն տեղեկութիւն.
Կատարեալ ի մեծութեան, կատարեալ յառաջգիտութեան։ Զորս ընտրեցեր յառաջգիտութեամբ զփրկութիւն Հայաստանեայց սկզբնաւորեալ։ Որ մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս։ Մինչ չեւ արարեալ էր զարարածս, ի մտի իւրում ունէր յառաջգիտութեամբ զպայման կազմածոյ արարածոց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ա։ Եզնիկ.։)
Յաղագս յառաջգիտութեան խնամոյ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ոչ յառաջգիտութեան ինչ ունէր ծանօթութիւն. (Պիտ.։)
Մարգարէն յառաջագոյն երգեաց յառաջգիտութեամբ՝ գուշակութեամբ հոգւոյն Սրբոյ. (Ագաթ.։)
Յառաջագոյն ուխտեաց (ազդեաց) Պօղոսի, որ ինչ անցք անցանելոց էին ընդ նա, զի բարեմտագոյն եւս լիցի յառաջգիտութենէ անտի առաւել. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
foregoing, preceding, previous, antecedent, precedent;
fore-runner, precursor, outrider;
antecessor, predecessor;
— լինել, to precede, to forego, to fore-run, to outride.
πρόδρομος praecursor. Նախընթաց. կարապետ. յառաջոյ ընթացօղ. յառաջագնաց.
Յովհաննէս յառաջընթացն՝ նախ քան զմկրտութիւնն՝ զխոստովանութիւն խնդրէր. (Կլիմաք.։)
Յառաջընթաց կարապետ. յն. մի բառ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։ Ագաթ.։ Շար.։ եւ այլն։)
Ոչ սպասաւորք յառաջընթացք, ոչ գոչումն փողոյ կարապետ. (Լմբ. համբ.։)
Հրովարտակ յառաջընթաց անտի առաքէր. (Յհ. կթ.։)
Յառաջընթաց լինէին կեանք, զի կարկեսցի սանձեսցի մահ. (Կոչ. ՟Գ։)
advancement;
artistic progress.
ՅԱՌԱՋԽԱՂԱՑՈՒԹԻՒՆ կամ ՅԱՌԱՋԱԽԱՂԱՑՈՒԹԻՒՆ. προκοπή progressus. Յառաջ խաղալն. յառաջելն. յառաջադիմութիւն.
Պատճառք կենդանութեանս մերոյ, եւ յառաջխաղացութեանս (կամ յառաջախաղացութեանս)։ Ըստ անցնիւրն արհեստից յառաջխաղացութեան հանդերձ կրթութեամբ։ Պատճառ զանազան արհեստիցն յառաջխաղացութեան. (Պիտ.։)
prediction.
cf. Յառաջաձգութիւն.
Փոքր փոքր յառաջձգութեամբ ընդունելութիւն (կատարման). (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
progress, process.
Ըստ հոլովման ընթացից ամանակաց յառաջշարժութեան. (Նար. խչ.։)
practicable road.
Յատակաւոր ճանապարհ դիւրընթանալի.
Զծով յատակընթացս Պետրոսի գործեաց. (Երզն. մտթ.։)
idiom, idiotism.
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
ἱδιότης proprietas. որ եւ ԱՌԱՆՁՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Սեպհականութիւն. հանգամանք. որ ինչ յատուկ եւ սեպհական իցէ ումեք կամ իմիք.
Ի յատկութեանց բաղկացաւ իւրաքանչիւր (բան անհատի)։ Մարդոյն (ըստ տեսակի) յատկութիւն՝ եղիցի նոյն ի վերայ յոլովից (այսինքն ամենայն մարդոյ). (Պորփ.։)
Ընդունելութիւն բառ ընդունական բայից եւ անուանց յատկութեանց. (Թր. քեր.։)
Զծնունդս կենդանեաց, զտնկոց յատկութիւնս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ի յատկութեանն ըստ բնութեան երկաքանչիւրոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զերկուցն յատկութիւն ցուցանեմք. (Շ. թղթ.։)
Եւ Ստուգութիւն. տիրապէս կատարումն.
Գայր ի յատկութիւն բան գրոյն ճշմարտապէս, թէ Աստուած լոյս է. (Փարպ. (գուցէ յայտնութիւն)։)
Եւ Առանձնախօսութիւն. խրատ առանձինն.
Զայս յատկութիւնս յետ սեղանոյն յագենալոյ ասաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
heap, accumulation;
addition.
Թիւն յարաբարդութեամբն յանբաւս ելանէ, եւ ոչ ունի աւարտումն. (Ոսկիփոր.։)
Եօթնանկիւնքն յեռանկեանցն բաղկացեալ՝ կրկնապատիկ վեցանկիւնիս ծնանին, միոյ կարօտացելոյ միակին յարաբարդութեանն. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)
Բառնալով զանյաւ եւ զանբաւ բարձրութիւն յարաբարդութեան լեռնաձեւ անկոխ կոհակացն կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)
Վաթսուն ըստ վեցիցն յարաբարդման ի տասնեկացն աւարտի թիւ. (Նչ. եզեկ.։)
relation, analogy, connexion, affinity, dependence, pertinence;
ունել —, to relate to, to concern, to belong to, to be connected with.
presence.
Ներկայութիւն. առաջիկայութիւն.
Հզօրացեալն ի վերայ մարդկային բնութեանս մահ՝ յարագոյութեամբ Աստուածութեանն աներեւութացաւ. (Բրս. ծն.։)
apposition;
addition, annexation;
combination, composition.
Արեան եւ ոգւոյ՝ յարադրութեամբ մարմնոյ եւ ջլաց, եւ այլոց բարեխառնութիւն՝ զօրութիւն է (Նիւս. բն.։)
Ի յարադրութենէ հաւաստի համեմատութեանցս առ իրեարս. (Պիտ.։)
ever merry, cheerful, joyous.
Միշտ արթուն եւ զուարթուն.
Յարազուարթ պաշտօնքս անդադար, եւ մշտամատոյց աղօթիցս սահման. (Ոսկիփոր.։)
always soiled or sullied, dirty.
Միշտ թաթաւեալ. իսպառ շաղախեալ.
Զյարաթաթաւ տղմաբնակութիւնս. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
always flying, fluttering, or hovering.
Միշտ թռուցեալ կամ ի թռիչս.
Ի սաւառնաթեւից յարաթռելոց սրովբէից. (Շար.։)
cf. Մշտնջենաւորութիւն.
μονή, διαμονή persistentia, constantia. Մշտնջենաւորութիւն. անփոփոխ տեւողութիւն. հանապազորդութիւն. յարատեւութիւն. կալ մնալն.
Անփոխական յարակայութիւնք եւ սերտութիւնք։ Ի նմանէ եւ զկեալն եւ զգոլն եւ զյարակայութիւնն ունի. (եւ այլն. Դիոն. ածայ.։)
Անշարժ յարակայութեամբ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Առ ի տեւողութիւն յարակայութեան բոլոր աշխարհիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մշտնջենաւոր յարակայութիւն. (Եղիշ. մկրտ.։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Զ. ՟Ձ՟Ը։)
perpetual order;
continuation.
Հաստատուն կարգաւորութիւն.
Շնչոյ յարակարգութիւն, զգայութեան տեւողութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Դ։)
very erudite, learned.
Գրիգորիոս՝ արթուն կոչեցեալ թարգմանութեամբ, յարակիր եւ ներգործական անուամբ. (Վրդն. լուս.։)
Զպտուղ չար՝ մահ, յարակիր անօրէնութեամբ կրեն. (Պիտառ.։)
Յար կրթեալ. յերկար դեգերեալ յուսմունս.
Յարակիրթ ճարտարօքն յունաց. (Կաղանկտ.)
Յարակիրթ ճարտարացն յունաց։
con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.
Միաւորութիւն յիմիք կարգի. որպէս բարոյապէս ընտանութի՛ւն. συνάφεια connexio, adunatio.
Զյարակցութեանն եղանակ պատմելով՝ պարգեւեալ նմա ասեն առ ի նմանէ զհաւասարութիւն պատուոյն։ Ո՛չ ուրեմն է սոսկ յարակցութեամբ առ Աստուածն բան՝ պատուեալ մարդ Քրիստոս. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Ա։)
Համբոյրն մարմնոյն՝ առ միմեանս յարակցութիւն լինի, եւ միութիւն. (Շ. ՟ա. պետր. ՟Ձ՟Գ։)
Լապտերս զկուսութեանն շնորհս կոչէ, եւ զսրբութեանն յարակցութիւն. եւ իւղ զմարդասիրութիւնն եւ զողորմութիւն. (Ոսկ. մտթ.։)
ՅԱՐԱԿՑՈՒԹԻՒՆ, կամ ՅԱՐԱԿՑՈՒՄՆ. Միաւորութիւն բնական, կամ անձնաւորական. ἔνωσις unio.
Մարմնոյ եւ ոգւոյ յարակցութիւն է մարդ. (Բրս. հց.։)
Ի յարակցութիւն բնութեանցս՝ անփոփոխելի մնան յատկութիւնքն միացեալ անձնաւորութեանն. (Շ. թղթ.։)
Բանն էր առ Աստուած. զի որպէս զյարակցութիւն եւ զմշտենջենաւորութիւն ընդ հօր ցուցանէ (ըստ բնութեան), դնէ եւ զանձնաւորութեան նշանակ. (Նանայ.։)
Կատարեալ ունի Տէր (ի մարդանալն՝) յարակցմամբն առ յարակցութիւն. (Եփր. աւետար. (որ է ոճ օտար ի հայկաբանութենէ)։)
continuation, duration, prolongation;
affinity.
συντονία, εὑτονία, ἑπιτονία, παράτασις, διαμονή extensio, contentio, duratio, assiduitas, vehementia. Յերկարաձգութիւն. հանապազորդութիւն. շարունակութիւն. տեւողութիւն.
Յաւիտենական յարաձգութեամբ։ Յարաձգութիւն ժամանակաւոր էառ մշտնջենաւորութիւն։ Զբոլորին դարձեալ ժամանակի՝ որ ըստ մեզ զյարաձգութիւնն՝ է՛ երբէք զի՛ յաւիտենական անուանէ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
Միշտ յարաձգութեան գաւազանի թագաւորութեան։ Աստուածային բնութիւնն անշարժելի ունի զիւրն յարաձգութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Ոչ լսելի լեալ (յաղօթս), յերկարելոյ պէտք են, եւ յարաձգութեան։ Կրճտելոյ ատամանց վասն յարաձգութեան ցաւոցն. (Բրս. հց.։)
Ի կանուխն ժամանսութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. խչ. (իբր յապաղումն յերկարաձգութեամբ)։)
Միշտ առ բարձրն կոյս, որպէս հասանելի է, յարաձգութեամբ. (Դիոն. երկն.։)
denomination;
affinity or resemblance of words, paronomasia.
Կոչի եւ օրինակաւ յարանունութեամբ աղօթարանս այս եւ տաճարս ձեռագործ՝ եկեղեցի. (Վրդն. աւետար.։)
ՅԱՐԱՆՈՒԱՆՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. παρωνυμία denominatio παρώνυμον եւ συνώνυμον denominativum եւ univocum. Յարանունն գոլ. յարանուանելն, իլն. յորջորջումն. եւ Համանունութիւն.
Յաղագս յարանուանութեանց ... յաղագս յարանուանութեան. (Դամասկ.։)
Սահման յարանունութեան է, որ հաղորդութիւն տայ անուան եւ իրի՝ վասն փոխաձեւութեան յանդակի փաղառութեան. (Սանահն.։)
perpetual motion;
mutation, alteration.
Անընդհատ շարժումն, բերումն եւ փոփոխութիւն.
Զշրջանս տարեւոր կենցաղոյս յարաշարժութեամբ իւրով նմանեցոյց դրաց. (Համամ առակ.։)
Բնութեամբ ունէր մարդն զյարաշարժութիւն՝ առ սկզբնատիպն վերաբերելով. (Անան. ի պետր.։)
Ի փոփոխմունս տուընջեանց եւ գիշերաց՝ աւուրց եւ ամանակաց՝ եօթնաթիւ յարաշարժութեամբ. (Տօնակ.։)
paraphrase.
divisible.
(Հրեշտակաց է) ո՛չ բաժանականօք, եւ կամ ի բաժանականաց ժողովել զաստուածայինն գիտութիւն։ Միատեսակ, ոչ բաժանական. եւ այլն. (Դիոն. ածայ. Դիոն. եւ եկեղ։)
Բաժանական է միշտ իւրաքանչիւրն։ Բաժանական զանազանութիւնք Պորփ.։
Բաժանական կենդանոյն՝ բանականն եւ անբանն։ Բաղկացականքն հանրականագոյնք են, իսկ բաժանականքն՝ մասնականագոյնք. (Անյաղթ պորփ.։)
that partakes with another.
Բաժանակից արար արքայութեան իւրում. (Եղիշ. հայր մեր.։)
իբրեւ վաղիւն գայ, չար բաժանակիցն (կամ բաժնակիցն) մեր եկեալ մաղթէ՝ զայսօրն ինքեան, եւ զվաղիւն տեառն. (Բրս. մկրտ.։)
Մաքսաւորութիւն՝ օտար աշխատութեանց բաժանակից ... Բաժանակից նորա շահիցն լինի։ Բաժանակից եւս արար զքեզ իւրոյ սեպհականացն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Մտթ.։)
to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.
Բաժանեցից զաւարն։ Տո՛ւր ինձ բաժին. եւ նա բաժանեաց նոցա զկեանս։ Ասա՛ ցեղբայր իմ բաժանել ընդ իս զժառանգութիւնն։ Բաժանեցէ՛ք զերկիրն եօթն բաժին։ Դու բաժանեսցես ժողովրդեանդ այդմիկ զերկիրն։ Վիճակաւ բաժանեսցեն զժառանգութիւն նոցա։ Բաժանեա՛ զերկիրս զայս ի ժառանգութիւն ինն ցեղիցն։ Բաժանեաց նոցա ճարակս։ Բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ոչ բաժանեաց նոցա. եւ այլն։
Բաժանեցան զհանդերձս իմ ի մէջ իւրեանց. (Սղ. ՟Ի՟Ա. 19։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 35. եւ այլն։)
Բաժանեցան աւար ի թշնամեաց ընդ եղբարս իւրեանց. (Յես. ՟Ի՟Բ. 8։)
Զայս ամենայն աջողէ մի եւ նոյն հոգի, եւ բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Երեւեցան նոցա բաժանեալ լեցուք իբրեւ ի հրոյ։ Բաժանեցից զնոսա ի մէջ Յակոբայ, եւ ցրուեցից զնոսա ի մէջ Իսրայէլի։ Տէր կորո՛ զնոսա, եւ բաժանեա՛։ Բաժանեցան նոքա ի սրամտութենէ երեսաց նորա.եւ այլն։
Որ բաժանէ զքաղցրութիւն իմաստիցն ի քիմս մտաց նոցա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զմիաւորեալն ինքն ըստ ինքեան բաժանէր ջուր յերկաքանչիւր կողմանս։ Յիրարաց բաժանեալ սահմանաւ (զճշմարտութիւն եւ զստութիւն). (Պիտ.։)
Առ զզօրն, եւ բաժանեաց յիրս առաջս։ Եւ անտի բաժանի ի չորս առաջս։ Բաժանեցաւ ջուրն յայսկոյս եւ յայնկոյս։ Բաժանեսցի Իսրայէլ ընդ երկու։ Բաժանեսցի հայր յորդոյ, եւ որդի ի հօրէ։ Ամենայն թագաւորութիւն բաժանեալ յանձն՝ աւերի.եւ այլն։
Եթէ հաւատասջիք, եւ ոչ բաժանեսջիք՝ ի միտս ձեր. այսինքն երկմտեսջիք. (Մծբ. ՟Ա։)
Առնու զգոյացութիւն եւ բաժանէ ի մարմին եւ յանմարմին, եւ զմարմինն ի ներբուսականն եւ յանբուսականն. (Սահմ. ՟Բ։)
Յերիս անձինս բաժանեալ, աստուածութեամբ միաւորեալ. (Շար.։)
Ըստ ձերո՞ց կամաց պարտիցիմ զանձն ինչ բաժանել, եւ ըստ ձերոց հաճոյից վաճառել զարդարութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
partaker, concerned, participant;
subscriber, sharing;
— լինել, to participate, to subscribe.
Բաժանորդ եղեր արմատոյն, եւ պարարտութեան ձիթենւոյն։ Մի՛ այսուհետեւ լինիք բաժանորդք նոցա։ Երկնաւոր կոչմանն բաժանորդք։ Բաժանորդք եղեաք Քրիստոսի։ Որով ամենքին բաժանորդք եղեն.եւ այլն։
division, share, distribution, partition, repartition, dispensation;
decomposition, dismemberment, disengagement, disjunction, distraction, dissolution;
stitch, rupture, departure;
separation, disunion, scission, retrenchment, section, segregation.
Բաժանմամբ յերկուս թագաւորութիւնս։ Խախտեալ եւ քայքայեալ՝ մատնեցաւ ի բաժանումն մեծ իշխանութիւն թագաւորութեան. (Փարպ.։)
ԲԱԺԱՆՈՒՄՆ. διαφωνία dissensio Երկպառակութիւն. անմիաբանութիւն. տարաձայնութիւն.
ԱԺԱՆՈՒՄՆ. διορισμός distinctio Զանազանութիւն. տարբերութիւն. խտիր. որոշումն կմ բաժանումն մտաւոր եւ իմաստասիրական.
Անորշիչ բաժանմամբ՝ համագոյ միութեամբ. (Շար.։)
Բաժանմունք անուանց (աւագութեան ի մարդիկ կամ երիցութեան) յետոյ մտին ի ներքս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ծ՟Ա։)
Բաժաննումն զմինն ի բազումս տրամատէ եւ յանբաւս։ Ի ձեռն բաժանման ստուգաբար զմասունս նորա իմանամք։ Բաժանումն է առաջին հատումն ենթակայի (այսինքն առաջիկայ) իրողութեան. ո՛րգոն, յորժամ ասեմք, եթէ կենդանեացն ոմանք անբանք. (Սահմ. ՟Բ. ՟Ժ՟Է։)
part, share, portion, quota, proportion, distribution, equality, parcel, piece;
dose;
lot;
— հարկաց, assessment.
μερίς , μερισμός pars, portio, partitio Մասն բոլորի բաշխելոյ՝ վիճակեալ իւրաքանչիւր տռողաց. վիճակ. որ եւ գրի ԲԱԺԻՆ. ... (լծ. եւ լտ. բօ՛րցիօ, պա՛րս. թ. բա՛յ, բարչէ, բարէ՛ )
Մասն արանցդ՝ որ եկին ընդ իս. նոքա առցեն զբաժին իւրեանց։ Բաժին եւ ժառանգութիւն ի տան հօր մերոյ։ Բաժին քո ընդ նոսա մի՛ լիցի, զի ես եմ բաժին քո եւ ժառանգութիւն։ Բաժին իմ ես դու տէր։ Եւ այս են բաժինք, զոր բաժանեաց Մովսէս որդւոցն Իսրայէլի։ Գնել անդ բաժին ի մէջ ժողովրդեանն։ Սոցա ել բաժին վիճակաւ։ Այս վիճակ բաժնիւ դարապանաց՝ որդւոցն կորխայ։ Մասն բաժնի։ Մասն ի բաժնի։ Բաժինք շնորհաց կամ պաշտամանց։ զԻ՞նչ բաժին կայ հաւատացելոյն ընդ անհաւատին։ Այս եղեւ բաժին իմ յամենայն վաստակոց իմոց. եւ այլն։
Բնակէր ի պարսից բաժնի անդ. վասն զի գետն ազատ զսահման բաժնիցն երկոցունց ընդ մէջ հատանէր. (Յհ. կթ.։)
Սահմանաց եւ բաժնից պայմանս (յն. զերկրաչափութիւն) ուսուցանել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ասեն... եօթն մոլորակացդ իշխանութեամբ (այսինքն ազատութեամբ) շրջել, եւ ոչ ի բաժնի կալ. (Շիր.։)
Մերթ՝ Բաժանումն. տրոհումն. ի բաց որոշումն. զատումն. կամ երկպառակութիւն. եւ պէսպիսութիւն. զանազանութիւն.
Համարի՞ք, եթէ խաղաղութիւն եկի տալ յերկիր. ո՛չ ասեմ ձեզ. այլ՝ բաժինս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 51։)
Որք յանբաժանելի բնութիւնն (Աստուծոյ) բաժինս արկանեն. (Մամբր.)
Ո՛չ վասն աւուրն միայն է նոցա բաժին երկմտութեան. թէպէտեւ բաժին պահոց էին, սակայն միաբանութիւն հաւատոցն հաստատուն էր։ (Եւս. ՟Է. 25։)
nebulous, misty, foggy;
-ք, dull weather.
Անձրեւայոյզ, եւ թօնընկէցք, բալաձիգք. (Վեցօր. ՟Զ։)
dark, gloomy.
Բալատեսիլ գոլորշիւք զօրէն խիտ ամպոյն զսրբոյ հոգւոյն ճառագայթսն ի բաց հալածեն. (Բրս. պհ.։)
foolish, wanton, mad, cracked.
μωρός stultus, fatuus Բախեալ յայսոյն չարէ. հարեալ ի խելսն. թափեալ ուղեղ. խելագար. անմիտ. մորոս. փախուկ. խենթ
Որդի մի էր նորա Արտուազդ անուն՝ բախած ի մանկութենէ, զոր շիդարն կոչեն. (Վանակ. տարեմտ.։)
Ի գործ իմաստութեան բախած էր. (Բուզ. ՟Դ. 22։)
heating, percussion, blow;
knock, shock;
rencounter, combat.
Միթէ բարբա՞ռ լո՛կ իցէ՝ բախիւն լեզուի ընդ օդս. (Ագաթ.։)
cf. Բախիւն.
որ եւ ԲԱԽՈՒԹԻՒՆ. Բախելն եւ բախիլն՝ ըստ ամենայն նշ. հարումն. ընդհարումն. զարկուած. թնդիւն, եւ այլն. զարնելը, զարնուիլը.
Բախումն կրծից. (Յհ. կթ.։)
Ի կարծրութենէ բախման վանեցեալ։ Ի բախմանէ ալեաց, փոթորկաց։ Ընդ ուժգնակի բախման թնդելոյ ներքնային խորոց՝ հարթէ զլերինս. (Նար.։)
Բազում բախմունս պատերազմաց սաստկապէս յարդարէին. (Յհ. կթ.։)
Temple of Fortune.
Ժողովել ի բախտանոցն, եւ ի միասին տօնել։ Եթէ ոչ կամիս զոհել, գոնեա՛ ի բախտանոցն ե՛կ։ Ո՛չ ի բախտանոցն, այլ ի բանդ երթամք. (Ճ. ՟Ա. Գ. եւ այլն։)
fortunately, luckily;
at all events or hazards, by chance, by good luck.
Մարթն (կարելին՝ լինի) ... ի նուազն, որպէս բախտացի. քանզի պակաս՝ ոք ի փորել ինչ եդիտ գանձ. (Անյաղթ վերլծ. ՟Ժ՟Գ։)
fortunate, lucky.
εὑτυχής fortunatus, felix Հասեալ իմիք բախտի. բարեբաստիկ. պէխթավէր
Ի փառաւորութենէ անտի՝ բախտաւոր (կոչի). (Եզնիկ.։)
Առ զգայութիւնս ոչ բախտաւորք, ոտիւք եւ ձեռօք հաշմեալք, հիւանդոտք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to encompass, to begird;
to contain, to comprehend.
Կամ Բակ առնուլ. որպէս շուրջ պատել. առընթեր կալ շուրջանակի. περιΐστημι circumdo, cingo, circum sto եւ παρίσταμαι assisto
Որ կենդանի ասէ, մակաւելի բակառէ, քան թէ որ զմարդն. այսինքն ի սեռն բազում ինչ փակի քան ի տեսակն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Բակձաձական լսի բակառականն. որպէս՝ պա՛ր ասելովն, եղական թուովն զբազմօք բակառեաց. (Մագ. քեր.։)
Զորդիս քրմացն զինքեամբ կացուցանէր՝ բակառեալ բազմութիւն յոյժ. (Կաղանկտ.։)
Իբրեւ զսատանայական թատերբ բակ առեալ (կամ բակառեալ) կայաք եւ հայէաք։ Հրաշտակք ի տանս Աստուծոյ շուրջ բակ առեալ (կամ բակառեալ) զթագաւորաւն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
to compose, to conjoin;
to ally;
to mingle, to mix;
to compound.
ԲԱՂ որ եւ ՓԱՂ. (լծ. թ. պիլէ) Մասնիկ նոյնանշան ընդ ձայնիցս՝ կից, համ, հաղ, շաղ, շար, յար, եւ այլն. ըստ յն. συν, συγ-, συλ-, συμ-, συρ- լտ. cum, con-, col-, com-, cor- եւ այլն. cf. ԿՈՂԱԲԱՂ։
Աստուստ եւ անուն հաւաքաբանութեան գտաւ, որ նշանակէ բաղհաւաքումն. քանզի բաղ՝ յորոց վերայ առադրի, բազմութիւն նշանակէ, որպէս մարտակից. (Անյաղթ վերլծ. ՟Թ։)
Որ զնախադատական ապացուցուեանցն զմակերեւութիւն բաղադրեալ հոգիաներկ եւ մարմնաքնար երգողին. (Թէոդոր. խչ.։)
Բաղադրեսցի անուանցն. (այսինքն յարեսցի ընդ անուանս)։ Յատուկ ստորոգեալն յամենայն ձայնս՝ եւ ճշմարտեալք զումեքէ, արդեօք եւ բաղադրեալք ի միասին՝ ճշմարտիցե՞ն զնմանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Բանականն եւ մահկանացուն բաղադրեցաւ յենթակայութիւն մարդոյն. (Պորփ.։)
suitable.
(ի բաղ, եւ զան, իբր Ազն). συγγενής cognatus, proximus, adfinis, cohaerens, concivus որ եւ ԲԱՂԱԶԱՆԵԱԼ. որպէս թէ Ազգակից իմն ըստ իմիք, միաբան, ընդակից, յարմար. հանգէտ. քաջադէպ բաղարկոցեալ. յերիւրեալ.
Են սոքա այնոցիկ բաղազանք, խառնեալք ընդ անխառնելիսն։ Բաղազան դառնութեան՝ մասամբ վարելով. (Պղատ. տիմ.։)
Երաժշտականն բաղազան է, զի ի բանից եւ ի ձայնից եւ յեղանակաց է, եւս ի փողոց եւ ի քնարից։ Բաղազանեալ ասէ զհինգ եւ զտասն, որ է տասն եւ հինգ. եւ թէ տասն երկու հինգ է. եւ այս որ մինչեւ ի տասն է՝ ո՛չ է բաղազան. այլ որ անտի ի վեր չարին՝ թէպէտ չեն յատուկ բաղազան, այլ ասին. (Լծ. սահմ.։)
to conform, to make conformable.
Բաղազանել զթիւ առ այլ թիւ, որպէս զտասն առ հինգ, ասելով, թէ տասն հինգին կրկնապատիկ է. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։ Երզն. քեր.։)
Զայսոսիկ բաղազանէ ընդ միմեանս, եւ օտարացելոցն բնութեամբ եւ պատահմամբ՝ համեմատութիւն առնէ բարոյից. (Լմբ. առակ.։)
Մի ներգործութիւն յերեսեան (անձինս) եզապէս բաղազանի. (Քեր. քերթ.։)
Աստուած ի մարմնի բաղազանեալ կերպիւ ծառայի. (Զքր. կթ.։)
Այս իր՝ է՛ կամ չէ՛, հակասութեամբ բաղազանին, եւ հակադրութեամբ ստորոգին. (Ոսկիփոր.։)
consonant;
unanimous.
σύμφωνος, συνηχῶν consonans որ եւ ասի Ձայնակից. Ձայնորդ. Շարաձայն. Բարբառակից. Տառ կամ գիր հարկաւ կցելի ընդ ձայնաւոր տառից, զի եւ ինքեան մարթասցի տալ զիւր հնչումն, զի ըստ ինքեան կա՛մ է բոլորովին անձայն. զոր օրինակ բ, գ, դ եւ այլն. եւ կամ կիսաձայն, զ, չ, ս եւ այլն.
Այլքն ամենայն (արտաքոյ ձայնաւոր տառից) բաղաձայնք են, բ գ դ զ թ եւ այլն։ Յորժամ յերկուս բաղաձայնս յանգսցի, ո՛րկէն, աղց. (Թր. քեր.։)
Զանբանականն ի բաղաձայնս թողլով զգիր՝ որբասցուք զհօրն զվտանգ. իմա՛ զանձայն տառդ մ (մարդ), կամ բ (բանական). կամ այլ ինչ այսպիսի։
bath-keep-er, bather;
bath-woman.
Եկեալ առ բաղանապետ մի՝ տայր զինքն ի մշակութիւն նմա. (Ճ. ՟Ա.։)
to assemble, to compound.
Քոյդ ճոխութիւն, զոր յաստիսս բաղարկեալ ունիս. (Նանայ. յռջբ։)
the feast of unleavened bread.
Իբր Բաղարջակերութիւն. ժամանակ ուտելոյ հրէից զբաղարջ. տօն բաղարջոց. ըստ յն. բաղարջք.
bladder.
Խոյլս ունին իբրեւ զզբաղաբուշտ մեծ. (Մարթին.։)
pretext, colour, cloak;
calumny, false accusation;
cf. Բաղայք.
Ի ծննդենէն մինչեւ ի կատարած առանց բաղբաղայից։ Բաղբաղայս պատճառելով՝ զսահմանեալ ժամանակաւն անցանեն։ Զամենեսին ոչ է հաստատուն բաղբաղայիւք հարկանել։ Բանականապէ՞ս բաղբաղայս ի վերայ դնէ, եթէ անբանաբար։ Գեղեցիկ բաղբաղայս ի վերայ դնէ. (Փիլ. քհ. ՟Է. ՟Ժ՟Է. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)
to pretend, to conceal under a pretext;
to calumniate;
to accuse, to impeach.
αἱτιάομαι causor, criminor, σκήπτω fingo, praetexo Կցկցել. կարկատել. ստութեամբ յօգնել բաղայս, այսինքն պատճառանս վասն իւր, կամ մեղադրանս ի վերայ այլոց. պատճառել. մեղադրել. ստգտանել.
Յորժամ մեղիցէ, բաղբաղէ եւ բարուրս դնէ զաստուածութիւնն, զիւր խոտորումն յեղմանն դնելով Աստուծոյ։ Մի՛ զհարկ բաղբաղեր, այլ զքո զբարսդ։ Պարսաւասէր մասն ունելով՝ պատճառեն եւ բաղբաղեն զանպատճառն եւ զանբաղբաղայն. (Փիլ. Ստէպ։)
Զայս ինչ եւ զայն բաղբաղես, եւ պատճառես զպատճառս մեղաց։ Մի՛ ինչ բաղբաղեսցես, մի՛ ինչ արուեստաւորեսցես հակառակ քո փրկութեանդ։ Ածաբ. (մկրտ.։)
Ոչ զաղքատութիւն ունի բաղբաղել. (Պիտ.։)
Բաղբաղեն ի խորհուրդս իւրեանց, կարկատեն զրաբանութեամբ. (Մագ. ՟Լ՟Թ. (որ եւ ի ՟Բ. ՟Դ. վարէ իբր պատրուակել կամ թաքուցանել պատճառանօք)։)
Մի՛ բաղբաղեսցէ ասել, թէ ի բազմին դադարի յարձակումն բնութեանն. (Իգն.։)
Բառս իմն եւ քնոււթիւն ընդդէմ միմեանց ուսոյց բաղբաղել։ Յամօթ լիցին նոքա, որք արարած բաղբաղեցին (այսինքն յօդեցին) զբանն Աստուծոյ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. առակ.։)
Զամենայն իսկ պատմութիւնս քերթողացն պատճառ կորստեան յիրաւի ոք թէրեւս բաղբաղեսցէլինել այսինքն ամբաստանեսցէ փաստիւք. (Պիտ.։)
cf. Բաջաղանք.
Ըստ հեթանոսական առասպելաբան բաղբանջմանց. (Անան. եկեղ։)
comparative.
Զբաղդատականին եւս փորձ համեմատութեան տեսանել. (Պիտ.։)
Ըստ քերականաց՝ Նշանակ բաղդատութեան յածանցս, կամ Ածանցական մասնիկ յայտարար առաւելութեան ի համեմատութիւնս.
Բաղդատական է, որ հասարակութիւն (յն. համադատութիւն) ունի եզ առ մումանսեր, ո՛րգոն, Դաւիթ արուորագոյն քան զսաւուղ. եւ կամ միոյ առ բազումս այլասերս, որպիսի՛, Դաւիթ արուորագոյն քան զգեթացիսն։ Եւ բաղդատականացն գաղափարք են երկու (ըստ յն. երեք, լտ. մի) գոյն, հիբար, արագագոյն, յամրագոյն. եւ գի՛ն, ո՛րգոն, սաստկագին, ուժգին. (Թր. քեր.։)
Որպէս եւ բաղդատական մակբայք ըստ յն. մակբայք բաղդատութեան.
Մերթ Բաղդատօղ՝ ըստ յն. ոճոյ, որպէս Որոշիչ բաղդատութեամբ. διακριτικός disgregans
Գոյն իմ, աչաց տեսողութեան բաղդատական. (Շ. իմ. եղակ.։)
cf. Համեմատեմ.
συγκρίνω comparo, confero Դատել կշռութեամբ, կշռել ընդ այլում, համեմատել, եւ Նմանեցուցանել իւրք.
Բաղդատեսցէ զմերձակայ իրն առ այլ ինչ մեծ։ Բաղդատել կա՛մ զբարի ընդ բարիս յարարկանելով, եւ կամ զվատթար ընդ վատթարս, եւ կամ զմեծամեծս ընդ փոքունս, եւ կամ զփոքունս ընդ մեծամեծս. (Պիտ.։)
Ու՞մ բաղդատեցից զմեռեալս մտօք։ Յառագաստ փեսայի զկեանս իւր բաղդատեաց. (Երզն. մտթ.։)
ԲԱՂԴԱՏԵԼ. Որպէս ըստ հոմաձայնութեան հին յունին συγκρίνω comisceo, coagmento. Հաւաքել, խռնել, միաւորել.
ivy.
Իբր սիրական համբուրիւք ողջունի զմիմեամբք պատատի, որպէս զձիթենեօքդ բաղեղն. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Բախեմ.
Ուր դրանն բաղխել ոչինչ ազդիցէ։ Իբր ընդ վիմեղէն լերին պնդութեան բաղխեցեալ ցնդին. (Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Լ՟Է։)
deliberative.
ճարտասանականն՝ սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի ի տեսակս. յատենականն, ի բաղխոհականն, ի կացրդականն։ Բաղխոհակնն վասն ապառնոյ ժամանակին ունի զգոյութիւն. վասն զի յորժամ ոք ումեք խորհրդակից գոյ, վասն հանդերձելոյն խորհի. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
conjoined.
Ցանկութիւն ազդոյ յաղթահարիչ բնութեան մարմնոյս, այն զի բաղկակից է նորին։ Զղջումն եւ ամօթն բաղկակից են միմեանց։ Օրէնք հաստատեցին բնաւոր գիտութեամբն բաղկակից եւ յոյժ համեմատ ճշմարիտ օրինացն. (Լմբ. սղ.։)
to coujoin, to be united.
Բաղկակից լինել. կցորդիլ. զուգիլ. զուգընթանալ.
to consist;
to be composed, constructed, constituted.
Յորմէ հետէ միանգամ ի լինելութիւն մարդկայինս բաղկացաւ ազն. (Պիտ.։)
Կամ Ենթակայանալ. հաստատիլ. կայանալ. ի միասին կալ.
Բոլորն ի մասանց բաղկանայ, եւ զբաղկացեալն ի մասանց քակտէ ապականութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բաղկանայ սա ի խորհրդոց բարկութեան։ Տրտմութիւն բաղկանայ ի վրէպ լինելոյ ըղձից մարմնոյ. (Նեղոս.։)
Թեթեւ պարզութիւն հիւթիւ բաղկացեալ. (Նար. կուս.։)
Ընդհանրականապէս զայս առնուլ՝ ոչ բաղկասցի բանն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ընդհանուր սպիտակն ոչ կարէ ի ձեան բաղկանալ։ Իմաստասիրութիւն ոչ եթէ վասն այսորիկ ոչ կարէ բաղկանալ, զի ընդհանուր գիտութիւն է. (Սահմ. ՟Ա։)
Ներհակքն ոչ կարեն համանգամայն ի միում (ենթակայի), եւ ի նոյն ժամանակի բաղկանալ։ (Ապականութիւն) ոչ կարէր ի միասին ընդ գոլոյն բաղկանալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to constitute, to compose.
Որ կայ ի միասին. առընթերակայ. աջակից. ուստի ԲԱՂԿԱՑՈՒ ԼԻՆԵԼ. συμπαρίσταμαι adsto, juvo
Սուրբ հրեշտակք հրաւիրեն զմեզ յաղօթս, եւ բաղկացուք լինին մեզ, ուրախանալով ի նմին եւ աղօթելով. (Նեղոս.։)
Որ զիմանալի աշխարհն բաղկացոյց. (Մովս. քերթ. եկեղ.։)
Սկիզբն առնէ բաղկացուցանել զայս զգալի եւ զնիւթական աշխարհս. (Զքր. կթ.։)
Բաղկացոյց զգոյութիւն շնչոյս հրաշապէս. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Կարգաւորէր յետ աշխարհիս լինելութեան զտեսական կենցաղն բաղկացուցանել. (Փիլ. լին.։)
՟Ա, ՟Բ, ՟Գ, ՟Դ. որոց շարադրութիւնն բաղկացուցանէ զտասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
constituent.
Ոչ ունի բաղկացուցիչ զանազանութիւնս։ Ամենայն սահման ի սեռէ եւ ի բաղկացուցիչ զանազանութեանց լինի. (Անյաղթ պորփ.։)
copulative.
Են ըստ ինքեան պարզք եւ անշարադիրք. իսկ բաղհիւսական եղանակաւ ընդ աստուածութեանն մակագրեալք՝ շարունակք ասին. (Քեր. քերթ.։)
Կամ ներգործութեամբ, կամ մտածութեամբ. արդ կա՛մս այս՝ կամ բաղհիւսական է, կամ տարալուծական։ Եւ եթէ բաղհիւսական է որպէս գոլ, թէ՝ եւ ներգործութեամբ եւ մտածութեամբ, ստէ սահմանդ. (Անյաղթ պորփ.։)
to make an intermixture, to conjoin.
Շարունակաւն բաղհիւսեսցուք քանակաւ. (Քեր. քերթ.։)
cf. Փափաքելի.
Հեշտ եւ բաղձալի թուեսցին բանքս իմ ի լսելիս մեծամեծաց եւ փոքունց. (Եղիշ. ՟Է։)
Բացականացն գոս բաղձալի։ Բաղձալի բերկրութիւն, կամ երանութիւն, աղերս, անուն, վայրք, բնակարան, օթոց, եւ այլն. (Նար.։ Մերթ Բաղձացօղ.)
Գնալ զկնի աղքատութեան, եւ կեալ բաղձալի կարօտանօք. (Փարպ.։)
Սուրբ սիրով, շնոհալից յուսով, եւ բաղձալից գթով առ կամսն Աստուծոյ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Փափաքեմ.
Հուր ոչ յինքնասաստ յօժարմտութենէ՝ բաղձայ բորբոքիլ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ոչ բաւոք է գոլ միայնում, քանզի բաղձայ կերպարանին։ Որ յուսայն, բաղձացեալ է միշտ բարւոյն։ Ոչ իմիք բաղձանալ առաւել քան զզօրութիւնն։ Յորժամ ոչ է ի միջի, բաղձանայցէ հասանել նմա։ Էին տեսման բաղձասցի. (Փիլ.։)
Եթէ բաղձայցէ. (Շ. ամենայն չար.։)
Ամենեցուն զկեալն կամիս, եւ զփրկութիւնն բաղձաս. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
cf. Փափաք.
ἴμερος, ὅρεξις desiderium, cupiditas, appetentia Ուժգին ըղձանք. իղձ. բերումն ըղձից. ձկտումն սրտի առ ցանկալին. սէր. տենչ. յօժարութիւն. կամք. փափաք, կարօտ.
Իմաստասիրութեանն բաղձանօք բախեալք։ Վասն հասարակութեան բաղձանաց (այսինքն սիրոյ հասարակաց). (Փիլ.։)
Զմահուն բաղձանօք հայցեն հանգիստ։ Ի գեղոյն պատրեցաւ բաղձանս։ Ընդունել մեծաւ բաղձանօք։ Մեծափափագ բաղձանաց արժանի։ Ի բաղձանս փափագանաց ձգէ։ Իղձք բաղձանաց։ Ախորժակք բաղձանաց։ Բաղձանք խորակակերութեան, կամ ագահութեան. (Պիտ.։)
Լնուլ զբաղձանս։ Բաղձանօք մաղթել։ Սրտից բարձանօք։ Ի բաղձանաց սրտի, եւ այլն. (Նար.։)
acorus;
yellow water-flag.
Տակ այսինքն արմատ Բաղշ անուն ջրային բուսոյ. պ. վաշխ, վաճ, ոճ. թ. ակիր՝ էկիր օթու. լտ. ագօ՛րուս. իտ. ագօ՛րօ, կլատիօ՛լօ.
Բաղշտակն, որ է վաճն, որ ակիրն. ինքն սպիտակ եւ թեթեւ տակ է, եւ ջրին մէջն կբուսնի. լաւն այն է՝ որ ի լի՛ լինի, եւ անուշահոտ լինի։ Ոճն՝ որ է ակիրն, որ է վաճն, որ հայերէն բաղշտակ ասի. (Բժշկարան.։)
waistcoat;
jacket;
little old cloak;
short cloak.
ἰμάτιον vesticula, pallium Հանդերձիկ. բաճկոնիկ, լաթիկ.
that;
ասացի —, I said that.
թարմատար. Բա. թէ. զի. որ. քի. (այլ ի յն. չիք շաղկապ ինչ).
Ասացեր դու ինձ, բամ թո՛յլ տուր։ Ասացի բամ եւ այլն. (Եփր. ել.։ Եփր. ՟ա. կոր.։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։)
ԲԱՅ չ. Երբեմն թարմատար, որպէս Բա. բամ. թէ. զի. որ. քի.
Երբեմն ի նշանակ հաստատութեան. որպէս Ապաքէն, արդարեւ. իսկ. գոգցես. արդեօք. թերեւս. անշուշտ. ռմկ. պա, պէ. եւ այլն.
Բերոսոս բայ ասէ յառաջնում մատենին։ Եւ գրով բայ ասէ զքաջութիւնսն դրոշմէր։ (Եւս.քր. ՟Ա։)
Գրեաց ... զի բայ թերեւս յանդիմանեսցին, եւ եկեսցեն ի խոնարհութիւն հեզութեան. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Զի մի՛ յոլովագոյն բայ կշռովք բարձցէ զնա։ Ապարասանեալ բայ յաղագս բազմորդութեանն։ Հրաման տայր բայ նմին։ Արդ եթէ կամիք, բայ կարօղ եմ ես զնա ձեզ ցուցանել. (Պիտ.։)
cotton-plant.
guilt;
cf. Բամբասանք.
ԵՒ առին բանբաս (կամ բանբասանս) ի Մովսէս եւ յԱստուած. (Վրդն. թուոց.։)
Եւ ըզտրտունջն ընդ բամբասին, ըզքրթմնջիւն ընդ շոգմոգին. (Յիսուս որդի.։)
Ի սոդոմ պոռնկութեան էր բամբասն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13.)
detraction, slander, defamation.
(ի բամ, բա, կամ բամբ, եւ ասել). καταλαλία, ἁντιλογία , λοιδορία, μέμψις, ψόγος oblocutio, obtrectatio, detractio, delatio, convitium, incusatio, vituperium, reprehensio Մեղադրութիւն, պարսաւ, չարախօսութիւն, տրտնուջ, լուտանք, թշնամանք՝ եթէ ի դէմս ուրուք, եւ եթէ ի բացակայութեան նորա յանդիման այլոց.
Ի բամբասանաց խնայեցէ՛ք զլեզու։ Լուայ ես զբամբասանս բազմաց։ Անուանեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ փորձութիւն, եւ բամբասանս՝ վասն բամբասանաց որդւոցն Իսրայէլի։ Մի՛ չար փոխանակ չարի հատուցանել, կամ բամբասանս ընդ բամբասանաց.եւ այլն։
Առանց յիշատակի բամբասանաց թողուլ. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Բամբասանս ապիրատս յօդէին։ Բանսապիրատս բամբասանաց ի վերայ յօդէին. (Յհ. կթ.։)
Անբանութեան բամբասանօք։ Բամբասանաց քարաձգութեան։ Ստգտանք բիւր բամբասանաց. (Նար.։)
Որ ոչն մեղանչէ, ո՛չ է ընդ բամբասանօք։ Ընդ բամբասանօք է սատանայ. (Նիւս. կամ Անյաղթ ամենայն չար.։)
that loves slander.
Ոչ բամբասասէր մտօք, այլ ճշմարտութեամբ զելս իրացն ասելով. (Եղիշ. ՟Բ։)
to detract, to slander, to speak ill of, to calumniate, to defame, to backbite.
καταλαλέω, καταλογέω, λοιδορέω , μέμφομαι, ψογέω, διαγογγύζω obloquor, attracto, maledico, convito, probro afficio, quaeror եւ այլն. Չարիս խօսել զայլմէ. ընդ վայր հարկանել, պարսաւել, ամբաստանել. տրտնջել. քրթմնջել. մեղ դնել. լուտալ. թշնամանել. դիմախօսել.
Բամբասեցին Մարիամ եւ Ահարոն զՄովսես։ Զի՞ բամբասէք զիս։ Զոր բանսարկուքն բամբասէին։ Որ բամբասէ զհայր կամ զմայր։ Բամբասել զճանապարհն առաջի բազմութեան։ Որ բամբասեալ, եւ ոչ փոխարէն բամբասէր. եւ այլն։ Կամ Առաքեաց լրտեսել զերկիրն, եւ եկեալ բամբասեցին զնմանէ առ ժողովրդեանն. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 36։)
Չունիմք իշխանութիւն բամբասել զիշխանս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ստիպիս ի սիրոյ, եւ ոչ բամբասիս։ Ոչ բամբասիս ի շնորհաց։ Յիրաւի բամբասելոցս։ Բամբասեցեալս ընդ բեթսայիդայ։ Իբրեւ զսուրբ բամբասողաց։ Ոչնչից հոլով, բամբասելի բերք. (Նար.։)
Զսնափառութեանն ախտ բամբասէ. (Երզն. մտթ.։)
castanets, snappers
Ազգ նուագարանի (թերեւս որպէս թամպուռ, կամ սանդուռ. կամ Ծնծղայ մեծ, եւ փոքր, որպէս զիլ, չալփառա եւ այլն) cf. ԲԱՆԳԻՌՆ.
Ի նուագս բամբռան։ Որք բամբռամբն երգէին. (Խոր. ՟Ա. 5. 23.) (լտ. թրգ. cymbalum, որ է ըստ յն. κύμβαλον )
Բարացուցական՝ բամբռան բառացի բարառնութեանց. (Նար. ՟Զ՟Բ։)