penality.
Իբր Պատժապարտութիւն. արժանաւորն գոլ պատժոյ.
Իմովս պատժականութեան գոչմամբ հեծութեանս եւ ա՜յլ կրկնեցից. (Նար. ՟Ի։)
culpability;
condemnation.
Պատժապարտն գոլ. յանցաւորութիւն. դատապարտութիւն.
Նախ հատցէ ոք զպարտս պատժապարտութեան իւրայոցն ընդ վայրաբոյս սովորութեանց. (Ագաթ.։)
Ըստ պատշաճի մերոց պատժապարտութեանցն եւ վնասուցն. (Նանայ.։)
Կասկածաւոր պատժապարտութեամբ վերակնարկելով քեզ բարերարի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Յանզրաւական եւ յանսպառ պատժապարտութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
Ոչ է առանց պատժապարտութեան։ Բիւրապատիկ պատժապարտութեան է արժանաւոր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
punishment.
Անպարտական էր նա մահուդ պատժողութեան. (Լմբ. տաղ յար. 4)
convenience, suitableness, decency.
ἀρμονία harmonia, consensio ἑφαρμογή connexio, congruentia. Յարմարութիւն. յանկաւորութիւն. յօդակապութիւն. շարայարութիւն. կապակցութիւն.
Անշփոթ սէրք եւ պատկանաւորութիւնք ամենայնի՝ անլոյծ շարունակութիւնք էիցս։ Անլոյծ պատկանաւորութեան եւ կարգի ամենայնի պատճառ. (Դիոն. ածայ.։)
Որպէս մասանց (մարմնոյ) ի միասին պատկանաւորութիւնք. (Սկեւռ. յար.։)
Գեղեցկայարմար պատկանաւորութեամբ ուղղեցաք զանձնական առաքինութիւնսն. (Մաշկ.։)
cf. Պատկանաւորութիւն.
ՊԱՏԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՊԱՏԿԱՆՈՒՄՆ. ἑφάρμοσις, ἑφαρμογή convenientia, commissura. Պատկանաւորութիւն, եւ Պատկանիլն.
Արդ զի եղիցի պատկանութիւն, այսինքն ըմբոն եւ կարող հասումն, պարտ է գիտելումն ոչ շարժիլ. (Սահմ. ՟Ա։)
Ընդ նմին պատկանութեամբ գեղազարդեցին (այսինքն զայլ մասունս սրբոց խաչափայտին). (Նար. խչ.։)
Եթէ ի բացատրութեանն պատկանութիւն ոք նայեսցի. (Սկեւռ. լմբ.։)
Յաղագս ամենայն անդամոցն (ի գլուխն) պատկանութեանն. (Տօնակ.։)
bashfulness, coyness, sheepishness, confusion, shyness.
cf. Պատկառանք.
Պատկառութիւն եւ ամօթ բերեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 6։)
Մինչդեռ պատկառութիւն իբրեւ սանձք ի բերան կայցեն։ Կայ եւ կայ պատկառութիւն ինչ տնկեալ յոգիսն, եւ ակնածութիւն մէտ ի բարիսն. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 33։)
iconology.
painting;
sculpture.
Առաւելութիւն սիրոյ պատկերագործութեանն. (Սարկ. պատկ.։)
Ամենայն ինչ ընդ գործովք արուեստին անկաւ (ի կռել զկուռս) բայց միայն գայլախազն (ազատ) մնաց ի պատկերագործութենէ. (Մեկն. ղկ.։)
Զմարմնոյ ծանրութիւն հոգիացուցեալ՝ զարարչականն ճշմարտեն պատկերագործութեանն նմանութիւն. (Երզն. քեր.։)
Կամ Պատկեր եւ նմանութիւն ի վեր երեւեալ. εἱδολοποιΐα.
Այն որ ի հայելւոջն է պատկերագործութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
portrait-painting;
description, painting;
iconography.
Աննմանս միմեանց համարեսցի զսրբոցն իմացութեանց յասացելոցն պատկերագրութեանց։ Զաստուածայնոյ իւղոյ ունելով վերաշարժականսն զօրութիւնս ըստ նշանակականի պատկերագրութեանն. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
Տեսարան, յորում յիշատակէր քաջացն անմոռանալի քաջութիւնք՝ ի բազմութենէ պատկերագրութեանցն ցուցելոց. (Պիտ.։)
Ի բազմաստուած մոլորութեան պատկերագրութեանն պղծեցին զամենայն նիւթ. (Տօնակ.։)
spectral analysis.
conformity, resemblance likeness.
Պատկերակիցն գոլ. կերպարանկցութիւն.
Չեն նման երեսք երեսաց ... ունելով ի պատկերակցութիւնն՝ զորակութեան սեռին օտարութիւն, ի խաղաղութեան եմք. (Լմբ. առակ.։)
Ընդէ՞ր երեսացն ասէ փրկիչ (Դաւիթ), եւ ոչ զայլ մարմինն ակնարկէ. ասա՜ զպատկերակցութիւն ասէ, զի պատկերակցութեամբն պատուեաց Աստուած զմարդն. (Ոսկիփոր.։)
painting.
iconomachy, iconoclasty, war against images.
εἱκονομαχία imaginum oppugnatio, iconoclastia. Մոլորութիւն եւ գործ պատկերամարտից.
Ի պատկերամարտութենէ (ելին) ի խաչամարտութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Աղանդդ այդ յետ առաքելոցն երեւեցաւ, եւ պատկերամարտութիւնդ նախ ի հոռոմս. (Կաղանկտ.։)
iconolatria;
idolatry.
Կռապաշտութիւն.
Սկիզբն պատկերապաշտութեան եղեւ Բէլ (Նեբրովթ). (Արծր. ՟Ա. 2։)
(Հայկ) խրախուսեալ յԱստուած՝ սատակեաց զնոյն ինքն զկենդանին զառաջնորդն պատկերապաշտութեան (զբէղ). (Վրդն. լուս.։)
redoubling.
Կրկնութիւն. յաւելուած. վերագրութիւն.
Շարագրի միակն պատկութեամբ, եւ անշարագրելի է ինքնութեամբ. (Ոսկիփոր.։ 17)
etiology, reasoning.
Զի յայտնի լիցին ... ասեն ոմանք՝ եթէ այդ ոչ է պատճառաբանութիւն։ Զի գիրն լցցի, եւ այլն. Առանձին է այս օրինակ գրոց, իբրեւ զպատճառաբանութիւն դնելով զպատահմունս, որ յարտաքս ելմանէն (այսինքն յելից իրացն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10. եւ 35։)
pretext, excuse, plea.
Առանց նորա ամենայն խորհեալքն ի նոցանէ եւ պատճառադրութիւնք եւ արարուածք՝ թերիք եւ անկատարք։ Յիշելով երանելոյ խուժկին զպատճառադրութիւնսն վարդապետին հեթանոսաց Պօղոսի. (Փարպ.։)
Առանց յապաղելոյ եւ պատճառադրութեան հասանիցիք ի սահմանեալ ժամադրութիւնն. (Շ. թղթ.։)
causality.
narration, history, historical account.
Պատմութիւն. ճառ.
Պատմաբանութեամբ ըղձական ճառիւք կրիցն սարսափելեաց. (Նար. ՟Ղ. որպէս եւ Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
Առաջի Աստուծոյ՝ մահուն նորա յիշատակ եւ պատմաբանութիւն. (Լմբ. պտրգ.։ 1)
historiography, history.
ἰστοριογραφία, ἰστορία historia. Գրութիւն պատմութեանց, պատմագրելն. եւ Պատմութիւն գրեալ.
Հի՞մ եւ զգործեցեալսն ի Քրիստոսէ պատմագրութեամբ մեզ ետուն աւետարանագիր սուրբ հարքն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Բազումս ի ձեռն սակաւուց պատմէ պատմագրութիւնն, Նիւս. (կազմ.։)
history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.
ἰστορία historia διήγησις, διήγημα narratio, enarratio. Բան պատմեալ՝ բերանով կամ գրով. ազդումն լրոյ. զրոյցք. ճառ. թարիխ, նագլ.
Գրեալ է ի գիրս պատմութեանց թագաւորաց Իսրայէլի։ Լուաւ Գեդէոն զպատմութիւն երազոյն, եւ զմեկնութիւն նորա։ Տաց զսա յառակ եւ ի պատմութիւն յամենայն ազգս։ Որդի՜ մարդոյ, պատմեա՜ պատմութիւն, եւ խօսեա՜ց առակ առ տունդ Իսրայէլի։ Վերստին կարգել զպատմութիւնն վասն իրացն հաստատելոց ի մեզ.եւ այլն։
Ոչ է պատմութիւն ճշմարիտ՝ առանց ժամանակագրութեան. (Խոր. ՟Բ. 79։)
ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ. ἑξήγησις, ἁξίωσις explicatio, declaratio. Մեկնութիւն. բացատրութիւն. (ըստ յն. ոճոյ). թաֆսիլ.
Արդ ոչ կամիս դու իմանալ այդպէս, գոյ եւ այլ պատմութիւն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Պատասխանի, թէ վասն է՞ր ասես զիս բարի. եւ պատմութիւն բանին։ Յանդիմանութիւն անուսումնութեան է ասացեալդ, եւ ո՜չ աստուածաբանութեան պատմութիւն։ Ըստ պատմութեան յեղանակի (այսինքն բացատրական եղանակաւ)։ Պատմութիւն ուղիղ հաւատոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զիւր ցաւսն ի պատմութիւն արկանէ. (Իսիւք.։)
suitableness, congruity, conformity;
decorum, decency;
relation, analogy, proportion, symmetry.
τὸ εὕχαρι . որպէս Վայելչութիւն. բարեյարմարութիւն. գեղեցկութիւն.
Բազմութիւն պատրեալ վասն պատշաճողութեան գործոյն. (Իմ. ՟Ծ՟Դ. 20։)
Առնէ նաւակատիս՝ աստուածային գոգցես պատշաճողութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Կամ պատշաճութիւն. դիպողութիւն յարմարութիւն.
Ըստ ժամանակին պատշաճողութեանն. (Նանայ.։)
Այլաբանեսցուք պատեհ պատշաճողութեամբ. (Նար. խչ.։)
cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.
ἑπιτηδείοτης, ἀρμός aptitudo, opportunitas, commoditas. Յարմարութիւն. աջողութիւն. արժանիք. դեպք. հանգամանք.
Մի ոք բռնազբօսութիւն կարծիցէ, այլ ճշմարիտ պատշաճութիւն։ Ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել. (Սեբեր. ՟Գ։ Նիւս. երգ.։)
Յուրաքանչիւր տեղիս ըստ պատշատութեան վերակոչին անուանքն. (Նանայ.։)
Ըստ պատշատութեան եւ վայելչաբար կարգաց տնօրէնութեան. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զգետնեաց գիւրաւ (քրիստոս զսատանայ) ըստ իւրում պատշաճութեան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Ուսուցանել մարդկան զձեւս քաղաքաց. զմեհենաց պատշաճութիւնս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իբրեւ ծուխ իմն ի պատշաճութիւն որմոյ մուծեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Ոչ միայն զնիւթսն ած ի մեջ, այլ եւ զկերպարանսն եւ զպատշաճութիւնն. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
Կամ որպէս վայելչութիւն. բարեձեւութիւն. համեստութիւն. εὑσχημοσύνη honestas.
Նոքա վասն մարդկեղէն պատշաճութեան ազգի ազգի հնարս հնարէին. եւ դուք վասն երկնից չցուցանիցէ՞ք ինչ այնպիսի փոյթ յանձին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Վասն պատշաճութեամբ առ իւրաքանչիւր ոք մերձենալոյ. (Նախ. ՟ա. տիմ.։)
abbreviation.
respect, honour, reverence.
Պատուադիրն լինել. մեծարանք. տե՛ս եւ պատուասիրութիւն.
Եկն առ նա մեծաշուք պատուադրութեամբ։ Ըստ անցնիւր գահու մեծարեալ պատուադրութեամբ. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Մադկան դարուց առաջնոց զէին անկղիտացեալ արդարապէս պատուադրութիւն. (Սարկ. հանգ.։)
high value, elevated price;
excellence, pre-eminence, rarity;
nobleness.
τιμιότης honorabilitas, pretiositas. Պատուականն գոլ. լաւութիւն պիտուականութիւն, աղեկութիւն.
Ամենեքեան մեծանայաք՝ որք ունէաք զնաւս ի ծովս, վասն պատուականութեան քոյ. (Յայտ. ՟Ծ՟Ը. 19։)
Ոչ միայն զարքունեօքն ձերովք անցանէ պատուականութեամբ, այլ եւ զերկնից լուսաւորօքդ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոչ երկինք եւ ոչ երկիր, եւ որ ի նոսա պատուականութիւնք իցեն. (Փարպ.։)
ՊԱՏՈՒԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. εὑγένεια nobilitas, excellentia. որպէս Ազնուականութիւն.
Յաղագս պատուականութեան մարդկանն ... զի համազգիք քաջին են. (Խոր. ՟Բ. 26։)
ՊԱՏՈՒԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ՝ յաչս անձին. Ամբարհաւաճութիւն. ճոխութիւն. իբր opulentia եւ auctoritas.
Պատուականութեամբ եւ գոռոզութեամբ խոնարհել ջանայ (զայլս)։ Որ պատուականութեամբն է՝ բարկութեամբ եւ շփոթիւ լինի. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Զ։)
parity of rank;
participation in the same honour or glory.
Յաղագս ի միասին պատուակցութեանն եւ համագոյութեան միածնին։ Խոնարհեցար ի պատուակցութենէ հօր՝ լինել ի կերպարանս ծառայի. (Ածաբ. խչ.։ Սարկ. աղ.։)
Սեղանքն պատուակցութեան զառաւելութիւն ցուցանէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
Աթոռովն զառաւել ճոխութիւնն եւ զպատուակցութիւնն գուշակէ։ (Երզն. մտթ.։)
Հռոմն առաջին՝ այսպէս պատուէ զժողովն չորրորդ (զոյգ ընդ երիցն առաջնոց). սապէս պատուակցութեամբ ընդունի եւ մեց աթոռն աղեքսանդրի, եւ այլն. (Փոտ. առ աշոտ.։)
Ի պատուակցութիւն Յիսուսի ի վեր ելանել. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
immoderate desire of honour or glory, ambition, vain-glory, point of honour;
generosity, liberality;
obligingness.
φιλοτιμία, φιλοτίμημα, φιλοτιμόν honoris studium, ambitio, conatus. Պատուասէրն լինել. փառասիրութիւն. փոյթ փառաց. եւ պատույ անձին.
(ընդդէմ դնել) պատուասիրութեան զնուաստուին. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Որ լինեն ի ձեռն պատուասիրութեան, այսինքն սնափառութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
Գերագոյն էր (մովսէս) քան զամենայն պատուասիրութեան եւ իշխանսիրութիւն. (Դիոն. թղթ.։)
Ոմն ի պատուասիրութենէ. (յափշտակեալ՝ անկաւ, Փիլ. լիւս.։)
Բբազումք առ ի յաղթութեան պատուասիրութիւն՝ եւ զմարմինս անտես առնեն. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
ՊԱՏՈՒԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. φιλοτιμία եւ այլն. munificentia, liberalitas. Փոյթ պատուելոյ զայլս. մարդասիրութիւն. մեծարանք. պատիւ. հանդէս.
Այնքան ամենապատկառ պատուասիրութեամբք իսրայէլ տօներ. (Նար. խչ.։)
Առաքէ ի խիդիր ինձ զոմն ... բազմահարկի պատուասիրութեամբ։ Մեծարեալ ի նոցունց բազում պատուասիրութեամբ։ Յհ. (կթ.։ Կիր. պտմ.։)
Գալովն՝ այնպիսի պատուասիրութիւն երեւեցուցանէր (քրիստոս). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
dignity, nobility;
honour, respect.
պատուաւորն գոլ. իշխանութիւն. մեծութիւն.
ի վերայ այսպիսի ժպրհութեան գրոյ, զոր մատուցեր իմու պատուաւորութեանս. (Ճ. ՟Գ.։)
Կամ պատուասիրութիւն. պատիւ.
զինուորն առաքի ի թագաւորէն ի գովութիւն եւ ի պատուաւորութիւն բարեաց եւ առաքինեաց. (Ճ. ՟Ժ.։)
deputation.
Առաքեալքն փողք են պատուիրակութեան. (Ագաթ.։ 15)
transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.
παράβασις praevaricatio, transgressio. որ եւ ՊԱՏՈՒԻՐԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Զանցումն զպատուիրանաւ. յանցաւորութիւն ընդդէմ պատուիրանի. հրամանը անցնիլը՝ կոտրելը.
Ի պատուիրանազանցութեան գտեալ առաջինն ի մարդկանէ։ Զնախաստեղծին պատուիրանազանցութիւն՝ պտղոյն ճաշակման։ Յորմէ վրիպեցաւ բնութիւնս պատուիրանազանցութեամբն։ Կթեաց զփայտն մահու, եւ զպտուղ պատուիրանազանցութեանն. (Խոր. ՟Ա. 3։ Ժմ.։ Խոսր.։ Իսիւք.։)
Ոչ եւս վասն շաբաթուն պատուիրանազանցութեան հոգ տանէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
cf. Պատուիրանազանցութիւն.
cf. Պատուիրանազանցութիւն.
որ գողանայ ոք զոսկի, նոյն գողութիւն է եւ պատուիրանահատութիւն՝ եւ որ զկապարն գողանայ։ Զվրէժ պատուիրանահատութեան պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ. եւ ցանկ։)
observance, fulfillment of a commandment or order.
պահումն կամ պահպանութիւն պատուիրանաց.
Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւն՝ լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Ի լռելն պատուիրանապահութեանն՝ լռէր եւ աստուածագործ հրաշքն. (Մամբր.։)
Սէրն Աստուծոյ՝ պատուիրանապահութեամբն ճանաչի. (Խոսր.։)
Այ պատուիրանապահութեամբն զնախանձելի զաստուածատուր իմաստութիւն պահեալ. (Ագաթ.։)
Հաստատուն կալ եւ մնալ ... ի պատուիրանապահութեան քո. (Ժմ.։)
transgression, breaking or violating the law.
որպէս Պատուիրանազանցութիւն. (ի ձայնէս աւանդ, իբր աւելազանցութիւն. կամ ի Վանգելոյ).
Իսկ յոյժամ ի պատուիրանաւանդութիւն գործեցին անդամ մի, անկան յիշխանութէնն՝ զոր առաւել յառաջն ունէին. (Բուզ. ՟Դ. 5։ 13)
cf. Պատսպարան.
պաշտպանութիւն. ամրութիւն.
Ոչ դիմաց ետու զգուշութիւն, եւ ոչ թիկանց պատսպարութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Աղկիմոս որ չէր յազգէ քահանայապետութեանն՝ ի շուրջանակի պատսպարութենէ յաջորդէր զքահանայապետութիւն. իմա. օգնութիւն գտեալ աստի եւ անտի. ըստ յն. περιδρομή , շրջնթացութիւն. ասդին անդին ինկնալով։
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
ἐτοιμασία, παρασκευή (որ եւ ուրբաթ) κατασκευή, ἁποσκευή praeparatio. promptitudo παράθεσις appositio ὐπόστασις subsistentia σκεῖος vas, apparatus եւ այլն. Պատրաստ գոլն. յօժարութիւն.
Ի պատրաստութիւն սրտից նոցա հայեցաւ ունկն քո. Զի այսպէս է պատրաստութիւն։ Յարիցէ ի ծաղկէ արմատոյ նորա ի վերայ պատրաստութեան իւրոյ։ Փող հարկանէր, պատրաստութիւն լինէր, ճակատ յարդարէր։ Ի կատարումն ածել զպատրաստութիւն տան քոյ։ Լսելի եղեւ պատրաստութիւն նորա մինչեւ ի հեռաստան. (Եւն։)
Գերեցին զպատրաստութիւն նոցա, ուղտս հինգ հարիւր, Եւն։ Պատրաստութիւն խաչանց եւ արջառոց բազում։ Զամենայն Պատրաստութիւն իւր առցէ ընդ իւր։ Եւ նկարեսցես զտունդ եւ զպատրաստութիւնդ իւր, Եւն։
Խոստովան եղէց քեզ ի պատրաստութիւն սաղմոսաց. իմա՛, ի գործիս ՛նուագարանս սաղմոսաց։
ՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹԻՒՆ. որպէս Զգուշութիւն. Բարձեալ աշտեայս հանապազակիրս ի պատրաստութիւն գազանացն՝ որ ի մայրիսն արջանան. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Զայն արարին առ ի պատրաստութիւն անձրեւի. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Ը.։)
Եւ կացին քահանայքն ի մեջ յորդանու պատրաստութեամբ։ Եկեալ է ի մեջ յորդանանու պատրաստութեամբ։ Եկեալ է սաւուղ պատրաստութեամբ ի կէիլա. (Յես. ՟Գ. 17։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 4։)
Ի կռիւն ընդէ՞ր ոչ եկիք պատրաստութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կամ որպէս զգուշութեամբ.
Գնա՛ ի կուզերն, եւ պատրաստութեամբ բռնէ՛ երկու մատամբդ պտուղ մի. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ՟Ե։ 2)
patriarchate, patriarchship, patriarchy.
πατριαρχία patriarchatus. պատրիարգն գոլ, եւ իշխանութիւն պատրիարի. հայրապետութիւն.
նախակարգել ի պատիւ պատրիարգութեան։ Զիւրեանցն եւս աթոռ Հաստատէին ի պատիւ պատրեարգութեան. (Յհ. կթ.։)
Ի պատրեարգութեան հովանու մարդկանունոյ. (Վրդն. պտմ.։)
patriciate.
Իշխանութիւն պատրկաց.
Տայր նման իշխանութիւն պատրկութեան ի վերայ աշխարհիս հայոց։ Հաստատեցաւ իշխանութիւն պատրկութեանն աշոտի. (Ղեւոնդ.։)
Յանճառ եւ երանաւէտ կեանս տարեալ ի խոնարհագոյն աշտիճանէ անթիպատ պատրկութեան՝ թագաւորեցոյց. (Մագ. ՟Կ՟Ե։)
Տուեալ զհիպատաւորութեան պատիւն, այսինքն ապուհիւպատ պատրկութեան. (Ասող. ՟Բ. 6։)
fallacy, fraud, imposture, lie.
Ի Մէնջ վրիպանուն պատրողաբանութեամբ զանխլանալ կարծեն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
deceit, cheat, imposition, fraud, trick.
Պատրանք. խաբէութիւն.
Անպիտան եւ վատտոհմակ մարդկան պատրողութիւնն ի մէջ անցեալ յարգի. (Փարպ.։)
turn, revolution, period.
cf. Շրջագայութիւն.
Մի ըստ որոշեցեալ եւ ըստ սահմանեալս ժամանակաց պարագայութիւնս կարծեսցես զաստուածութիւն առնել ինչ։ Ամենեցուն կատարելոց ըստ այնմ ժամանակաց եւ ամտնակաց որոշելով պարագայութեամբք։ Քսանեւ հինգերեակք ըստ լուսնոյ պարագայութիւնք են. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Ի չորեքտասներորդում աւուր ըստ լուսնի պարագայութեանն. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
Վերշարժիլ ըստ պատահմանցն պարագայութեան ի պաշտօն աստուածայնոյ փառացն. (Յհ. կթ.։)
Դու գոլով իսկ արհեստականագոյն քան զդեդաղոս՝ շրջանակի պարագյութիւն տալով սոցա. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Յազնիւն ե բարի անդադար պարագայութեմբՄ. (իմա՛ դառնալով. յն. շրջապարել.)
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
περιγραφή circumscriptio. Պարփակումն. բովանդակութիւն. սահման.
Ի վերայ բերէ զյորժամ եղեւն, զերբն ըստ պարագրութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
Ի տեղւոջն իմացեալն ոչ է արտաքոյ պարագրութեան։ Ոչ տեղեօք եւ պարագրութեամբք զաստուածային եւ զգերազարդն բերէ բնութիւն։ Տեղական իմն պարագրութեամբ բարգձաձել զանմարմին բնութիւնն. (Պրպմ. ՟Ի՟Է. եւ լ։ Նիւս. կազմ. ՟Ծ՟Գ։)
Եւ Ստորագրութիւն.
Զարծուին պարագրէ՝ հետեւակ չորքոտանի ... որ լինի ընդ ձեռն պարագրութեանն՝ արջառ ճշմարտութեամբ, եւ ոչ արծուի. (Խոսրովիկ.։)
Անբաւելւոյն բովանդակութիւն, եւ պարագրութիւն անպարագրականի էութեան. (Սարկ. աղ. առ կոյսն.։)
Աւաղ ծաղկատեսակ հաստատուն պարագրութեան, որ յաղագս իմ վրիպագործէրն, եւ զփշոցն վերածեաց աղէտս. իմա՛ զոլորտս երկրի։
merry dance.
Խնդութիւնցնծալից պարուք.
Այսօր ցնծան գեղազանակ պարախնդութեամբ երկնայինք եւ երկրայինք. (Թէոդոր. կուս.։)
ballet-company;
chorus;
association, fellowship.
Պարակիցն լինել. դասակցութիւն.
Ընդ հրեշտակսն պարակցութիւն. (Նար. ՟Ի՟Դ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ղ։)
immersed or sunk up to the neck.
Թաղեալ, կամ թաղելով մինչեւ ցպաանոց. որպէս դնի ի յն.
Հոգին նորա իբրեւ զջուր ձորակիր պարանոցաթաղ յորդեսցէ. (Ես. ՟Լ. 28։)
inactivity, idleness, disoccupation;
occupation, application, exercise, study;
leisure, opportunity, ease.
σχολή otium ἡρεμία tranquillitas εὑκαιρία opportunitas. Ժամ պարապոյ. անզբաղութիւն. հանդարտութիւն. պարապ գտնուիլը, բան չունենալը.
Թերեւս իսկ ըստ պարապութեան արժանի պատմութիւնն հանդիպիցի (Պղատ.տիմ.։)
Կամէի, եթէ էր ձեր պարապութիւն ամենեցունցդ, բերել ի մեջ ձեր զգիրս միոյ փիլիսոփայի։ Զժամանակն խնդրեա՛ եւ զպարապութիւն եւ զտեղի։ ՈՒնել զհանդարտութիւն յաղօթսն, եւ կազմել անձանց բազում պարապություն։ Մի մատն լիցուք մեզ պարապութեան անցաւոր կենցաղոյս. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. մտթ. եւ այլն։)
Զամենայն պարապութեան աւուրս՝ եօթներորդ (կամ շաբաթ) կոշէ. (Բրսղ. մրկ.։)
Ոչ ունիմ այսօր պարապութիւն՝ գալ ընդ քեզ. (Ոսկիփոր.։)
ՊԱՐԱՊՈՒԹԻՒՆ. ἁσχολία occupatio ἑπιμονή, προεδρία, διατριβή mora, assiduitas. Պարապելն ի գործս. հանապազորդութիւն. դեգերանք.
Պարապութիւն նորա՝ նորոգել զանազանութիւն (քանդակաց). (Սիր. ՟Լ՟Ը. 28։)
Բազում աղօթից պետք լինիցին, բազում ժուժկալութեան, բազում պարապութեան, զի կարիսցեմք հասանել խոստացելոց բարութեանցն։ Ի սակաւ ժամու մեծամեծ չարիս գործէ բարկութիւնն. չկարոտանայ բազում պարապութեան. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Սակաւ ինչ ժամանակ տացի ... զի այսպէս ըստ պարապութեան փորձեսցէ զանձն իւր ի լաւագոյնսն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
comprehension, containing, embracing;
syllepsis;
party, assembly;
— առաքինութեանց, the union of all the virtues.
Ո՛ մահ (ղազարու), ուրախութեան մատակարար, խնդութեան պարառու. (Ճ. ՟Գ.։)
περίληψις, σύλληψις comprehensop, complexio, -xus. Բովանդակութիւն. պարագրելն. պարունակումն. ծայրալիր լրումն.
Սիրողք զեկուցման բոլոր պարառութեան բարւոյ. (Պիտ.։)
Կենարարն զմշտնջենաւոր կենդանութիւն նշնակէ, եւ երանեալն՝ զամենայն բարեաց պարառութիւն, որ յատուկ է Աստուծոյ. (Խոսր.։)
Ամենայն բոլոր բարեացն պարառութեամբ պատարուն. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Երանութիւնն պարառութիւն է ամենայն բարեաց. (Շ. մտթ.։ եւ Սարգ. ստէպ։)
Ըստ շրջագայութեան ճախարակեալ փայտի ... այստէս եւ ինձ իմասցին տօնք տարեկանք՝ պարառութիւնք տարւոյ։ Պսակըս քաղցրութեան՝ ամիս (այսինքն տարւոյս) եկեալ պարառութեան. (Մագ. ՟Թ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
ՊԱՐԱՌՈՒԹԻՒՆ. Պարաւորութիւն. համախումբ պարակցութիւն.
Փոխանակ քեռն ահարոնի մերն մարիամ եւ կոյս բախեալ զթմբուկն յաղթութեան՝ պարառութեամբ դստերաց եկեղեցւոյ. (Կամրջ.։)
ՊԱՐԱՌՈՒԹԻՒՆ. Բաղառութիւն կամ փաղառութիւն. ի միասին առումն ձայնաւոր եւ բաղաձայն տառից.
Փաղառութիւնն συλλαβή է իսկապէս պարառութիւն σύλληψις ձայնորդաց ձայնաւորաւ, կամ ձայնաւորօք. (Թր. քեր.։)
fat;
corpulence, stoutness;
manure;
sap;
oiliness;
produce, abundance, riches.
λίπασμα, πιότης, τὸ πίον pinguedo πάχος crassitudo στέαρ adeps. Պարարտ գոլն. եւ իրք պարարտք. գիրութիւն.
Ի պարարտութէան երկրի։ Դաշտք քո լցցին պարարտութեամբ։ Զպարարտութիւն նոցա ուղղածուծ արասցէ։ Ծերութիւն իմ ի ձեթ պարարտութեան։ Ի ծերութիւն պարարտութեան։ Կերակրեաց զնոսա ի պարարտութէան ցորենոյ։ Պատառեսցի սեղանդ, եւ հեղցի պարարտութիւդ որ ի վերայ դորա։ Երթա՛յք կերա՛յք զպարարտութիւն.եւ այլն։
dancing in company, ballet, ball, chorus;
assembly, company, reunion.
Համախմբութիւն պարու. պար. դաս. տօնախմբութիւն. զհրեշտակացն տեսանել պարաւորութիւրնս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Ի կերակուրս՝ յմըպելիս, ի պարաւորութիւնս եւ ի պայծառ ազդեստութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պ. 1։)
cf. Լուսագնաց.
լուսաշաւիղ ճառագայթաաւէտ սուրբ նշանդ. (Յհ. կթ.։)
Լուսաշաւիղ ճանապարհ առ աստուած հնազանդութիւն. (Յհ. իմ. յիշ. կանոն.)
Զլուշաւիղ թողեալ ճանապարհ՝ հետեւեցան կուրաշաւիղ գնացիւք. (Մագ. ՟Ա. ՟Կ՟Ե։)
Ճոխաբար հետեւեցան լուսաշաւիղ ընդ պողոտայն։ Լուսաշաւիղ յերկինս ելին հողանիւթեայ սուրբ հրեշտակին. (Շար.։)
cf. Լուսազարդ.
Մի՛ այլայլեսցի յինէն դրոշմդ լուսապաճոյճ։ Պսակս լուսապաճոյճս։ Արքայութեանն ժառանգողի նշան լուսապաճոյճ։ Զլուսապաճոյճ գաւիթ տաճարիդ. (Նար. ՟Կ՟Ե. ՟Հ՟Թ. եւ Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Լուսապաճոյճ բանքն տասնութիւք. (Տօնակ.։)
brilliant, bright, luminous, resplendent.
Լուսապայծառ թագիւ պճնելոցն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Նշանակելով զլուսապայծառառ աստուածութեանն բարձրութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Յորում մեկնին միտք բանիցն լուսապայծառ վերլուծութեամբ. (Երզն. մտթ.։)
full of light;
— լուսին, full moon.
Իւղս այս լուսապատար խնկալիր։ Վայելչագեղ լուսապատարն պայծառութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. առաք.։)
that has a luminous crown;
glory, nimbus, halo.
Լուսապըսակ թագիւ պերճական։ Լուսապըսակ մանկանցն երամին. (Գանձ.։)
surrounded with light, splendid, bright, luminous.
որոյ սահմանն կամ բոլոր իսկութիւնն է լուսալից. ընդունարան լուսոյ աստուածութեան. աստուածընկալ.
Յորում աճեցոյց զբոյսն օրհնութեան ի լուսասահման անդաստանին անարատութեան. (Նար. կուս.։)
furnished with divine light;
illustrious, brilliant
Երկնընթաց գիտակք եւ տիրահաստատք. (Նար. առաք.։)
that sheds light, resplendent, shining, radiant.
Զլուսասփիւռ զհաւատս առաքելական ծաղկեցուցանէր. (Յհ. կթ.։)
lucid, very clear.
լուսանիւթ. լուսեղէն. եւ Տարրացեալ լուսով. լուսալիր.
that sees the light (eye);
of brilliant aspect.
Փայլատակմանց ճառագայթիւք լուսատեսօք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
like the light, clear, bright, brilliant;
beautiful.
φωτοειδής luciformis, lucidus. Որ ունիցի զտեսակ՝ զտեսիլ՝ կամ ղնմանութիւն լուսոյ. Լուսատեսիլ. Լուսաձեւ. լուսամպ. լուսի նման.
Լուսատեսակ ճառագայթ, կամ առանձնաւորութիւն սերովբէի, կամ բարեզարդութիւն. (Դիոն.։)
Լուսատեսակ զօրութիւն, կամ ամպ, պատմուճան, զգեստ, առաքինութիւն, խոստովանութիւն, փառք. (ՃՃ.։ Խոր. հռիփս.։ Գանձ.։ Սարգ. ստէպ։)
Պատանեակս լուսատեսակս՝ սպասաւորս ուրախութեան. (Արծր. ՟Ե. 7։)
cf. Լուսատեսակ.
Լինի իմն առ նուրբ եւ լուսատեսիլ զգալի բնոթեան, մոտաւոր բնութեան ընտանութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
Յառաջընթաց փայլումն լուսատեսիլ աստեղն. (Շար.։)
Զարհուրեալ տագնապեցան հովիւքնի լուսատեսիլ հրեշտակին ճառագայթիցն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Լուսատեսիլ շուշան ողջախոհութեան. (Երզն. լուս.։)
Երկաթն երկաթով սրբի ի ժանգէ, եւ լուսատեսիլ վայելէ. (Լմբ. առակ.։)
cf. Լուսատեսակ.
Որ ունի զտիպ եւ զնմանութիւն լուսոյ. լուսակերպ. լուսատեսակ.
that gives light, enlightening;
— լինել, to teach, to enlighten, to illuminate;
— աշտարակ, light-house;
—ք, the stars.
Չիղջ ոչ կարէ համբերել լուսատու ճառագայթից արեգական. (Եփր. համաբ.։)
Բեւեռեաց զլուսատուս ի աստատութեան. այսինքն զլուսաւորս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Եդ զնոսա աստուած ի հաստատութեան երկնից՝ լուսատու լինել յերկիր. (Ծն. ՟Ա. 17։)
Առաքեցան լինել լուսատուք տիեզերաց։ Եղեն լուսատուք տիեզերաց. (Շ. մտթ.։ Շար.։)
window, casement;
baptistery;
—ք, the eyes.
Ընդունարան կամ գործի լուսոյ եւ լուսաւորութեան, որպէս Աչք.
Զանթիւ եւ զանհամար զաչացուսն, զորոց զլուսարանս խաւարեցուցին։ Առաքեաց դահլիճ, որ եկեալ խաւարեցոյց զլուսարանս նոցա։ Խաւարեցուցին զլուսարանս նորա. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Թ։)
Զմուտս լուսարանի պատուհանին անձկութեան նշուղիցն. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
Եւ որպէս φωτιστήριον. baptisterium. Աւազան մկրտութեան (որ կոչի եւ Լուսաւորութիւն). մկրտարան. եւ Եկեղեցի.
Ի սմին աղօթանուէր լուսարան կենաց փրկութեան բարեաց։ Որպէս յիջումն լուսարանի սուրբ աւազանին՝ լուացմամբ մարմնոյ. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
screen, fire-screen;
shade.
ԼՈՒՍԱՐԳԵԼ. (կամ Լուսարգելլի) Արգելիչ լուսոյ կամ լուսաւորաց. անշարժ կացուցիչ յընթացից զարեգակն եւ զլուսին.
cf. Լուսաւորեմ.
Զօր սուրբ կերակրէին հսկելով յերեկոյէ առանց քնոյ լուսացուցանէին յեկեղեցւոջն յաղօթս. (Վրք. հց. ՟Ը. ձ.) (տպ. անցուցանէին)։
clear, bright, brilliant;
luminaries, stars;
apostles, prophets, doctors;
— առնել, cf. Լուսաւորեմ.
Ամպ լուսաւոր։ Լուսաւոր եւ անթառամ է իմաստութիւն. (Մտթ. ՟Ժ՟Է. 5։ Իմ ՟Զ. 13։)
Լուսաւոր պսակք, կամ ականք. կամ պայծառութիւն, վառումն. կամ զգեստ, ճանապարհ, վարդպետութիւն, արդարութիւն, պատուիրան, վարք, միտք, խորհուրդ, բան. (Յճխ.։ Զենոբ.։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ նար։ Մագ. եւ այլն։)
Իմաստութիւն առն լուսաւոր առնէ զերեսս իւր. Լուսաւոր առն է զամենայն մարդ՝ որ գալոց է յաշխարհ։ Լուսաւոր զաչս սրտից։ Լուսաւոր առնէ զտղայս։ Լուսաւոր առնել զամենեսին, թէ զինչ տնտեսութիւն խորհրդոյն։ Որ լուսաւոր առնիցէ զգաղտնիս խաւարի։ Լուսաւոր արար զկեանս եւ զանեղծութիւն ի ձեռն աւտարանին. եւ այլն։
Զմարմնաւոր աչացտեսութիւն լուսաւոր առնէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
կարգեցեր զլուսաւորս ի պէտս։ Լուսաւորքն լբրեւ ճրագունք լուցեալք։ Զերկինս լուսաւորօքդ։ Զլուսաւորսն խաւարեցուցեր. կամ լուսացուցանելով. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Պիտ.։ Շար.։ եւ Խոր.։)
Նմանութեամբ՝ Առաքեալք, մարգարէք, վարդապետք եւ այլն.
Առաքեցեր զսիրելի զմարգարէսն յերկիր, որ եղեն լուսաւորք յերկրի. (Ագաթ.։)
Առաջնորդեցայց ի լուսաւորացն ի տեառնէ կոչեցելոց գալ ի գիտութիւն ճշմարտութեան. (Պիտ.։)
very luminous, most splendid;
—, —ս ad. clearly, evidently, in the clearest manner.
Զի քեզ լուսաւորագոյնընդելուցանիցես պսակ։ Լուսաւորագոյն եւսառաջնորդութիւն զազգի զայլոց գտանել։ Որ քան զճառագայթսն եւ լուսաւորագոյն էր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։ եւ Ոսկ. գով. պօղոսի.։)
Լուսաւորագոյն բարբառ վկայութեան մատուցանեմ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
λευκότατα lucidissime, apertissime. Կարի հստակութեամբ. յայտնագոյնս. բացայայտագոյն.
Լուսաւորագոյն ինձ զկանխագէտ տեսութիւնն զեկուցանէր. (Պիտ.։)
Լուսաւորագոյնս պատմէ, կամ աւանդէ. (Ագաթ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
enlightened-mind;
intelligent.
clearly.
Վերակացու լինել լուսաւորապէս հօտին քրիստոսի. (Ագաթ.։)
աստուածային հրամանք յաղթողականք լուսաւորապէս յայտնութեամբ ազդեալ երեւէին. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
to illuminate, to make light, to render clear, to brighten;
to enlighten, to illumine;
to light, to kindle;
to make serene;
to restore to sight, to open the eyes of;
to manifest;
to shine, to glitter, to sparkle, to brighten.
Ճրագն նշողիւք լուսաւորիսցէ զքեզ։ Քաղաքին չէին պէտք արեգական լուսնի, զի լուսաւորեսցեն զնա։ Լոյսն արդարութեան ոչ լուսաւորեաց զմեզ։ Դու տէր լուսաւորեսցես ինձ զխաւար իմ.եւ այլն։
Եւ ծագել. ցաթել. որ եւ ՃԱՌԱԳԱՅԹԵԼ.
Լուսաւորե ի յիս վերստին զծագումն անստուեր հրաչից գիտութեան աստուածութեան քո։ Լուսաւորեա՛ ինձ զողորմութեանդ քո ճառագայթ. (Նար. ՟Ժ. ՟Լ՟Դ։)
Տե՛ս զիարդ լուսաւորեաց զգոյութիւն երից անձանցն հաւաստի. (Ագաթ.։)
Արարչիդ բան լուսաւորեաց։ Զանպակաս լրութիւն անհասիդ յայտնեալ աշխարհի լուսաւորեցեր։ Իմաստք արուեստից բարձրեալ բժշկիդ բարեհռչակեալ լուսաւորեսցին. (Նար. ՟Հ՟Ա.. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Թ։)
Զամենայնծածուկ տեսութիւնս խորհրդոց լուսաւորէ ի ձեզ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Այնպէս լուսաւորեսցէ լոյս ձեր առաջի մարդկան։ Լուսաւորեցան երեսք նորա իբրեւ զարեգակն. (Մտթ. ՟Ե. 16։ ՟Ժ՟Է. 2։)
ի հօրէ զմիտսն լուսաւորեալ՝ ասէ ցնա, դու ես քրիստոս. հելլենաբանութիւն է, կր. հանդերձ հյց. խնդրով. φωτισθείς τὴν διάνοιαν որ ըստ հյ. ասելի է, մտօք կամ ի միտս։
cf. Լուսաւորեմ.
Ինքն լոյս ծագեաց, եւ լուսաւորեցոյց. եւ ոչ նոքա նախ ընթացան եւ եկին ի լոյսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
illuminator;
սուրբ Գրիգոր՝ — Հայաստանեայց, St. Gregory, the illuminator of the Armenian nation.
φωτιστήρ, φωστήρ, φωταγωγός, -ών , ἑπιφαύσκων iluminator, illustrans եւ այլն. Լուսաւորօղ. լուսատու. որ լուսաւորէ զգալի կամ իմանալի լուով. ուսուցիչ լուսաւոր վարդապետութիւն, պայծառացուցիչ. դարձուցիչ ի խաւարէ ի լոյս. կրթօղ ի հաւատս, եւմկրտօղ եւ ծնօղ յորդիս լուսոյ։ Քանզի ասի զլուսաւորաց երկնից.
Կամ թէ ո՞չ տեսանիցեմք զարեգակն լուսաւորիչ՝ նուաղեալ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 26։)
ընկալան զլուսաւորիչ հուր կենդանութեան, այսինքն զբանն աստուածոյ։ ինքն սրբութիւն սրբոց՝ լուսաւորիչ է բանական բնութեանս միշտ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ա։)
Լուսաւորիչքն՝ վերագոյն վարդապետութեամբ, որպէս քահանայք, եւ սարկաւագունք. (Մաքս. ի դիոն.։)
Պայծառացան այսօր սուրբ եկեղեցիք լուսաւորչօք կենդանեօք։ Որ երկոքումբք սուրբ լուսաւորչօք տանն թորգոմայ. (Շար.։)
shining with light, resplendent, glittering, refulgent, dazzling.
Լուսափայլ վայելչութիւն. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 14։)
Եցոյց նոցա զհանդերձս լուսափայլս յառաջ քան զմերկութիւն իւր. (Եփր. այլակերպ.։)
Լուսափայլ իմաստք հոգւոյն, կամ աւետարանին քարոզութիւն. (Լծ. ածաբ.։ Անան. ի յհ. մկ.։)
to shine, to shed light, to be brilliant.
Լուսափայլին, եւ դարձեալ ի յազգակիցսն՝ լիւրեանցսն թափանցիկ առնեն. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Լուսափայլեմ.
Լուսափայլին, եւ դարձեալ ի յազգակիցսն՝ լիւրեանցսն թափանցիկ առնեն. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Լուսափայլութիւն.
brilliant, luminous;
splendid, illustrious;
—ք burning and shining light.
ԼՈՒՍԱՓԱՌՔ գ. իբր Լուսափառութիւն.
Զծայրագոյնն իւր ճառագայթելով լուսափառս. (Խոր. վրդվռ.։)
having very white plumage.
Ի գունդն քրիստոսի թռուցեալք ի լուսափետուր եւ ի սպիտակերամն աղաւնեաց. (Ագաթ.։)
bright, celestial, angelic;
—ք, angels.
Ի լուսոյ կազմեալ. լուսանիւթ. հրանիւթ. լուսաւոր.
Լուսեղէն յարկք, կամ խորան, առագաստ. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Շար. ստէպ։)
optic nerves.
Երակք լուսարանաց. ջիղք յուղղոյ իջեալք յաչս ի պէտս տեսութեան.
Լինի օդ գործարան ական առ ի տեսեցելոյն գիտութիւն. այնպիսի՝ որպէս ենխելացն լուսերակք. այսինքն ուղղոյն ջիլքն. որպէս դնի ի յն. (Նիւս. բն. ՟Է։)
small light;
rush-light, night-light;
an agreeable light.
Է ճըճի մի, որ անուանի փոսուռայ, եւ ունի լուսաւորութիւն ի տտան, որ ոչ սպիտակ է, այլ կանաչ իմն գոյն է լուսիկն. (Շիր.։)
Զի թէ ճըճիմի փոքրագոյն եւ սողական՝ ունի լուսիկ տպաւորեալ ի յիւր տտան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
superstitious regard for the moon.
Յաստեղագիտութիւնս, օրահմայս, ի լուսնախտիրս, ի շեղջախտիրս. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
moonlight, moon-shine;
moon-light night;
ի լուսնակի, by moon-light, in the moon-light.
ԼՈՒՍՆԱԿ ԼՈՒՍՆԱԿԱՅ. Ռմկ. լուսնկայ, լուսընկայի լուս. Լոյս լուսնի. եւ աղօտ պայծառութիւն որպէս զլոյս լուսնի.
Որք ի լուսնակի ննջեն, խոնաւութիւն լինի ի գլուխս նոցա. եւ զմիս դալար թէ ի լուսնակի կախիցես, հոտի եւ ապականի. (Շիր.։)
cf. Լուսնակ.
ԼՈՒՍՆԱԿ ԼՈՒՍՆԱԿԱՅ. Ռմկ. լուսնկայ, լուսընկայի լուս. Լոյս լուսնի. եւ աղօտ պայծառութիւն որպէս զլոյս լուսնի.
Որք ի լուսնակի ննջեն, խոնաւութիւն լինի ի գլուխս նոցա. եւ զմիս դալար թէ ի լուսնակի կախիցես, հոտի եւ ապականի. (Շիր.։)
lunar, lunary;
monthly;
lunatic;
epileptic;
— ամիս, տարի, lunar month, lunar year.
Ամս յանգեն երեսուն հազար. թէպէտեւ լուսնականօք թուեն. (Մագ. ՟Ե։)
Օրէնքն զնմանութիւն ունի լուսոյ լուսնի. վասն որոյ եւ լուսնականօքն վարի (ամսովք). (Անան. ի յհ. մկ.։)
Զի ջերմութիւնք տուրընջենային, եւ լուսնականքըն գիշերային. (Յս. որդի.։)
Բարձր է քան զաշխարհս հաւասար լուսնական գնդին. (Երզն. մտթ.։)
Եւ իբր Լուսնոտական. կամ որ ինչ հայի ի վնասն առթեալ յախտացեալս ըստ փոփոխութեան լուսնի.
Ասիցէ ոք. եթէ ոչ էր լուսնական՝ ախտն, ընդէ՞ր լուսնոտ անուանեաց. (Երզն. մտթ.։)
cf. Լուսնոտ.
moon-worshipper.
Առ ի կշտամբութիւն արեւապաշտածն, կամ լուսնապաշտաց. (Եզնիկ.։)
like the moon.
որպէս զլուսին. հանգոյն լուսնի. Եւս ոչ լոյս տալ լուսնապէս գիտեն. (Թուղթ. բարուք.) (յն. որպէս լուսինն։)
cf. Լուսնոտ.
(կամ թերեւս ԼՈՒՍՆԵԿ, ի, աց) σεληνιαζόμενος lunaticus. Լուսնոտ. լուսնահար. յորոյ վերայ եկեալ իցէ ախտ լուսնական.
lunatic, moonstruck, mad;
epileptic.
σεληνιαζόμενος lunaticus. Ախտաժէտ՝ որ թալկանայ եւ շարժլի եւ փրկեայ որպէս այսահար ըստ համեմատութեան աւուրց ինչ լուսնի, կամ յաւուրս լրման նորին. ասի եւ ԼՈՒՍՆԱՀԱՐ, ԼՈՒՍՆԵԱԿ.
Զդիւահարս եւ զլուսնոտս. (Մտթ. ՟Դ. 24։)
Լուսնոտքն՝ որք ասին, ոչ եթէ լուսնոյ վնասեալ՝ այնպիսիք կոչին, այլ դաս ինչ է դիւաց, որք ըստ լուսնոյ յայտնին. (Եզնիկ.։)
to be lunatic;
to be subject to epileptic fits.
Լուսնոտի, եւ չարաչար հիւանդանայ. (Մտթ. ՟Ժ՟Է. 14։)
outrageous, offensive.
Բանս լուտականս իբր զնետ լի դառնութեամբ առ քեզ առաքէ. (Երզն. մտթ.։)
to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.
(լծ. ընդ յն. լիտօռէ՛օ) λοιδορέω, -έομαι convicior, probris insector. Բամբասել, նախատել. թշնամանալ. հայհոյել. անիծել. չարաբանել. պարսաւադիր լինել.
Բանս յանդիմանութեան, եւ լուտացօղ ապառում խռովութիւն ի վերայ արքայորդւոյն ածէի. (Յհ. կթ.։)
injury, outrage;
imprecation.
λοιδορία convitium. Լուտալն. թշնամանք. նախատինք. դսրովանք. անարգանք. եւ Անէծք.
Մահահոտ իմն լուտանօք՝ գանս եւ բանաս. (Յհ. կթ.։)
Ո՛չ աղօթս ասեմ զայդ, այլ լուտանք եւ թշնամանք աստուծոյ. (Երզն. մտթ.։)
burning, scorching.
Իսկ ի նմանէ շողն որ կաթէ՝հուր լուցական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to light, to kindle;
to inflame, to burn.
ἄπτω (լծ. ընդ աբեթ). ἁνάπτω, καίω (լծ. գաւ ). ἁνακαίω accendo, succendo, uro, comburo. Վառել լուսով. բորբոքել. այրել.
Եւ բարկութիւն առաւել լուցանի. (Մաշկ.։)
cf. Լուցափայտ.
θαλπτήριον fomentum δέλεαρ esca. Նիւթ լուցանելի, եւ լուցանօղ կամ ջեռուցիչ. խանձ. վառելու կամ վառօղ բան մը.
Լուցկիք է պոռնկութիւն անշէջ հրոյն մատուցանէր լուցկիս։ Լուցկիք եղեալ յաւիտենական հրոյն։ Յաւիտենական տանջանացն լուցկի զանձինս առդնել. (յճխ. ՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ի գիրս խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
Հուր հրդեալ՝ յոր կողմն եւ կարէ զնիւթ լուցկեաց գտանել. (Յհ. կթ.։ Որք ի մարմին սերմանեցին՝ հնձեն զորոմն հըրոյ լուցկին. Յիսուս որդի.։)
Այս ամենայն եղեւ լուցկի բարկութեան իմոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Դիզեցի զլուցկին արբեցութեան, որով արծարծեցաւ կայծակն աղտեղի եւ գարշ տռփման. (Սկեւռ. աղ.։)
lighting or setting on fire;
illumination;
fire, conflagration.
Քանզի է սրամտութիւն որպէս լուցումն ինչ եւ գոլոշի սրտմտութեան ախտին. (Բրս. բրկ.։)