cf. Եղծուած.
Նորոգօղն զմեզ ի մեղացն եղծմանէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եղծումն եւ ապականութիւն։ Յեղծումն աւերանաց բերիլ. (Յհ. կթ.։)
Նորոգութիւն եղծմանս։ Ընդ եղծման ջրողողն զազրագործաց։ Ի կեանս՝ որ ընդ եղծմամբ ոչ անկանի։ Եղծմունք, ցնդմունք, եւ հալմունք մեղացս սառնամանեաց պահեստի. (Նար.։)
ԵՂԾՈՒՄՆ. ըստ հռետորաց՝ Ցրումն եւ հերքումն բանից այլոց.
Զեղծմունս նոցա արասցուք, յայտնապէս զանմտութիւն նոցա յանդիմանելով. (Սահմ. ՟Ա։)
lamentable, deplorable, unfortunate, miserable.
ἅθλιος, ταλαίπορος, δείλαιος miser, deplorabilis Եղուկ կարդալի. աւաղելի. ողորմելի. հէք. խեղճ, թշուառ, լալու.
Եղիցիս հեծեծելի եւ եղկելի. (Եզեկ. ՟Ե. 15։)
Ողջութիւն ստանալով եւ ճոխութիւն, եւ զանիրաւութիւն ունելով, ոչ արդեօք բարեբաստ է, այլ եղկելի լինել հաւաստի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Եղկելիս եւ ողորմելիս քան զամենայն մարդիկ՝ զնոսա համարեսցուք. (Եղիշ. ՟Ե։)
misfortune, misery, disaster, calamity;
lukewarmness.
(ի ձայնէս Եղուկ). Եղկելի վիճակ. հիքութիւն. թշուառութիւն. աւաղումն. վայ. ողորմելութիւն, խեղճութիւն, վայ.
Յայս հայի եւ մարգարէին եղկութիւնն, վա՛յ որ դնէ զչարն բարի. (Լմբ. առակ.։)
Եղկութեամբ, որ ործացուցիչ է, եւ ի փսխելն պատեհագոյն. (Մագ. ՟Բ։)
to implore, to beseech, to conjure.
Աղերս վասն մեղաց արկանել, ընդ յանցանացն եղձանալ, ի հաշտութիւն ածել զտէրն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
hind;
roe.
ἕλαφος cervus, -va Էրէ գեղեցիկ՝ թաթահերձ, երագոտն, սատակիչ օձից, բազմաճղի եղջերօք. յորմէ կոչի եւ Եղջերու. եղնիկ.
onyx, sardonyx.
fawn.
νεβρός pullus cervi, hinnulus Որթ եզին. եզնըկի հորթ.
disgrace, misfortune, disaster;
wretched, unhappy, miserable, unfortunate;
alas! what a pity! how unlucky! — զիս! — եմ ես! woe is me! wretch that I am! oh! how unfortunate I am! unlucky me! —ս կարդալ անձին, to believe one's self unfortunate;
յ— անկանել, to supplicate, to entreat, to beseech, to expose one's griefs, to pray, to implore on hended knees.
որ եւ մակբայ եղկական ասի. οἱμί hei mihi! Աւա՜ղ, վա՛յ. ո՛հ. վա՜խ.
ԵՂՈՒԿ. ա. δείλαιος miser ἅθλιος miserabilis Եղկելի, աւաղելի, հէ՛ք, թշուառ. խեղճ, ողորմելի.
Ո՞ ոք եղուկ քան զպօղոս. այլ եղեւ առաքեալ։ Ողորմէր եւ եղուկ համարէր զաշխատեալսն։ Եղուկս կոչէ զծիծաղկոտս. (Ոսկ. մտթ.։)
substantial.
ԵՂՈՒՏ որ եւ ԳՈՅԵՂՈՒՏ. Եղեալն էապես. գոյացական. էական. որպէս մակեղուտն է պատահական.
Առանց եղուտ եւ արարչագործ բանին եւ հոգւոյն իմանայք զաստուածութիւնն իբրեւ զհրէայս. (Ղեւոնդ.։)
rhinoceros.
Փիղք սպիտակք եւ եղջերակնճիթք. (Խոր. աշխարհ.։)
horned.
Եհաս ի խոյն եղջերաւոր. (Դան. ՟Ը. 6։)
Նմանութեամբ, Ունօղ զմահիկ եղջերաձեւ.
horny, corneous;
trumpet, horn.
Եհար փող եղջերեաւն. (Դատ. ՟Զ. 36։ եւ ՟Գ. Թագ. ՟Ա. 34։ եւ ՟Դ. Թագ. ՟Թ. 13։)
Փող եհար եղջերաւ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 1։)
carob-tree;
carob-bean.
stag;
hart;
բառաչէ —, the stag bells.
Այծեամն տեսանօղ, եւ եղջերու օձահալած. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
chimsera, fabulous monster.
Յիրողութեանցն ոմանք անգոյք են, որպէս եղջերուաքաղն, եւ արալէզն. (Սահմ. ՟Ա։)
Մակամտածէ ոք յիւրում տրամախոհութեանն զեղջերուաքաղն, զոր բնութիւն ոչ եստեղծ ... Իմացաւ կենդանի ինչ յեղջերուէ եւ ի քաղէ, զոր բնութիւն ոչ գիտէ. (Անյաղթ պորփ.։)
Եղջերուաքաղն. ասեն ոմանք, թէ գոյ կենդանի՝ որ յեղջերուէ եւ ի քաղէ (կամ ի քօշէ) է. կամ կէսն եղջերուի, եւ կէս քաղի (կամ քօշի), բայց ո՛չ է. (Լծ. սահմ.։)
Սարգսի ուրումն ասելով կախարդի՝ էշ եւ սկունդ ունողի ... բայց առ մեզ յիշատակ այսպիսում սարգսի անգոյ է առաւել քան զեղջերուաքաղն անուանեալ. զի նա գոյութիւն թէեւ ոչ ունի, անուան պատահեցաւ. իսկ սարգիսս այս ո՛չ գոյութիւն ունի յազգս մեր, եւ ոչ անուն։ Վարկանել որպէս զհեթանոսական եղջիւրաքաղսն, զորոց ասեն անուանս միայն ունել, եւ գոյութիւնս ոչ. (Շ. թղթ.։)
to butt (as a ram);
to gore.
κερατίζω cornu peto, ferio Եղջերբք խեթկել. ոգորիլ. հարկանել ցլու.
Գեհոնդ անուն՝ է լանջք, կամ եղջերցելով. (Փիլ. այլաբ.։ ( Վրդն. ծն. եղջերցցելով)։)
Արտտլած է զխենեշութիւն՝ եղջերցելով, եւ ցրուելով զներհակս հոգւոյ. (Շիր. առ Լեհ.։)
horned, cornigerous.
Իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ (զոհելի չորքոտանեաց) եղջիւրաբոյս է. (Փիլ. ել.։)
to be;
է զի, էր զի, է ուրեք, է երբէք զի ..., sometimes;
it happens, it turns out;
ես եմ Աստուած՝ որ Էն, I am that I am;
ես եմ՝ ես եմ նոյն որ ջնջեմ, I am, it is I, it is I who blot out and pardon;
առն միոջ էին երկու որդիք, a certain man had two sons;
էր ամաց երկոտասանից, he was twelve years old;
յունել եմ, I am eating.
Ես եմ աստուած, որ էն։ Որ էն (յն. էօղն) առաքեաց զիս առ ձեզ։ Ի սկզբանէ էր բանն, եւ բանն էր առ աստուած, եւ աստուած էր բանն։ Եմ եմ եւ ես մարդ մահկանացու. եւ այլն։
Էիր մարդ, եւ եղեր հրեշտակ. էիր մահկանացու, եւ եղեր անմահ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Սեռ. (իբր սեպհական ստացուած, կամ ա՛նկ է, կամ գո՛րծ է).
Զգահս գտանեմ. եւ իմ են. (Փարպ.։)
Դիւաց է կերպարանս ցուցանել։ Որ անհնարին յիմարութեանն է. (Եզնիկ.։)
Ո՛չ անգիտութեան է, այլ՝ հարկի. (Արշ.։)
Քրիստոսասիրաց, որ նորին լեզուոյ եւ ազգի են». այսինքն ի նոյն լեզուէ եւ յազգէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Նմա՛ն լեր վարդապետիս. (քանզի ա՛յս է աշակերտի. Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
Ի քէն է տէր աղբիւր կենաց։ Ի տեառնէ է բանդ այդ։ Ի մէ՞նջ ես, թէ ի թշնամեաց մերոց։ Ի նմանէ իսկ եմ։ Ես չեմ յայսմ աշխարհէ։ Եւ դու ի նոցանէ ես». այսինքն ի դասէ նոցա. (եւ այլն։)
Մինչդեռ նա յայսր ի մտաց խորհրդի էր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Թէ իցեմ յուտել, ասասցես՝ թէ ճաշակէ. (Վրք. հց. ՟Թ։)
Է, ԷՐ. իբր պարզ դիմազուրկ առընթեր աներեւութիւն՝ հանգէտ ձայնիցս, Գոյ, լինի, ի դէպ է, մարթ է. պա՛րտ է, պիտի, եւ այլն.
Ծնողացն բնութիւն՝ անմահի եւ մահկանացուի բնութեան երեւեցաւ ել միջասահման. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ԵԱԼ, ելոյ կամ ելոյր, ելով, ելոց. ὥν, οὕσα, ὅν, ὅντος, ὅντων որ ըստ հայումս բացատրի, Քանզի է, էր, եմք, են. գոլով. կամ մինչդեռ էր, եւ այլն.
Ելոյր հարկաւորի։ Սեռոյր եզոյր ելոյր. (Պորփ.։)
Ահեղ ելոյն։ Գոլոշի զօրէն խիտ ամպոց եալ. (Մաշկ.։)
Ի կերպարանս աստուծոյ ելով՝ ոչինչ յափշտակութիւն համարեցաւ եւ այլն. (Անան. եկեղ։)
Ի մարմնի ելով մեք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ըմբռնելով՝ ո՛չ իբրու ոչ ելոց, այլ իբրու մանաւանդ ելոց, եւ ոչ միով իւիք կասկածանս առտուելով՝ իբրու ոչ են. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։ (որ են հելլենաբանութիւնք զգուշալիք)։)
ԻՑԷՐ. իբր Էր, լինէր. դուն ուրեք գտանի. եւ այն անպէտ. որպէս, (Կիւրղ. գանձ.։ Վեցօր.։ Իսիւք.։ Սարկ. հանգ. եւ այլն։)
Ողջ եր թագաւոր հրէից. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 29։)
Է՛ ուրեք, զի փոքր է սոցա մաքրութիւն, եւ էր՝ զի զազգն ոչ կամեցաւ անբաժ լինել. (Փիլ. քհ. ՟ժա.) իմա՛, ըստ իմիք, եւ ըստ իմիք։ Նոյնպէս է եւ այն.
(Ատելութիւն) առ տգէտս եւ վայրենաբարոյս առաւել զօրանայ. է՝ որ վասն յափշտակելոյ ի ժողովրդենէ միմեանց՝ ագահութեան ախտիւ, եւ է՝ որ յաղագս հարստահարելոյ զընկերն՝ փառասիրութեան աղագաւ. (Շ. ընդհանր.։)
Իցէ զի արհամարհել տայ, իցէ զի խրատէ եւ այլն. (Կլիմաք.։)
շ. մջ. ԻՑԷ՜ ԹԷ. մ. շ. մջ. εἱ; si? ἅρα, οὗ num ergo Որպէս նշանակ երկբայութեան կամ անհնարին գոլոյ. Եթէ՞, այսինքն միթէ. ա՛րդեօք. աճապա.
Արդ իցէ՞թէ տեսցեն պատուհանք աչացս. եւ այլն. (Նար. ՟Ի՟Ե.)
dark or obscure place, valley, side.
ԵՄԱԿ որ եւ ԾՄԱԿ, եւ ՇԵՄԱԿ. σκιώδης, -δει opacus, -um Վայր անարեւ ի լանջակողմն լերանց եւ բլրոց՝ կից հովտաց, մօտ ի ձորն. ըստ եբր. էմէգ. որ ի (Յես. ՟Է. 24.) գնի ի մեզ՝ ձոր աքովրայ. եւ ՟Ի 26. եմակ աքովրայ։
Ո՛չ եմակք հովտաց, եւ ոչ ծործորք դժուարաց. (Նար. խ.։)
under;
cf. Ընդ.
ὐπό sub Նախդիր բաղադրիչ կամ բարդիչ ըստ հելլենաբանութեան նշանակութեամբ ձայնիս Ընդ՝ մանաւանդ ըստ որում ի ներքոյ. ստոր. տակը.
to submit, to subdue, to subject;
to suppose, to presuppose.
Ի խօսելն ընդ աստուծոյ աղօթիւք՝ հեղգանամք զնոյնն (զկնկուղ) ենթադրել։ (Լմբ. եկեղ.) որպէս Հանգուցանել, կարգել.
Զանձինս սուրբ մանկանցն ենթադրեաց ի գոգն աբրահամու։ (Շար.)
Զգարնանային հասարակօրութիւնն սկիզբն պարագայց ամսոց ենթադրէ։ (Փիլ. ել. Ա. 1.)
Կացուցանել. հաստատել. առդնել.
Իբրու զի մի է մարդն ոգւով եւ մարմնով... մի զնորա հասարակ զգոյութեանն սկիզբն ենթադրեալ։ (Նիւս. կազմ.)
ըստ փիլիսոփայից, Ի ներքոյ դնել նախ ինչ մի որպէս հիմն բանից եւ իրաց. Ὑποτίθημι substituo, substerno, suppono
Զայն իսկ՝ հրոյ սկիզբն եւ այլոց ենթադրեսցուք մարմնոց։ Արդ ենթադրելի է նախ զմին եւ զմիւսն. եւ առ ի յետոյս ենթադրելովքն դարձեալ անցցուքլ։ (Պղատ. տիմ.)
submission, subjectionjsupposition, assertion, demand;
hypothesis.
Ենթադրութեամբ հերիայ յօշատեցաւ ի տիտանացն դիոնեսիոս. (Նոննոս.։)
(Միամօր որդիս այրւոյս) միայն է պայծառութեանս (տոհմիս) ենթադրութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
ԵՆԹԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Դնելն. հաստատելն. եւ Հաստատուն ինչ. պարտք. պատշաճք. δεόμενα debita, officium կախմունք.
subject.
Եօթնադիսակ վարս գլխոյ նորա՝ նշանակ ենթակայ եօթնարփի շնորհացն աստուծոյ. (Եղիշ. դտ.։)
Գետող ասեն զանձն, իսկ գիտելի զենթակայ իրն։ Աստեղաբաշխութիւն ենթակայ ունի զերկնային մարմինն. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
ԵՆԹԱԿԱՅ. գ. Անձն կամ իրն, յոր յենուն ձիրք անհատին. գոյացութիւն՝ յոր յարին պատահմունք.
Մարդ զենթակայէ ասի՝ զումեմնէ մարդոյ, եւ նենթակայում ոչ յումեք է ... մակացութիւն նենթակայում է անձին, եւ զենթակայէ ասի զքերականութենէ ... Գոյացութիւն (անհատ) ո՛չ նենթակայում է, եւ ոչ զենթակայէ է. իսկ պատահումն ի հարկէ գոլ նենթակայումն. քանզի թարց ենթակայի ել անկար է. (Արիստ. ստորոգ.։)
Պատահումն է, որ լինի եւ բացալինի՝ առանց ենթակային ապականութեան. (Պորփ.։)
hypostatical;
constitutive.
Իսկ Սիմոն ջուղայեցի ենթակայական կոչեաց զգոյականն, հայելով ի լտ. substantivum
to subsist;
to exist.
ὐφίστημι, ὐφίσταμαι substo, subsisto իրօք կալ՝ իբր յինքեան կայացեալ. գտանիլ արդեամբք եւ հաստատութեամբ. զետեղիլ. բաղկանալ.
Են ոմանք անուանեալ, եւ ո՛չ ենթակացեալք, որպէս արալեզն եւ եղջերուաքաղն ... եւ դարձեալ են ոմանք, որ ենթակացեալք են, եւ անուանեալք. որպէս մարդ, եւ արհեստ. (Սահմ. ՟Ե։)
Զօրանայր շնորհօքն աստուծոյ, որ ենթակայացեալ էր յեօթնագիսեան հեր գլխոյ նորա. (Եղիշ. դտ.։)
Յորում եւ ենթակայացեալ են ոչ միայն քառիցն արհեստք, այլ բոլոր էակացն խոկմունք. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Յերեւելեաց եւ յաներեւութից ենթակացեալ է աշխարհ ... Աշխարհի ենթակացելոյ. (Մաքս. եկեղ.։)
Գոյացութիւնն ենթակայանայ պատահմանց. (Անյաղթ պորփ.։)
Զառաջին դասն ընկալեալ տեսականին, որոյ ենթակայանայ բոլոր մարդկային հոգիք. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
existence;
hypostasis.
ὐπόστασις subsistentia, et substantia որ եւ ԵՆԹԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆ, եւ ՍՏՈՐԱԿԱՅՈՒԹԻՒՆ. գրի եւ ԸՆԹԱԿԱՅՈՒԹԻՒՆ. Իրական գոլն հաստատութեամբ. իսկութիւն. գոյաւորութիւն. գոյացութիւն. բնութիւն, եւ անձնաւորութիւն. զորս ըստ տեղւոյն պարտ է զանազանել.
Ենթակայութեամբ եւ մտածութեամբ նիւթաւորք գոն. որպէս փայտ եւ քար։ Ենթակայութեամբ եւ մակամտածութեամբ իսկ աննիւթք. որպէս աստուած, հրեշտակք, միտք, հոգի։ (Իսկ առ երկրաչափս) Ձեւք ենթակաայութեամբ նիւթաւորք գոն, իսկ մակամտածութեամբ աննիւթք գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Բանականն եւ մահկանացուն բաղադրեցաւ յենթակայութիւն մարդոյ. (Պորփ.։)
Փոխանակ միոյ ընթակայութեան տեառն մերոյ երկուս ենթակայութիւնս եւ դէմս տարօրինապէս խորհեցան. (Սանահն. իբր յաթանասէ։)
Մի ենթակայութիւն». որ է ուղիղ ըստ հասարակ առման իբր Անձնաւորութիւն. (այլ առ նախնիս յունաց Ենթակայութիւն կամ իբօսդասիս՝ է՛ր զի իբրեւ անձն, եւ է՛ր զի իբրեւ բնութիւն առեալ լինէր)։
subjection, submission.
Զայլս (ի ձիոց) ի տուն աղօրեացն արգելլով՝ զենթաձգութեանն հարկանել ծառայական սպասաւորութիւն. (Պիտ.։)
hyphen, mark of division of a word.
ὐφέν subunio Գիծ ձգեալ ի ստորէ բառից բարդելոց՝ մանաւանդ առանց ա տառի, ի նշանակ զօդելոյ. որպէս եւ ի յօդել զբառն հատուածեալ ի տողադարձս. զորօրինակ բարձ ընտիր, նոյ ընծայ, օրէնս ուսոյց. եւ ա րեւ, ի մաս տա սէր.
Ենթամնայ եւ ստորատդ հակառակ են միմեանց. ենթամնայդ ի խառնել զբանն, իբր թէ օրէնս ուսոյց. իսկ ստորատն ի բաժանել զսոյն. (Երզն. քեր.։)
Ի ձեռագիր մատեանս դնի եւ ի վերայ տառիս ը, ի նշանակ սղելոյ, կամ որոշ հնչելոյ. որպէս թէ զօրութեամբ եւս լինի իմանալ զեդեալն ներգործութեամբ. զոր օրինակ հ՟ըզօր, հ՟ընարք, անն՟ըման։
prefecture;
vice-royalty, vizirate.
Ստացաւ ապարանս , եւ առ զեպարքոսութիւն քաղաքին. (Վրք. հց. ձ։)
blame, contempt.
Փառքն եւ պատիւ որդւոյ թագաւորին ո՛չ աւ ո՛չ եպեր ինչ ընկալցի. (Աթ. հց.։)
ԵՊԵՐԱՆՔ որ եւ ԵՊԵՐ. ἑπιληψία invasio, correptio, reprehensio Այպանութիւն. այպերանք. ընդվայրհարութիւն. մեղադրութիւն. դսրով. ստգտանք. այպ.
to blame, to despise.
ἑπιλαμβάνω corripio, reprehendo Այպանել, ընդ վայր հարկանել. պարսաւել. անգոսնել. ըստգտանել.
Զեգիպտացիսն կապուտ կողոպուտ արարին. եւ քանզի պատուէր հրամանի աստուծոյ էր, ոչ եպերեցան. (Եփր. ել.։)
Ապա եւ զսա (զսէր աստուծոյ եւ ընկեբին՝) կենաց ծառ ասել՝ ոչ եպերելի է. (Անյաղթ հց. իմ.։)
episcopal.
ἑπισκοπικός episcopalis Սեպհական եպիսկոպոսի եւ եպիսկոպոսութեան.
suffragan, companion of a bishop.
Արիստակէս հօրն էր գործակից եպիսկոպոսակից յամենայն ընթացս վարդապետութեանն. (Բուզ, ՟Գ. 2։)
cf. Եպիսկոպոսարան.
Եկեալ ի նախնական հասանէին եպիսկոպոսանոց. (Կաղանկտ.։)
Տայր հրաման շինել եպիսկոպոսանոց. (Ուռհ.։)
archbishop.
ἁρχιεπίσκοπος archiepiscopus, patriarcha, pontifex Արքեպիսկոպոս. հայրապետ. կաթուղիկոս. պատրիարգ. պապ.
Եպիսկոպոսապետ էր աղուանից. (Յհ. կթ.։)
Սուրբ եւ առաջին ամենայն եպիսկոպոսապետաց՝ հայրապետն հռովմայ. (Շ. թղթ. առ կայսր.։)
archbishopric.
Եկաց յեպոսկոպոսապետութիւն հայոց ասպուրակէս։ Տալ փոխանակ նորա յաթոռ եպիսկոպոսապետութեանն զսուրմաակն. (Խոր. ՟Գ. 41. եւ 64։)
bishop's see, bishop's palace.
Զեպիսկոպոսարանն ո՛ւմ կամի շնորհիցէ. (Մխ. դտ.։)
to roll, to roll up;
to twist, to writhe, to bend;
to shrivel;
to curl.
λυγίζω flecto, torqueo, complico, ἐλίττω convolvo Ոլորել. գլել կամ գլորել հոլովմամբ. բոլորել կուղ կուղ. փաթութել. եւ Գելուլ. գորովել զազիս, ճմլել զսիրտս. ոլրել, խաթ խաթ փաթթել. պիւքմէք, էյիշտիրմէք.
Գալարեսցես զնոսա իբրեւ զհանդերձ, եւ գալարեսցին. (Եբր. ՟Ա. 12։)
cf. Գալարեմ.
Գալարեցուցի զաղիք իմ կամաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
arrival, approach, accession.
Ի գալուստ ամին միւսոյ զօր հատանէր. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 28։)
Նախնեացն մերոց յաշխարհն գալուստ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի կարգի եկեղեցական գրոց՝ Գալուստ ասի Քրիստոսի, Մարդեղութիւն, Տեառնընդառաջն, Ծաղկազարդն, եւ Կատարած աշխարհ. որպէս եւ Գալուստ հոգւոյն սրբոյ՝ Օրն պենտեկոստէից։ (Շար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)
Նոյի պատմութիւն յայտնէ զերկուց գալստեանցն Քրիստոսի, ծով գոլով աշխարհս. (Տօնակ.։)
to Conform, to imitate;
to copy, to transcribe.
Որ ըստ համեմատութեան ընդ եօթն աւուրս շաբաթուն գաղափարին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զշնորհսն հոգւոյն սրբոյ եւ զօրութիւնն ջրով գաղափարէ. (Նանայ.։)
Զորս (զհրեշտակս) գաղափարեն սարկաւագք, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
Զնախատպին յինքեան գաղափարեսցէ զնմանութիւն. (Գր. հր.։)
transmigration, emigration, flight;
journey;
pilgrimage;
the colony, the settlers or fugitives.
ԳԱՂԹ որ եւ ԳԱՂՈՒԹ. (որպէս թէ գաղտերթ, կամ գաղոյթ. զօղումն փախստեամբ) ἁποικία demigratio, transmigrtatio, colonia (ուստի կողոնիա). Չու. վտանդարութիւն. տարաբնակութիւն. բնակափոխութիւն. պանդխտութիւն. փախուստ. գերութիւն. անցք. հատուած. կէօլ, հիճրէթ, գէվաթը, թէրքի տիյար.
Ել գաղթին փութացուցանէր։ Դառնիճն յայտնութիւն հոգեկան գաղթին է։ Ի գոհութեան գաղթիցն։ Բնակափոխութիւնք գաղթից. (Փիլ.։)
Յելս գաղթին փոյթ լինել։ Տաղաւարն ոչ ունի հաստատութիւն, այլ վասն գաղթի. իսկ յորժամ գաղթն դառնայ, ապա երանգ եւ փութապէս կործանի. (Ճ. ՟Թ.։)
Ի հելլենացոց լեզուն զատիկն փասեք կոչի կամ գաղթ. (Տօնակ.։)
Շուրջ զամրոցաւն, ուր գաղթ գաւառին զօղեալ դադարէր։ Զգաղթ ընտանեացն իւրոց ի ծործորս ամուր լերանցն թագուցանէր։ Ոչ կարացին ժամանել անկանել յամրացեալ գաղթս։ Առեալ ընդ իւր զգաղթն յաւարի առեալ. (Յհ. կթ.։)
Առ ի գաղթ լինել բնաւ յաշխարհէս կանաց. (Տօնակ.։)
fugitive, refugee, settler;
colony.
Գաղթականք աշխարհին սպառեցին զհամբարս մթերեալս. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 53։)
ἁποικία colonia Գաղթ ի վերացեալն, միանգամայն ի թանձրացեալն. հատուած.
Գաղթական էջ ի բերիտիա, եւ ի պատարա։ Յունաց գաղթականն. յորս եւ զհոմերոս ոմանք պատմեն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Ի պատառուածս նոյն ամբարտակի գետոյն՝ այժմ, որպէս լսեմք, մարդիկ աշխարհին ի հէն եւ ի գաղթականս՝ փախստեամբ ամրանան. (Խոր. ՟Ա. 15։)
cf. Գաղթ.
Յօրինակ եօթնօրեայ աշխարհիս տաղաւարաց եւ գաղթականութեանց. (Կամրջ.։)
to send abroad or from home;
cf. Գաղթիմ.
Զաշխարհն վասպուրական գաղթէ յասորեստան. (Ասող. ՟Գ. 5։)
ԳԱՂԹԵՄ, եցի. չ. ԳԱՂԹԻՄ, եցայ. ձ. μετοικίζομαι, ἁναχωρέω demigro, transferor, fugio, discedo Գնալ վտարանդի իբրեւ հատուած. տարագնաց լինել ի հայրենի գաւառէն. փոխել զբնակութիւն այլուր. չուել. մեկնիլ. խոյս տալ. անկանիլ եւ պատսպարիլ. կէօչմէք, թէրքի տիյարէթմէք, սըղընմագ.
Ոգւոցս մերոց հանդերձեալ գաղթիլ առ արդարութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 12։)
Ի գաղթելն հայոց յարտաշրէ՝ գաղթին եւ նոքա. (Խոր. ՟Բ. 75։)
Ոչ կարացեալ սպառսպուռ գաղթիլ յամրոցսն. (Յհ. կթ.։)
Գաղթեն բնակիչս աշխարհին յամրոցս, եւ ի քաղաքս ամուրս յերեսաց իսրայէլի։ Ելանէ հրաման ի կայսերէն՝ գաղթել զբնակիչս աշխարհին ի քաղաքս ամուրս, եւ ամուր աշտարակս. (Ղեւոնդ.։)
to cool, to grow tepid, lukewarm;
to slacken.
Ոչ ի հըրոյն ողջակիզեալ, այլ ներհակօքըն գաղջացեալ. (Շ. վիպ.։)
to cool, to make lukewarm.
Որ ի բացեայն կայ ( ի հրոյ), ոչ եւս ճառագայթիցն նշոյլք զնա կիզցեն, այլ գաղճացուցեալք չափաւորապէս արծարծեսցեն կենդանութեամբն. (Փիլ. ել.։)
cf. Գաղտ.
Իսկ գաղտաբար ընդէ՞ր, որ կարօղ էր յայտնապէս ելանել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Ելեալ գիշերի գաղտաբար։ Գաղտաբար յինքն գրաւեալ։ Գաղտաբար իմն զարեւմտեայ կողմամբ լերինն պարառոցեալ. (Յհ. կթ.։)
to steal away, to slip away.
Գաղտագնաց փախստեայ լինել. (Յհ. կթ.։)
Առաքէ գաղտագնաց հետեւակս. (Խոր. ՟Բ. 81.) իմա ածակ. կամ մ. հետեւակին։
by stealth, clandestinely, secretly;
secret, furtive, stealthy.
Գաղտնի հանգոյն գողոյ. պատրուակեալ.
Որպէս գաղտագողի հարանօք իբրեւ զանպիտանս գտանէին. (Փարպ.։)
Գաղտագողի յադամայ հայէր ի նա. (Եպիփ. ծն.։)