Definitions containing the research մահ : 1998 results

Որսորդական, ի, աց

adj. s.

cf. Որսական;
—ն, the chase, the hunting art.

· Calfa

NBHL (1)

Հայկ քամահէ զորսորդականն քամայ. (Արծր. ՟Ա. 2։)


Ութամեան

adj.

cf. Ութեմեան.

· Calfa

NBHL (1)

Եգիտ անդ այր մի ... ութամեան (կամ ութեմեան) դնէր ի մահիճս անդամալոյծ. (Գծ. ՟Թ. 33։)


Ութեմեան

adj.

octennial.

· Calfa

NBHL (1)

Եգիտ անդ այր մի ... ութամեան (կամ ութեմեան) դնէր ի մահիճս անդամալոյծ. (Գծ. ՟Թ. 33։)


Ուժեմ, եցի

vn.

to have strength, to be able, to resist;
to oppose.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ չուժելով պահել զադամ՝ ի դրախտէն եհան պատճառանօքն, զիա՞րդ զենոք եմոյծ ի ձեռն հաւատոցն եւ անմահ պահեաց զնա. (Եփր. աւետար.։)


Ուխտադրութիւն, ութեան

s.

making a vow;
concluding a treaty;
vow;
profession;
wish, desire.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ ի մահ համբերեսցես առ ի նա ուխտադրութեանդ. (Եփր. աւետար.։)


Հասակ, աց

s.

shape, stature, size, height;
age, years, time of life;
կաթնաբոյծ —, babyhood;
անտիական, մատաղ, տխեղծ —, tender age, infancy, childhood;
ի սկզբնաբոյս —ին, from one's earliest years;
ի տղայութեան —ի նորա, in his infancy;
ի ծաղկեալ —ի, in the prime of life;
աճումն — ի, growth, growing;
երիտասարդ —աւ, young;
կայտառ, սթափ —, a slender waist;
— անձնեայ, large stature;
ուղղորդ —, straight figure;
բարձր —աւ, of lofty stature, tall;
միջակ —աւ, middle-sized;
վայելուչ —աւ, good-sized;
չափաւոր —աւ, middling-sized;
կարճ —աւ, short, little;
հասուն —, in ripe years, years of discretion;
այրական —, man's estate, manhood;
ծերացեալ —, — ծերութեան, old age, age, years;
ծերացեալ —աւ, aged, in years, old, stricken in years;
ի — եւ ի տիս հասանել, to reach, to attain, to grow to man's estate;
զարգանալ —աւ, to increase in age;
ի — գալ, to arrive at the age of puberty;
ի միտս եւ ի — լինել, to be of age;
— նորա բարւոք կերպարանի, his figure is becoming well developed;
եւ մեռաւ ի —ի երեսուն եւ երից ամաց, he died at the age of thirty three;
— գարնայնոյ, spring-time, spring.

· Calfa


Հասանեմ, հասի

vn.

to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.

· Calfa

NBHL (1)

Հասանել յերկնից յերկիր. ի վերայ երուսաղէմի. ի վերայ իմ, նորա։ Հասանել առ նա. ի տարեկանս. ի մի վայր։ Հասցես զքաղաքաւս։ Հասանեն սահմանքն ի գլուխ լերինն։ Հասանիցեն ձեզ չարիք, կամ ումեք մեղք մահապարտութեան։ Հասի յառնուլ զքաղաքս։ Հա՛ս ի վերայ։ Հասանիցէ՞ ի վերայ քո բանս իմ, եթէ ոչ։ Ի վերայ զօրաւորաց զօրաւոր քննութիւն հասանէ։ Եհաս ժամ, կամ ժամանակ, որ, եւ այլն։ Հասանել յառաւօտ, յերեկոյ, ի ծերութիւն. եւ այլն։


Հասարակ, աց, ուց

adj. adv. gr. rhet.

common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.

· Calfa

NBHL (1)

Հասարակ բանիւ։ Վճիռ մահուն՝ որպէս հասարակ բնութեանս, եւ ինձ ի վերայ կայ. (Լմբ. տնտես. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Հասարակաբար

adv.

cf. Հասարակօրէն.

· Calfa

NBHL (1)

Կամնասայլն հասարակաբար կասու զնոսա. նոյնպէս եւ բարիքն եւ չարքն հասարակաբար կան ի միում աշխարհի, եւ մահ հաւասարապէս հասանէ ի վերայ ամենեցուն. (Շ. մտթ.։)


Հասարակեմ, եցի

va.

to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.

· Calfa

NBHL (1)

Հասարակեցաւ մահն յաղքատսն եւ ի փարթասն։ Ի մէջ երից տասանցն հասարակի հասակն ընդ ծերութիւնն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)


Հասարակիմ, եցայ

vn.

to be divided into halves, to be equally divided;
to be half way;
to share in, to partake of;
to be complete, accomplished;
—կեցաւ մահն յաղքատս եւ ի փարթամս, death overtook both poor and rich;
—կէ գիշերն, it is midnight.

· Calfa


Հասուցանեմ, ուցի

va.

to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.

· Calfa

NBHL (1)

Որոգայթս մահու կամ կապանաց նմա մարթասցէ հասուցանել. (Յհ. կթ.։)


Հաստ, ից

adj. s.

solid, stable, firm;
strong, robust;
thick, coarse, large;
—, —ք, stability, firmness, hardness, steadiness;
կալ ի —ի, to stand firm;
ի —ոջ պահել, to hold fast;
ի —ոջ ունել, to preserve, to keep.

· Calfa

NBHL (1)

Գան հարին զնա ուժգին հաստ գաւազանօք, կամ հաստ մահակօք, հաստ բրօք։ Անձամբն կարճ, եւ հաստ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Է. Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Գ. Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)


Հաստատական, ի, աց

adj. s.

firm, solid, immutable;
— բան, affirmative.

· Calfa

NBHL (1)

Զմահն իւրեանց եդին կնիք հաստատական հաւատարիմ. (Ագաթ.։)


Հարաւահողմ

s.

south wind, auster.

· Calfa

NBHL (1)

Հարաւահողմ մահաբեր խորշակ։ Մահաշունչ հարաւահողմ խաբէութիւն։ Ի հարաւահողմ խաբէութենէ հեթանոսաց։ Որ ի հարաւահողմն հագարու հասին. (Յհ. կթ.։)


Հարկապահանջութիւն, ութեան

s.

tax-gathering, collection of taxes.

· Calfa

NBHL (1)

Խափանեսցէ զմահուն հարկապահանջութիւն. (Տօնակ.։)


Հարուածեմ, եցի

va.

to beat, to strike;
to cudgel, to cane;
to chastise, to punish.

· Calfa

NBHL (1)

Հարուածեցեր զմահու իշխանութիւն. (Զքր. կթ.։)


Հարսնարան, աց

s. fig.

marriage-place;
bride-chamber;
talamus, nuptial-bed;
Holy Church, etc.

· Calfa

NBHL (2)

Եկեղեցի՝ հոգւոցն հարսնարան։ Առագաստն վերին՝ հարսնարան անմահ բանին։ Մի՛ հարսնարանին արտաքոյ գտցուք։ Վերին հարսնարան. (եւ այլն. Խոսր.։ Շ. թղթ. եւ եվես։ Յիսուս որդի.։ Մաշտ.։)

Հարսնարան անմահ արքային։ Հարսնարան արանց արդարոց. (Շար.։)


Հաւանաբար

adv.

consentingly, willingly.

· Calfa

NBHL (1)

Կամէր հաւանաբար կրել (զմահն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)


Հաւանեցուցանեմ, ուցի

va.

to persuade, to induce to believe, to convince;
to advise, to induce to do.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զերծուցանել ի մահուանէ՝ հաւանեցուցանելն արհամարհել զմահ կարի մեծ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)


Հաւասարակից, կցի, կցաց

s.

companion, fellow, comrade, mate, partner.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւասար. զուգահաւասար. համահաւասար. հաւասարորդ. հասարակորդ. հաղորդակից։ կցորդ. բաժանորդ. միաբան. ձայնակից. Յաստուածայինս ասի,


Հաւասարապատիւ

adj.

cf. Համապատիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զհաւասարապատիւ զոք ձգեաց զնա ի դատաստան մահու. (Իգն.։)


Հաւասարապէս

adv.

equally.

· Calfa

NBHL (1)

Փորձութիւն ինչ եւ մահ հաւասարապէս հասանեն ի վերայ ամենեցուն. (Շ. մտթ.։)


Խաբանք, նաց

s.

fraud, deceit, cheat, roguery, imposture.

· Calfa

NBHL (1)

Խաբանօք փայտին ճաշակեցաք զմահ. (Շար.։)


Խածուած, ոյ

s.

bite, biting;
sting.

· Calfa

NBHL (1)

Խայթմանց խածուածոց մահաբերին բերանոյ ժանեաց։ Զպալարս հոգւոյս խածուածոց բացի։ Զկտեալ խածուածս բազմագունիս. (Վեցօր. ՟Թ։)


Խաղաւարտ, ից

s.

abscess, apostume;
swelling;
wen;
wart;
pimple, pustule, tubercle;
եռալ, ի վեր եռալ —ից, to suppurate, to form an abscess, or tumour.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդունք մեր բղխեցին զխաղաւարտ մահաբերին. (Վահր. յար.։)


Խաղող, ոյ

s.

grapes;
պտուղ —ոյ՝ —ապտուղ, a grape;
կուտ —ոյ, grape-stone;
խակ —, աղոխ, sour -;
կթել զ—, to gather -;
արիւն —ոյ, wine.

· Calfa

NBHL (1)

(որպէս օղ՝ որ խաղայ) σταφυλή uva. Պտուղ որթոյ բազմահատ, նիւթ գինոյ. Խաւօղ, հաղօղ. իւզիւմ, եիւզիւմ.


Խայթոց, աց

s.

sting;
point;
prick;
—ք, cf. Խայթուած.

· Calfa

NBHL (1)

Խայթոցկարճի։ Ըստ նմանութեան կարճի, եւ խայթոց յագիս նոցա։ Եղեց իբրեւ զխայթոց տանն յուդայ։ Ո՞ւր է խայթոցք։ Խայթոց մահու՝ մեղք են. (Յայտ. ՟Թ. 3. 10։ Ովս. ՟Է. 12։ ՟Ժ՟Ե. 14։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 55. 56։)


Խայթուած, ոց

s.

sting, prick, insect-bite;
bite;
— վիրաբուժական, puncture.

· Calfa

NBHL (2)

Զպղնձի օձն, որ էր ժողովրդեանն ի մահաբեր խայթմանէն բժշկութիւն. (Նիւս. երգ.։)

Խայթմանց խածուծոց մահաբերին բերանոյ ժանեաց. (Նար. ՟Դ։)


Խայթումն, ման

s.

stinging, tingling, prickling;
quilting, stitching, pinking.

· Calfa

NBHL (2)

Զպղնձի օձն, որ էր ժողովրդեանն ի մահաբեր խայթմանէն բժշկութիւն. (Նիւս. երգ.։)

Խայթմանց խածուծոց մահաբերին բերանոյ ժանեաց. (Նար. ՟Դ։)


Խայծ, ի

s.

bait, decoy;
slice, bit, piece, morsel;
spot, speckle;
*dark or ripening colour of fruits.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնեալ կեանքն ընդ մահկանացու այս մարմին, որով իբր խայծիւ յինքն ձգեաց զմահ. (Բրսղ. մրկ.։)


Խայտառականք

s.

cf. Խայտառակութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Մատնեցի զանձն իմ ի մահ, եւ ի խայտառականս գազանաց՝ հրոյ եւ սրոյ. (Ածազգ.)


Խայտառակութիւն, ութեան

s.

shame, opprobrium, disgrace, ignominy, infamy, turpitude, dishonour;
the private parts.

· Calfa


Խանգարեմ, եցի

va.

to disorder, to disturb, to confuse, to confound, to disconcert, to put out of countenance;
to spoil, to mar, to break, to destroy;
to corrupt, to ruin;
— զառողջութիւն, to ruin the health.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած խանգարեաց զնա մահու դատապարտութեամբ. (Լմբ. սղ.։)


Խանձ, ից

cf. Խանծ.

· Calfa

NBHL (1)

Խանձ (տպ. խայծ) մահու եղեւ մարմինս. զոր անգիտացեալ՝ կլանէր վիշապն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Խանձեցուցանեմ, ուցի

va.

to allure, to entice;
to familiarize, to attach, to attract, to draw with.

· Calfa

NBHL (1)

Խանձեցուսցէ (կամ խանծեցուսցէ) տէր ի քեզ մահ. (Օր. ՟Ի՟Ը. 21։)


Խաչ, ի

s. fig.

cross;
crucifix;
cross, sorrows, tribulation;
սուրբ —, the Cross, the Holy Rood;
ի — հանել, կախել զ—է, to crucify;
ի — ելանել, to be crucified;
— առնել, հանել, to make the sign of the cross, to cross one's self.

· Calfa

NBHL (2)

σταυρός crux. (յորմէ այլազգ. հաչ, խաճ. որպէս թէ խէչ, նեցուկ բարձօղ. որպէս եւ յն. ստաւռօ՛ս, է կանգնեալ փայտ կամ ցից) ... Փայտ պատուհասի՝ եռաթեւ կամ քառաթեւ, ուղղորդ կամ խոտորնական. զզորօրինակ T. +. X. ուր բեւեռէին կամ կախէին զմահապարտս. եւ զայսպիսի նահատական մահ կրեաց վսն մեր անպարտական գառն աստուծոյ. եւ յայնմ հետէ խաչն եղեւ հարծանք քրիստոնէից։ Եւ լայնաբար Խաչ անուանին ամենայն վիշտք եւ չարչարանք՝ մանաւանդյանձն եռեալք ի սէր փրկչին.

Վասն մեր մեղս արար զնա, այսինքն խաչ արար զմարմին նորա. իմա՛, ի մահ խաչի մատնեաց որպէս զզոհ վասն քաւութեան մեղաց։


Խաչակցիմ, եցայ

vn.

to be a companion in crucifixion, to be crucified with another.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ խաչակցեալ նմին՝ փոխանակին յանմահկեանս. (Շ. բարձր.։)


Խաչակցութիւն, ութեան

s.

the being crucified with another;
participation in the passion of our Lord.

· Calfa

NBHL (1)

Այս եւ մահն աշխարհի, սոյն եւ խաակցութիւն քրիստոսի։ Խաչակցութեամբն խափանելվ զմարմին մեղաց. (Լմբ. սղ.։)


Խաչաչարչար

adj.

crucified, tortured on the cross.

· Calfa

NBHL (1)

Շաբաթն հանգիստ ի խաչաչարչար մահուանէն իջեալ ի գերեզման՝ հանգեաւ յաւուր շաբաթու. (Տօնակ.։ Ոսկիփոր.։)


Խաչեմ, եցի

va.

to crucify, to fix on the cross.

· Calfa

NBHL (1)

Զխաչողսն ճեպէր ի տէրունական մահն. (Խոր. հռիփս.։)


Խառանեմ, եցի

va.

to chain up;
to tie with ropes.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զշուն մի առ գերեզմանի խառանեալ եւ՛ս (չար) ընչիցն կապանք գրգռիցեն զքեզ հաջել ամենայն մերձաւորաց։ Շուն կատաղի տեսանէ ի վերայ դիմեալ ոգւոցն, եւ անհոգս է. զոր պարտ է խառնել, եւ սովամահ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 26։)


Խառատեմ, եցի

va.

to destroy, to crumble;
to gnaw, to bite.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ զքար ինչ խառատեալ՝ ոչ կարաց կրկտել զնա (մահն զքրիստոս). (Ոսկ. գծ.։)

Զերիս աւուրս իբր խառատեալ, եղեւ աստուածախառն մարմինն յորովայն մահուն, եւ ոչինչ կարաց ստնատել նմա. (Տօնակ.։)


Խառնակեմ, եցի

va.

to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խառնակիցի ընդ անասուն, մահու սպանանիջիք. (Ել. ՟Ի՟Բ. 19։)


Խառնարան, աց

s. fig.

goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).

· Calfa

NBHL (1)

Կացցէ ի սիրտըս ձեր յստակ՝ խառնարանին անմահ բաժակ. (Շ. յիշ. առակ.։)


Խարազանեմ, եցի

vn.

to whip, to scourge, to lash, to thrash, to flog.

· Calfa

NBHL (1)

Լսեմ զխարազանիլն արքային անմահից. (Զքր. կթ.։)


Խարան, աց

s. med. cautery;
cauterization;
blister;
brand;
(կնիք) brand-iron;
—ս արկանել, —ս ի վերայ դնել, ի —ս մատչել, to cauterize.

· Calfa

NBHL (1)

Զամբարեալ չարաւ մահացու վիրիս՝ խարանաւ բանիս արտաքս հերքել։ Չիք սպեղանի իբր իսրայէլի առ անչափութիւն խարանացն մատուցանել։ Զխարանս հատուածոցն բարձեալ եւ մաքրեալ դեղովք ողորմութեան։ Ա՛րկ ի սոյն խարանս խոցոյ մահացու զկաթուած օրհնութեան իւղոյդ փրկութեան. (Նար. ՟Զ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ձ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)


Խարդաւանական, ի, աց

adj.

traiterous, deceitful, fraudulent, knavish.

· Calfa

NBHL (1)

Խարդաւանական դժրողութեամբ։ Ի խարդաւանական մահուն տուգանաց։ Ի խարդաւանական որսորդութեանցն ճողոպրեալ. (Յհ. կթ.։)


Խարդաւանեմ, եցի

va.

to cheat, to overreach, to circumvent, to defraud;
to implicate, to involve, to entangle;
to precipitate;
to deflower, to violate.

· Calfa

NBHL (2)

ԽԱՐԴԱՒԱՆԵԼ. Դաւով սպանանել. դաւել ի մահ.

Ի ծնծուկ խարդաւանէրմահու պարտաւորութեամբ։ Խարդաւանեալ յանօրինաց՝ բարձաւ մեռեալ։ Մահացու դեղոց արբուցմամբ ի ծածուկ խարդաւանէ. (Յհ. կթ.։)


Խարդաւանք

s.

cf. Խարդաւանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջնորդ մեղսամակարդս խարդաւանաց (առ ի մահ)։ Զտարօրէնութեանցն պղծութեան առնել խարդաւանս. (Պիտ.։)