highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
Իսկ հետեւամարտութիւն առաւել քաջանուն բանիւ զյաղթանակն ունի գովութեան։ Հանգոյց զերկիրն քաջանուն փրկութեամբ. (Պիտ.։ Ճ. ՟Ա.։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Քաջապէս կարացեալ փախչել ի մահկանացու աշխտրհիս աղետից։ Պսակելով զնա իբրեւ զմարտիկ նահատակ, որ քաջապէս յաղթեաց։ Քաջապէս ճողոպրեալ ի փախուստ դարձուցեալ։ Զանդամս մարմնոյ քո մեռո՛ քաջապէս։ Քաջապէս համբերել։ Նոքա քաջապէս անձանձիր պատերազմեցան մահուչափ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։ Եղիշ. միանձն.։ Լաստ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ի՟Է։)
drawn by four horses.
forty.
Քառասնաթիւն վկայից կամ մարտիրոսաց կամ սրբոց. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։ Գանձ.։ Տաղ.։)
cf. Քասքնիմ.
Գիտելով զճշմարտութիւն աւետարանին՝ քասքնէր։ Մի՛ քասքաներ, յորժամ ի պէտս խրատուն հարկանէ զքեզ գաւազանաւ հայր քո. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Քարկոծումն.
Հալածանք, մարտք, պատերազմունք, քարկոծութիւնք. (Ոսկ. գծ.։)
Փորձութիւնք եւ քարկոծութիւնք։ Լռեցից զմիջոց, որ լի է քարկոծութեանբ։ Զնախատանս քարկոծութեանն ժողովել վասն ճշմարտութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։ Մագ. ՟Ծ՟Ե։ Լմբ. ժղ.։)
stoning, lapidation.
Հալածանք, մարտք, պատերազմունք, քարկոծութիւնք. (Ոսկ. գծ.։)
Փորձութիւնք եւ քարկոծութիւնք։ Լռեցից զմիջոց, որ լի է քարկոծութեանբ։ Զնախատանս քարկոծութեանն ժողովել վասն ճշմարտութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։ Մագ. ՟Ծ՟Ե։ Լմբ. ժղ.։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Ի ձեռն արծաթոյ քարշեցաւ ճշմարտութիւնն. (Կանոն.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
Խաչս՝ խոստովանեսցի ճշմարտիւ քաւարան ... Մեղուցելոց քաւարան. (Անյաղթ բարձր.)
magic;
astrology.
Դիւթութեամբ եւ հմայիւք եւ քաւդէութեամբ վրիպեցուցանէ զմարդիկ յԱստուածոյ ճշմարտութենէն. (Եզնիկ.։)
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
Ուղիղ եւ քերեալ (այսինքն հարթ եւ կոկ) ի ճշմարտութիւն գտանիցէք զիմս բան. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ.) տպ. վրիպակաւ գրի՝ բերեալ. ուր յն. է բացաքերեալ.
revengeful, vindictive, malevolent;
— լինել, ելանել, to revenge oneself;
եղեւ մահու նորա, he revenged his death.
Քինախնդիր լինել մահուանն արայի։ Քինախնդիր անցելոցն մարտից կամեցաւ լինել շապուհ. (Խոր. ՟Ա. 14։ ՟Գ. 25։)
of examination.
Զգածեալ է մոլորութիւնն քննական բանիւք։ Յափշտակէ զայն ճշմարտութիւնն, եւ նոքիմբք իսկ քննականօք սպանանէ զմոլորութիւն. (Սեբեր. ՟Դ։)
examiner;
inquisitor;
controller;
fault-finder;
critic;
— գրոց, censor.
Քննիչ է սրտի եւ երիկամանց։ Այլ է այդոցիկ դատաւոր, եւ աներեւութից քննիչ։ Ո՞րք ճշմարտութեանն են՝ քննիչք։ Հնազանդել պարտիք, եւ ոչ քննիչք լինել. (Ագաթ.։ Ածաբ. մկրտ.։ Պրպմ. ձ։ Մխ. առակ.։)
done, produced by thee.
Իբրեւ այն թէ՝ ես ինքն եղեր ճշմարտիւ ... Պատարագեալ քոյինանիւթ զանգուածոյ նշխարաւդ կենաց լուսոյ. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
sleep, slumber, nap, rest, repose, pause;
— մահու, sleep of death;
քաղցր, ախորժ, հան գիստ, խաղաղ, փրկաւէտ, կենսանորոգ, —, soft, agreeable, tranquil, calm, healthy, refreshing slumber;
— թեթեւ, ընդհատ, անհանգիստ, յուղեալ or խռովեալ, դժնդակ, ծանր, վնասակար, մահացու —, light, broken, agitated, troubled, hard, heavy, dangerous, mortal sleep;
ի — լինել, երթալ, քնոյ տալ զանձն, to sleep, to go to sleep, to lie down, to repose;
զքնով անկանիլ, ի — մտանել, to be overcome with sleep, to fall asleep;
ննջել — յաւիտենից, to sleep the sleep that knows no waking;
ի — առնուլ, to send to sleep;
(յորորանի ) to lull or rock to sleep;
խոր — ի լինել, to be in a sound sleep, to sleep soundly;
ճաշակել զքաղցրութիւնս քնոյ, to enjoy sleep;
ի — գտանել զոք, to find a person asleep;
խռովել, ընդհատել, խափանել, զ—, to trouble, to disturb or break one's sleep, to awake, to rouse;
իբրեւ — ընդ արթունս լինել, to be half asleep;
հատանիլ քնոյ յաչաց, to lose one's sleep;
— քաղցրանինջ հատեալ էր յարտեւանաց նորա, calm sleep was unknown to him;
փախեաւ յինէն —, sleep fled far from me;
այս ի — տանի, that causes sleep;
ընկղմեալ ի — թանձրութեան, buried in sleep, fast asleep;
— հատեալ է յաչաց իմոց զցայգ եւ զցերեկ, I sleep neither night nor day, I am sleepless.
Արկ հիացումն ի վերայ ադամայ, ի քուն արար։ Թէ զամենայն ինչ յառաջագոյն էր ասացեալ, ի քուն առնէին զլսողս։ Ննջէ ի ծովուն առ ի ճշմարտելոյ զմարմնոյն բնութիւն, եւ յարուցեալ ի քուն առն զալիս ծովուն։ Իջոյց զնոսա ի քուն առնել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 24։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ Սեբեր. ՟Բ։ Մամիկ.։)
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
Ձեռս ամբառնալ յօծելայն աստուծոյ, եւ քրէական մեղօք վտանգի լինել։ Ոչ ունին հաւասար քրէական մեղացն նոցա հատուցանել։ Զքրէական վերնամարտութիւնն։ Ի քրէական մորոսութեանց։ Ոյք բանան զբերանս քրէական բանիւ վասն փառացն աստուծոյ։ Մաքրելով զոգիս ամենեցուն ի քրէական ծանունց ծառայականաց. (Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ Մաշկ.։ Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
professing the faith of J.-C., christian.
Տօնողք սրբոյն ստեփաննոսի՝ քրիստոսադաւան մարտիրոսի եւ նախավկայի։ Զքանակս արար քրիստոսդաւա. (Գանձ.։)
crucifying J.-C.
Հրէայքն քրիստոսասպանք եղեն. Ստեփաննոս ընդդէմ քրիստոսասպանիցն անպարտելի դիմամարտ։ Սակս անարժան հաղորդութեան քրիստոսասպան լնիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ժ։)
transmitted, given or taught by J.-C.
Զարանց աստուածասիրաց քրիստոսաւանդ հրահանգելոց ճշմարտութեանն. (Ագաթ.։)
Christ's, of J.-C.;
christian, faithful.
Բաժակք քրիստոսեանք (սուրբ հռիփսիմեանք)։ Սուրբ եպիսկոպոսն սահակ արտախուրեցաւ քրիստոսեան պսակաւն (մարտիրոսութեան). (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
cf. Օգտաժողով.
Ի մարտ պատրաստին ընչաքաղցիցն եւ օգտածարաւեացն. (մի ձ. օգածարավեացն). (Ագաթ.։)
full of or condensed with air;
hermetical.
Խտացեալ կամ լցեալ օդով. հողմալից կարծեալ, որ ինչ ճշմարտութեամբ է հոգելից. (Յհ. կթ.։)
town, city;
cf. Թագաւորեալ;
ի —ս, ընդ —աց —աց, —ի —ի, in every city or town, every where;
—է ի-, from one town to another;
մարտաքս քան զ—ն, out of town;
բնակիչք —ի, towns-people, towns-folk;
վիճակ, սահման —ի, township.
policeman.
Առ ոչինչ համարելով զքաղաքապահսն՝ պարսից գումարտակսն. (Կաղանկտ.։)
to despise, to scorn, to disdain, to slight, to set, at nought, to take no heed of, to take no account of.
Որ զճշմարտութիւնս քամահէ, եւ յերկնաւորէն ի բաց կայ. (Ոսկ. հերոդ.։)
for, because, since, considering that, whereas, inasmuch as, though;
քանի —նոյ or նւոյ նիք նեաց, how! how much!
what? how much? how many?
quantity;
— անգամ՞, how many times?
— առաւել, —եւս, how much more! with still more reason;
— ամաց է՞, how old is he?
— ժամանակք են, how long is it?
— մարտ պատե րազմի մղեցաք ! how often have we fought !
ն — աւուրս, in how many days?
ո —, ի —սն ամսոյն, on what day of the mouth ?
— ինչ պարտիս՞, how much do you owe?
— գնոյ or քանո՞յ վաճա ռեցեր, how much did you sell it for ? at what price did you sell it ?
քանո՞յ գնեցեր, how much did you give for it ? at what price did you buy it ?
— մի, some;
աւուրս — մի, some days;
քանի՛ քանի, how ! how much ! how often ! how many times !
քանի գեղեց կացար եւ քանի քաղցրացար, how fair and how pleasant art thou !
—գեղեցիկ, է առաքինութիւն ! how lovely is virtue !
ոʼհ, — վեհ է հայրենասիրութիւն ! how sublime is patriotism!.
cf. Կանովն.
Ամենայն ինչ ժամանակօք եւ քանոնովք եւ չափովք կշռեալ է։ Այլաբանութեան քաննովք։ զքաղաքավարութեան քանունսն։ զգօնութեան քանուն։ Ի վկայս ապաստանին, որոց բանք քանունք էն դատաւորացն։ Բնաւորական քանոնովն վարեցեալ։ Մոլորեալք ի ճշմարտթենէ քանընոյն։ Ծով ըստ քանոնս հրամանի ոչ էանց։ Չափոցն զուգութեան քաննովն յարմարեալ։ Գարնայնոյն եւ աշնայնոյն արդարակ քաննով զուգօրութեան. (Փիլ.։)
bravely, valiantly, courageously, boldly, heroically.
Զյաղթօղ մարտիւ ունելն դիւրոյն զնախնեացն քաջաբար զթագաւորութիւնն։ Անվեհեր քաջաբար նման թռչնոց յերիվարն հեծանէր։ Գնացին ի բաց քաջաբար. վասն զի եւ քաջաբար փախուստ առն հզօրի սաստիկ ահ երկիւղի գուշակէ. (Փարպ.։)
alternate, mutual, reciprocal;
alternatively, by turns, mutually, reciprocally.
Պէսպէս պատերազմաւ փոփոխ (կամ փոխփոխ) մարտիցեն ընդ նմա. (Ես. ՟Լ. 32։)
little, small;
few;
inconsiderable, trifling;
minor;
— ինչ, — մի, somewhat, a little;
փոքու իմն, in few;
almost;
յետ փոքու, զկնի փոքու ինչ, յետ — ինչ, shortly after, in a short time, shortly;
ի փոքուստ, from small matters;
ի փոքուն, in small things;
ի փոքուստ or փոքրուստ, in infancy, yet young;
— —, առ — —, ըստ փոքու փոքու, առ ի — —, by little and little, little by little, by degrees, insensibly;
— մի յառաջ, shortly before;
— մի եւս՝ եւ, — միւս եւս, — ինչ՝ եւ, little was wanting, there was little wanting to, almost, nearly;
— միւս եւս եւ անկանէի, I was very near falling in;
— մի եւս սասանեալ էին ոտք իմ, my feet were near sliding;
— ինչ համարել, վարկանիլ, — իմն թուիլ յաչս, to hold as trifles, to consider as insignificant;
ի փոքունս յարեալ հայիլ, to stand upon trifles, to lay much stress upon things of no importance.
Եթէ փոքր ինչ համբերեսցես, գտցես զբանիս ճշմարտութիւն. (Բրս. պհ.։)
to grow less or shorter, to shorten, to become smaller, to be lessened, diminished, to decrease.
Ճշմարտութեամբ փոքրակացաւ. (Եփր. համաբ.։)
littleness, smallness, tenuity, diminution, decrease, lessening;
extenuation.
Եթէ ճշմարտութեամբ փոքրկացաւ, եւ փոքրկութիւն զգեցաւ, չէր ինչ մարթ փոքրկութեանն ոչ երկնչել եւ ոչ խռովել (ի մահուանէ խաչի). (Եփր. համաբ.։)
shaft, arrow, dart, javelin;
ի քէն եւ անդր է —ն, the arrows are beyond thee.
Ազդ արար փքնաւն։ Փքնօք մարտնչէին ընդ թշնամիսն. (Նախ. ՟ա. թագ.։ Նչ. եզեկ.։)
unsewed, ripped, disjointed, separated;
separation.
Եւ զիա՛րդ այնոքիկ ճշմարտին, եթէ քակ եւ որիշ է մարմինն ի բանէն. (Նանայ.։)
to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.
Զճշմարտութեանն ոք խորհելով քակել զոճ։ Քակեսցէ զիշխանութիւնս. զոր նորա զօտարաց կարծեալ՝ զինքն քակէ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 12։)
cf. Քակտումն.
Հակառակամարտացն քակտումն։ ի քակտումն երիցագունին պատուոյ։ Ի քակտումն հակառակորդացն զօրութեան. (Փիլ.։)
dissolution, decomposition, separation, rupture, destruction, total ruin.
Հակառակամարտացն քակտումն։ ի քակտումն երիցագունին պատուոյ։ Ի քակտումն հակառակորդացն զօրութեան. (Փիլ.։)
priest, clergyman.
ἰερεύς sacerdos, sacrificus. Երէց. աւագն ի պաշտօնեայս տեառն՝ օծեալ, հաշտարար Աստուծոյ պատարագաւ, քաւիչ ժողովրդեան. որ ի հնումն էր ստուէր, իսկ ի նորումս ճշմարտութիւն. ի յն. եւ լտ. նոյնպէս կոչի եւ չքահանայն կռոց, որ ի մեզ ուրոյն կոչմամբ Քո՛ւրմ ասի.
to take orders, to become or to be ordained priest;
to perform the duties of priest.
Որ շնորհացս եւ ճշմարտութեանս քահանայացան, որդւոյն Աստուծոյ արեանս սպասաւորեալ կարգեցան. (Խոսր. պտրգ.։)
Տէր չեմ բաւական, եթէ ընդ յարկաւ իմով մտցես։ Աղաչեմ զքեզ տէր, չեմ բաւական։ Չեմ բաւական ամենայն արդարութեան եւ ճշմարտութեանն՝ զոր արարեր ընդ ծառայի քում։ Մեծ է օր տէրն, եւ ո՞վ իցէ նմա բաւական.եւ այլն։
Ոչ կարեմք մեք ընդ ճշմարտութեանն դէմ գործել ինչ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ցոյ՛ն ցուցանէ քեզ թշնամի, որ ընդ գանձիդ դէմ մարտնչի. (Երզն. ոտ. այբուբ.։)
Կամ γυμνάσιον gymnasium Տեղի մերկ ըմբշամարտից, եւ կրթարան. ուսումնարան.
Ուր իցէ այր կամ արք ընտրանաւ, քաջք. ընտիր ընտիր մարտիկք. ընտրած կտրիճներ.
Ի մէջ պատերազմի մարտկացն անգիտաբար մեռեալ։ Անգիտաբար իմն թաղեալ ի հովուաց. (Յհ. կթ.։)
Սակաւուք զառաւելագունացն ճշմարտութիւն բերիցեմք. (Ագաթ.։)
Յայտ առնէ եւ զմոլորութիւնն առընթերակաց ճշմարտութեանն. (անդ. ՟Բ. 21։)
Աստուածարեալ մարգարէք, կամ վեհք, կամ մարտիկք. (Նար.։)
Խեղճ ունել ոչ այլում լծակից լինել յաղագս ճշմարտութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)