legends, menology.
(ռմկ. Այսմաւուրք) Գիրք համռօտեալ վարուց եւ վկայաբանութեանց սրբոց, առեալ զանուն ի ստէպ կրկնութենէ բառիցս,
Յայսմ աւուր կամ ի սմին աւուր տօն է եւ այլն. (Յիշատ. Հ։)
Որպէս ցուցանէ կարգեալ յայսմաւուրքն նորա. (Մխ. ապար.։)
Ոչ էր եդեալ ի գիրս յայսմաւուրցն. (Հ. կիրակ.։)
evident, clear, manifest, plain, palpable, obvious;
evidently, obviously, plainly, clearly, manifestly;
cf. Յայտնութիւն;
— է, — իսկ է, it is evident, clear;
— իմն է, naturally, of course, certainly;
այս — է զի, it is certain that;
ապա — ուրեմն է, it is therefore clear that;
— or ի — գալ, to appear, to be manifested, made known, evident, to be discovered or disclosed;
— ածել, առնել, to declare, to make manifest, to display, to put or set forth, to show, to prove;
to signify, to name;
— առնել զընդունելութիւն, to acknowledge the receipt of.
• , ի հլ. «յայտնի, երևացող» Ոսկ. մ. գ. 24. Եփր. համաբ. «յայտնապէս, բացորոշ կերպով» Եզն. Ոսկ. մ. ա. 8. Եփր. թգ. «յայտնի, նշանաւոր» Մծբ. 204. որից յալտ առնել, ի յայտ գալ, յայտ ածել «երևան հա-նել, գալ» ՍԳր. Ոսկ. ես. յայտ յանդիման ՍԳր. Եզն. Ոսկ. մ. ա. 4. յայտագոյն Բուզ. յայտական Եւագր. յայտապատկեր Կոչ. 213, յայտակ «յայտնի» Տիմոթ. կուզ, էջ 200 (Ա-մենեցուն յայտակ կացուցից), որից յայտա--կարար «զեկուցագիր» Մխ. դտ. 267. ան-յայտ ՍԳր. անյայտումն «անհետացում», որից անյայտումն աչաց «կուրութիւն, տեսո-ղութեան կորուստ» Ուխտ. բ. 128. յայտնի ՍԳր. Ոսկ. եփր. Ագաթ. յայտնական Ագաթ. պարակայայտ Մաշկ. բրս. պհ. բացայայտել Ոսկ. գաղ. Ագաթ. կանխայայտնեալ Աթ. նա-խայայտ Դիոն. երկն. ևնս
• ՆՀԲ «լծ. հյ. այտ՝ որպէս ի դուրս երևեալ և այտուցեալ, մանաւանդ թրք այտըն, այան, պէյան»։ Müller SWAW 86, 291 զնդ. haidya և սանս. satyə, որոնց հետ Lag. Beitr. bktr. Lex. 31 կցում է նաև յն. ἔτεός «ստոյգ»։ Հիւբշ. Arm. Stud. էջ 13 մերժում է սանս. satya=զնդ. haiϑya=հպրս. hasiya «ճշմարիտ, ստոյգ»։ Հիւնք. պրս. huvay, dā «յայտնի»։ Patrubány ՀԱ 1906, 345 այտ «ուռիլ» արմատից յ նախդիրով։ ինչպէս որ ց նախդիրով էլ կայ ցայտել։ Թիրեաքեան, Ատրպատ. ծան. 1 պհլ paytak, պրս. paydā և huvayda «յայտ-նի»։
• ԳՒՌ.-Սչ. հայդնել, Ագլ. հա՛յտնիլ, Երև. Կր. հայդնէլ, Շմ. հայդնիլ ևն փոխառեալ են գրականից. ունինք սակայն Զթ. այիդ էնել «յայտ առնել» (տե՛ս Աւետարան ըստ Մար-կոսի, Զէյթունի գաւառականով, Պօլիս 1913. Գ. 12)։
φανερός, δῆλος, -η, -ον, γνώριμος manifestus եւ այլն. cf. ՅԱՅՏՆԻ. որոյ է արմատ. (լծ. հյ. Այտ՝ որպէս ի դուրս երեւեալ, եւ այտուցեալ. մանաւանդ թ. այտըն ... )
Վասն յայտ աւուրն չլինելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Որքան ինչ մեզ յա՛յտն է, տեսցուք. (Դիոն. ածայ.։)
Հրէից եւ հեթանոսաց, յայտից եւ անյայտից, արդարոց եւ մեղաւորաց. (Մխ. ապար.։)
Յայտից, եւ անյայտից. (Տօնաց.։)
Ի կշիռ զօրութեան անիմաստ յայտից չափեսցես. (Սկեւռ. լմբ.։)
Որոց հաւատքն իւրեանց ժրագլուխ էին, յայտ երեսօք խնդրեալ ընթանային. (Եփր. համաբ.։)
ՅԱՅՏ ԱՌՆԵԼ. φαίνω, δηλόω, καταδείκνυμι manifesto, declaro, ostendo եւ այլն. Յայտնի առնել. յայտնել. ծանուցանել. ցուցանել.
Միւսանգամն յայտ առնէ զշարժելոցն։ Յայտ արարի ձեզ զթագաւորն Իսրայէլի։ Լրտեսք էք, եւ դովին յայտ արարէք։ Խօսք քո յայտ առնեն զքեզ։ Յայտ առնել զկատարումն աւուրցն սրբութեան.եւ այլն։
Նոյնպէս ասի,
Իսպառ զկործանումն թշնամւոյն յայտ (յն. յանդիման) կացուցանեն. (Բրս. չար.։)
ՅԱՅՏ. գ. իբր Յայտնութիւն. ուստի ՅԱՅՏ ԱԾԵԼ, է Բերել ի յայտնութիւն. յերեւան ածել.
Զչարիս իրերաց յայտ ածէին. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Քննեցից, եւ ածից յայտ զգիտութիւն նորա. (Իմ. ՟Զ. 24։)
ՅԱՅՏ կամ Ի ՅԱՅՏ ԳԱԼ, է Յերեւան գալ. երեւել ի հրապարակի, եւ յայտնի լինել.
Եկն յայտ (կամ ի յայտ) անդր զայրագին լի բարկութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 45։)
Ոչ եղեւ ինչ գաղտնի, որ ոչ ի յայտ գայցէ. (Մրկ. ՟Դ. 22։)
Զի յայտ եկեսցէ տեսութեանն հաւաստիք. (Ոսկ. ես.։)
Չիշխէ յայտ հրաման տալ։ Չկարէ յայտ երթալ եւ ասել, թէ դու խիստ ես. (Եզնիկ.։)
Անտի յայտ եկաք, եւ աստի գաղտագողի արձակէ զմեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Մերթ յայտ՝ մերթ ի ծածուկ. (Եփր. թագ.։)
Որպէս յա՛յտ ցուցանի. (Ճ. ՟Գ.։)
դիմազ. ՅԱ՛ՅՏ Է, եղեւ. դիմազ. φανερόν ἑστι, πρόδηλον, κατάδηλον, ἑμφαίνη, ἑμφανῆ manifestum, clarum, notum est, patet, liquet. Յայտնի է. ծանուցեալ է. երեւի ամենեցուն. որ հայի ի ՟Ա. նշ. ա. յայտնի.
Յայտ իսկ է, թէ յազգէ Յուդայ ծագեաց Տէր մեր. եւ եւս առաւել յայտ է, թէ ըստ նմանութեան Մելքիսեդեկի յառնելոց է այլ քահանայ։ Այս մի ինչ յայտ եղեւ, եթէ ի ձեռս էր իմ. եւ այլն։
Այլ անսովոր է ասել.
Յայսմանէ յայտ ես ի պատուիրանէն հեռի գոլ. (Բրս. ընչեղ.։)
շղ. ՅԱՅՏ Է ԹԷ. ՅԱՅՏ ԻՍԿ Է. իբր շղ. δηλονότι, δῆλον (ἑστι ) ὄτι patet quod, nimirum, quippe, omnino, profecto. Իբրեւ զի. այն է. այսինքն. ապաքէն. անշուշտ. ուրեմն.
Հնազանդեալ է նմա ամենայն, յայտ է թէ բաց յայնմանէ՝ որ հնազանդեցոյց նմա զամենայն։ Զի օրինօքն ոչ ոք արդարանայ առաջի Աստուծոյ, այն յայտ իսկ է, զի արդարն ասէ ի հաւատոց կեցցէ.եւ այլն։
Բանիւք իսկ ոչ մեղաւ. իսկ եթէ բանիւք ոչ, յայտ է եթէ եւ ո՛չ խորհրդովք. (Իսիւք.։)
Զի՞նչ է բացան աչք երկոցունց. սակաւ մի յառաջագոյն ամենայն կենդանեաց դնէ հողածինն անուանս, եւ յայտ է՝ զի յառաջագոյն տեսեալ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 39։)
ՅԱՅՏ ՅԱՆԴԻՄԱՆ. ἑν παρρησίᾳ, ἑπίδηλος, φανερώτερος palam, manifestus, clarissimus. Յայտնապէս յանդիման տեսողաց. ակներեւ. հրապարակաւ. համարձակ. եւ Յայտնագոյն. ափ աշիքեար.
Յայտ յանդիման խայտառակեաց։ Կախեաց յայտ յանդիման ամենեցուն. (Կող. ՟Բ. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 35։)
Յայտյանդիման մեծի բանակին զպաշտօնն ցուցանէին։ Յայտյանդիման ձայն արձակեաց առ մեծ հրապարակն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Նոքա կերպարանողք են, եւ սոքա զեղխք եւ յայտյանդիման անձնադիւրք. (Եզնիկ.։)
իսկ հովիւքն քանզի վայրենագոյնք էին, եւ նոցա յայտյանդիման տեսիլ պիտոյ էր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
cf. Յայտական.
Յայտագոյն առնէր զասացեալսն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
evident, apparent, plain, visible, manifest, clear;
expressive, significative.
δῆλος manifestus, patens. որ եւ ՅԱՅՏՆԱԿԱՆ. Որ ինչ յայտ է. յայտնի. պարզ. մեկն.
Յայտական երեւմամբ կայր գունդն. (Փարպ.։)
Լուսաձեւ յայտական (կամ յայտնական) տեսուած. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Յայտական բանս։ Յայտական բանիւ. (Եւագր. ՟Լ՟Գ։ Անան. եկեղ։)
ՅԱՅՏԱԿԱՆ. δηλωτικῶς declarativus. Յայտարարօղ, երեւեցուցիչ. նշանակիչ.
Դերանունութիւն է որոշեալ դիմաց յայտական. (Թր. քեր.։)
Իբր ո՛չ աննմանութեան է յայտական։ Ոչ յայտականք զղջման են. (Փիլ. լին.։)
(Աստանօր) այսօրն՝ ժամանակի ո՛չ է յայտական. (Վրդն. սղ.։)
blamed in public or publicly reproved;
— առնել, to reprove openly;
— լինել, to be publicly insulted.
ՅԱՅՏԱՆԱԽԱՏ որ եւ ՅԱՅՏՆԱՆԱԽԱՏ. Յայտնի եւ հրապարակաւ նախատելով, թշնամանելով, կամ նախատեալ. հրապարակագոյժ. խայտառակ.
Խրատէր, սպառնայր, եղուկ կոչէր, բայց ոչ յայտնանախատ ինչ (յն. յայտնապէս), այլ ի ծածուկ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 27։)
Յայտանախատ արարի, թէ ո՞ւր իցեն աստուածքն՝ որոց նուէրս նուիրէիք, կամ զոհս մատուցանէիք. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
visible, plain, evident.
Յայտնի նկատեալ կամ նկատելի. բացերեւ.
Յայտանկատ աչաց տեսողաց։ Յայտանկատ տեսարան. (Նար. խչ.։)
expressive, significative.
Յայտնի նշանակեալ. քաջայայտ. եւ Յայտարարօղ նշանակութեան եւ խորհրդոյ իրիք.
Ճառդ յայտանշան է. իսկ նշանակն զայն զեկուցանէ, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 134։)
conspicuous, eminent, renowned, celebrated, famous.
Որոյ յայտնի է անուն։ (Ագաթ.։)
representing, expressive;
— մարդոյ, portrait, statue.
Արարին կուռս կարկատունս յայտապատկերս մարդոյ. յն. մարդակերպս. ἁνθρωπόμορφος (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
narrated or narrating clearly;
expounding clearly;
evidently, clearly;
— առնել, to narrate clearly;
to explain, to expound.
Յայտնի պատմօղ, պատմեալ, եւ պատմելով.
Վարդապետք յայտապատումք եւ առակախօսք. (Նար. երգ.։)
Արձանագրեցին զյայտապատում իրս թագաւորաց։ Որ յայտապատում արարեալ է զրոյցս պայազատութեան Աշոտոյ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ այնպէս իրքն յայտապատում լինէին. (Երզն. մտթ.։)
Յայտապատում զմիտս ասացելոցս մեզ առաջի դնէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
declarative, explanatory.
Գործի կամ միջնորդ յայտնութեան. յայտնիչ.
Հաւատոց գնոյն է յայտարան (կամ յայտնարան) նուէրն քո աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
declaratory;
distinctive, characteristic;
demonstrator;
denominator;
exponent.
ՅԱՅՏԱՐԱՐ ՅԱՅՏԱՐԱՐԱԿԱՆ. Յայտարարօղ. ծանուցանօղ յայտնապէս. հրատարակիչ. յայտական. հանդիսացեալ.
Այն՝ որ ասէ ոք, թէ յառաջ կամ զկնի, այս նշանակ յայտարար է մտաց մարդկութեան ժամանակս երեւեցուցանելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Յայտարարական գրով դրոշմել։ Յայտարարական բերմամբ առ հանճարեղութիւն կատարելագործէին. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Դ. 4։)
Ցուցանէ յիւրումն յայտարարական մատենին. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
declaration, exposition, manifestation, notification, statement or account;
manifesto, manifest;
prospectus, programme;
— առնել, to make a manifestation.
Յայտնութիւն. բացայայտութիւն. ծանուցումն. ցուցակութիւն. բացադրութիւն. ստորագրութիւն. հանդիսացուցանելն.
Զյայտարարութիւն մերոյ ազգաբանութեանս յանդիման կացուցանել։ Յայտարարութիւն սակաւուք, թէ Բէլդ նեբրովթ է. (Խոր. ՟Ա. 1. եւ 6։)
Սակաւիկ ինչ յայտարարութեամբք ասացից. (Յհ. կթ.։)
Յայտարարութիւն կերպագրութեան անձին եւ փառաց Գագկայ. (Արծր. ՟Ե. 11։)
Մի՛ փոքր համարիր զե՛սն ասելով, այլ մեծապատիւ եւ պատկառելի երեսաց յայտարարութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Եւ ոչ մերոյ ճշմարտութեանս՝ որում տեղեակ էք, ե՛ւ յայտարարութեամբ վրէժխնդրութիւն պահանջեալ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
very well known.
ՅԱՅՏԵՐԵՒԱԿ կամ ՅԱՅՏԵՐԵՒԱԿԻ. Յայտնի երեւեալ. բացերեւ. քաջայայտ. արդէն ծանուցեալ.
Ի յայտերեւակ իրաց զճշմարիտն ծանուցանել կամիմք. յն. սկզբնաւոր, կամ հին եւ հիմնական. (Աթ. ՟Ը։)
Զամօթանացն յայտերեւակի գիտութեանն (իրս) աներեւելիս պարտ էր առնել. (Պիտ.։)
expounding, explaining, exposing;
clear, perspicuous, obvious, plain.
ἑμφαντικός, ἑμφατικός significans cum emphasi. Յայտնաբանօղ. յայտնաբանիչ. բացատրօղ. թարգման.
Մարմնականքն արարողութիւնք՝ ապացոյցք եւ յայտնաբանք հոգեւորացն։ Այսմ (սիրոյ) եղեւ յայտնաբան եւ միջնորդ Քրիստոս. (Լմբ. պտրգ.։)
Կամ Որ ինչ է յայտնի բանիւ. դիւրիմաց. σαφής perspicuus.
Յայտնաբան դիւրաբան իմաստութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Ցնցուղ արեանն ի բեւեռացն է յայտնաբան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
to explain, to expound, to expose, to illustrate, to make clear or evident.
ἑμφανίζω manifestum reddo, expono, exprimo, enarro, interpretor. Յայտնի բանիւ բացադրել. մեկնաբանել. յայտնել.
Ջանայ օրինակաւ յայտնաբանել. (Նար. երգ.։)
Քաղցրահայեացն տիպ զսիրոյն ճշմարտի հպաւորութիւնն յայտնաբանէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
expounder, interpreter.
Քահանայք յայտնաբանիչք են Աստուծոյ։ Աստուածայինն քահանայապետ յայտնաբանիչ է աստուածպետականացն արդարութեանց. (Դիոն. թղթ. եւ Դիոն. եկեղ.։)
Յայտնաբանիչք տիրապէս ասացան, որք զխորհրդոցն անճառութիւնս նշանակօք յայտնեցին մեզ. (Մաքս. ի դիոն.։)
explanation, exposition.
Յայտնաբանութիւն ասէ զվարդապետութիւն խորհրդոց յայտնութեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
ἑκφαντορία explanatio, interpretatio, expressio, manifestatio ἁπόδειξις demonstratio, declaratio. Մեկնաբանութիւն. բացատրութիւն. ապացոյց. արտայայտութիւն. հրատարակումն. հռչակ բարեբանութեան.
Յայտնաբանութիւն ասացելոցն (Սուրբ Գրոց), կամ գերազարդիցն զարդուց, կամ անուանց նոցա։ Յայտնաբանութիւնք հոգեշարժ զօրութեանն աստուածաբանիցն. (Դիոն. ստէպ։)
Զայսոսիկ ուսուցանէ յայտնաբանութեամբ սերովբէիցն մականունութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Շնորհիւն Աստուծոյ յայտնաբանութիւն արարեալ եկեղեցական կարգաւորութեանց. (Խոսր. պտրգ.։)
Յոյժ յայտնաբանութեամբ գրեցի. (Կամրջ.։)
Զայս ամենայն նախաձայնութեամբ ի մարգարէիցն լուեալ, եւ յայտնաբանութեամբ աւետարանչացն ծանուցեալ մեր. (Սկեւռ. ես.։)
Օրհնութիւն, զի յայտնաբանութիւն թարգմանի ըստ Սրբոյն Դիովնիսեայ մեկնութեանն. որ է յայտնութեանն Յիսուսի խորհուրդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Յայտնապէս.
Զկերպարանս անգթութեան յայտնաբար ունիք։ Որ յայտնաբար անիրաւութեամբք հարստանային. (Ճ. ՟Գ.։)
Հաւատս ի շրթանց անտի յայտնաբար պահանջէր. (Եփր. համաբ.։)
speaking or spoken openly, manifestly;
— վկայութիւն, undeniable or decisive witness or testimony;
— խօսել, to speak openly, to speak out plainly.
Յայտնի բարբառեալ, կամ բարբառելով.
Դարձեալ սկսայց զճառ պաղատանացս խոստովանօրէն զղջականաբար՝ զգաղտնածածուկն յայտնաբարբառ. (Նար. ՟Ի՟Է։)
cf. Յայտնապէս.
προφανῆ manifesto. Առաւել յայտնի. յայտնապէս. երեւելի օրինակաւ. անշուշտ.
Ամենայն որ յայտնագոյն զվնասն ունի, հրաժարելի՛ է. (Բրս. հց.։)
Յայտնագոյն ասել։ Յայտնագոյնս ցուցանել կամեցաւ։ Զոր կարծեմք՝ եթէ վնասիմք, զայս յայտնագոյն շահիմք. (Իսիւք.։)
manifest, declaratory, expressive.
cf. Յայտանախատ.
Առաջի այնչափ զօրաց յայտնանախատ լինել. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
evidently, manifestly, clearly, obviously, palpably, visibly;
notoriously, publicly, openly, overtly;
intelligibly, explicitly;
without disguise, frankly, freely, boldly.
φανερῶς, ἑν τῷ φανερῷ, ἑμφανῶς, μετ’ ἑμφανείας , σαφῶς, ῤητῶς manifeste, perspicue, certis verbis, diserte, plane. Յայտնի օրինակաւ. հրապարակաւ. անպատրուակ. եւ Աներկբայ. անշուշտ. յայտնի.
Յայտնապէս ի քաղաք մտանել։ Աստուած մեր յայտնապէս եկեսցէ։ Խնդրեցից վրէժ յայտնապէս։ Ետես ի տեսլեան յայտնապէս։ Յայտնապէս ասէ։ Գրեսցե՛ս ի վերայ քարանցն զամենայն զօրէնս զայսոսիկ յայտնապէս յոյժ։ Գրեա՛ զտեսիլդ զայդ յայտնապէս ի տախտակս.եւ այլն։
Յայտնապէս պա՛րտ է վայելել յօգնութիւն Աստուծոյ, ոյք կատարեն զօրէնս նորա. (Իսիւք.։)
apparent, evident, public, visible to all.
Յայտնի տեսեալ կամ տեսլեամբ. ակներեւ, բացերեւ. յայտ տեսակ.
Զխորութեա՞ն զանչափութիւն, թէ զամենածախն յայտնատեսիլ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
to reveal, to disclose, to discover, to unveil, to unmask, to publish a secret, to make public;
to manifest, to declare, to explain, to expound, to set forth, to state, to expose;
to signify, to notify;
to utter, to express;
— զմիտս, զկարծիս իւր, to manifest one's designs, intentions, thoughts or opinions, to declare oneself, to speak out;
— զանձն, to manifest oneself, to make oneself known.
φανερόω, ἑμφανίζω, δηλόω, ἁνακαλύπτω , ἁποκαλύπτω եւ այլն. manifesto, patefacio, declaro, revelo, evelo, retego եւ այլն. կր. φαίνω, φαίνομαι, ἑπιφαίνω luceo, appareo. Յայտնի կամ յայտ առնել. յանդիման երեւեցուցանել. արտաքուստ եւս ցուցանել. բանալ. ծանուցանել. յայտնաբանել. կր. յայտնի լինել. երեւել.
Յայտնեցից նոցա զհնչիւն խաղաղութեան եւ զհաւատս։ Յայտնեաց զփառս իւր։ Յայտնեցի զանուն քո մարդկան։ Գիտութիւնն Աստուծոյ յայտնի է ի նոսա, քանզի Աստուած իսկ յայտնեաց նոցա։ Ծածկեցեր յիմաստնոց, եւ յայտնեցեր տղայոց։ Չէ՛ ինչ ի ծածուկ, որ ոչ յայտնեսցի։ Զի եւ կեանքն Յիսուսի ի մարմինս մեր յայտնեսցին։ Յայտնեցաւ հրեշտակաց.եւ այլն։
evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.
φανερός, ἑμφανής, δῆλος , προδήλος, σαφής, γνωστός, εὕγνωστος եւ այլն. manifestus, patens, perspicuus, notus եւ այլն. Յայտ եղեալն. ծանուցեալ. ծանօթ. ի վեր երեւեալ. երեւելի. նշանաւոր. բացերեւ. ակներեւ. պայծառ. պարզ. հաւաստի. համարձակ. (լծ. թ. այտընլը. այսինքն լուսաւոր) այան, պէյան, պէլլի, աշիքեար.
Պարզ, անարատ, յայտնի։ Յայտնի եղէ այնոցիկ, եւ այլն։ Յայտնի է ի Հրէաստանի Աստուած։ Յայտնի լիցին բանք ձեր, կամ փառք ձեր ընդ ամենայն երկիր։ Որոց մեղքն յայտնի են, եւ բարի գործքն յայտնի են։ Ամենայն գործք խոնարհին յայտնի են առաջի աստուծոյ։ Զեղխ են ճանապարհք նորա, եւ ոչ յայտնիք։ Որ ինչ ծածուկ՝ եւ որ ինչ յայտնի, գիտացի.եւ այլն։
Արգել ի նոցանէ զյայտնի պաշտօնն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զանմեղութիւնն Շուշանայ զքեզ միայն յայտնի՝ ի ձեռն մանկանն Դանիէլի յայտնեցեր ամենեցունց. (Սարկ. աղ.։)
Ի յայտնւոյն զանյայտն յայտնի արար. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
Ճառդ յայտնի է։ Ճառիդ յայտնի եղելոյ։ (կամ որ նոյն է), Ճառիդ յայտնոյ. (Փիլ.։)
Սակաւ էիր յայտնովք (զօրօք), եւ անթիւ եղեր անյայտիւք (հրեշտակօք). (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Հաւատարիմ եղեւ այն՝ որ ծածուկն էր, յայտնեաւն. (Եփր. համաբ.։)
Նշանաւ յայտնեաւ ամենեցուն քարոզել. (Բրս. թղթ.։)
Դուք ինքնին իսկ վկայէք վասն յայտնեաց մերոց, եւ Աստուած վասն գաղտնեաց մերոց. (Եփր. ՟ա. թես.։)
Իշխանք եւ գործակալք եւ գլխաւորք, եւ որք միանգամ յայտնիք էին ի կողմանն (այսինքն երեւելի անձինք)։ Կապումն գլխաւորաց, եւ բանտք յայտնեաց. (Խոր. ՟Գ. 58. 68։)
Բովանդակ զ՝ ՟Ի՟Բ. յայտնիսն, եւ զնոր կտակս յեղուլ ի հայ բան. անդ. 53. այն են ՟Ի՟Բ. գիրք հնոյ կտակի ի սկզբանէ հետէ ծանուցեալք իբրեւ ընդունելի ի կաթողիկէ եկեղեցւոջ. որ եւ կոչի կանոն եբրայեցւոց ըստ ՟Ի՟Բ տառից նոցա. որպէս եւ արտաքոյ մնացեալքն կոչին անյայտք, կամ ծածուկք, կամ ծածուկ յայտնութիւնք. յորոց ոմանք յետոյ ընդունելի եղեն, եւ ոմանք անընդունելիք։
Ել ի տօնն՝ ո՛չ յայտնի, այլ իբրեւ ի ծածուկ։ Եւ յայտնի իսկ (այսինքն հաւաստեաւ՝ ըստ խոստովան լինելոյ ամենեցուն) մեծ է խորհուրդն աստուածպաշտութեան. (Յհ. ՟Է. 10։ ՟Ա. Տիմ. -գ. 16։)
Ոչ յայտնի ինչ յանդիմանէր։ Ոչ յայտնի յանդիմանէր զոք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
Վկայք՝ յայտնի մեռեալք, եւ ի ծածուկ կենդանիք. որք քարոզենն յայտնի զկենդանութիւնն իւրեանց. (Ագաթ.։)
Մարտեաւ յայտնի ընդ անմեղս, եւ ի ծածուկ ընդ խորհրդականս։ Որ յայտնի ուրացեալ են զճշմարիտն Աստուած, ոչ գիտեն զի՛նչ գործեն եւ կամ զինչ խօսին. (Եղիշ. ՟Դ. ՟Ը։)
enunciative.
evidence, manifestation, enunciation;
disclosing, unveiling;
apparition;
revelation, Apocalypse;
Epiphany, Twelfth-day, Twelfth-night;
coming, appearing of our Lord;
divine oracle;
ծածկուկ —ք, the Apocrypha.
Նորաձեւել յանուանսն յաղագս յայտնութեանն. ((այսինքն պարզաբանութեան). Ածաբ. յայտն.։)
φανέρωσις, δῆλος, δήλωσις manifestatio, patefactio, declaratio ἑπιφάνεια apparitio σαφήνεια perspicuitas եւ այլն. (լծ. թ. այտընլըգ ). Յայտնի եւ երեւելի գոլն. յայտնելն, եւ յայտնիլն. արեւանման երեւումն. տեսիլ. բացումն. բացերեւութիւն. բացայայտութիւն. պարզութիւն. պայծառութիւն. լոյս կամ ազդեցութիւն աստուածային.
Յայտնութիւն բանից քոց։ Յայտնութիւն ճշմարտութեան։ Յայտնութիւն հոգւոյն։ Որ ինչ յերկնից յայտնութիւնք եղեն։ Ի յայտնութիւն դարձուցանել (այսինքն յայտնի առնել), եւ այլն.
Տեսանես զյայտնութիւն յառաջախօս մարգարէիցն. ((այսինքն յստակութիւն, բացերեւութիւն) Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Յայտնութիւն գործոց՝ կատարումն մարդոյ. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 29։)
ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ. ἑπιφάνεια, θεοφάνεια epiphania, theophania. Երեւումն Աստուծոյ ի մարմնի. աստուածայայտնութիւն. եւ Միւսանգամ գալուստն Քրիստոսի.
Այժմ Քրիստոսի յայտնութեանս տօն է. (Ածաբ. ծն.։)
Յայտնութեամբ քո Տէր ցնծացաւ երկիր. (Շար.։)
Խափանեսցէ յայտնութեամբ գալստեանն իւրոյ։ Մինչեւ ի յայտնութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (՟Բ. Թես. ՟Բ. 8։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 14։)
ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ. ἁποκάλυψις apocalypsis, revelatio. Գիրք Յայտնութեանն Յովհաննու. եւ նոյն իսկ տեսիլն նորա.
Յայտնութիւն Յիսուսի Քրիստոսի, ի ձեռն որոյ ետ Աստուած ցուցանել ծառայից իւրոց. (Յայտ. ՟Ա. 1։)
Յայտնութիւն կոչի, զի բազում ինչ ի հանդերձելոցն լինելոյ քան յայլ գիրս՝ աստուստ լինի գիտելի. (Նախ. յայտն.։)
առաքեալն Յովհաննէս ի պատմոն կղզի տուաւ, ուր զյայտնութիւնն ասեն լինէր նմա տեսանել. (Եւս. քր. ՟Բ։)
ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ. χρηματισμός oraculum, responsum. Պատգամ եւ հրաման աստուածային.
Մի՛ համարիր այլ ինչ ազդ արարեալ առ քեզ յայտնութիւն. (Յոբ. ՟Խ. 3։)
Ծածուկ կամ ծածկոյթ յայտնութիւնք. կոչին անյայտ մատեանքն արտաքոյ սովորական կանոնի Սուրբ Գրոց. այն է ըստ յն. աբօ՛գռիֆա։
cf. Յայտնութիւն.
Յայտնելն, իլն. յայտնութիւն.
Ամենայն երկնայնոցն իմացութեանց մականունութիւն՝ յայտնումն ունի իւրաքանչիւրումն աստուածատեսակ առանձնաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
Յայտնումն Աստուծոյ մերոյ, զի յայսմ աւուր մկրտեցաւ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Զ.։)
cf. Յայտնապէս.
impudent, immodest, wanton, unchaste, lecherous, lascivious, lustful, lewd, obscene;
— or —ս, impudently, unblushingly, immodestly, lewdly, lustfully, obscenely.
• , ի-ա հլ. «անառակ, անամօթ. լիրբ, պագշոտ» Սիր. իթ. 5. Ոսկ. մ. ա. 17. մտթ. տիտ. յետնաբար գրուած է նաև յա-րատ, այրատ, արատ. որից յայրատիլ Ոսկ, կող. ժբ և մ. բ. 12 (այրատիլ Ոսկ. ա. տիմ. էջ 40). յայրատութիւն Մծբ. Ոսկ. մ. ա. 16. բ. տիմ. յայրատաբաց Կոչ. 231. յայրատա-գոյն Բ. մկ. ժդ. 30. Ոսկ. մ. ա. 6, 17. ակ-նայայրատ Նար. և այլն։
• Հիւնք. յն. ἐρωτηϰά «սիրային» բա-ռից։ Karst, Յուշարձան 421 մեկնում է իբր *յայր-հատ, *այր-հատ և *այր «ա-մօթ» արմատը կցում է թրք. ar «ամօթ» բառին, որից ar-səz «անամօթ»։
Զգայարանքդ բժշկին յարատով շարժմանցն. (Լմբ. առակ.։)
ՅԱՅՐԱՏ կամ ՅԱՐԱՏ. ἁκόλαστος, ἱταμός impudens, impudicus, petulans ἅτακτος inordinatus, immoderatus, male curiosus θρασύς audax, temerarius. (առ յետինս գրի եւ Այրատ, արատ) Անառակ, որպէս թ. առսըզ. համարձակ. լիրբ. անամօթ. անպատկառ. պագշոտ. խենէշ. անժուժկալ. անկարգ (անձն, կամ աչք, եւ այլն)
Զհայր եւ զայր յամօթ առնէ յայրատն (կին). (Սիր. ՟Ի՟Թ. 5։)
Յայրատն եւ ստահակն։ ընդ իւղոյն առելոյ ի յայրատ կնոջէն. (Յճխ. ՟Ժ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)
Ընդ յայրատ եւ ընդ վաւաշոտ կնոջ։ Ի բա՛ց կաց ի դրացդ դու յայրատ։ Յայրատս եւ անամօթս կազմեն զտեսօղս. (Ոսկ. յհ. Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Ժուժկալ, որ ամենայն իսկ կարեաց յաղթէ, լեզուի եւ ձեռաց եւ աչաց յայրատաց. (Ոսկ. տիտ.։)
Ոչ զյարատ հայեցուածսն, ոչ զանյագ լսելիսն. (Առ որս. ՟Ա։)
Մեղայ յարատ հայեցուածովք։ Մաքրել զաչս յարատ եւ ի պագշոտ հայեցուածոց։ Մի՛ յայրատ տեսութեամբ զակն պղծեսցուք. (Մաշկ.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Ոչ եւս հայել յարատ (կամ յայրատ). (Շ. հւտ. խոստ.։)
Որ ոչ հայիցի յայրատս (յն. յայրատ աչօք) ի կին ընկերին, յայտ է թէ ոչ պոռնկի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
unblushing, shameless, brazen-faced, impudent, immodest.
Բացեալ ի յայրատ հայեցուածս. պագշոտ.
Ամենայն ակն յայրատաբաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յն. անզգոյշ, կամ վնասակար։)
obscene-eyed, staring at impudently.
որ եւ ՅԱՅՐԱՏԱՏԵՍ. Որ յայրատս հայի. անպատկառ հայեցիւք կամ տեսութեամբ.
Յայրատահայեաց (կամ արատահայեաց) աչք նոցա կենսաբեր արտասուօք բխէին. (Վրդն. աւետար.։)
to be devoid of modesty, to behave impudently, to lead an unchaste life.
Յայրատանալդ (կամ այրատանալդ) եւ շոգմոգելդ, եւ պիղծ ցանկութեամբ ակնարկելդ։ Եւ այլ այսպիսի յայրատութիւնս յայրատանայ, եւ անհնազանդի առնն. (Մանդ. ՟Դ. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
cf. Յայրատահայեաց.
Յայրատատես եւ եղեռնալուր։ Ակնս յայրատատես, ականջս վրիպալուր. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Յայրատանամ.
Յայրատեցա՞ր, քրքջեցե՞ր մեծամեծս։ Որչափ կանայք յանդգնեալք կան՝ յայրատեալք, ընդ ամբոխն խօսելով. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
immodesty, lasciviousness, lust, lewdness, obscenity.
ՅԱՅՐԱՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՅԱՐԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁκολαστία impudentia λαγνεία lascivia. Յայրատն գոլ. անառակութիւն. լրբութիւն. անժուժկալութիւն. խենեշութիւն, եւ համարձակութիւն չար. առսըզլըգ, ըռսըզլըգ.
Վասն յայրատութեան եւ որկրամոլութեան իւրեանց։ Ցանկութեամբ յայրատութեան անարգեցաւ Եսաւ. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Թ։)
Չհայել յայրատութեամբ ի գեղ կանանց։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին, փափկութեամբ, յարատութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Զյայրատութիւն կամացն լուծանել ի չարէ, եւ ի բարիսն շարժել։ Զյայրատութիւն, զյանդգնութիւն, զանզգամութիւն։ Յայրատութեանն զհամեստութիւն (ընդդէմ դնել). (Յճխ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
Բազումք սպրդեցին գալ յայսպիսի յայրատութիւնս, արք տգէտք եւ յանդգունք գրեցին յինքեանց ճառս ընդունայնս. (Փարպ.։)
cf. Յանկ.
• . անստոյգ բառ, որ գտնում եմ հե-տևեալ հատուածի մէջ. «Զոր օրինակ որ յանգն յաղթիցէ և զապստամբսն կապիցէ». Սեբեր. էջ 40։
ՅԱՆԳ ՅԱՆԿ. λῆξης cessatio, finis, desinentia παύσις quies, sedes πέρας , τέλος ora, exitus. իտ. cadenza, occorrenza եւ այլն. (ի ձայնէս Անկ, անկումն. կամ յանկչելն. եւ Հանգիստ) Աւարտ, վերջք, կատարած. սահման, եզր, (տողի, բառի, բանի, գործոյ, ճանապարհի, եւ այլն)
Որ ՛նանգին ունի զոլորակն։ Նախեզով յանգէն ունի զոլորակն։ Յանգին ունի զպարոյկն. (Թր. քեր.։)
Կէն եւ քէ եւ ցոյ գոլով ի յանգի անուանն՝ զբազումս նշանակեն. (Երզն. քեր.։)
Եւ մեք բանիւս ի ներքոյ յան գի հարցն մնասցուք. այսինքն սահմանի. (Լմբ. սղ.։)
Պղատոն ասելով յաղագս յանգիցն եւ վիճութեան անձանց. այսինքն կայանից հոգւոց. (Նոննոս.։) cf. ՑԱՆԳ, կամ cf. ՑԱՆԿ. իբր մինչեւ ի կատարած. ի սպառ։
Ամենայն իրք մեր վճարեալ են, եւ յանգ. իմա՛ ի յանգ հասեալ։
Ժամ էր նոցա աղաչանացն յանգ ելանել. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Այլ նորա աղօթքն յանկ ելանէին, վասն զի փութայր վաղվաղակի ելանել յաշխարհէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Յանկ ելանել թագաւորաց. այսինքն դադարել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ոչ յանգ հասեալ ալեացն, կամ թէ ծերութեան. (եւ այլն. Մագ. ՟Զ։)
Ոչ կարես հասանել յանգ գործոյդ քո. (Ճ. ՟Բ.։)
Յանգ հանեալ՝ պտղոմեանցն զժամանակ թագաւորութեանցն։ Տայ հրաման յանգ հանել զխորհուրդ անօրէն աստուածատեաց առն. (Արծր. ՟Ա. 8. 14։)
Ըստ կարի տկարութեանս մերում զօրէնս քո յանգ հանեալ. (Մաշտ.։ Ճշ.։)
Ոչ ես բաւական յանգ հանել զնոսա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Տարաւ յանգ զաշխարհաւեր կործանումն. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
ՅԱՆԳ կամ ՅԱՆԿ. οἱκεῖος, καθῆκον proximus, aptus, accommodatus, congruus. որ եւ ԱՆԿ. Յանկաւոր. պատշաճ. վայելուչ. դիպող. յանկուցեալ. յարմար. ընտանի. մերձաւոր.
Վասն յանկ եւ մերձաւոր հաղորդութեանցն։ Յանկ եւ մերձ են ի բնութիւն մեր հաճոյքն, որ լինին ի կամաց մերոց. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Թ։)
Սպասաւորութեան կարի իմն յանկ են կանայք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Եւ զայս ոչ վայրապար ինչ ասացի, այլ՝ այնր յանկ անկանէ, եթէ բազկաւ իւրով ժողովեսցէ զգառինս. (Ոսկ. ես.։)
ոչ էր նմա յանգ գործն այն. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եթէ ինքն իմանալին կամեսցի, նորունն յանգ (պատշաճեալն) անկցի մտացն, եկեսցէ ի ճառելին. (Շիր. (կամ թերեւս գրելի, յանգակցի մտացն)։)
Եւ կամ Հանդարտ. ուշիմ. վայելչական. զուարթ. προσηνής jucundus.
Եթէ ակն յոռի՝ անգայտ եւ բիրտ՝ կարօղ է լինել գեղեցիկ, հանդարտ, եւ մեղմ, եւ զգօն, եւ յանգ։ Զարմատս բարութեանց յանձին ունէին, եւ միտս յանգս, եւ կամս հաճոյականս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9. 20։)
term, end, finish;
rhyme, cadence, numbers, termination, ending, desinence, harmony;
— ելանել, հասանել, to be finished, accomplished;
to expire, to end, to bound, to terminate;
— հանել, տանել, to bring about, to succeed in;
to complete, to put an end to, to finish;
convenient, suitable, congruous, becoming, apt, tit, adapted;
quiet, good, kind, sweet, pleasing.
cf. ՅԱՆԳ, ՅԱՆԳԱԳՈՅՆ, եւ այլն։
in a proper manner, seasonably, becomingly, befittingly.
ՅԱՆԳԱԳՈՅՆ ՅԱՆԿԱԳՈՅՆ. ἑγγείτερος propior συγκείμενος conveniens, conjunctus եւ այլն. Կարի յանկաւոր. մերձաւորագոյն. յարմարագոյն. կցորդ, վայելչական. վայելչապէս.
Հեթանոսացն աստուածաբանագոյնքն, եւ որք մանաւանդ ի մեզ էին յանկագոյնք։ Միմեանց ազգակիցք եւ յանկագոյնք. (Առ որս. ՟Զ։)
Սատանայ յանգագոյն է ի ձեզ հայրութեամբ՝ քան Աբրահամ. (Նանայ.։)
Տայ խորհել օտարոտիս իմն եւ այլանդակ, որպէս բարիոքն զառ ինքն յանգագոյնս (կամ անգագոյնսն). (Սարկ. պատկ.։)
Քաջահաճոյ յանկագոյն ի յողջունել ի բարեկամութիւն. (Պիտ.։)
Եկեղեցին, զոր յանգագոյն անուամբ առաքեալս անուանեաց. (Անան. եկեղ։)
Որպէս արժան է տօնել, եւ յանկագոյն սրբոցն, այնպէս տօնեսցուք. (Սիսիան.։)
Նմանութիւն Աստուծոյ յանգագոյն նմա ճահաւորին տալ. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
Զլեառն անուանէ յանգագոյն յիւր անուն Արագած. (Խոր. ՟Ա. 11։)
rhymed;
accomplished, finished, ended.
ՅԱՆԳԱԿԱՆ ՅԱՆԿԱԿԱՆ. λήγων desinens τέλειος perfectus. Ունօղ զյանգ կամ զվերջ այսպիսի կամ այնպիսի. աւարտական. եզերեալ. կատարեալ.
Կատարեալ թուով եւ յանգականաւ տասնեկին. (Փիլ. լին. ՟Բ. 32։)
Յաշխարհի ոչ ոք զծայրանալն եգիտ յանգական հասմամբ. (Մագ. խ.։)
Յանկական փաղառութիւնք. այսինքն վերջին վանկք. (Անյաղթ ստորոգ. (որ առ Սանահն. գրի Յանգակի)։)
Բանըս գրեցաւ աղօթական, երկհազարեան տամբ յանկական (կամ յանգական)։ Ոչ մի տառիւ վերջ յանգական (կամ յանկական), զի մի՛ ծուլից լուր ծանրանան. (Յիսուս որդի.։)
Մանաւանդն յանգական է եւ աւարտական. () մանաւանդ այ՛ն։ Ոչ ունելով եւ դա սկիզբն յումեքէ, եւ ոչ աւարտ յանգական. (Երզն. քեր.։)
Բազմաւորականք՝ յանգականք անուանց են սէ, եւ քէ. դիցես եւ զկէն, այլ ոչ յոլով անգամ. (Տօնակ.։ եւ Երզն. քեր.։)
well suited to one another, having affinity with, analogous, similar.
ՅԱՆԳԱԿԻՑ ՅԱՆԿԱԿԻՑ. συγγενής, συνέλθων affinis, conveniens οἱκεῖος familiaris. Մերձաւոր. յարակից. ազգակից. կցորդ. ընտանի.
Մի՛ մերժեր եւ զոր կոչեցեր քեզ պատկեր՝ զյանգակից եւ զնմանաւոր քեզ էութիւն. (Սարկ. աղ.։)
Յանկակից միմեանց են հաղորդութեամբ, եւ դարձեալ հակառակ միմեանց գտանին։ Ասեն. աստեղքս այս յանկակիցք են պատկերաց, եւ աստեղատանց կերպարանաց։ Բնութիւնք լողակաց՝ են ջուրցն յանկակից. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ. ՟Է։)
cf. Շեշտոլոր.
Ամենայն անուանք՝ որ ի վերջին հեգին ունին զայբ կամ զեչ կամ զին, ամենեքին նոցա յանգաշեշտ ասին. ո՛ր գոն, ադա՛մ, եբե՛ր, զամբրի՛. (Գրչ. արիստակ.։ Երզն. քեր.։)
cf. Պարոյկանուն.
Ամենայն անուանք՝ որ ի վերջին հեգին ունին զէ՛ կամ զո՛վ, ամենեքին յանգապարոյկք ասին. ո՛րգոն, երակղէ՜ս, սադո՜վկ, սաբաւօ՜թ. (Երզն. քեր.։ Յակ. ղրիմ.։)
rhymer, rhymester.
cf. Յանգ.
ՅԱՆԳԱՒՈՐ ՅԱՆԿԱՒՈՐ. իբր Յա՛նգ կամ յա՛նկ, ա. Պատկանաւոր. յարմար. ընտանի. հակամիտեալ. եւ Յանգական. ծայրացեալ. հասեալ.
Որ երդնու ընկերի իւրում, նմա յանգաւոր է չլինել ի խորանին. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Գեղապարութիւն նոցա ... եւ յանգաւոր բարբառքն է օրհնել զԱստուած. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Ազգ խոզիցն յանկաւոր սէր ունին առ տիղմն. (անդ. ՟Դ։)
Որք գաւազանաւ են յանգաւորք. (ծայրագոյն վարդապետք) (Երզն. քեր.։)
to finish, to end.
accomplishing, fulfilling.
Զյոյզս մտաց խորհրդոցս գաղտնեաց իբր զգլխաւորեալ յանգաւորութիւն չարութեան գործոց խոստովանեալ. (Նար. ՟Թ։)
to complete, to finish, to end;
to render suitable, to adapt, to accommodate;
to appropriate;
to accord;
to put into rhyme.
ՅԱՆԳԵՄ ՅԱՆԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λήγω, ἁπαρτάω , ἁναλίσκω desinere sive cessare facio, termino, concludo. գրի՝ ըստ որում եւ հնչի՝ նաեւ ՅԱՆԿԵՄ. եւս եւ ԱՆԳԵՄ. Յանգ հանել. կատարել. բովանդակել. յարմարել. հանգուցանել. դադարեցուցանել. վերջացնել, լմընցընել.
Ի գոհութիւն սրբազան յանգէ։ Գոհութեամբ սրբազանիւ յանգէ. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Ի սաղմոսողոգէն եւ ի հրեշտակական դասուէն սկսեալ՝ տանին յանգել յեպիսկոպոսն եւ ի քրովբէական դասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ամս յանգեն երեսուն հազար. (Մագ. ՟Ե։)
Զգիշերն ամենայն ընդ օրհնութիւնսն յանգիցեն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Վաղազրաւ կենօքն զիւրն յանկեաց աւուրս։ Մեղսամակարդս գազան զանողորմս յանգէ (կամ յանդէ) գործ. (Պիտ.։)
Յայնժամ զմկրտութիւնն, յորժամ յանգեցից երբէք զչարիսն, ընկալայց ասէ. (Բրս. մկրտ.։)
Զիւրն յանգէ կամս. ըստ այնմ, ոչ իմ կամք, այլ քոյդ լիցին. (Սկեւռ. ես.։)
Մրջիւն երկայնմտութեամբ եւ համբերութեամբ յանկէ զգործ. (Մխ. առակ.։)
Պատշաճ յաղագս երիտասարդութեան տեսեալ՝ ի նա յանկեցուսցեն յերկուցն, եթէ անսան. (Մխ. դտ.։)
Միշտ պահանջէ, եւ ոչ երբէք յանգեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
archpriest, parish-priest.
ἁρχιπρεσβύτερος archipresbyter Աւագ երէց կամ քահանայ. գլխաւորն քահանայից.
յաւագերիցւն տունն երթիցեն. (Կանոն.։)
greatness, excellence, sublimity, dignity, degree, degree of honour, nobility;
majority.
Երիցութիւն. մեծութիւն յո՛ր եւ է կարգի.
Աւագութիւն բարձի եւ պատուոյ. (Ագաթ.։)
Ի մեծութիւն եւ յաւագութիւնս հասուցից զձեզ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ես առից զաւագութիւն կրտսերոյն, եւ տաց ցերէց եղբայրն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Ի մանկութենէ մինչեւ յաւագութիւն. (Վրդն. սղ.։)
lady;
— վանաց, prioress, abbess.
Եզ. Առաջնորդ կուսան կանանց, վանաց տիկինն, կամ մայրն հաւատաւորաց. աբբասուհի։ Յոքն. Գլխաւորքն ի կուսանս. մենծ մայրապետ.
Պատմեաց աւագուհոյն վանացն։ Եւ աւագուհւոյն առեալ զջուր լուացմանն, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
there is, here is.
Ահա. ահաւադիկ. որ եւ ասի, ՍԱ ԱՒԱՍԻԿ, ԴԱ ԱՒԱԴԻԿ. եւ այն հասարակօրէն որպէս շաղապ, իսկ. արդ. յն. տէ. որպէս թէ գրեալ էր. ի՛տի (արդէն). իտու՛ (ահա). իղդէ, տէ հա, տէ՛, նա.
Այժմ աւադիկ հաշտեցոյց. (Կող. ՟Ա. 22։)
Ծառայեցէ՛ք ասէ տեառն երկիւղիւ, դուք աւադիկ զուլամբ իմն երթայք եւ զեղխիք. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Որ կանգ աւանդիկ. յն. կացելոցդ այդոցիկ։ (Զաք. ՟Գ. 7։)
Եւ ձեզ քաւութիւն աւադիկ ձերով ապաշխարութեամբ։ Արբոյց եւ ձեզ աւադիկ. (Ագաթ.։)
Ահա յայտ եղեւ աւադիկ. (Եղիշ. ՟Ը. (իբր արդէն, կամ որպէս տեսանէքդ)։)
like brigands.
Ի վերայ անկանելով աւազակաբար խաբէոթեամբ. (Արշ.։)
receptacle for thieves.
որ եւ ԱՎ, ԱԲ. Անուն ամսոյ առ ասորիս եւ եբրայեցիս.
Ի հին մատեանս գրի որպէս յն. օ միգրօն ο . Որ՛ մեզ փոխադարձի ի ո, եւ այժմ դրոշմի օ. իմա՛ ի մէջ բաղաձայնից, կամ յառաջ քան զբաղաձայն ինչ ի սկզբն բառից. իսկ ի յանգս եւ յառաջ քան զձայնաւորս հնչի որպէս ավ։ cf. Ւ, եւ cf. Օ։ Սորին վասն անխտիր գրի ի ձեռագիրս, ասաւղ կամ ասող. ասաւղք կամ ասողք. պաւլիս, կամ պոլիս, եւ այլն. զոր օրինակ եւ առ եբրայեցիս, արաբացիս եւ այլն, որպէս եւ առ գաղղիացիս, օտառն՝ գրի ա եւ նշանադրօք։
Աւաղականոց զինքն կազմելոյ՝ հասեալ կալաւ զլեառն. (զոր լինի իմանալ եւ Բո՛ւն աւազակ. որպէս ասի եւ Այր բոզանոց։) Ամայի յինքենէ զաւազականոցն թողլով տեղիս. (Պիտ.։)
captain of robbers.
Իբրեւ ապստամբ եւ աւազակապետ խաչեսցիս։ Ոչ իբրեւ աշխարհակալի, այլ իբրեւ աւազակապետի. (Պրմ. աղեքս։)
Որդի թագաւորի յորժամ երթայ առ աւազակապետ մի, եւ տայ զինքն ի ծառայութիւն նմա, ապաքէն տէր եւ իշխան է աւազակապետն կենաց եւ մահու նորա. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
Աւազակապետն (սատանայ). (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
to assassinate, to plunder, to rob.
ληστεύω praedor, furor, spolio Բռնութեամբ եւ աւազակաբար կողոպտել, յափշտակել.
Աւազակէ եւ գողանայ։ Աւազակեն եւ գողանան. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 23։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
robbery, depredation, assassination.
ληστεία latrocinium Գործ աւազակի. յափշտակութիւն. յայտնի գողութիւն.
Զաւազակութիւն եւ զմարդադաւութիւն ի բաց քեցել յինքեանց. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Ընտրեաց զեփթայի յաւազակութենէ. (Եղիշ. դտ.։)
Վարին յաւազակութիւնս։ Ի վերայ յարձակել աւազակութեամբք. (Պիտ.։)
Ի վերայ բազում աւազակութեանցն զոր առնէր (յւդա), յաւել եւ զտեառն իւրոյ մատնութիւնն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Է։)
full of robbers;
who loves robbery.
Ուր է բազմութիւն կամ յաճախութիւն աւազակաց. աւազականոց (տեղի).
Եւ Որ յաճախէ յաւազակութիւնս. աւազականոց (ոք).
built on the sand.
Որոյ հիմն է ի վերայ աւազոյ.
Աւազահիմն տուն, եւ խրատ (կամ խաղ տղայոց). (Յհ. կթ.։ Նիւս. բն. ՟Բ։)
like sand, innumerable
Նման աւազոյ. բազմաթիւն. անհամար ի բազմութենէ.
Աւազանման ոդրիքն աբրահամու. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
cf. Աւազակոյտ.
cf. Աւազահիմն.
Շինեալ ի վերայ աւազոյ. աւազահիմն. դիւրաւ փլանելի. վաղափուլ. դիւրակործան.
Որպէս աւազաշէն տունն է յիմարին. (Շ. մտթ.։) (Վրդն. սղ.։) (Ի գիրս խոսր.։)
sanded, sandy, sandish.
ψαμμώδης, ψάμμινος arenosus Բաղկացեալ կամ խառն յաւազոյ. աւազուտ.
Իբրեւ զյարդ աւազեղէն քարակուռ որմոյ. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 21։)
to sand, to gravel.
Մերկ մտանէ ըմբիշն յասպարէզ մարտին ... եւ աւազեալ զձեռս իւր ըմբռնէ զնա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Աւազին.
ԱՒԱԶԻ ԱՒԱԶԻՆ ԱՒԱԶՈՒՏ. ψάμμινος, ψαμμώδης, ἁμμώδης areneus, arenosus Ուր իցէ աւազ, կամ կոյտ աւազոյ. լի աւազով. աւազոտ.
Աւազին տեղի. (Ագաթ.։ Սարեէգ. յկ. ՟Ը։)
Աւազին կայան։ Աւազին ժռիցն։ Ոչ միայն ի դաշտային շամբուտ վայրս, այլ եւ յապառաժ զառ ի կողս, եւ յանհարթ աւազինս. (Պիտ.։)
Զառ ի վեր աւազուտ առ ո. (տիւք ծերոյ. Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. Հին թարգ։)
to pity, to complain, to bewail, to lament, to be displeased.
ταλανίζω miserum dico, aerumnosum voco, οἱκτείρω miseror, defleo, lugeo Աւաղ կարգալ կամ տալ. աւաղս արկանել. վա՛յ տալ. ողբալ. կարեկից լինել. ապաշաւել. եղկելի համարել. ափսոսալ, լալ, վա՛խ վա՛խ ըսել կամ ընել, խղճալ.
Մի՛ ղայնոսիկ՝ որք զրկեալք եւ լլկեալք լինին՝ աւաղեսցուք, այլ զայնոսիկ պարտ է աւաղել եւ սգալ, որք առնեն զայս ամենայն վնասս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
Այնքան առաւել աւաղեմք զայլ կեանսն՝ յաղագս լաւագունիցն համեմատութեան նիւս. (կուս։)
Ո՞վ ոք ընդ մի չարեացն հազարս չաւաղեաց։ Որո՞վք ձայնարկութեամբք զքեզ աւաղեցից։ Յորդւոցն լուսոյ աւաղիմ։ Աւաղել զօտարացեալսն մեղօք. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. երգ.։)
Աւաղեալք ի մարգարէից, վա՛յ անոցիկ ասէ. (Խոսրովիկ.։)
lamentable, deplorable.
Այն սակաւ գնդին՝ ողորմ աւաղիկ աղէտ, զաչս ի վեր համբարձեալ յերկինս. (Նար. տաղ համբ.։)
to become a borough.
Որք յետոյ աւանացեալ՝ անուանեցան Որթք. (Խոր. ՟Գ. 27։)
Իբրեւ աւան լինել. փոխիլ յաւան. մեծանալ շինին եւ գտանիլ իբր քաղաքագիւղ.
Տեղին աւանանայր, քաղաքանայր. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
knowledge of traditions.
Տեղեկութիւն աւանդութեանց, եւ տենչ դիտելոյ զխորհուրդ բանիցն աւանդելոց ի նախնեաց.
Այս աւանդագիտութեան (վասն ծագման աստեղն յակոբայ) սպասեալ մնային մոգքն. (Զքր. կթ.։)
that keeps a deposit;
that preserves the tradition, depositary;
sacrist, sexton.
cf. Աւանդակիր.
Պահօղ զաւանդն ընչից, կամ օրինաց, ուխտից, եւ այլն. եւ Որ ինչ հայի ի հաւատարմութիւն նորին.
Թէ դնէ մարդ աւանդ, եւ կրակ անկանի եւ այրէ զայն ըստ պատահման, ազատ է ի վճարելոյ աւանդապահն. (Մխ. դտ.։)
Աւանդապահքն տային ցմիմեանս մինչեւ ի յովաննէս. զի ի նա հասեալ էր յառաջին նախնեացն իբրեւ յաւանդապահ. (Ագաթ.։)
Երկիւղած ի տեառնէ Աստուծոյ, յոյժ աւանդապահ պատուիրանաց նորա. (Բուզ. ՟Դ. 3.)
Ոչ եղեն աւանդապահք, այլ օրինապահք. (Լմբ. առ լեւոն.) իմա՛, ոչ պահօղ մարդկային աւանդութեանց եւ խտրանաց։
that deposits;
who has given, who is the author of a tradition.
Ողջ անարատ յիւրաքանչիւր աւանդատուրս (կամ աւանդատուս) հասուցանել մարթասթեն. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 15։)
to consign, to deposit;
to leave, to commit, to deliver, to remit, to transmit;
to recommend;
to toach;
to give;
— զոգի, to give up the ghost, to die.
παρατίθημι, παραδίδωμι. depono, commendo, repono, trado եւ այլն. Տալ ինչ ումեք իբրեւ աւանդ. դնել յաւանդ. եւ Փոխանցել յայլս զբան ինչ պահելի հաւատարմութեամբ. յանձն առնել. յանձնել. էմանէթ վերմէթ վերմէք՝ գօմագ. թէսլիմ եթմէք.
Զաւանդն՝ զոր աւանդեցաւ նմա։ Որպէս աւանդեցին մեզ։ Ես ընկալայ ի տեառնէ, զոր եւ ձեզն աւանդեցի։ Աւանդեսցես զնա որդւոյ քում ի խրատ։ Աւանդեաց իւրոց հնազանդելոցն խորհուրդս եւնուէրս. եւ այլն։
Աւանդեցին իւրեանց ազգին զխորհուրդն յառաջագոյն. (Ագաթ.։)
Աւանդեն զուսումնն միմեանց ի բերանոյ. (Եզնիկ.։)
Որ ինչ իմաստութեան են ջան, փոյթ յանին կալան աւանդել յունաց. (Խոր. Ա. 1։)
Տալ եւ ընծայել ումեք զորի ի՛նչ եւ է, կամ դնել եւ պահել ինչ ուրեք։ Տուեալ, դնել.
Որում աւանդեցայք յառակ վարդապետութեան. (Հռ. Զ. 17։)
Պահանջէ զուսումնն՝ յոր աւանդեցաւ. (Եզնիկ.։)
Զոր ի ներքս ի գերեզմանիդ աւանդեցէք։ Այնչափ մեծարեաց զդանակսն գայլախազեայ, մինչեւ ընդ իւր աւանդեաց ի թամնաքարի. (այսինքն յանձնեաց գնել). (Եղիշ. թղմ. եւյես։)
Այսօր խնդրի պատուական փայտ խաչին աւանդեալն ի գողգոթայ. (Շար.։)
ԱՒԱՆԴԵԼ ԶՈԳԻ. Յանձն առնել ի ձեռս Աստուծոյ զհոգի իւր. հանել զհոգին. վախճանիլ. փոխիլ ի կենաց. հոգին տալ. ճանընը թեսլիմ էթմէք, թէսլիմ օլունմագ.
ԱՒԱՆԴԵՄ կամ ԱՒԱՆԴԻՄ. որ եւ ԱՒԵՄ, կամ ԱՒԻՄ. Յաւիւն հարկանիլ. իբր ցնորեալ աստանդիլ. մոլեդնիլ. παροιστρέω. oestro captus insanio (որ ի սուրբ գիրս թարգմանի, զայրանալով զայրանալ լծընկէց լինել).
Չարախօսէս զեփրեմայ իբրեւ զաւանդող երնջի ստահակութիւն մոլորէ. այս է, զի զօրինացն լուծն անարգեաց. (Սեբեր. Ժ։)
that consigns, deposits;
that teaches;
that gives.
Աւանդօղ. որ աւանդեացն կամ ուսոյցն.
Յանուանէ ոչ գիտեմք զայսորիկ աւանդիչսն. (Լմբ. պտրգ.։)
consignment, deposit;
tradition.
παράδοσις traditio, δόγμα decretum Աւանդելն, աւանդիլն, եւ աւանդեալն բան. որպէս վարդապետութիւն, ուսումն, օրէնք, պատուիրան, սովորուիւն եւ այն. եւ այն՝ աստուածային, առաքելական, կամ եկեղեցական, կամ մարդկային՝ գովելի կամ պարսաւելի. որ ինչ ի նախնեաց փոխանցեալ իցէ առ յետինս՝ որդւոց յորդիս.
Պինդ կալարուք զաւանդութիւնս՝ զոր ուսարուք եթէ բանիւ, եւ եթէ թղթով։ նախանձախնդիր էր իմոյ հայրենի աւանդութեանցն։ Ունիք զմարդկան աւանդութիւնս.եւ այլն։
Աւանդութիւն լուսաւորութեան հաւատոյ. (Ագաթ.։)
Զաւանդութիւնս հարցն սրբոց (գրաւորս)։ Ընդունայնախօս աւանդութիւնք. (Կորիւն.։)
Զնորոյ աւանդութեան շնորհ. (Պիտ.։)
Զհնոյն օրինաց, եւ զնորոյս աւանդութեան։ Զայս աւանդութիւն խոստովանութեան. (Նար.։)
Տօնից կամ այլ ինչ աւանդութեանց եկեղեցւոյ զանազանութիւն։ Նորաձեւ աւանդութիւնք. (Շ. թղթ.։)
Առ մեզ միայն հաստատեալ աւանգութեամբ ի սրբոյն գրիգորէ. (Շ. թղթ.։)
Անդ առնոյր զաւանդութիւն իշխանութեան քահանայութեան, մարգարէութեան, եւ այլն. (Ագաթ.։)
Որպէս յն. δόμα dogman, doctrina Որ է Վարդապետութիւն կամ խորհուրդ հաւատոյ, եւ ուսմունք եկեղեցւոյ.
Որպէս Պատմութիւն անընդհատ իջեալ յառաջնոց առ յետինս.
Պատմեցից ձեզ զրոյցս անգիրս՝ յաւանդութենէ ի մեզ հասեալ. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Մեծահրաշ այս խորհուրդ աւանդութեամբ առ մեզ հասեալ. (Շար.։)
see there, see here;
here is, there is.
Ահաւանիկ. ահա. ... յն. իտու. որպէս թէ՝ տե՛ս.
Աւանիկ կին քո առաջի քո. (Ծն. ՟Ժ՟Բ. 19. եւ այլն։)
Բայց արդ աւանիկ ի լնւ անդր իմն ցանկացեալ են. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8.)
Նա՛ աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 16.) այսինքն՝ իսկ, այլ, բայց՝ արդ։
voice, sound;
melody, harmony;
— ասեմ, to sing.
ԱՒԱՉ կամ ԱՒԱՋ. Ձայն, հնչիւն, մանաւանդ եղանակաւ որպէս երգ, քաղցրաձայնութիւն. մրմունջ. (նոյն բառ է տճկ. ավազ, ավազի, հավա, եւ լտ. վոօքս, իտ. վոչէ. սանս. վաչա։) ձան.
Ի բառիցն երկակի լինի անհաւաստութիւն. կա՛մ երկայնութեամբ աւաչոյն, եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ձայնիւ իմն հնչեցեալք ելլադացի աւաչաւ. (Սոկր.։)
Մեղմ մրմունջս եւ աւաջս նուագեն քաղցր եւ մեղկ յոյժ. (Մարթին.։)
Աւաջ, յիշոցք, եւ այլ աղտեղի զրոյց (մի՛ լիցին ի բերանս մանկանց). (Բրսղ. մրկ.։)
tender, mild.
Յարդարեաց աւաչական ձայնիւ զնորա զանցմ ընդ ուղղափառս. (Սոկր.։)
cf. Աւանիկ.
Աւասիկ եմ. (Ծն. ՟Ի՟Բ. 1. եւ այլն։)
that distributes the booty.
Բաժանօղ զաւար, որպէս գնի ի յն.
with plunder.
Եկն եհաս նա ի քաղաքն յայն, եւ խնդրէր առնուլ աւարաբար. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 3։)
portion of plunder.
Քրիստոսաժողով բանակին աւարմասն առեալ զողորմութեանցն Աստուծոյ բերումն. (Ճ. ՟Գ.։)
Բազում աւարամասն պապայ հանէին. (Բուզ. ՟Ե. 2։)
plunderer, depredator, freebooter, marauder.
Այլեււ լցեալք երեււույթանային աւարառու եւ յորդառատ շահիիւքն. (Պիտ.։)
sack, pillage.
ԱՒԱՐԱՌՈՒԹԻՒՆ ԱՒԱՐԱՌՈՒՄՆ. Աւար կամ ի յաւարի առնուլն. աւարումն.
Եւ ոչ զաւարառութեանցն կարեն յինքեանս բերել մրցանակ. (Պիտ.։)
Աւերէին զաշխարհս աւարառութեամբ։ Արգելցես զսուր քո յարենէ, եւ զձեռն քո յաւարառութենէ. (Ղեւոնդ. ՟Դ. ՟Է։)
Այնուհետեււ ընդարձակեալ փոխանորդի առնուլ աւարառումն. (Պիտ.։)
to make booty;
to sack, to pillage, to ravage.
σκυλεύω, πορθέω. depraedor, spolio, devasto եւ այլն. Աւար առնուլ. յաւարի առնուլ. աւար հարկանել. յափշտակել. կողոպտել. Տես (Յես. ՟Ը. 27։ Օր. ՟Ի՟Ա. 10։ Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 19։ ՟Լ. 24։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի. 25։)
Աւարեա՛ միշտ յաղթօղ՝ զխաբողին հաճութիւնս. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչ յափշտակեսցուք, ոչ աւարեսցուք. (Բուզ. ՟Գ. 6։)
Երբեմն գրի ԱՒԱՐԵԼ, իբր Աւերել. զի եւ յն. լտ. ըստ. տեղւոյն ի կրկին միտս բերին։
pillage, sack;
devastation.
Աւարումն ստացուածոց, կամ եկեղեցւոյ. (Պիտ.։)
Ստուգապէս աւարումն գերելոցն արար. (Անյաղթ բարձր.։)
epilogue, concluding discourse.
Մովսէսի խորենացւոյ աւարտաբանութիւն մերոց հայրենեաց. (Խոր. ՟Ա. 1. ի վերնագրի։)
having a finest shape.
Զաւարտահասակ գիտակն իւր եււս առաւել փայլուն եւ պաղպաջուն զգեստիւք պճնաւորեալ. (Յհ. կթ.։)
to terminate, to finish, to end, to complete, to consummate, to close, to conclude, to make an end.
τελέω, τελευτάω finio, termino, ad finem perduco, perficio, absolvo Յաւարտ կամ ի կատար հասուցանել. կատարել. յանգ հանել. գլխաւորել. լմնցնել, գլուխ հանել.
Աւարտեսցես զպէտսն դուզնաքեայ ի վերայ բանիւ (այսինքն վերջաբանութեամբ)։ Բազմազան հալածանօք (զկեանս) աւարտեալ. (Պիտ.։)
Զամենայն ի լրումն ածեալ աւարտեաց։ Հրաման սոսկալի կամացն հօր յորդին աւարտեալ։ Շաղկապեալ աւարտեցաւ ի մի բոլոր լրութիւն։ Ո՜վ որքան մեծ է ի քեզդ աւարտեալ խորհուրդ սը՛րբուհի. (Նար. խչ. եւ կուս։)
Աւարտեա՛ զսա ի խորհըրդականութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնիքո. (Պտրգ.։)
Ամենայն ընթացք շաւղաց իւրոց յոչինչ աւարտի. (Կլիմաք.։)
Կէտ աւարտեալ՝ է տրամխոհութեան յանգեցելոյ նշան. (Թր. քեր.։)
termination, term, end, completion.
Աւարտելն, աւարտիլն. աւարտ. վախճան. յանգ. կատարումն. լրումն իբր պսակ. ծայր.
Սա է փրկութեան մերոյ աւարտումն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Պատուհաս իմոցս պարտուց առանց աւարտման ունի զսահման։ Ի նոյն գիր բերեալ զաւարտումունս տանցն։ Մինչեււ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ի յաւարտումն եւրոպէի։ Աւարտումն ամանակի։ Ամբարձար ի կատար աւատման վերնայինն երկնի. (Նար.։)
Զի եւ թիւն ինունցն քահանայապետութեանց առցէ զաւարտումն. (Շ. բարձր.։)
Յորժամ խորհուրդն չար՝ գործով յաւարտումն գայ. (Լմբ. սղ.։)
ended, finished.
Ո՞ր աւարտուն, եւ ո՞ր անաւարտ։ Աւարանոց եւ անաւարտից. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to cure, to deliver from sickness;
cf. Հաւաքեմ.
ԱՒԱՔԵՄ ԱՒԱՔԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁποσυνάγω dispello Նոյն ընդ Ապաքինել. փարատել զցաւս, ցրել. ի բաց պարուրել. ըստ յն. բացահաւաքել, կամ ապհաւաքել.
Անդէն աւաքէր զդա ի բորոտութենէ իւրմէ ... Աւաքեսցես զդա ի բորոտութենէ իւրմէ ... Աւաքեսցէ զբորոտութիւնս. (Դ. Թագ. Ե. 3. 6. 7. 11.) ուր յօրինակս ինչ գրի եւ ԱՒԱՔԵՑՈՒՑԱՆԵԼ։
Երկնային պտուղ աւաքեալ արարէք. (Բրս. ողորմ.։)
broom;
hair or feather broom;
brush;
coat-brush;
— ածել, to sweep;
to brush;
to dust.
σάρος scopae, verriculum Խուրձ Ճիւղից բուսոց ի մաքրել զփոշի զաւելորդս եւ զաղտեղութիւնս գետնոյ, կամ յատակի բնակութեանց.
pleonasm, redundancy of words.
περισσολογία sermo supervacuus Աւելորդ բան կամ խօսք. ընդունայնաբանութիւն, զրախօսութիւն. աւելորդաբանութիւն, փճախօսութիւն.
Ոչ վայրապար եւ ըստ աւելաբանութեան գրեցին զայսոսիկ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Մտանել քեզ յաւելաբանութեան խօսիցդ. (Ուռհ.։)
cf. Աւելաբան.
περισσόλογος multo sermone utens Զրախօս ունայնաբան. փճախօս.
Առ ի՞նչ դարձայք անդրէն ի պատերազմո՛վ աւելախօսք. (Մամիկ.։)
sweepings.
Բառ ռմկ. որ եւ ԱՒԵԼՈՒՔ. աւլուք. Փոշի կամ խռիւ, որ ժողովի յաւել ածելոյ. չէօք.
sweeper.
ԱՒԵԼԱԾՈՒ ՏԱՃԱՐԻՆ. νεώκορος adituus Սպասաւոր տաճարի կամ եկեղեցւոյ. վերակացու սակաւագանոցի եւ սպասուղ.
Վիճակ տաճարին աւելածուաց է այս։ Զքսան նախ առաջին տասներորդն՝ տայ աւելածուաց տաճարին։ Իսկ զտասներորդին տասներորդ հրամայէ դարձեալ աւելածուաց՝ նախնիս հանել դեր ի վերոյ եղելոյն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
avaricious, greedy.
ԱՒԵԼԱՍՏԱՑ ԱՒԵԼԱՍՏԱՑՈՒ. πλεονέκτης avarus, avidus, fraudator Ստացօղ աւելորդաց, եւ յաւելորդս ձկտեալ ի ստանալ, ագահ. յափշտակօղ.
զիւրեանց իսկ անձինս անիրաւեն աւելաստացն եւ չարն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
Անիրաւ եւ աւելաստացու ի սակաւուցն պակասութեան յանդիման. (Բրս. կրօն.։)
Որկորամոլ եւ աւելաստացու այլանդակաց։ Աւելաստացու ագահութիւն. (Պիտ.։)