deep, high;
impenetrable, ahstruse, obscure, hidden, difficult to understand;
— ականողիք, sunken eyes.
Խորին խաղաղութիւն, կամ ծերութիւն, խաւար, առաւօտ, անապատ, չարութիւն, կռապաշտութիւն. (Արծր.։ Նար.։ Մագ. Շ. մտթ.։ Խոր.։ Յհ. կթ.։ Յարեաւ ի խորին ժամ առաւօտին՝ ի մէջ գիշերին. Գանձ.։)
to toughen like leather.
Զխորխացեալ կաշին ի բաց ընկենոյր. (Ագաթ.։)
cf. Խաւարծիլ.
Խաւարծիլ. գաբծիլ. ռմկ. խործիլ. Տունկ խաչնդեղոյ. գաբ. ռէվէնտ ։ (Բժշկարան.։) (Խործովիլ ըստ Լեհ. Ազգ խեցեմորթի գոհարաց եւ մարգարտաց. այլ ըստխոտրջրեցւոց՝ Ազգ կերակրոյ փոխընդով եւ իւղով զանգեալ։)
to think, to meditate, to consider, to cogitate, to study;
to reason, to reflect;
to suppose, to judge, to imagine, to fancy;
to bring to memory, to call to mind, to recollect;
— ընդ միմեանս, to consult, to advise together, to deliberate, to concert;
— ի սնոտիս, to meditate on trifles;
ի խորհելն անգամ սոսկամ, the mere thought of it makes me shudder;
յայն խորհէր հանապազ, he thought of nothing else.
ԽՈՐՀԵԼ. Հոգ տանել. ուշ ունել. խնամ տանել կամ ունել. խելք տալ, ուշ դնել.
Իբրեւ խորհեցաւ աստուած հաստատել զաշխարհս. (Մծբ. ժղ.։)
Խորհեցաւ ընդ նա։ Խորհեցաւ ընդ միմեանս. Եթող զխորհուրդ ծերոցն զոր խորհեցաւ ընդ նոսա, եւ խորհեցաւ ընդ մանկտին։ Խորհեցաւ արքայ եւ իշխանքն եւ ամենայն եկեղեցին։ Զայս ինչ եւ զայս ես խորհեցայ։ Զայս ինչ եւ զայս խորհեցաւ վասն ձեր աքիտոբէլ. եւ այլն։
ԽՈՐՀԵԼ. որպէս Կարծել կամ գուշակել ընդ միտս. համարել. ճանաչել.
figuratively;
sacramentally;
mysteriously;
confidently.
Եւ μυστικῶς mystice. Սրբազան կամ աստուածային օրինակաւ. իմնալապէս. նշանակաւ. խորհրդաւոր դիտաւորութեամբ.
Ի վերնատանն խորհրդաբար բաշխեաց. (սարգ. ՟Ա. Պետ. ՟Դ։)
astute, shrewd, wary, cautious;
initiated, adept;
— առնել, to let into a secret, to initiate into a mystery;
— լինել, to be initiated.
Խորհրդագէտն ազգէ. յորժամ եկեսցէ կատարումն. փոքր ի շատէս խափանեսցի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
աստուածայինն գաբրիէլ զզաքարիա քահանայապետնառնէր խորհրդագէտ։ Կամի խորհրդագէտս եւ ճանաչօղս զնոսա լինել. (Շ. հրեշտ.։ Իգն.։)
Զսրբազնաբար մկրտեալն նշանականն վարդապետութիւնն խորհրդագէտ առնէ (նմանօղ լինել թաղմանն քրիստոսի)։ Այսոցիկ խորհրդագէտք եղեալ մեք, որպէս կարող եմք, րտադրեսցուք. (Դիոն. եկեղ.։)
Հանդերձեալ էր զաշակերտսն խորհրդագէտս առնել. (Երզն. մտթ.։)
cf. Խորհրդագէտ.
μεμυημένος, μυστής (լծ. մաշտոց) μυσταγώγος sacris initiatus, sacrorum doctor, mysteriorum peritus. Զգածեալկամ զգեցեալ սրբազան եւ աստուածային խորհրդովք. կրօղ յինքեան զգաղտնիս խորհրդաւորս. տեղեակ եւ ուսուցիչ գաղտնեաց հոգեւորաց. որ եւ ասի ԻՒՂԱԳԼԽԵԱԼ.
ԽՈՐՀՐԴԱԶԳԱԾ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. μυόω, μυούμαι initio, -or μυσταγωγέω sacra trado, doceo, edoceor. Ուսուցանել կամ զսրբազան խորհուրդս եւ զգաղտնիս. եւ ուսանել զնոյնս, կամ տեղեակ լինել նոցունց. (Դիոն. եկեղ. Շ. հրեշտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պրպմ. լ։)
to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.
իբր չ. Կամ ն. իբր չ. Ստէպ յիշելով ոք զերկիւղն աստուծոյ. ստրջացեալ մտացն՝ խորհրդածէ ի հոգեկանսն. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾԵԼ. μυσταγωγέω initio sacris, mysteria vel sacra edoceo. եւ ոբրու συμβολικῶς σημαίνω symbolice significo ἐρμηνεύω interpretor ἁναλογέω similis sum, conferor, referor. Կատարել զխորհրդաւոր ինչ սրբազան. խորհրդաբար յառաջ ածել, վերածել, ցուցանել, նշանակել. մեկնել. կր. համեմատիլ. նմանիլ.
thinker;
counsellor;
the initiated;
minister, priest.
Ընտրել զսոսա պարւոյն այնմիկ խորհրդածուս։ Խորհրդածուք, եւ այլ իշխանք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Զմերձաւորսն եւ զխորհրդածուսն կապակցէր դաշանց երդմամբ։ Հրամանատարք եւ խորհրդածուք դրանն արքունի։ Ոմն խորհրդածու դրանն արքունի. (Յհ. կթ.։)
Աւանդութեան տիեզերաց խորհրդածուացն։ Զգուշացուցանեն զանձինս մեր երանելիք խորհրդածուքն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ Կիւրղ. թղթ. առ միայնակեացս։)
Խորհրդածուք խորոցն ատուծոյ (հրեշտակք). (Շար.։)
thought, reflection;
deliberation;
secret;
mystery;
administration of the sacraments;
celebration of mass.
Պետրոս խորհրդածութեամբ զտաղաւարացն եւ զերրորդութեանդ քո խորհուրդ գուշակէր. (Գանձ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆ. συμβολή consilium եւ այլն. Խորհրդաւոր նշանակութիւն. մասնաւոր դիտումն ոյ իրիք.
Զգայական նոցա կերպաձեւութիւնք՝ ո վարկպարազի եւ անխորհրդապէս, այլ բարձրագունիւ եւ օգտակարաւ իւրաքանչիւրքն լի խորհրդածութեամբ. (Շ. հրեշտ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆ. μυσταγωγία mystica actio, sacra, mysterium, arcanum. Սրբազան եւ աստուածային խորհուրդ, բան գաղտնեաց հաւատոյ. եւ Կատարումն ամենայնսուրբ խորհրդոց. պատարագ. պաշտօն. նուէր. եւ Արարողութիւն.
Ընծայեցէք քահանայք զխորհրդածութիւնն։ Զաստուածային զայն խորհրդածութիւն գրով նշանակեալ. եւ է խորհրդածութեանն բան այսոքիկ. մի աստուած՝ հայր բանին կենդանւոյ եւ այլն. (Ածաբ. կիպր.։ Նիւս. ի սքանչ.։)
Զվիճակաւորսն այնպէս յարդարէր ի խորհրդածութեանն պաշտօն կողոբս զգենուլ. (Վրք. սեղբ.։)
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
Խորհրդական ազդեցութիւն, կամ զգուշութիւն, կամ գործ. (Եզնիկ.։ Նիւս. կազմ.։)
Հարուստ խորհրդականաւն, եւ փարթամ յիշողականաւն. (Ուռպ.։)
Զոհեա աստուածոցն, եւ ճաշակեա՛ ի խորհրդական զոհիցն. (ՃՃ.։)
Խորհրդականժամ (պատարագի)։ Դրոշմն կամ (վերստին) ծնունդ խորհրդական։ Խորհրդական հացիւն եւ բաժակաւն։ Խորհրդական սպաս։ Սեղանք խորհրդականք. (Լմբ.։ կոչ։ ՃՃ.։ Արծր.։)
deliberation, council, consultation;
mystery, sacrament;
mysticalness, mysteriousness;
wisdom, prudence, wariness, cautiousness.
Ոչ մտաց ի ժամ խորհրդականութեանն, այլ գիշերոյն ձայնէ զխորհրդակիցսն. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Որում արթնամիտ խորհրդականութեամբ ուշադրեալ այսմ ամենայնի մտաւոր եւ քաջ այրն վահան. (Փարպ.։)
Հոգի զօրութեան, հոգի խորհրդականութեան. (Մաշտ.։)
Տպարան սորա՝ մահու է զգայութեամբ. իսկ խորհրդականութիւն սորա վերաբերէ զմեզ առ կենդանութիւնն մշտնջենաւոր. (Միսայէլ խչ.։)
mysterious.
Այս է ժամանակն կանխասացութեան քո, զոր ցուցեր խորհրդակրաց աշխարհի. (Ճ. ՟Ա.։)
adviser, counsellor;
confident.
Միոմն ներքինի ի խորհրդակցացն արքայի։ Եթէ կամիս լինել խորհրդակից կենաց. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Աշակերտք նորոյ կտակարանաց, եւ խորհրդակիցք տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի. (Կոչ. ՟Ա։)
Աստուած մարդասէր է, վասն այնորիկ իւրոց կամացն արար զնոսա խորհրդակից։ Ըստ մարգարէութենէ շնորհի խորհրդակից լինել կամաց արարչին։ Քրիստոսի փրկական հատարագին լինել խորհրդածու, եւ խորհրդակից. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Թ)
Քահանայից, որք ծնյրնգոյն խորհրդոյն են պաշտօնեայք, եւ աստուծոյ՝ սակս փրկութեան մարդկան խորհրդակիցք. (Լմբ. պտրգ.։)
council, consultation;
conference, parley;
confidennce.
cf. Խորհրդարան.
Խորհրդարան. տեղի կամ տուն եւ տաճար խորհրդոյ, եւ գաղտնեաց կամ պաշտամանց. տիվան.
Եւ ընծայարան ի տաճարի առ երի սեղանոյ. խորշ. պահարան՝ իբր պատուհան.
prime adviser or counsellor.
missal, massbook.
Տետր կամ գիրք խորհրդոյ պատարագի. որ եւ ՊԱՏԱՐԱԳԱՄԱՏՈՅՑ ասի։ Յիշատ. նոյն գրոց։
mysteries;
orgies, drunken revelry, feasts of Bacchus, bacchanals, drinking-bout.
ὅργια orgia, sacra Bacchi, mysteria. Հեթանոսական տօն գիշերային՝ յերիս ամս միանգամ.
house of Parliament, hall of Assembly, chamber of deputies;
place of administration of the sacramants;
offering-place;
mind, intellect.
Ի միջին ասեմք զսրտին բնակութիւն, եւ զնոյն խորհրդարան հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Եղիշ. յես.։)
inconstant, voluble, fickle.
Մատնիչ եղեր (ո՛վ յուդա), եւ սուտ եւ խորհրդափոխ եւ բանաշուրջ երեւեցար հրէիցն. (Զքր. կթ.։)
piece of soiled linen.
Ձունձ խոր կամ ներքին եւ անպիտան. որպէս կապերտ կամ հանդերձ ապարահից. քուրջ, շոր.
gynecaeum, harem, womens appartments.
Է՛ որ առնանոց է, եւ է՛ որ խորոպճին։ Խորոպճին տեղի է՝ որում շրջին բնակեալ բարք կանացիք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 15։)
roast-meat.
earnest prayer, urgent entreaty, lively instance.
Զո՞ ոք ոչ խոնարհեցուցանէին վիշտք կնոջն, եւ աղերսն, եւ խորովանքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
to roast, to toast, to brown;
to grill, to broil, to fry.
Պարիսպն բաբելոնի ասի ամրագոյն գոլ. քանզիխորովեալ աղիւսով ւ հալեալ կպրով եղեւ շինեալ. (Նոննոս.։)
Հոգի՝ որ ոչ հրով փորձութեան խորովի, ոչ լինի անօթ հոգւոյն շնորհի. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
to suffer, to be afflicted;
to sympathise, to have pity or compassion on;
to entreat earnestly;
to be roasted.
Մեք որ չարքս եմք, թէպէտեւ թշնամանիցեն որդիքն, խորովիմք զնոքօք։ Կարի խորովիմ ձեօք (կամ զձեօք). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ ՟Բ. 4։)
cf. Խորոված.
Մեծամեծացն ճաշք եւ ընթրիքն դժուարաւ յօրինին, եփոցք եւ խորովոյք, եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. դ։ Իսկ Խոսրովու, իբր ռմկ. Մխ. ապար.։)
roasting;
ի —վս արկանել, to roast, to fry.
Մեծամեծացն ճաշք եւ ընթրիքն դժուարաւ յօրինին, եփոցք եւ խորովոյք, եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. դ։ Իսկ Խոսրովու, իբր ռմկ. Մխ. ապար.։)
depth, profoundity.
Ի խորութիւն ողորմութեանդ ձգեա՛ զանյուսութիւն հոգւոյս իմոյ. (Բրս. ճշ.։)
Խորութիւն գրոց սրբոց, կամ սրբազանից գրոց, կամ իմաստիդ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 15։ Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Արշ.։)
Մահահանգոյնս նիրհման ի խորութեան գիշերիս. (Նար. երգ. եւ Նար. ՟Ծ՟Բ։)
ragged, rough, uneven;
—ք, rough, craggy places, asperity, roughness, unevenness, ruggedness.
Յանդգնագոյնս արշաւել ընդ խորտաբորտս. (Խոր. ՟Գ. 55։)
fracture, break, crack;
rout, defeat.
Խորտակումն աղեղաց, կամ կառաց. (Եղիշ. ՟Զ։ Եզնիկ.։)
to wound, to pierce, to stab;
to prick, to smite;
to pierce or cut to the heart.
Նետիւք խոցել զիմ թշնամին. (Յիսուս որդի.։)
Համբառնայր յերկինս իշխանաբարմարմնովն խոցելով. (Շ. բարձր.։)
Նմանութեամբ՝ Վիրաւորել զսիրտ. մոմոքեցւցանել. կսկծեցուցանել. կծանել. սիրտը ծակել, խշխշցնել.
Յոյժ հարեալ խոցեցան ի խորհուրդս իւրեանց. (Եղիշ. ՟Ա։)
to wound severely, to cover with wounds;
to prick the conscience.
Ի խոցոտօղ մացառուտ փշոց. (Պիտ.։)
Ո՛չ զիս արդեանս աղէտք, քան եթէ անցելոցն քաջափառութեանցն յիշատակք խոցոտեն դժնդակք. (Պիտ.։)
Փշովք մեղաց յոգի խոցոտեալ. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
Սատանայ ընդ խաւար խոցոտէ չար խորհրդովք։ Մինչեւ յե՞րբ անդամքս լեզուօք զիրեարս խոցոտեմք։ Ի քո անպատկառ կշտամբանաց եւ ի նախատելոյ միշտ խոցոտիմ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
wound;
act of wounding.
Բժշկիցէ ընդ հոգոյս խոցուածոց։ Զանցեալ խոցուածսն բժշկեսցէ դեղովք ապաշխարութեան. (Շ. ատ. եւ Շ. ընդհ.։ Նոյնպէս եւ Նար. ստէպ։)
cf. Խոցուած.
Միշտ խոցեալ ոգւով՝ ոչ ատեայ զպատճառս խոցմանն. (Շ. ընդհ.։)
to deal harshly with, to ill-use, to maltreat, to vex, to torment, to trouble, to incommode;
to worry, to harass, to annoy.
(որպէս թէզխոյ բախել կամ հարկանել) ἑντέλλομαι (որ եւ պատուիրել. jubeo ) διασείω laedo, concutio եւ այլն. Խեթկել. եղջերցել. նեղել. հարստահարել. տառապեցուցանել. տագնապել. չարչրկել, դպչիլ, քշպել.
Մի՛ ամենեւին ոչ խուեսցէ զնոսա. (Եղիշ. ՟Գ.)
Քունքն արեամբն զանգեալ փրկչին աշխարհի զնա խուեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
curious, inquisitive;
examiner, searcher, observer, busy inquirer, pryer, scrutator;
— լինել, to make researches, to seek for, to hunt after.
Որք բնութեանցն են խուզարկուք. (Արշ.։)
cf. Խուզարկ.
Որք բնութեանցն են խուզարկուք. (Արշ.։)
to search, to inquire, to seek diligently, to hunt after, to pry into;
to shear, to shave;
to cut off;
to strip off.
Իմաստութիւն խուզել պատճառով ի վայրապար բանս հաշին. (Ածաբ. ժղ.։)
Խուզելի է զբոլոր առաջիկային խորհուրդ։ Զոր յաղագս հօր եւ որդւոյ խուզեսցուք բան։ նշանք եւ արուեստք աստուծոյ հաւատով զօրանան, եւ ոչ խուզին բանիւք։ Ասասցեն մեզ դառն խուզօղքն. (Կիւրղ. գանձ.։ Պրպմ. ձ։)
Պա՛րտ է ոչ խուզել զանօրէնութիւն առաջնորդին, այլ իւրոյ գործոյն ուշ դնել։ Մի՛ ինչ զառաջնորդին զանօրէնութիւնն խուզել. (Բրս. հց.։)
busy search, curiosity, quest, investigation;
shearing;
-զումն հերաց, shaving, tonsure.
Ի մտաց խուզողութեամբ քննելն։ Այսքան խուզողութեամբս զմի ճշմարտութիւն գտին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Խուզողութիւն.
ԽՈՒԶՈՒՄՆ ՀԵՐԱՑ. κουρά tonsura. Կտրումն, հատումն հերանց ի կրօնաւորիլն, կամ ի կղերիկոսն լինել։ (Մաշտ.։)
obstacle, embarrassment, hinderance.
ԽՈՒԹՔ. σκόπελος scopulus. խիթք կամ ժայշք ի մէջ ծովու ցցուեալք.
cf. Խուժ.
Խուժադուժ լեզու, կամ խօսք, երկիր, կողմանք, աշխարհ. (Պտմ. աղեքս.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ. Ագաթ.։ Կորյիւն։ Ճ. ՟Ա.։)
barbarous, rough.
Առաջին կրօնք՝ խուժականք եւ հեթանոսականք կոչին, մինչեւ եկն աբրահամու աստուածպաշտութիւնն. (Եզնիկ.։)
barbarous;
black, negro.
Բնակիչ խուժաստանի. այր ոք յերկրէն խուժաստանի ի պարսս։ (Եղիշ.։ Փարպ. ստէպ։)
alarm, eagerness, haste, precipitation, flight.
Էր դարձեալ յիւր աշխարհն վասն խուճապանաց յեղուզակին. (Խոր. ՟Բ. 14։)
to startle, to alarm, to frighten, to terrify, to appal, to strike with terror;
to frighten away;
to hasten, to precipitate.
ԽՈՒՃԱՊԵՄ ԽՈՒՃԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. συγχέω perturbo μεταλλεύω transverto κατεργάζω profligo ἑλαύνω agito, vexo μορμολύττω perterrefacio larvis եւ այլն. Տագնապել. վրդովել. խռովել. այլայլել. ահաբեկ առնել. ցնորեցուցանել. շփոթել. տակնուվրայ ընել.
cf. Խուճապեմ.
ԽՈՒՃԱՊԵՄ ԽՈՒՃԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. συγχέω perturbo μεταλλεύω transverto κατεργάζω profligo ἑλαύνω agito, vexo μορμολύττω perterrefacio larvis եւ այլն. Տագնապել. վրդովել. խռովել. այլայլել. ահաբեկ առնել. ցնորեցուցանել. շփոթել. տակնուվրայ ընել.
to be startled, alarmed, terrified;
to waver, to be in suspense;
to be hasty, precipitate;
to flee precipitately.
ἑλαύνομαι, ἑκσοβούμαι agitor, impellor, expellor ἁναποδίζω retrogredior θαμβέομαι obstupefio եւ այլն. Կրել զտագնապ. տագնապիլ. վրդովիլ. ցնորիլ. խրտչել, եւ խուսափել սոսափմամբ. տակնուվրայ ըլլալ, շփոթիլ, իրար անցնիլ վախով արտորալով եւ այլն.
Ատուծոյ դատաստանաւն խուճապին։ Սողնոցն շչմամբ խուճապեալք եւ դողացեալք սատակէին։ Յիւրեանս այսր անդր խուճապեցան։ Աենայն ճանապարհն լի է հանդերձիւ եւ կահիւ, զոր ընկեցին ասորիքն ի խուճապելն իւրեանց. (Իմ. ՟Ժ՟Զ։)
Մինչեւ խուճապեալն նոցա ընդ միմեանս՝ դեռեւս զիրեարս սատակէին. (Եղիշ. ՟Ը։)