neuter, indifferent;
neuter.
ՉԷԶՈՔ. οὑδέτερον, μηδέτερον neutrum. Եւ ոչ մին յերկուց. անտարբեր. անխտիր. միջին ի մէջ ծայրից. ոչ աս, ոչ ան. ոչ այսպէս, ոչ այնպէս.
the non-existent, the void;
cf. Չգոյութիւն.
Որ զառ ի մէնջ չէութիւնն գրեալ՝ իբր զէութիւն գործոց տեսանէ. (Նար. ՟Զ։)
non existing things, nullity.
not blaming, not finding fault with.
Չմեղադրանս յամենեցունց պահանջեմ. (Ճ. ՟Ը.։)
cf. Չմեղադրանք.
Չմեղադրանս յամենեցունց պահանջեմ. (Ճ. ՟Ը.։)
disunion, disagreement, variance.
Եւ ի մէջ եբրայեցւոց բազում ինչ չմիաբանութիւն կրի։ Ի ժամանակագրութեանն կարի իսկ չմիաբանութիւն գտանի ի մէջ երկոցունց կողմանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of nothing, of little value, puny, light, feeble, low, despicable, frivolous, futile, vain;
very little, small.
Չնչին փայտիւն՝ արդարոյն նաւապետեալ։ Չնչին ճարպն քեզ յողջակէզ է. (Իմաստ. ՟Ժ. 4։ ՟Ժ՟Դ. 5։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 18։)
nourishment composed of dried fruits, legumes or herbs, xerophagy;
vegetarianism;
rigorous abstinence.
Նահանջեա՛ զսրտմտօղ բարսդ չորակերութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
dry, arid, waste.
Երկիր խոնաւուտ, երկիր չորային. (Անան. զղջ.։)
dry, arid.
Յայնմ կղզոջ ոչ գոյր արմատ դալարոյ, բայց միայն ապառաժ չորանուտ. (Մեսր. երէց.։)
to dry, to dry up, to render dry;
to decay, to wither;
to drain, to lay dry.
Արեգակն զգիջութիւն չորացուցանէ. (Իսիւք.։)
cf. Չորեքաղի.
Որպէս զչորեքաղեան երգարանս տե՛ս դու զմեզ։ Ետ ի նա փոքրիկ չորեքաղի մի։ Չորեքաղւոյ ձայն հնչեաց ի մէջ եկեղեցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
tetrachord.
Որպէս զչորեքաղեան երգարանս տե՛ս դու զմեզ։ Ետ ի նա փոքրիկ չորեքաղի մի։ Չորեքաղւոյ ձայն հնչեաց ի մէջ եկեղեցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
edge.
Բովք փորձեն զսայրադիր ի մուխ (ջրոյ). (Սիր. ՟Լ՟Դ. 31։)
cf. Սանդարամետային.
Սանդարամետական ննջեցեալքն։ Այնոցիկ՝ որ յերկրիս են, եւ սանդարամետականացն։ Ջուրք վերինք, եւ ջուրք ստորինք սանդարամետականք. (Ագաթ. Փիլ. լին. ՟Դ. 121։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Քուրմն դելփեայ կերեալ ի զոհիցն, եւ արբեալ ի սանդարամետական ջրոցն՝ ասէ ցպիլիպպոս. (Կեչառ. աղեքս.։)
pestle;
— մեքենական, crushing-mill or stamping-mill;
— մեծ, large heavy pestle;
— փոքրիկ, small pestle.
Յետոյ շրջիցիս մերկագոյն եւս քան զսանդիտոռն (կամ զսանդիտոռն). (Առակ. ՟Գ. 31։)
round, step.
Առաջին աստիճանն եւ սանդղամատն՝ խոնարհութիւնն է, զոր հոգւով աղքատութիւն կոչէ. (Վրդն. աւետար.։)
Որպէս սանդղամատանց թիւրելն եւ թափելն եւ ջարդելն ի բազմութենէ երթեւեկացն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.
Սանձաց (կամ սանձուցն) բռնաւորութիւն։ Նախախնամութեանն սանձօք առաջնորդեալ. (Ածաբ. պասք. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.
χαλινόν ἑνδακνῶν frenum commordens. Որ կոտորէ, կամ խածատելով ջանայ խզել զսանձն.
to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.
Յորժամ ոչ յումեքէ սանձահարին հարցուածովք, արտաքոյ գրոց սրբոց բարբաջեն. (Եզնիկ.։)
to comb.
Սանդրէր եւ հիւսէր զհերս տիկնոջ իւրոյ. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Ի՟Ա.։)
peddler, hawker, huckster, petty dealer.
Կրպակաւոր կամ սապատաւոր վաճառականքն։ Լինջի՛ր դու ընտիր սապատաւոր վաճառական՝ ընդունել զբարին, եւ յամենայն իրաց չարաց հեռանալ ի բաց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Կոչ. ՟Ղ։)
to freeze, to be frozen, to glaciate, to congeal;
— պտղոց, ծաղկանց, to be frost-bitten, nipped by the frost
Հիւսիս հեռի է յարեգական ջերմութենէ, եւ վասն այնորիկ սառեալ է։ Սառեալ են մեզօք. (Նար. երգ.։)
frozen lake.
Ի սառնալիճն՝ զոր ժողովեալ, զջուր ծովակին արեամբն ներկեալ. (Գանձ.։)
cold and hot beyond endurance (hell).
Որդն անքուն, մշտնջենաւոր տարտարոսն՝ սառնահրդեհ, լալ աչաց, եւ կրճել ատամանց. (Եփր. խոստ.։)
cf. Սառնակերպ.
icy, glacial;
crystalline.
Սրբեալ մաքրէ եւ նօսրացուցանէ զսառնային գիջութիւնքն։ Ի լեռնային պաղ եւ սառնային երկրի. (Վստկ.։)
cf. Պաղիմ.
Սառնացեալ ազգամութեամբն, եւ ոչ բնաւ ջերմանայ աստուածային սիրովն։ Սառնացեալ ի սիրոյ աստուծոյ։ Մեղօք սառնացեալ վայր։ Որք սառնացեալ են ի գթոյ, եւ բորբոքեալ բարկութեամբ. (Լմբ. ժղ. Լմբ. պտրգ. Լմբ. յայտն.։)
extremely cold, freezing, glacial, icy, chilling.
icy, cold, stony, cruel.
Ջեռուցանօղք զմերս սառնասեր սրտիցս անբորբոք շիջումն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։) (կամ Սառնասէր. պաղեալ հովացեալ ի սիրոյ)։
caught in the ice, frost-bound or ice-bound.
Սուզիչ կամ սուզեալ ի մէջ սառին կամ սառնամանեաց. սառնասառոյց. սառնամանուտ.
hyaline, glassy;
cf. Սառնակերպ.
Մաքուր գետ կենդանի ջրոյ՝ սառնատեսակ. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 1։)
cf. Սառնակերպ.
Մաքուր գետ կենդանի ջրոյ՝ սառնատեսակ. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 1։)
frosty.
Հաստատութիւն ջրամած սառնեղէն. (Ագաթ.։)
crystalline;
jelly;
— բուսական, pectine;
— հիւթն աչաց, crystalline humour.
Էջմիածին ծով սառնորակ, զոր եւ ետես սուրբըն սահակ. (Տաղ.։)
cf. Պաղիմ.
Հուրն շիջաւ, եւ կապարն սառեալ։ Ցրտացաւ եւ սառեալ ի սիրոյ աստուծոյ. (Ճ. ՟Գ.։ Վրդն. երգ.։)
frost, icy cold;
ice, glazed frost.
Հողմ սառնային խոնարհի յամպն, եւ զջուրն իբր ոլոռն ոլոռն սառոյց գնգէ, եւ այն է կարկուտ. (Շիր.։)
congelation;
կէտ սառման, freezing point.
Բա՛րձ զսառումն սիրոյն, եւ զհրային ջերմութիւն ազուական ախտին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Եղեմնապատ սառմամբ լինիք, եւ ձիւնաթաղ ամբողջ պահիք. (Շ. եդես.։)
to be shaken, to totter;
to tremble, to shudder;
to be dismayed, cast down;
— ի հիմանէ, to shake to its very foundations;
սասանեալ կալ, to stand abashed.
Ի վերայ յաղթ ջուրցն բազմութեան սասանելոցն սարսափելոցն. (Ագաթ.։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.
a scold, chider, rebuker.
Այնչափ սաստիչս հրամայեաց, եւ տանջիցս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
cf. Սաստիկ.
Ի խոշոր լեզուէն առաջնոյ՝ փափկագոյնն հելլենացւոց, եւ սաստկագինն հռովմայեցւոց. (Վրդն. պտմ.։)
to increase in force, in intensity, to be strengthened by, increased, to grow;
to be enraged, very angry;
— մարտին, to become exasperated, to grow most ferocious;
—նայր հրաման թագաւորին, the king's order was pressing.
Սաստկանայր ջուրն։ Սովն եւս քան զեւս սաստկանայր։ Սաստկացան քան զիս։ Սաստկացաւ բանն արքայի առ յովար։ Սաստկացաւ քան զնա պատերազմն։ Սաստկանայ ի տանջանս անիրաւաց։ Սաստկացաւ ի վերայ նորա անօրէնութիւն։ Հրաման թագաւորին սաստկանայր։ Ձայն փողոցն սաստկացեալք յոյժ։ Մատս զուրիա ընդդէմ սաստկացեալ պատերազմին։ իբրեւ մարտն սաստկացաւ.եւ այլն։
Սաստկանայր գործ դառնութեան պատերազմին։ Սաստկացեալ ի նա աստուածային սիրոյն ջերմութիւնն. (Եղիշ. ՟Ը։ Իգն.։)
cf. Սաստիկ.
Սաստկապէս հարեալ սատակեցան զօրքն հերովդի։ Յոյժ քաջախորս, եւ սաստկապէս լայնս։ Սաստկապէս պատրաստեցան առ ի փորձութիւն մեքենայիցն. Սաստկապէս դղորդմամբ շարժել։ Պատերազմ սաստկապէս տան ընդ ոգւոյն. (Խոր. ՟Բ. 27։ ՟Գ. 32։ Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ.։ Իգն.։)
severely wounded.
Սակս սաստկավէր չարեաց։ Սակս իմոյ սաստկավէր պարտաւորելոյս։ Գանելս սաստ կավէր խոցուածովքս։ Չարալլուկ զոգիս իմ ի մետաղս անըմբռնելիս տանջեն սաստկավէրս. (Բենիկ.։)
atrocious, horrible, cruel.
Ոչ եթէ զինուորական զինուք քաջալերիմք, եւ ոչ սաստկատեսակ եւ ամենաչար խոշտանկութեամբ. (Կիւրղ. ի կոյսն.) (այժմու յն. ոսկետեսակ եւ ամենագեղեցիկ խոշտանգանօք)։
to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.
καταστρέφω subverto, everto διαφθείρω, καταφθείρω corrumpo, dirumpo διαλύω dissolvo. եւ առաւել ἁναιρέω, ἁναλίσκω, ἁπόλλυμι, ὁλεθρεύω, ἁφανίζω tollo, perdo, deperdo, extermino եւ այլն. Որպէս թէ ցյատակ աւերել եղծանել. յատակել. վեր ի վայր շրջել. ապականել. բնաջինջ առնել. եւ Սպանանել չարաչար մահուամբ. կոտորել. կորուսանել (զիրս, եւ զմարդիկ). աւրել, ջնջել .... եւ որպէս ռմկ. սատկեցնել, սատկիլ, կորսնցնել. կորսուիլ.
Ի սատակէ տեառն զամենայն քաղաքսն զայնոսիկ շուրջ զբնակութեամբն։ Սատակել զամենայն տիեզերս։ Զայլ թագաւորութիւսն եւ զկղզիսն՝ որ խլրտէին, սատակեցին, եւ ի ծառայութեան կացուցին. (Ծն. ՟Ժ՟Թ. 29։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Ա. Մակ. ՟Ը. 11։)
Լուծաւ եղծաւ խաւարն, սատակեցաւ կորեաւ տխրութիւնն։ Հակառակ միմեանց են հուր եւ ջուր, եւ միմեամբք սատակին. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Գ։)
Ողորմութեամբ քով սատակեսցես զթշնամիս իմ։ Սատակեցին զիսրայէլէ իբր հազար արանց, եւ տապաստ արկին։ Հարուածովք կամակոր օձիցն սատակէին։ Եղեալ որդնալից՝ սատակեցաւ։ Ոչ եւս եղիցի ջրհեղեղ՝ սատակել զամենայն մարմին։ Զնտիր ընտիրս յիսրայէլէ սատակեաց։ Առհասարակ սատակել զազգն յոպպէացւոց։ Որ յապարանս ամրասցին, անդէն ի ներքս սատակեսցին. եւ այլն։
that kills, that puts to death cruelly, exterminator, extirpator, destroyer.
Ի միոջէ անտի գործք երկու երեւի, ոմանց սատակիչ, եւ ոմանց պարգեւատու։ Աւերիչ աշխարհի է, եւ սատակիչ անմեղ մարդկան. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
extermination, extirpation, death, havoc, destruction;
ի — մատնիլ, to perish;
սատակմունս առնել, to make carnage;
կոտորել ի —, to destroy utterly, to exterminate.
Կանանց եւ մանկանց առ հասարակ սատակումն։ Հօտս եւ անգեայս զընտիրս սատակման։ Եւ զկանայս կոտորեսջիք ի սատակումն.եւ այլն։