sower.
Եւ սերմանա սերմանահան քաջ զսերմանիս աւետարանին լուսոյ. (Խոր. հռիփս.։)
provided with seed, seedy.
Դաշտքն ունին քաջաբերութիւն սերմնաւոր պտղոց. (Խոր. ՟Գ. 59։)
voluntary pollution.
cf. Սերմերթութիւն, եւ գիջութիւն.
Սերմնահեղութիւն, եւ ապարահութիւնք, եւ գոնջութիւնք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Յղանամ.
Կին՝ որ սերմնառիցի, սրբութիւն պահիցէ։ Օրէնքն սերմնառեալ կնոջն ասացին պահել սրբութիւն։ Թէպէտեւ ոչ էր սերմնառեալ կոյսն (ասէ ոսկեբերան), այլ անհնար էր զօրինօքն անցանել (քառասնօրեայ սրբութեան). (Կամրջ.։)
foot of a mountain;
skirt of a robe or cloak;
train of a gown;
առ —ով լերինն, at the foot of the mountain.
Շուրջ ստորոտով լերինն սինայի։ Ի ստորոտ լերինն։ Առ ստորոտով լերինն. (Ել. ՟Ժ՟Թ. 17։ ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Լ՟Բ. 19։)
Զքարշել ստորոտոցն, եւ զկաքաւել ոտիցն։ Վերացո՛ զստորոտս հանդերձին։ Իբրեւ մանկտւոյ հրամայեաց շուրջ զստորոտովն խափուլնի կախել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ժ՟Գ.։ Բրսղ. մրկ.։)
largeness, thickness.
Ստուարութիւն տանջանաց. (Ի գիրս առաքին.։)
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
Յաղագս տեղւոյն ստուգաբանէին (խտրանօք)։ Տեսանելով զգանձսն՝ որ ի նմա, ստուգաբանէ։ Զոր առանձինն խօսէին՝ ի մէջ ածէր ստուգաբանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39. եւ 4։)
Եւս եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Ճշդիւ համար պահանջել.
Բժիշկ ոմն բնախօսէր՝ ստուգաբանելով զանուն բանջարին կոչելոյ սպանախ (որպէս թէ) սպա՛ն նախ, զի սպանանել արժան է նախ, եւ ապա զնա տալ կերակուր (հիւանդի). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Բ։)
Քա՛ջ մի՛տ դիր եւ զգուշութեան՝ զոր ազգէ նա ինքն մագիստոս ի մեկն. քեր.
truthfulness, veracity;
etymology.
Ստուգաբանութիւն է լուծումն փաղառութեանց ի կատարեալ սեռ նախատիպ բառիցն։ Ստուգաբանութեան ձեւք են երեք. յիրէն, յարուեստէն, եւ ի ձայնէն. եւ յարացոյց առաջնումն՝ սափոր (որպէս թէ սափոր). երկրորդին՝ փայտատ (իբր հատ), եւ երրորդին՝ ճնճղուկ (որ ձայնէ ճը՛ն ճը՛ղ). (Երզն. քեր.։)
authentic writing;
ratification.
Բերել պատկառելով ստուգագրութիւն անպարսաւ յականջս իմաստասէր լսողաց. (Փարպ.։)
very erudite, learned, most expert or skilful.
Քաջահմուտ. ներհուն.
to certify, to verify, to assure, to affirm, to aver, to prove;
to examine thoroughly, to inform oneself of the truth of, to enquire, to ascertain;
to trace etymologies.
Ստուգեաց ճշմարտիւ։ Ստուգեալ հաստատեաց ի վերջին հրեշտակէն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
certainty, verity, assurance, verification.
Զի յիշեսցեն նոքա զստուգութիւնն, որ խնդրեաց ի նոցանէ զվրէժն։ Ստուգութիւնն աստուծոյ պահանջել գիտէ, եւ ողորմութիւն նորա կեցուցանել ճանաչէ։ Ստուգութեամբ իւրով ետ՝ որպէս եւ ուխշեաց. ողորմութեամբ իւրով գթացաւ՝ որպէս եւ կամեցաւ. (Եփր. ղեւտ. եւ Եփր. համաբ.։)
circumlocution, ambages.
Բամբասի եւ մեծ մակադիտօղն Գրիգոր՝ ստուերաբանութեամբ դրուատեալն ի ձէնջ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
Առաջինքն ամենայն՝ ստուերագիր նկարագրութիւն էր՝ մինչ ի գալ ճշմարտութեանն. (Շ. բարձր.։)
Շրջելոյ ստուեր, ի Կոչ. ՟Ե. դնի՝ ստուերագիր։
to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.
Զայս երկուս փրկութեան խորհուրդս եւ յառաջագոյն ստուերագրեաց աստուած յիսրայէլ։ Զնոյն խորհուրդ ստուերագրեն (կամ ստուերադրեն)։ Մովսէս ստուերագրէ յինքեան զքրիստոսի փրկութեանն խորհուրդ գործով։ Լեառն սինեայ ստուերագրէր օրինակօքն եւ կարգօքն՝ որ ի նմա եդան, զլեառն սիովն՝ ուր փրկիչն կատարեաց զճշմարտութիւնն. (Արշ.։)
sketch, delineation, outline;
sciagraphy.
Զբոլոր ստուերագրութիւնն (յովնանու) հանել ի ճշմարտութիւն (քրիստոսի)։ Ի ստուերագրութիւն քաջն հովուի (մովսէս հովիւ լինէր)։ Մովսէս սկիզբն առնէ կատարել զըստուերագրութեան փրկչին զխորհուրդն։ Որոյ մովսիսին օրինակէր եւ ստուերագրութիւն առ ի վկայութիւն մտաց մաքրութեան. (Անան. ի յովնան.։ Վրդն. ել.։ Լծ. կոչ.։ Երզն. մտթ.։)
shady, shadowy, obscure;
figurative, symbolical;
cf. Ստուերանիստ.
σκιερός, σκιόεις umbrosus, opacus եւ adumbrativus եւ այլն. Սեպհական կամ նման ստուերի. ստուերակերպ. ուրուական. նսեմ. աղօտ. եւ Օրինակական. եւ Դիւրաշրջիկ որպէս զստուեր. եւ Նստեալն ի ստուերի.
Ի բա՛ց արա ի մէնջ զմէգն եւ զխաւարն սուերական գիշերոյ. (Եփր. աղ.։)
shadow-like;
figurative.
Ստուերակերպ քահանայութիւն, կամ օրէնք, կամ երջնոց մատուցումն, կամ գծագրութիւն, կամ տիպ. (Ճշ.։ Կիւրեղ. խչ։ Պտրգ.։ Սարկ. քհ. Սկեւռ. աղ.։)
sciamachia.
Նմանեալ զըմբշամարտկացն անփորձայաղթսն, որք առ հեռիսն ի նոցանէ արիաբար ստուերամարտիկ եղեալ, եւ զօդն դատարկ քաջասրտաբար վիրօք դադարեցուցանել. (Դիոն. ածայ.։)
to be covered with shadow, immersed in shade, darkened, obscured;
to grow cloudy, dark.
Ցնորական խոժոռադէմ տեսիլք որպէս յանուրջս ստուերանային առաջի նոցին ի խաւարի անդ. (Լմբ. իմ.։)
cf. Ստուերամած.
Ստուերապատեալքն տեսին զմշտենջենաւոր առաւօտուն երեւումն. (Մեկն. ղկ.։)
like a shadow;
darkly, obscurely.
Ստուերապէս զսկզբնատիպն յինքեանս ցուցանել։ Զնմանութիւն նորին ստուերապէս պատկառէ առաջի ճշմարտութեանն բերել. (Սարկ. հանգ.։ Լմբ. պտրգ.։)
to cover with shadow, to shadow, to shade, to darken, to obscure;
to hide, to veil, to overshadow;
to give shade.
Այլանդակ իրացն շամանդաղ ստուերացուցեալ ծմակեցոյց (զաչս)։ Թանձր ծխով զշուրջանակի վայրսն ստուերացուցեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
water-sprout;
top, whipping-top, peg-top.
Ստրովբիւղք յառաջին հարկաւորելոյ անտի՝ զոր ընդունին, շրջանս հանապազորդս առնուն, եւ ինքեանք յինքեանս շրջին. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Զօրավար.
Բառ յն. սդրա՛դիօս. στράτιος . Սեպհական զօրու. եւ Առաջնորդ զօրաց. exercituum praeses.
slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.
κατόχιμος possessus, vel captivus ἁνδράποδον mancipium οἱκέτης famulus οἱκογενής domi natus, vernaculus, verna δοῦλος servus, subditus. Ստորին իմն ծառայ, որպէս արծաթագին կամ մշտնջենաւոր. անկեալ ընդ ձեռամբ օտարի՝ որպէս գերի. եւ Հպատակ. ընդոծին. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 42. 46. 55։ Երեմ. ՟Բ. 14։ ՟Ա. Թագ. ՟Ը. 15։)
long-headed;
sharp-witted;
— լեառն, pinnacled mountain.
Եւ իբր Բարձրագլուխ. յանդուգն. քաջ.
Գեղեցկատեսիլ եւ առիւծադէմ, յաջողական եւ սրագլուխ, այր քաջ եւ պատերազմող. (Ուռհ.։)
flying swiftly.
Արագ եւ սրաթռիչ են առ ի խօսելն։ Բնութեամբ մարդ սիրող է բանի, եւ սրաթռիչ ի խօսս։ Աղօթքն զմարդ սրաթռիչ առնէ, եւ յերկինս առաջի աստուծոյ կացուցանէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
killed, slain with a sword.
Սրախողխող եղեալ ի գիրկս մարցն կատարեցան։ Երիտասարդք առաջի ծերոց սրախողխող եղեալք։ Սրախողխող լինել կամ առնել։ Սրախողխող առնէին զամենեսեան։ Աւազակք գան հարկանելով՝ սրախողխողս իսկ առնեն. (Շար.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։ Ասող. ՟Գ. 13։ Ճ. ՟Բ.։)
keen-sighted, piercing-eyed;
clear-sighted, perspicacious.
Խորհրդականութիւն սրակն եւ տեսօղ բնութեանն։ Եւ արդ ընդէ՞ր այդչափ սրակն ես։ Քաջատես եւ սրակն լինի. (Փիլ. ել. ՟Բ. 22։ Ոսկ. ղկ.։ Խոսր.։)
to put to the sword.
Սրով կոտորեալ. ջարդեալ. ճարակ սրոյ.
curtain-shaped.
Մէգ եւ մառախուղ սրահակաձեւ շուրջ զլերամբն պատեալ. (Ագաթ.։)
to go swiftly, to run rapidly, to hasten.
Փո՛յթ յառաջ մղիլ, վարիլ. սրավար լինել. սրանալ. եւ Հալածիլ.
to charm, to astound, to stun.
Բոմբիւնք շուրջ զնոքօք պահեալ սրարբեցուցանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։)
having the throat cut;
with one's throat cut.
Զիսահակ փրկեաց ի սրափողոտ հրակիզութենէն. այսինքն յողջակիզմանէ զենմամբ սրոյ. (Զքր. կթ.։)
hagiographer;
—ք, hagiographic books.
Երրորդ դարձեալ գումարութիւն եբրայեցւոցն, զոր զսրբագիրսն կարգեն։ Սրբագրացն, Յռջբ. (՟Ա. Թագ. ըստ հերոն։)
Արի՛ որ ննջեսդ եւ այլն. եւ այս բան ի սրբագրաց վկայի. որ ոչ մեզ յայտ է. (Ոսկ. եփես.։)
sacred;
His HoliNess, His Grace.
Զիւրաքանչիւր անկողինս ամուսնութեանն սրբազան եւ ամբողջ պատեսցեն։ Ծախելով զսիրոյն մեծարգի ջերմութիւն ի կոչեցեալն սէր ի սրբազանին յաստուած. (Պիտ.։)
holy, pure, chaste.
Տօնից, եւ կարգեալ հրամայելոց իւրաքանչիւր ոք սրբականացն (սրբութեանց), շրջացանիցն խնդրուածոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
calm and gentle, clear and sweet.
Զի այն (ջուր)՝ մտեալ որ սրբահամն իցէ, զաղտեղին եւ զգարշն ի բաց անցուսցէ. (Ագաթ.։)
Երկիր յորժամ տղմուտ լինի, ոչ կարէ բղխել ջուր յստակ եւ սրբահամ. (Անան. զղջ.։)
pudic or modest-looking, pure;
perspicacious.
Խնայելով յականջս մաքրեալս, եւ (յաչս մտաց) սրբահայեաց. (Տօնակ.։)
abstaining rigorously.
Սրբութեամբ յերկարաձգօղ զպահս. սրբապահ. ծոմաջան.
offered piously, with reverence.
Աստուածային սրբամատոյցն ողջակիզի. (Պիտ.։)
very pure, holy.
Սուրբ եւ մաքուր. ջինջ. փայլուն.
to have a pure heart or mind.
Հոգին սուրբ աղաւնակերպ իջանէ, զի ուսուսցէ տեսողացն՝ սրբամտելով առ աստուած մերձենալ. (Ագաթ.։)
containing relics;
fasting rigorously;
reliquary, shrine.
Եւ Սրբութեամբ պահօղ զպահս առանց խորելոյ, կամ խիստ պահօք՝ զօրն ողջոյն. սրբաձիգ.
Պահք, սրբապահք, եւ ծոմապահք. պահքն այն է՝ որ զուտեաց կերակուրն (ի կենդանեաց) ոչ ուտէ. իսկ սրբապահքն է, որ եւ զնոսա ընտրէ՝ որ ի տնկոյ յառաջ գայ եւ պարարէ զմարմին, որպէս ձէթ եւ գինի եւ այլն. իսկ ծոմապահքն է ի հասարակաց կերակրոյ, որպէս ի ջրոյ, ի ցորենոյ. (Ոսկիփոր.։)
rigorous abstinence.
Ելանել յամուր քաղաքն ապաստանի ի պահոցն սրբապահութեան։ Փոխանակ սրբապահութեանդ ձերոյ զերկնաւոր եւ զյաւիտենականն պարգեւեսցէ ձեզ կերակուր։ Զտիւ եւ զգիշեր մշտնջենաւոր սրբապահութեամբ. (Խոսրովիկ.։ Ճշ.։ Մեծոբ.։)
fond of holiness, loving chastity.
Սիրող սրբութեան եւ մաքրութեան. մաքրասէր. սուրբ. մաքուր. պարկեշտ. ողջախոհ.
cf. Սրբասուն.
Սրբասնելոցն անարատութեան։ Նախատեսութիւնս սրբասնելոց։ Սրբասնեալ ձեռաց։ Սրբասնեալ ոմն պատանի։ Ի սրբասնեալ միջոց քո ստեանց. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Ե. Նար. խչ. Նար. կուս.։)
seeing clearly;
of calm, pure, holy aspect.
Սրբատեսիլ եւ սրահայեաց անպղտոր յստակութեամբ ջկտեցուցանէ զհայեցուածս. (Եղիշ. ՟Ե։)
vestry-room, sacristy.
Բանալ զեկեղեցին եւ զսրբատունն. (Մաշտ. ջահկ.։)