stairs;
bridge;
way or passage;
cf. Ծուծ.
Իբր Սանդուղք. կամուրջ. ուղի կամ անցք. (լծ. թ. եօլ ).
traveller, passenger.
Ըստ ուղեգնացացն (նոր. ձ. ըստ ուղղէգնացիցն) սովորութեան ի յառաջադէմսն հայելով՝ սակաւ ինչ բանի արժանաւոր առնէ զերեւելիսս. (Նիւս. կուս.։)
travelling, journeying.
Զուղեգնացութիւնսն արեգականն ի կենդանակերպսն։ Ականն տուընջեան ցանգ յիւրն կենդանատեսակս ուղեգնացութիւն. (Մագ. ՟Ե. ՟Ի՟Թ։)
return from a journey or voyage.
Դարձ յուղւոյ. ողջամբ գալուստ.
returning from a journey or voyage, travelled.
Հրամայէր զուղեկեալսն ի հայոց՝ ի վրաց եւ յաղուանից՝ զառաջեաւ ածել. (Փարպ.։)
to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.
Ի ժամանակի յայնմիկ արէս (հրատն) ուղեկցեալ արեգական, եւ օդք ջերմայինք. (Խոր. ՟Գ. 8։)
brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.
Ուղղեղ (կամ ուղիւղ, կամ ուղիղ) նորա շճեսցէ։ Շնչոյ եւ ոգւոյ եւ յօդից եւ ուղղոց (կամ ուղղոյ)։ Կերիջիք զուղեղ (կամ զուղիւղ) երկրիս. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 24։ Եբր. ՟Դ. 12։ Ծն. ՟Խ՟Ե. 18։)
Սովն տիրեաց յաղիս եւ յուղիղս։ Ուժգին ջերմ իբրեւ ի խոր ուղոյ (այսինքն ուղղոյ) նորա այրէր զնա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։ ՟Թ. 11։)
to make a present, to present, to offer, to give;
to address;
to push forth, to produce;
to attract, to win with gifts, to seduce;
to persuade, to induce.
Մինչեւ ուղերձեաց ի յինքն զվերջին պատուհասն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.
Ետես զայրն ուղեւոր ի մէջ հրապարակի քաղաքին։ Հասանիցէ ի վերայ քո իբրեւ զչար ուղեւոր (կամ ճանապարհորդ) տնանկութիւն. (Դտ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Առակ. ՟Զ. 11։)
ՈՒՂԵՒՈՐ. որպէս ուղեւորիչ կամ ուղեցոյց, ուղղիչ. առաջնորդ.
to guide, to conduct, to direct in the way, to put on the way;
to send, to despatch, to forward.
ἠγέομαι duco, conduco. Տանիլ յուղի ուղիղ. առաջնորդել. եւ Յուղարկել. յղել. գրի եւ Ուղղեւորել.
to set out on a journey, to start, to go to travel, to travel, to take a journey, to journey.
Իշխանութիւն ունիմ յերկինս ուղեւորել, եւ ընդ հրեշտակս պարել։ Ճանապարհորդաց առաջնորդ, որք ուղեւորին ի ծովու եւ ի ցամաքի։ Ի նոյն շաւիղ ուղեւորեալ, իւրում հօտին առաջնորդեալ. (Նար. երգ.։ Շ. բարձր.։ Յիսուս որդի.։)
inundating, overflowing.
Մի՛ շարժեսցէ ուղխացան ջուրցն բազմութիւն զհիմունս եկեղեցւոյ քոյ. (Ագաթ.։)
having small torrents.
Ունօղ զուխս ջրանցից.
to inundate.
Ուղխեալն չարութեամբ շուրջ զերկրաւս օդ. (Բրս. ծն.։)
rushing like a torrent;
torrential.
Ջուր մանուածոյ՝ ծիծաղ ծաւալ՝ կարկաջահոս ուխինահոս. (Նար. տաղ մկրտ.։)
palm-long, four-inched, four finger's deep.
Արասցես (սեղանոյ) պսակ ուղկեան շուրջանակի։ Ծնօտս ուղկեանս. (Ել. ՟Ի՟Ե. 25։ ՟Լ՟Է. 12։ Եզեկ. խ. 43։)
good, just, upright, honest.
Ուղիղ բարուք. լաւաբարոյ. ողջամիտ.
high and straight;
well-shaped, straight, tall;
գնալ — հասակաւ, to go haughtily, to hold one's head high.
Մի՛ գնասջիք ուղղաբերձ հասակաւ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը. (որ ի Միք. ՟Բ. 3. կանգուն)։)
brain-cavity;
skull.
Խորշ խորշք մարդոյ մարմին, որպէս անդամք եւ զգայարանք, ուղղաբոյն, աչք, ականջք, սրտին առագաստ, ներքին որովայն. (Մեկն. ծն.։)
walking upright;
walking in uprightness, full of rectitude, virtuous.
Յառաջագոյն ետես տեսական զօրութեամբն ո՛չ ուղղագնաց առ բարին զկամսն. (Նիւս. կազմ.։)
well-doing, just;
upright.
Աճեցո՛ զբորբոքումն ուղղագործ եւ քաղցր սիրոյ քո յոգւոջ իմում. (Եփր. աղ.։)
orthodox, catholic.
Ուղիղ դաւանօղ. ուղղահաւատ. ուղղափառ. եւ Ուղղափառական. ողջամիտ.
marrowy;
pithy;
plump, fat, greasy.
Զողջակէզս ուղղալիցս մատուցից քեզ խոյովք եւ խնկովք. (Սղ. ՟Կ՟Ե. 15։)
Զողջակէզս զուղղալիցս կամ զղղալիցս. (Արիստակ. գրչ.)
orthology.
Եւ ոչ յայնցանէ՝ զոր առեալ է բան (կարկատելով), ուղղախօսութիւն գտցես, եւ ոչ բան։ Յոքունց նախ քան զհոմերոս ջան եդեալ բազում աշխատութեամբ զուղղախօսութիւն սերմանել. (Մագ. ՟Ե. եւ Մագ. քեր.։)
to conduct directly.
Առաջնորդել. դէպուղիղ ածել. կր. ուղիղ ընթանալ, գալ.
Ուղղածեցար ի յաջորդումն նախաթոռոցն ազգապետիւք՝ քահանայապետութեամբ. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
whose marrow is dried up;
— առնել, to consume or suck the marrow;
— առնել ցաւոց զոսկերս, to torment, to excruciate, to torture.
Դառնակսկիծ սառնամանեօք, մարմնադող, ուղղածուծ, եւ ատամնակարկաջս տանջին. (Տօնակ.։)
right, direct;
nominative.
Եւ կամ ետեղափոխ շարժութեան, ո՛չ զուղղականն, ոչ զշրջաբերականն, ո՛չ զոր յերկոցունցն. (Դիոն. ածայ.։)
right;
rightly, directly;
correctly.
Իբր ի վերայ գծի ընթանալով ուղղակի՝ անխափան կացեալք ի մէջ. (Փիլ. լիւս.։)
Է ճանապարհ, որ թուի ի մարդկանէ՝ թէ ուղղակի է, բայց կատարումն նորա՝ ունջ դժոխոց. (Համամ առակ.։)
Յերկոցունց ձեռաց աջողակք, եւ յամենայն կողմանս ուղղակիք եւ շնորհալիցք. (Փարպ.։)
quite straight.
(Անիւք հոգեղէնք են նշանակք) ի նոյն ի նա կոյս՝ անխոտոր եւ ուղղակտուր անուամբ (յն. ճանապարհաւ) ամենայն իմանալւոյն նոցա անուագայութեան գերազարդապէս աջողեցելոց. (Դիոն. երկն.։)
cf. Ուղղադաւան.
Որ զուղղութիւն համբուրէ՝ ողջագուրէ՝ սիրէ.
orthodox.
Ոյր հաւատքն է ուղիղ. ուղղադաւան. ուղղափառ. ողջամիտ.
Դմա պարտ էր ասել, թէ ես ի ձէնջ չօրհնիմ, զի չէք ուղղահաւատ. (Կիւրիոն առ աբր.։)
orthodoxy.
Ուղղափառութիւն, ողջմտութիւն.
in a direct line, direct, straight, vertical, perpendicular, upright.
Առ յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն (ծառոց)։ Ուղղաձիգ համբարձմամբ մտանէին ի ցամաքէս ի համատարածն ջուրս։ Ընդ ուղղաձիգ մուտս փողոցացն ի նմանէ ի քաղաքն մտանէին. (Պիտ.։)
Սարդ, է՛ որ ուղղաձիգս, եւ է՛ որ կողմնաւոր պրկեալս՝ կարի քաջ ի դէպ զթելսն ոստայնագործէ. (Փիլ. լիւս.։)
Մեղու աշխատի՝ առնելով ի մաղսն զվեցանկիւնսն, եւ զընդդիմադրեալ բջիջսն անկանելով, եւ զուղղաձիգսն յանկիւնսն որոշելով. (Ածաբ. նոր կիր.։)
sound-minded or rightminded, judicious, sensible, honest, upright.
Ուղիղն մտօք. ողջամիտ.
goodsense, probity, integrity, honesty, sagacity.
Ողջմտութիւն. անկեղծութիւն. հաւատարմութիւն.
orthogon, rectangle.
Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։
Զուղղանկիւնսն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ։ Ի հայել ուղղանկիւնեացն առ տրամագիծն վերջին. (Շիր.։)
orthogonal, rightangled, rectangular.
Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։
Զուղղանկիւնսն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ։ Ի հայել ուղղանկիւնեացն առ տրամագիծն վերջին. (Շիր.։)
blowing straight.
Ի հողմոցն ոմանք ուղղաշունչք են՝ յառաջ շնչելով ուղղակի, եւ ոմանք թիւրաշունչք. (Արիստ. աշխ.։)
sound doctrine.
Ուղիղ ասացուած. ողջամիտ վարդապետութիւն.
single-hearted, upright, straight forward.
Ուղիղ սրտիւ. ողջամիտ.
cf. Ուղղեմ.
ՈՒՂՂԱՒՈՐԵՄ ՈՒՂՂԱՒՈՐԻՄ. Ուղղել. կարգել. առաջնորդել. իլ.
cf. Ուղղափառհաւատ.
ὁρθόδοξος cujus recta est sententia de religione, orthodoxus, sanus, -a, -um. (իբր ուղղավարկ, կամ որում փառք է ուղիղն, ըստ կրկին նշ. յն. օրթօ՛տօքսոս. այն՝ որ ունի զուղիղ կարծիս) Ուղղադաւան. ուղղահաւատ. ողջամիտ. եւ ողջմտական. տե՛ս եւ ՈՐԹՈԴՈՔՍ.
orthodoxy , catholicism.
ὁρθοδοξία recta opiniom, recta sententia de religione. Ուղղափառ դաւանութիւն՝ հաւատք, կրօնք. ողջմտութիւն.
rudder, helm;
regulator;
cf. Ղեակ.
Որ յուղղեակս (կամ ի ղեակս) նաւին նստի, յո՛ր կոյս կամի՝ շրջէ զնա։ Զմեղացն պատերազմ ի բաց ընկենլով ուղղեկօք առաքինութեանցն։ Պարտ է հաստատուն կալ յուղղեակս նաւին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
to make straight, to trim, to straighten;
to erect, to raise, to hold up;
to address, to direct;
to conduct, to govern, to rule;
to correct, to rectify;
to correct, to reclaim, to improve, to reform, to make better, to amend;
— զգնացս, զվարս, to regulate one's conduct or actions;
to repent, to amend;
— զսխալանս, to confess one's errors, to redeem one's faults;
— զբան, զխնդիր, to address, to direct one's words to, to question;
ատեան —, to assemble or convoke a council;
նիզակ ումեք —, to hurl a javelin at;
— զկայմ, to mast.
ὁρθόω, ὁρθοτομέω, εὑθύνω, διορθόω, κατορθόω, κατευθύνω rectifico, rectum facio, dirigo ἑναρμόζω accommodo, modulor ἁνορθόω erigo συστίζω constituo. Ուղիղ առնել. յուղղութիւն վերածել. հարթել. յարդարել. կանգնել. յաջողել. վարել. ղեկավարել. կառավարել. տնտեսել. առաջնորդել. հովուել. բարեկարգել. շտկել, տրըստել, տնկել, առաջ տանիլ, կարգաւորել.
Զամենասուրբ սեղանն ուղղէին։ Ուղղէր ի տան իւրում աւազան։ Զառաջիկայ իրսդ ուղղեցէ՛ք. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
Այս ամենայն աստուածային խնամարկութեամբն ուղղեալ լինի։ Երկնից թագաւորութիւնն յարկիր իջանէ, եւ ատեան ուղղի. (Իգն.։)
Նա նախ զառաջինն ուղղեաց եկեղեցի յաղեքսանդր քաղաքի. (Եւս. պտմ.։)
Ո՛չ զայն ասէ, թէ զամենայն ինչ՝ որ առաջի դնիցեն, ուղղեսցեն, այսինքն զոր ի մտի դիցեն՝ կարասցեն առնել. (Կիւրղ. ծն.։)
straight (road);
just, virtuous.
Ուղիղ ընթացօղ. արդար. առաքինի. եւ Ուր ուղիղ ընթացք կայցեն առաջի.
corrector;
reformer;
rector, director;
conductor, leader;
driver, coachman;
steersman, helmsman;
cf. Ղեակ;
regulator, governor, moderator.
εὑθύνων, κατευθύνων, διορθώτης regens, dirigens, rector, director, moderator κυβερνήτης gubernator. Որ ուղղէ. առաջնորդ. կառավար. ղեկավար. վարիչ.
Իմաստութեան առաջնորդ է, եւ իմաստնոց ուղղիչ։ Կառք աստուծոյ բիւրապատիկք՝ հազարք ուղղիչք։ Նաւք փոքր թեւովն շրջին, յո՛ր կոյս եւ միտք ուղղչին կամիցին. (Իմ. ՟Է. 15։ Սղ. ՟Կ՟Է. 18։ Յկ. ՟Գ. 4։)
Առաջապահք (ի նաւի), եւ ուղղիչք։ Ուղղիչք նաւին եկեղեցւոյ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Հողմոցն շրջմունք ցուցին զարուեստ ուղղչին։ Փրկել զնաւն քաջ ուղղչացն է. (Իսիւք.։)
Ըստ ոտինն զհետ երթիցէ առաջնորդին եւ ուղղչին. (Ածաբ. աղք.։)
direction;
regularity;
rectitude, uprightness, integrity, justice, equity;
correction, rectification, adjustment, amendment;
redress, reformation;
direction, tendency;
— վարուց, moral tendency, conduct, morality, morals;
— բարուց, correction of morals;
գիրք ուղղութեանց, the Book of Jasher;
ածել յ—, to reclaim, to correct;
յ— գալ, to be reclaimed, corrected, to repent.
Կարես զամենայն ուղղութեամբ վճարել։ Ուղղութեանց լինել վերակացու եւ առաջնորդ. (Եղիշ. ՟Գ։ Իգն.։)
chimaera, fabulous monster half camel half deer.
Ոչ միայն եղջերուաքաղս, այլեւ փղաքաղս եւ ուղտաքաղս զլուծմունսդ կասկածեմ գոլ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
camel-skin.
Երեք հազար ուղտք (էին յոբայ), որ յուղտենւոյ նորա ջեռնուին մերկք. (Վանակ. յոբ.։)