foreign, alien;
stranger, foreigner.
cf. Ելք;
—ի աղագ means, expedient;
—ի աղագս գտանել, to devise, to find means, to remedy;
ոչ էր նոցա ոչ եւ ոչ մուտ, they could not neither get out nor in;
ոչ գիտեմ զ— եւ զմուտ իմ, I do not know how to act.
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. el «ելնել, բարձ-րանալ, աճիլ» արմատից. այս արմատի պարզ կամ աճած elu-, eleu-ձևերից կամ նաև dh*/, աճականով ձևից են՝ յն, ἐλεύϑω, ἡλνβον. δλβον, ἐλϑς, ❇ϑω, ἔλϑοιμι, ἐλϑών, ἐλϑεῖν. [arabic word] λήλουϑα, έλήλυϑα, ἔλήλυμεν, ἐλένσομαι, որոնք կազմում են «գալ» բայի զանազան ժամա-նակները. նաև προσ-ήλυτος «վերաբնակիչ» ἐπ-ήλυτος «եկող հասնող», ἔπ-ηλος «եկւոր օտարական», կրետ. ἐπελεῦσαι «բերել» (իբրև անցողական «գալ տալ»), արկ. ϰατενϑοντας, կոր. ηνმς (որոնց մէջ 19 վերածուել է ν). սանս. födhati «րարձրանալ, աճիլ», զնդ. raoδaiti «աճում է», գոթ. liuoan «աճիլ» (Walde 426, Boisacq 242)։ Հայերէնի մէջ ելանեմ ծազում է el-պարզ արմատից, իսկ ելուզանեմ՝ elu-աճականից։ Այս արմատին են կցւում նաև գալլ. el «թող երթայ», լտ. amb -ulo «շըր-ջիլ», ex-ul կամ exs-ul «տարագիր, աք-սորական», alacer «աշխոյժ», ըստ Meillet, Dict. etym. lat. 41։
cf. Եմ.
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. el «ելնել, բարձ-րանալ, աճիլ» արմատից. այս արմատի պարզ կամ աճած elu-, eleu-ձևերից կամ նաև dh*/, աճականով ձևից են՝ յն, ἐλεύϑω, ἡλνβον. δλβον, ἐλϑς, ❇ϑω, ἔλϑοιμι, ἐλϑών, ἐλϑεῖν. [arabic word] λήλουϑα, έλήλυϑα, ἔλήλυμεν, ἐλένσομαι, որոնք կազմում են «գալ» բայի զանազան ժամա-նակները. նաև προσ-ήλυτος «վերաբնակիչ» ἐπ-ήλυτος «եկող հասնող», ἔπ-ηλος «եկւոր օտարական», կրետ. ἐπελεῦσαι «բերել» (իբրև անցողական «գալ տալ»), արկ. ϰατενϑοντας, կոր. ηνმς (որոնց մէջ 19 վերածուել է ν). սանս. födhati «րարձրանալ, աճիլ», զնդ. raoδaiti «աճում է», գոթ. liuoan «աճիլ» (Walde 426, Boisacq 242)։ Հայերէնի մէջ ելանեմ ծազում է el-պարզ արմատից, իսկ ելուզանեմ՝ elu-աճականից։ Այս արմատին են կցւում նաև գալլ. el «թող երթայ», լտ. amb -ulo «շըր-ջիլ», ex-ul կամ exs-ul «տարագիր, աք-սորական», alacer «աշխոյժ», ըստ Meillet, Dict. etym. lat. 41։
barbarian, cruel.
• = Յն. βάρβαρος «ո՛չ-յոյն, այլազգ, օտար-ազգի, վայրենի», այս անունով էին որակում Յոյները բոլոր այն ազգերին, որոնք յունարէն չէին խօսում, որոնց լեզուն իրենց անհասկա-նալի էր. հմմտ. Անաքարսիսի խօսքը. «Սկիւ-թացիք բարբարոս են առ Աթենացիս և Աթե-նացիք՝ բարբարոս առ Սկիւթացիս»։ Նոյնպէս Ոմեռեոս ռանաստեղծր՝ աքսորուած օտար երկիր, գրում է. «Բարբարոս եմ աստ, զի ոչ ոք իմանայ զիս»։ Բառը յետոյ ստացաւ «վայրենի» նշանակութիւնը և փոխառու-թեամբ տարածուեց շատ ուրիշ լեզուների մէջ. ինչ. լտ. barbarus, ֆրանս. barbare, թրք. barbarləq «բռնակալութիւն», վրաց. ბარბაროსი բարբարոսի ևն։ Ըստ ծագման՝ յոյն բառը կցւում է սանս. barbaras «կա-կազ», սլով. brbrati, սերր. brboljiti «բռբը-ռալ», լիթ. birbti «բզզալ» ևն բառերին՝ իբրև բնաձայն (Boisacq 114)։ Յն. βάρβαρος բառը Weidner, Glotte IV 303 (տե՛ս Boi-sacq 1100) փոխառեալ է համարում բաբել, barbaru «օտարական» բառից։ Յոյն բառի «այլալեզու՝ անհասկանալի խօսուածք. աղ-ճատաբանութիւն» առումից է ձևացած հալերէնում էլ բարբարոս «բարբանջանք» ԱԲ։-Հիւբշ. 343։
crowd, concourse, multitude, throng of people;
affluence, great quantity;
noise, tumult, confusion;
thick, close, dense, crowded;
many, numerous;
in crowds, in throngs;
— առ —, — ի —, in a huddle, pell-mell, disorderly, hurriedly;
ի խռան, among the crowd;
ի խռան մարտին, in the thickest of the fight;
— բազմութիւն, a numerous crowd, a throng;
— բազմութեամբ մտանել, ելանել, to crowd in;
to crowd out;
— բազմութիւն ժողովրդեան, immense concourse of people;
— հասանեն աստ օտարականք, strangers flock here.
guide, escort;
itinerary;
sector-guide;
— օտարականի, cicerone, guide;
— լինել, to guide, to escort, to conduct.