having a good aspect, well looking, handsome, graceful, agreeable.
Գեղեցկատեսիլ երեսք, ծնօտք, աշտ, արմաւ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Ագաթ.։)
cf. Գեղեցկատես.
Գեղեցկատեսիլ երեսք, ծնօտք, աշտ, արմաւ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Ագաթ.։)
beauty, charms, graces, delicacy, gentility, decency, neatness, elegance;
ornament, enamel, flower, embellishment, bloom;
— տեղւոյ, amenity.
Գեղեցկութիւն վարդապետութեան, կամ մտաւորաց։ Գեղեցկութիւնք ի վանս. իբր լաւութիւն, բարեկարգութիւնք. (Իգն.։ Եզնիկ.։ Վրք. հց. ՟Բ։) (Յն. գալլօս, է նոյն ընդ հյ. ձայնիս գեղ. այլ ոմանք ի յունաց ստուգաբանութեամբ իմա հանեն ի ձայնէս գալէօ, որ է կոչել, ըստ առածի արիսպագացւոյն.
strong or intense desire, eagerness, wish, longing.
Արտօսրահոս գեղձումն։ Ըստ բնութեան շարժեցեալք դիւրաւ ի գեղձումն. (Պիտ.։)
Հրեշտակականին կենաց գեղձմամբ զամենայնի զանց արարեալ զստորնայնովք եւ զժամանակէիւք. (Տօնակ.։)
fleece, wool.
Ի կթոց արօտականաց, եւ ի գեղմանց. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Գեղմն իմանալի, զոր ետես գեդէովն։ Գառինքն օրինականք ... ետուն մեզ զգեղմն ընդունիչ զցօղն երկնային. (Շար.։)
peasant, countryman;
rustic, rural, country.
Աղաչեցին զնա ոմանք գեղջայինքն, զի երթիցէ ի գեօղն իւրեաց. (Հ=Յ. ապր. ՟Ի՟Բ.։)
country priest.
Նման ես դու գեղջերիցու ի գեօղդ որ առ ձեզ մօտ է ... բախել սկսաւ, եկն արտաքս գեղջերէցն. (Վրք. հց. ձ։)
to speak vulgarly or like a peasant.
Իբրեւ գեղջուկ կամ ռամկօրէն բարբառել.
Բնակէ յամրոցին, որ այժմ զռղայլ (իբր զօռ ղալէ) վասն անհեթեթ ամրութեան գեղջկաբանեն. (Արծր. ՟Ա. 15։)
peasant, villager, countryman, boor, plebeian;
rustic, unpolite, uncivil, vulgar, low.
Գեղջկաց պատուել զքաղաքիս՝ որպէս զիշխանս, եւ քաղաքացեաց մի՛ կարի առ գեղջկօքն պերճանալ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
to make flow like a river;
to flow like a river.
ԳԵՏԱՀԵՏԵԼ. Խաղացուցանել կամ յորդել իբրեւ զհետս գետոյ. բղխել զհոսանս գետօրէն. գետահոսել յարբեցումն եւ յոռոգումն.
գետահետեալ յորովայնէդ՝ զառատ բըխօղ շնորհաց հոգին. (Յիսուս որդի.։)
Զոր եւ ոռոգանել ասէ երկրաբուխ աղբերն՝ չորիւք բաժանմամբք գետահետեալ. այսինքն իբր գետ ձեւացեալ. (Տօնակ.։)
cf. Գետահետեմ.
Գետահոս վտակօք հոսեցելոյ ի կենաց աղբերէն. (Բենիկ.։)
ospray, sea-eagle.
thrown into a river;
գետընկէց առնեմ, to throw into a river.
Մերթ իբր Ընկեցօղ ի գետ, կամ գետընկեցական.
ground, earth, soil, land, place;
զգետնի, ընդ —, ի գետնի, ի —, on the ground, in the earth;
կորացեալ մտանել or պշնուլ ընդ —, covered with confusion to look on the ground;
անկեալ ի — երկիր պագանել, prostrated to worship;
հարկանել զգլուխն ի —, to knock one's head on the ground;
զարկանիլ, հարկանիլ զգետնի, to throw one's self violently on the ground;
զարկուցանել, հարկանել զգետնի, cf. Զգետնեմ;
գետնի աղիք or պտուղ, earth-worm.
Կանգնեաց զնոսա ի գետնոյն։ Զգեօղն ամենայն դաստակերտօքն եւ գետնօքն իւրովք հանդերձ. (Ագաթ.։)
Գետինս անօգուտ հերկագործութեան. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Ընդ գետին եւեթ պշուցեալ՝ տխուր հայեցեալ։ Կորացեալ մտանէր ընդ գետին. (Պիտ.։ Փարպ.։) Իբր ակնկորել. ռմկ. գետինը մտնել. ամօթով վար նայիլ։
that burrows in the earth.
Բրօղ զգետին. գետինը փորօղ, ինչպէս խոզին քիթը.
reptile, that creeps, crawls on the ground;
tortuous;
— ճանապարհորդեմ;
to travel or to go on foot.
Իբրեւ զմրջիւնս գետնագնացս. (Վեցօր. ՟Զ։)
Ըստ երկուց օրինակաց գետնագնացացն (անասնոց) յանդգնաբար յարձակմանց. (Պիտ.։)
that stretches it self, that lies on the ground.
Տեսի արս կուսակրօնս, խարազնազգեաց, գետնախշտիս, բոկագնաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Գետնախշտեայ. to stretch one's self, to lie on the ground.
Տեսի արս կուսակրօնս, խարազնազգեաց, գետնախշտիս, բոկագնաց. (Յհ. կթ.։)
enchanter with earth, geomancer.
որ եւ ԳԵՏՆԱՀԱՐՑ, ԳԵՏՆԱՁԱՅՆ. ἁπό կամ ἑκ τῆς γῆς φωνοῦν haiolus, pytho եբր. ետօնի, օպ. Դաւիթ՝ որ դնելով զականջս ընդ գետինն՝ հմայէ շշնջանօք, եւ ցուցանէ կոչել անտի զզօրութիւնս ինչ, եւ առնուլ պատգամս. ըստ ոմանց նաեւ դեւն ձայնատու յերկրէ.
geomancy.
Բարբաչմունս գետնակոչութեամբն յօրինէին, եւ ոչինչ կարէին առնել. (Կաղանկտ.։)
that loves the ground, that stretches it self on the ground;
attached to the vanities of the world, secular, mundane;
low, vile.
Գետնանախանձ եւ երկրաքարշ որթ զօրէն սեղխենւոյ զերեսօք երկրի տարածեալ իկոխումն։ Ի գետնանախանձիցն եւ յերկրաքարշ պատաղելոցն. (Պիտ.։)
earth-quake.
Երկու ամօք յառաջ քան զգետնաշարժն. (Ամովս. ՟Ա. 1։)
chameleon
χαμαιλέων chmaeleon ազգ մողէզի կամ կովադիացի, երկայն իբր եօթն մատնաչափ, եւ բարձր հինգ մատնաչափ՝ որսօղ ճանճից եւ ճճեաց բերանաբացութեամբ. ոյր վասն ասի օդով սնանիլ.
prostrate or stretched on the ground;
— անկողին, pallet.
Կէսք ի ծառոց գետնատարածք։ Գետնատարած ոստովք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Պահօք եւ աղօթիւք եւ գետնատարածութեամբ։ Յայնչափ գետնատարածութենէն. (Վրք. եփրոս.։)
prostration;
the lying down on the ground.
Պահօք եւ աղօթիւք եւ գետնատարածութեամբ։ Յայնչափ գետնատարածութենէն. (Վրք. եփրեմ։)
cellar, vault, subterraneous place;
ground-floor;
the inferior part of the honey-comb.
Զանկիւնս կողմանց գետնատանցն սիւնս եւ մոյթս հաստատեալ ընդ նեցուկս յերկրորդն յարկաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
hollowed;
subterraneous.
Բնակելով յայրս գետնափորս. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
ԳԵՏՆԱՓՈՐՔ. գ. Գետնատուն. ստորերկրեայ յարկք, կամ օթեւանք. դարանք, անցք. ական. լուալիք.
Անյայտ ընդ գետնափորսն մերձ էին ի քաղաքն մտանել. (Վեցօր. ՟Ը.) յն. ὐπόνομοι cuniculus, cloaca
that crawls on the ground, creeping;
mundane;
vile, low;
— տանել, to drag on the ground;
— լինել, cf. Գետնաքարշիմ.
Ի բարձանց ասել, ի գետնաքարշից աստի զօրութեանց՝ որ լի է տկարութեամբ, կամեցաւ ի բաց տանել. (Իգն.։)
Անհաւատն, որ միշտ գետնաքարշ լեալ՝ ընդ օձին յարմարի։ Անհաւատարմութեամբն միշտ գետնաքարշեալք. (Ճ. ՟Գ.։)
to crawl on the ground.
Անհաւատն, որ միշտ գետնաքարշ լեալ՝ ընդ օձին յարմարի։ Անհաւատարմութեամբն միշտ գետնաքարշեալք. (Ճ. ՟Գ.։)
supernatural;
sublime, excellent, divine.
Որպէս զմիութիւն եւ միակ վասն պարզութեան եւ միութեան գերաբուն անբաժանութեան։ Գերաբնից պարգեւաց։ Գերաբնիցն տեսութիւն։ Գերաբնիւ զօրութեամբն. (Դիոն.։)
Այսօր ծնաւ յայսպիսի գերաբուն շքեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
to caress with tenderness.
Գերօրինակ զգուել.
cf. Գերագոյ.
Գերագոյական պետութիւն, տէրութիւն (աստուծոյ)։ Գերագոյական զօրութիւնք (երկնից). (Բենիկ.։)
supreme, sublime, excellent, superior, eminent.
Գերագոյն լոյս, մաքրութիւն։ Ի գերագունէն էութեամբ։ Գերագունիցն զօրութեանց. (եւ այլն. Դիոն.։)
Քան զամենայն գերագունին աստուծոյ։ Ի գերագոյն քան զզօրութիւն հպեսցուք ջան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գերագոյն փառօք։ Գերագոյն քան զբնութիւն չարչարանօք. (Շար.։)
superlative.
Յայտ առնէ զիւր գերադրական փառսն, որ է խաչն. (Տօնակ.։)
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ ՁԱՅՆ ասի Կրկնութիւն բառի ի սեռականն. ցոր օրինակ, սուրբն սրբոց, սրբութիւն սրբոց, երգ երգոց։ (Նիւս. երգ.։)
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ ՄԱՍՆԻԿ ասի առ քերականս ըստ յն. դադօս կամ սդօս, եւ լտ. սիմուս կամ իմուս, յանգ ածականաց. որ չիք ի մեզ, այլ վարեմք զբաղդատականն, գոյն, կամ յառաջոյ դնեմք, եւ՛ս, ամենա. գեր. եւ այլն. (ռմկ. է՛ն մէնծը, էն պզտիկը) (Թր. քեր.։)
elevation, sublimity;
preference;
excellence, advantage.
Կամ ի հաւասարութիւն, եւ կամ ի գերադրութիւն ձգտիլ յօժարէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
to surpass, to surmount, to excel, to exceed.
Գերազանցէ զմերովս գիտութեամբ։ Քան զօրինակս զօրութիւն գերազանցելով. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զբոլորիւքն գերազանցեաց։ Բարեբախտութեամբ եւ շինութեամբ քաջ ի բաց գերազանցեցին զմիջերկրեայ զհռչակաւոր քաղաքօքն. (Պիտ.։)
Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւն ի նշանս, եւ այլն։ Հօրն կրիցն գերազանցեաց։ Անճառ ես բանից, եւ գերազանցեալ քննութեանց. (Նար.։)
well ornamented, rich, superb.
Մեծացուցանէ ( ի նոր օրէնս) գերազարդ պատուով եւ իշխանութեամբ զքահանայութեան խորհուրդ. (Սարկ. քհ.։)
heaped up, very full.
Լի ի կարօտսն, գերալիր ի լիս։ Գերալիր լուսով։ Վասն գերալրին եւ գերագոյն քան զմիտս բարեկենդանութեան. (Դիոն.։)
cf. Գերածայր.
Գերեաց զգերութիւն ... եւ ընդէ՞ր ասէ, գերեալք եւ գերածք. քանզի սատանայ պատրանօք գերեաց. (Լմբ. սղ.։)
eminent, pre-eminent, supreme.
Անդանօր հրաշապէս եւ եւս քան զէսն գերակայից եւ որդիքն լուսոյ դաւանին. (Նար. մծբ.։)
cf. Դաշտանամ.
Այսօր ծով խազացեալ ընդ տիեզերս նաւօք դաշտաւորի. այսօր գետք զիջանեն. (Զքր. կթ.։)
that has dangerous venom.
Դառնաթոյն օձին, օձիցն։ Օձս եւ իժս դառնաթոյնս։ Որդունք դառնաթոյնք. (Նար. ՟Զ. ՃՃ.։ Մանդ. ՟Ե։)
groaning bitterly, painfully.
ԴԱՌՆԱԿՈՌՈՉ ԴԱՌՆԱԿՈՐՈՉ. Իբր դառնակառաչ. դառնապէս գոչօղ, կաղկանձօղ.
cf. Դառնակոռոչ.
ԴԱՌՆԱԿՈՌՈՉ ԴԱՌՆԱԿՈՐՈՉ. Իբր դառնակառաչ. դառնապէս գոչօղ, կաղկանձօղ.
bitter, painful.
Դառնակսկիծ կախաղանօք. (Շար.։)
cf. Դառնահամ;
— լինիմ, to taste gall or anything bitter.
Ունօղ զդառն ճաշակ. դառնահամ. դառն.
to turn, to turn about, to return, to go or come hack again;
to repair;
to be converted;
— յետս or ընդ կրունկն, to recede;
ընդէմ —, to object, to resist, to oppose;
— ի քրիստինէութիւն, to become a christian;
— առ Տէր, to repent, to reform;
— յաստուծոյ, to rebel against God;
— աւուր, to draw towards night;
ի — տարւոյն, the year after;
ի ղէն —, to arm one's self, to take arms.
(յորմէ իտալ. դօռնա՛րէ). ἁναστρέφομαι revertor, redeo Գալ անդրէն՝ ուստի եղեւ մեկնիլ. շրջել զերեսս եւ զգնացս յայլ կողմն.
ԴԱՌՆԱԼ. ἁποστρέφομαι, ἁναχωρέω recedo, revertor, convertor Հեռանալ. օտարանալ. փոխիլ յառաջին վիճակէ, կամ ի չարէ ի լաւ անդր.
Հող էիր, եւ ի հող դարձցիս։ Զգաւազանն՝ որ դարձաւ յօձ։ Դարձցիս յայր այլ։ Դարձցին ձորք նորա ի ձիւթ։ Դարձան երեսք ամենայն ի գոյն դալկան։ Դարձան ի սուգ օրհնութիւնք պարուց մերոց։ Զիա՞րդ դարձար ինձ ի դառնութիւն որթդ օտարացեալ։ Ի գութ դարձաւ։ Սրտմտութիւն բարկութեան յողորմութիւն դարձաւ.եւ այլն։
Ահա դարձաւ օրս յերեկս, աստէ՛ն ագիր. (Դտ. ՟Ժ՟Թ. 9։)
rough, violent;
bad, venemous.
Որ դառն եւ ուժգին շնչէ, սաստիկ կծու փըչօղ.
Դառնաշունչ հողմ, օդք, մրրիկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։ Նար. ՟Կ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 68։ Ճ. ՟Ա.։)
Դառնաշունչ օձ. (Շար.։)
bitterly, harshly, sourly, painfully.
Դառնաբար. դառնութեամբ. դառն եւ դժնդակ օրինակաւ. եւ Ցաւագին.
cf. Դառնենի.
Ոյր պտուղն է դառն, կամ բերօղ զդառն պտուղ.