not oblique, straight, direct.
ἁρρεπής. non vergens, constans. Ոչ շեղեալ. ոչ թիւրեալ կամ միտեալ եւ խոնարհեալ ի կողմն ինչ. անխոտոր. անմէտ. ուղիղ. ուղղորդ. սեպացեալ. շիտակ. չիծռած. էյիլմէզ. տօս տօզրու, տիք.
uninhabited, desert.
Տեղի անշէն. անբնակ վայր. անապատ. վիրանէ, գըռ, չէօլ.
inextinguishable.
ἅσβεστος. inextingubiis. Անշիջանելի. անշիջական. որ ոչ շիջանի. մշտավառ. մշտաբորբոք. չմարելու. սէօնմէզ.
Առանց շիջանելոյ. առանց մարելու. սէօնմէյէրէք.
ill-favoured, disfigured, deformed;
ungracious, ungraceful, unpleasant;
unfortunate, unlucky;
ungrateful, unthankful.
ἅχαρις. ingratus, ut ratia carens, insuavis, injucundus. Յետնեալ ի հոգեւոր կամ ի մարմնաւոր շնորհէ. ուր պակասին շնորհք, կամ վայելչութիւն. անշնորհք, շէնք շնորհք չունեցօղ.
Անհաւատից եւ անշնորհից եւ յոլով բանք խրատուց ոչինչ օգուտ գործեն. (Յճխ. ՟Դ։)
Բանք իմաստասիրացն անշնորհք են, եւ օտար ի ճշմարտութենէ. (Սարգ. յուդ. յռջբ։)
Զի մի՛ կարծիցեն, թէ երկայն աղօթելն անշնորհ ինչ իցէ. (Իգն.։)
ἁχάριστος. ingratus, gravitudinis expers. Ապաշնորհ. անշնորհակալու. ապերախտ. ոչ փոխարինօղ. նամքէօր.
ԱՆՇՆՈՐՀ ԱՌՆԵԼ. Չճանաչել կամ առ ոտն հարկանել զտուօղն շնորհի. աներախտի կամ անարժան շնորհակալութեան համարել.
ungrateful, unthankful.
ԱՆՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԱՆՇՆՈՐՀԱԿԱԼԻ ԱՆՇՆՈՐՀԱԿԱԼՈՒ. ἁχάριστος. ingratus, ἁγνώμων, improbus. Անշնորհ ըստ բ. նշ. որ ոչն լինի շնորհակալ. ապաշնորհ. ապերախտ. ոչ գոհացօղ. աներախտագէտ։
Անշնորհակալն մտօք թողցէ զփրկօղն. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 22։)
Անշնորհակալ կամօք. (Լմբ. պտրգ.։)
ingratitude.
Հարկաւորեալ տառապանօքն՝ յանշնորհակալութիւնն փոխեսցի. (Իսիւք.։)
deformity, ugliness, ill-favouredness;
ingratitude.
Աւա՛ղ զընդունօղ շնորհաց անշնորհութեան. (Ասող. ՟Գ. 21։)
expiration, death;
asphyxia.
Բրուտն անօթոցն, զոր անշնչութեամբն ի կաւոյն յարմարէ. (ՃՃ.։)
cf. Անշշուկ.
ἅφωνος, ἑνέος, κωφέων. voce destitutus, mutus, surdus, silens. Ուր չիք շշունջ կամ շշնջիւն. անձայն. անբարբառ. անխօս. լուռ. համր.
inanimate, senseless.
Ոսկի եւ արծաթ զարդ շինածոց է՝ անշունչ անշնչից։ Յանշնչոց մարդասիրութիւն՝ մարդկօրէն փրկիչ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
incontestable, sure, certain, assured, infallible;
assuredly, incontestably, certainly.
Անշուշտ եւ անսուտ (յն. մի բառ) զնա ասասցուք գոլ։ Ստոյգ եւ անշուշտ կամօք. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ ՟Ա։)
Մահք իւրեանց անշուշտ կեանք համարեալ էին։ Հաստատո՛ւն կացէք յանշուշտ զօրագլուխն մեր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
Այդ այդպէս է անշուշտ. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 36.) (յն. անդիմախօսելի)։
Անշուշտ յօրինեալ զկարգ հայկականս տումարի։ Անշուշտ նուաճեալ. (Յհ. կթ.։)
inglorious, unhonoured, ignoble, vile;
ill-favoured, deformed;
— վարել կենցաղ, to live retired.
Իսկ այսօր նստի անշուք անզարդ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ե։)
unchangeable;
that cannot be overturned.
Անխաղաց. անփոփոխ. անյեղլի. հաստատուն. տէօնմէզ. թէպտիլ օլմազ.
Հանգուցանէ յետ եօթնշրջական (կամ եօթն շրջագայ) կենցաղոյս յանշրջելին եւ ի հաստատունն. (Ճ. ՟Թ.։)
without confusion;
unperplexed, not embarrassed;
tranquil.
Աստուած ոչ անշփոթ աղօթս ի հնազանդելոցն պահանջէ պահանջէ. հրեշտակք միայն են անկողոպտելիք. (Կլիմաք.։)
Եւս եւ Անապական. անշաղախ. անփորձ յառնէ. (գուցէ իբր անշփելի. անհպելի). եւ կամ Չունօղ ամօթալի ինչ.
Առ քեզ ունիմք բարեխօս զանարատն զանշփոյթն (զկոյս). (Գանձրն.։)
unbounded, unlimited, infinite.
Լոսյն անոլորտ ժողովեցաւ ի մարմինն. (Տօնակ.։)
without malice, not revengeful, not malignant.
Ոչ ոխակալ. որ ոչ պահէ ոխս. անյիշաչար. անչարայուշ. երկայնամիտ. ըստ յն. ասի՝ Յանձնառօղ չարեաց. համբերատար. ἁεξίκακος. tolerans malorum, patiens, clemens.
unpitying, imcompassionate, inhuman, barbarous, cruel, brutal. cf. Անողորմաբար.
Անողո՛րմ է օրն այն, անաչառ է դատաստանն. (Եփր. խոստ.։)
implacable, severe, inflexible, inexorable.
ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.
cf. Անողոք.
ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.
without force, feeble.
ἅτονος. infirmus, ἁσθενής, invalidus. Ուր կամ ոյր չիք ոյժ. տկար. անզօր. անգործ. անձեռնհաս. եւ Անվաւեր. (գրի եւ ԱՆՅՈՅԺ, ԱՆՈՒԺ). գուվվէթսիզ, կեչմէզ.
to walk on the tip-toe;
to walk on the tip of one's toes.
Իջցէ (կամ եկն) իբրեւ զցօղ՝ անոտնաձայն լռութեամբ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. երգ.։)
childless, heirless;
steril, barren;
— մեռանել, to die without children.
ἅτεκνος. carens liberis, orbus, ἅπαις, sine prole, vel puero. Անզաւակ, եւ անզաւակացեալ. որդի չունեցօղ, որդոցմէ զրկըւած. եվլատսըզ. տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 2։ ՟Խ՟Բ. 36։ Ղեւտ. ՟Ի. 20. 21։ Երգ. ՟Դ. 2։ Երեմ. ՟Ժ՟Ը. 21։ Ովս. ՟Թ. 14։ Ղկ. ՟Ի. 28. 30։)
cf. Անզաւակութիւն.
Զանորդութիւնն աղօթեն իմում անձին. (Առ որս. ՟Ը։)
inseparable, indivisible.
ԱՆՈՐԻՇ որ եւ ԱՆՈՐՈՇ. յն. աօ՛րիսթօս. ἁόριστος. indefinitus, indecretus. Չորոշեալ. անսահման. եւ Անզանազան. անխտիր.
Ինձ համապատիւ միշտ անմեղութեամբն անորիշ յինէն. (Տօնակ.։)
Պատսպարիմք մարմնով ի քրիստոսի խաչն՝ որպէս յանորիշ զօրութիւն անեղին. (Համամ առակ.։)
Բանն աստուած միացեալ ի մարմնի անորիշ եւ անփոլի. (Տօնակ.։)
Որոշմամբ (յն. ընտրողաբար) ողորմութեամբն վարի, եւ ոչ անորիշ (յն. անընտրողաբար) ողորմութեամբն, եւ ոչ անողորմ դարձեալ ողորմած ասէ, եւ արդար տէր. (Բրս. սհմ. Բրս. կրօն.։)
indefinitely;
confusedly, indistinctly;
implicitly.
Անորոշաբար արարչագործել զամենայն որդւոյ ըսն աստուծոյ (հօր). (Աթ. ՟Ը։)
Որդի անդստին ի բնութենէ հօրն անճառապէս եւ անորոշաբար։ Որ առ աստուծոյ եւ ընդ աստուծոյ է անորոշաբար, եւ ոչ արտաքոյ նորա. (Սարգ. ՟բ. պետ. յռջբ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Յերիս անձինս անորոշաբար բաժանեալ, եւ անխառնաբար միաւորեալ. (Տօնակ.։)
indecision, indetermination.
Զանորոշութիւնն եւ զմիակամութւնն իւր զհօր յայտ առնէ. (Նանայ.։)
Քրիստոս՝ աստուծոյ զօրութիւն ելով հօր, անորոշութեամբ՝ զամենայն զոր ինչ գործէ հայր, զնոյն գործէ եւ որդի. (Աթ. ՟Ը։)
that gives a name to, that names.
Դնօղ անուան. անուն դնօղ.
Թէպէտեւ տկար է զօրութեամբ քան զբազումս յանասնոց օմարդն), այլ տեսչութեամբ աստուծոյ հրամանատար եւ անուանադիր է նոցա. (Վեցօր. ՟Զ։)
to give a name to, to name.
Այսօր ի կարգ բնութեան մարդկան՝ մտեալ կոչիս անուամբ Յիսուս. անուանադրւղ բոլոր գոյից՝ առնուս անուն ի ծառայից. (Տաղ.։)
that bears the name of another.
գրի եւ ԱՆՈՒՆԱԿԻՐ. Կրօղ զնոյն անուն ուրուք. համանուն. անուանակից. հէմնամ, ատաշ.
Կրօղ զանուն աստուծոյ յինքեան՝ ի քարոզել կամ ի պատմել զփառս նորա.
Անօթ ընտրութեան անուանեալ, անուանակիր յաշխրահի իւրոյ սքանչելի անուանն առնէ. (Կորիւն.։)
Ունօղ անուան իրիք պիտակաբար, կամ արդեամբք.
to name, to call.
ὁνομάζω, προσαγορεύω. apello. Անուանել. կոչել. կարդալ, եւ անուն դնել. անուն տալ, կանչել. ատ գօմագ. թեսմիյէ էթմէք.
Տեսանողք անուանակոչեալք։ Այսու պարգեւօք անուանակոչեալ ժառանգք. (Նար. ՟Լ՟Գ. եւ Նար. առաք.։)
denomination;
nomenclature.
Տօն կատարի ծննդեանն, եւ անուանակոչութեանն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
(Ձի) առ անուանակոչութիւն համօրէն դառնայ. (Պիտ.։)
cf. Անուանակրութիւն.
Ոչ միայն անուանակցութեան, այլեւ գործակցութեան ճշմարիտն էմմանուէլի արժանաւորիլ ձեզ։ Զանուանակցութիւնդ ոչ միայն օրինակաւ կոչել, այլեւ արդեամբք. (Շ. թղթ.։)
Զի՞նչ օգուտ է յանուանակցութենէն, եթէ զուգապատիւ ոչ ունիցիմք. (Առ որս. ՟Գ։)
that has many names.
Ունօղ բազում եւ զանազան անուանց.
Բազում իրք անուանաշատք՝ յօրինեալ պէսպէս կերպարանօք. (Վեցօր. ՟Է։)
to name, to call, to denominate, to term.
ὁνομάζω, ἑπονομάζω, προσαγορεύω. nomino, cognomino, appello, nuncupo, καλέω, ἑπικαλέω, voco. Անուն դնելով յորջորջել. կոչել. կարդալ. ձայնել. մականուանել. անուն դնել՝ տալ, կանչել. ատ գօմագ. թէսմիյե էթմէք, չազըրմագ.
Քո՛ անուանեցայց։ Հօ՛ր անուանեսցուք. (Նար. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Ղ՟Գ։)
Այն են տօնք տեառն, եւ նոքա անուանեալք են սուրբք, զորս անուան անուանիցէք ի տօնս նոցա. (Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 4։)
Զոր անուանեցին ի ժամուն իշխան տէրութեանն սիւնեաց։ Հռչակեալ անուանեցան ի զօրագլխէն եւ յամենայն գաւառին քաջք եւ զարմանալիք. (Փարպ.։)
that has wheels, wheely.
Ունօղ յինքեան զանիւ. հաստատեալ ի վերայ անուոց.
name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.
Ասի անունդ անըմբռնելի, վասն զի արդարեւ իսկ անտեղի եւ անժամանակ է. (Մագ.։ Երզն. եւ այլն։) Այլ ի զուր, զի յայլ լեզուս եւս է բառ նմանաձայն (պ. նամ. յն. օնօմա. լտ. նօմէն. եւ այլն. որ եւ թ. ատ, իսմ.)
Կոչեաց ադամ անուանս ամենայն անասնոց։ Անուանեաց զանուն նորա սէթ։ Անուն միւսումն փիսովն։ Եղիցի անուն տեառն օրհնեալ եւ այլն։
Անուն՝ սահման է կարճառօտ, եւ սահման է անուն ծաւալեաել. (Վահր. երրորդ.։ եւ Կիր. ՟ը. խհ.։)
Ես այս անուան (հօր զաւակ եմ), եւ այս անուն է իմ մայր. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Ո՛չ ասաց, եթէ այս անուն եւ այս անուն, այլ թէ ամենեքեան։ Զայսմ անուանէ ասէ, եւ զայնմ անուանէ չարախօսեսցուք։ Այս անուն չէ արժանի քահանայութեան, եւ միւսն չկայ պարկեշտութեամբ։ Այս անուն մարդոյ եմ ես։ Այս անուն առն շնորհք։ Այս անուն մարդոյ էին ապարանքս այս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ.։)
ԱՆՈՒԱՄԲ. ՅԱՆՈՒՆ. իբր Իշխանութեամբ, զօրութեամբ. կամ դիտաւորութեամբ եւ այլն.
Դու գաս ի վերայ իմ սրով, եւ ես գամ ի վերայ քո անուամբ տեառն զօրութեանց։ Օրհնեալ եկեալ անուամբ տեառն։ Զոր խօսիցի մարգարէն յանուն իմ։ Յանունքո զօրութիւնս բազումս արարաք։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր, եւ որդւոյ, եւ հոգւոյն սրբոյ։ Յանուն աստուծոյ։ Յանուն յիսուսի. եւ այլն։
Տո՛ւք զայդ նուէր յանուն փրկութեան ձերոյ։ Յանուն զենման աղօթել։ Ի յիմ անուն յանցաւորապէս՝ բազումս մեռեալ։ Ի քո անուն զանարժանս զիս ընկալան. (Նար.։)
ՅԱՆՈՒԱՆԷ. որ եւ ՅԱԿԱՆԷ ՅԱՆՈՒԱՆԷ. ὁνομαστί. nominatim. Տալով կամ յիշելով զանունն։ անուամբ եւ դիմօք հանդերձ. գիտելով զանձն ըստ երեսաց եւ ըստ անուանն. որոշակի. յայտնապէս. յատկաբար. մի ըստ միոջէ. անունովը, տեղն ի տեղը. իսմի ճիսմի իլէ.
Վասն հօր նահապետացն յականէ յանուանէ ինքնին տէր մեր յիսուս քրիստոս ասաց. աբրահամ հայր ձեր ցանկացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
that does not contain, that has not;
poor, needy.
որ եւ ԱՆՈՒՆՈՂ. Չունօղ. չունեցօղ.
cf. Անունակ.
Լիցի օտարանոցք, եւ տեղի սննդեան անունողաց տածումն. (Խոր. ՟Գ. 20։)
sweet, agreeable to the taste, savoury, delicate;
benign, gracious.
Անուշակ կերակուր. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։) յն. մի բառ ամպրօսի՛ա, ἁμβροσία. ambrosia, cibus deorum.
Անուշակ ճաշակ հեշտալի բարեաց սեղանոյն. (Տօնակ.։)
Անուշակ, անմահ, ողորմած աստուած. յն. հզօր եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 10։)
sweet, savoury.
Գինի անուշահամ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։) (Տօնակ.։) (Մխ. բժիշկ.։)
Անուշահամ խորտկօք սպասաւորել. (Տօնակ.։)
sweet, odoriferous, delicate;
— առնել, to perfume, to scent.
εὑώδης, εὕοσμος. odoris suavis, boni odoris, fragrans, bene olens. Անոյշ հոտով. ունօղ կամ բուրօղ զհոտ անուշութեան. կիւզել գօգուլու, խօշպույ.
Մեռոնին կատարողականն օծումն անուշահոտ առնէ զկատարեալն. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)
Խնկօք, կամ ծաղկօք անուշահոտիւք, կամ անուշահոտօք. (ՃՃ.։)
Աղօթիցն անուշահոտից. (Երզն. լուս.։)
sweetness of smell, perfume.
εὑωδία, τὸ εὑωδές. suaveolentia, fragrantia. Անուշութիւն հոտոյ. հոտ անոյշ. եւ ունելն կամ բուրելն զհոտ անուշից. եւ իրք անուշահոտք (իրօք կամ նմանութեամբ).
Ծնօտք նորա բուրեն զանուշահոտութիւն. (Երգ. ՟Է. 13։)
that makes sweet;
confectioner.
εὑωδίαζων. bene olens. Տուօղ զհամ եւ զհոտ անոյշ. ախորժ. հաճելի. զուարճացուցիչ.
sweetness;
delicacy, exquisite flavour;
affability, cheerfulness.
γλυκύτης. dulcedo. Անոյշ որակ. քաղցրութիւն. համեղութիւն, (իրօք, կամ նմանութեամբ). չէզզէթ, հալավէթ.
Ազգի ազգի անուշութեամբ եւ ի գոյնագոյն ծաղիկս պսակեալք. յն. ազգի ազգի անուշահոտ ծաղկօք. (՟Գ։ մկ. ՟Է. 11։)
cf. Անուս.
որ եւ ԱՆՈՒՍ. ἀμαθής, ἁμαθέστερος , ἁμαθέστατος, ἁδίδακτος. indocts, litterarum rudis, imperitus, ignarus, indocilis. Որ չունի զուսումն գիտութեան տիրապէս, եւ ոչ ուսանի. անգէտ։ տգէտ. տխմար. եւ Տգիտական. եւ Անխրատ. չսորված, ուսում չգիտցօղ. օգունմուշ օլմայան. նատան. գապա.
Ողոքանօք որսան զանուսումնս ի խաբէութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
մերթ՝ Չուսեալն. անծանօթ (ինչ). չսորված, չգիտցած.
Սկսան զանուսումնն լեզուսն խօսել. (Նար. յովէդ.։)
cf. Անուրեք.
Աստուած է, եւ արարիչ, ամենազօր, անուստեք. (Ագաթ.։)
Յանյայտ վայրէ. անգիտելի օրինակաւ. յանկարծ.
uneatable, unfit for food.
ἅβρωτος. non edendus. Որ ոչն ուտի, զոր չէ մարթ ուտել. անծասկելի. անախորժ. եւ Արգելեալ յօրինաց. որ չուտւիր. եէնմէզ.
not confined to one place, unbounded, infinite;
houseless, homeless.
որ եւ ԱՆՈՒՐ, ԱՆՈՒՍՏԵՔ. Անկարօտ տեղւոյ. եւ ոչ բովանդակեալ ուրեք.
Չունօղ զտեղի. անյարկ. անտուն.
Այր մի անծանօթ յամենեցունց, անոք, անուրեք. (Լաստ. ՟Թ։)
Յանուրեք յանփախուստ օդն հայելով ուրանային. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 9.). τὸν μηδαμόθεν φευκτόν. իմա՛ ըստ յն. յոչ ուրեք փախչելի, կամ յոչ ուստեք փախչելի. (զի օդն պատեալ է ամենայն ուստեք) կամ ըստ լտ. յորմէ ոչ իւիք ոք կարէր փախչել։
destitute, abandoned by all, helpless.
Որ չունի զոք օգնական. անտերունչ.
Անոք ուրեք յանօգնականաց (կամ անուրեք յօգնականաց) էր. յն. յամայութեան օգնականաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։)
not vicious, harmless, void of malice.
ἅκακος, κόσμιος. mali expers, innocens, modestus. Որ ոչ ունի ի սրտի զչարութիւն. անկեղծ. աննենգ. պարզ մտօք. անմեղ. ամբիծ. բարեսէր. պարկեշտ.
Զպարզամիտսն եւ զանչարսն յաւէտ շնրոհօք լնու աստուած։ Բնութեամբ հանդարտք են, հեզք, եւ անչարք։ Յորժամ միտք մարդոյ աննենգ եւ անչար լինիցի. (Ոսկ. գծ. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։ ՟Բ. 6։)
Զպարզամիտն եւ զանչարսն շնորհալի երեսօք երեւեալ տեսանեմք. (Տօնակ.։)