paleography.
Գրութիւն զհնութեանց. հնախօսութիւն.
cf. Հնազանդեցուցանեմ.
Ընդ մեօք հնազանդեաց զձիս եւ զուղտս։ Հնազանդեն զամենայն թշնամութիւնս ընդ ոտիւք. (Եզնիկ.։)
Տո՛ւր զօրութիւն ոգւոյս կամաց հնազանդել զկամս մարմնոյս. (Շար.։)
obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.
Հնազանդութիւն որդւոյ հօր՝ զկամացն լրումն ասեն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Այսպէս զօրաւոր է հնազանդութիւն հարց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
lame long since.
Զի մի՛ գողօնն իցէ, եւ մի՛ հնակաղ, եւ մի՛ հնահազ։ Փորձ ի հերկ, ի սայլ, եւ ի կալ իցէ, եւ մի հնակաղ, եւ հնահազ, եւ գիշերակոյր, եւ հարկանօղ իցէ. (Մխ. դտ.։)
affected with inveterate cough, broken winded;
asthmatical.
Զի մի՛ գողօնն իցէ, եւ մի՛ հնակաղ, եւ մի՛ հնահազ։ Փորձ ի հերկ, ի սայլ, եւ ի կալ իցէ, եւ մի հնակաղ, եւ հնահազ, եւ գիշերակոյր, եւ հարկանօղ իցէ. (Մխ. դտ.։)
to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.
Զիս զհնացեալս մեղօք. (Շար.։)
Ոչ հնացան ձորձք ձեր։ Որ իբրեւ զտիկ հնացեալ են։ Իբրեւ զձորձս հնասջիք։ Քսակս առանց հնանալոյ (յն. ոչ հնանալիս)։ Կօշիկք նոցա ոչ հնացան։ Քուրձս հնացեալս։ Հողաթափք կամ հանդերձք հնացեալք։ Որ հնանայն եւ ծերանայ, մերձ է յապականութիւն։ Ամպարիշտք հնացեալք, եւ ի մեծութեան են։ Ա՛յ հնացեալ աւուրբք չարութեան։ Զբազմութիւն ծերակոյտ ալեացն հնացելոց։ Բորոտութիւն հնացեալ իցէ ի մորթ մարմնոյ նորա. Վէմ հնասցի ի տեղւոջէ իւրմէ. եւ այլն։
Զքոյին պատկերս մեղօք հնացեալս. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
ancient history.
Հին պատմութիւն. եւ Հին օրինակ մատենին.
narrated by the ancients;
ancient writer or historian.
Պատմօղ զհնութիւնս, եւ Ի հնոց անտի պատմեալ.
ingenious, shrewd, sharp, clever;
crafty, cunning, artful.
Հնարագէտ իմաստութեամբ, կամ հնարիւք. (Վեցօր. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
ingenuity, cleverness, dexterity;
industry, manufacture, art;
չարարուեստ —, machination, plot, contrivance, intrigue.
Հնարագիտութիւնք քաղդէացւոցն յամօթ լինէին աղօթիւք սրբոցն. (Հարցնափառ.։)
inventor, contriver;
inventive, ingenious, clever;
— լինել, to invent, to contrive, to find out.
Գտիչ հնարից կամ հնարիւք. հնարօղ. որ ճար առնէ. եւ Ճարտարահնար.
deceiver, plotter, traitor, artful person.
Իբր Որոգայթադիր. չարարուեստ. մեքենայօղ.
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
(իբր ն) Հնարօղ. ճարտարօղ. կարօղ. ձեռնհաս. ճարտար. հնարագիւտ. մեքենագործ. cf. ՀՆԱՐԱԳԷՏ.
Զի՞նչ են՝ որ այնչափ հնարաւորք եւ զօրաւորքն են. (Կոչ. ՟Բ։)
Կարօտեալ օգնականութեան մեքենայից, եւ հնարաւոր գործեաց։ Հնարաւոր մեքենայս դառն պատուհասից։ Ոչ զհայհոյչացն հնարաւոր չարաբանութիւն կապտեցեր. (Պիտ.։ Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Լ՟Զ։)
Ի կարելեաց են ինչ՝ որ հարկաւորք են. եւ են ինչ՝ որ հնարաւոր։ Հնարաւոր. զորս կարն է արգելուլ։ Հնարաւոր՝ այսօր անձրեւն լինել. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Հնարաւորիմ.
Օդ ոտիցն հնարաւորեն զձեւ կօկաց ի մորթոց այծից. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Հնարաւորեալ առնու զամրոցն։ Ըստ օրինակի կեղծաւորական հիւանդութեանն, զոր առ դերանիկն հնարաւորեցաւ. (Արծր. ՟Գ. 14։ ՟Դ. 2։)
Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)
to invent, to find means or expedients, to contrive, to excogitate.
Օդ ոտիցն հնարաւորեն զձեւ կօկաց ի մորթոց այծից. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Հնարաւորեալ առնու զամրոցն։ Ըստ օրինակի կեղծաւորական հիւանդութեանն, զոր առ դերանիկն հնարաւորեցաւ. (Արծր. ՟Գ. 14։ ՟Դ. 2։)
Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)
cf. Հնարիմ.
Որպէս ռմկ. այսինքն Հնարս խորհել, գտանել. ճարտարեք. որ առ նախնիս առաւել ասի ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ։ Յայս միտ լինի արդեօք առնուլ զքանի մի վկայութիւնսդ. Փենեհէզ զայս գիւտս նախանձու հնարեաց գտանել վասն պսակելոյ անձին իւրոյ. (Եփր. թուոց.։)
Եւ հնարեալ՝ վայելուչ անօթ պիտանի կազմեաց. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։) Բայց եւ սոքին մարթին բերիլ ի յաջորդ բայն։
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
Զի զայն թէպէտեւ ցանկութիւն շահից հնարեցաւ։ Չարաչար օտարատեցութիւն հնարեցան։ Զի՞նչ եւս բարի հնարեսցիս ի ճանապարհս քո։ Եկա՛յք հնարեսցուք ինչ նոցա։ Նա հնարեցաւ ազգին մերում։ Տեսէ՛ք հնարեցեարո՛ւք մոլորեալքդ.եւ այլն։
Զամենայն վասն նոցա հնարի։ Հիւանդաց հնարին առողջութիւն դեղօք. (Մխ. երեմ.։)
Նաւացն տախտակք առանց բազմաց սատարելոյ չհնարին լինել յանօթ պիտանացու. (Փարպ.։)
artful, sly, subtle, cunning, crafty.
Որ հնարս իմանայ. մեքենայօղ, նենգօղ. ճարտար. արուեստակօղ. եւ Արուեստական. բազմաջան.
artifice, cunning, trickery, wile, shift, craft.
Բանսարկուին հնարիմացութիւն։ Յամօ՛թ արա զամենայն հնարիմացութիւնս խորամանկութեան սատանայի։ Կեղծաւորութեամբ, եւ անօգուտ հնարիմացութեամբ։ Ի գիւտս հնարիմացութեան։ Բազում հնարիմացութեամբ վարէր զնոսա իբրեւ զօրավար։ Գողացան հնարիմացութեամբ զպտուղն օրհնութեան. (Աթ. ՟Դ։ Եփր. աղ.։ Արծր.։ Բրս. ՟խ. մկ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
Իմաստութեամբ եւ հնարիմացութեամբ յերկինս զվայելսն փոխեսցես. (Տօնակ.։)
invention, industry, art.
Որոց ըստ եգիպտական հնարողութեանն կապեալ արկեալ կախարդանօք զդեւ ի շիշ։ Ոչ յաստուծոյ կարգեցան (ջորիք), այլ ի մարդկան հնարողութենէ։ Ո՞րչափ եւս ամենահնարն, յորմէ ամենայն հանգամանք հնարողութեան բաշխեալ են. (Եզնիկ.։)
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
Խափանեաց եւ հնացոյց զօրէնսն մովսիսի. (Մխ. դտ.։)
Հնացոյց զսիմէոն ի մարմնի, մինչեւ եցոյց նմա զբաղձալին. (Տօնակ.։)
five headed;
— գիրք մովսեսի, the Pentateuch.
πεντάτευχος pentateuchus, quinque volumina habens. Որոյ են հինգ գլուխք, հատուածք, հատորք. (առ մեօք ասի Հնգամատեան գիրք մովսիսի)
victorious at the pentathlon.
πένταθλος, πεντάθλιος quinque certaminibus vincens. Որ փորձ եւ յաղթօղ գտանի ի հինգ մարտս ողոմպիականս.
having five movements.
Հինգ օրինակաւ շարժօղ կամ շարժեալ.
Pentapolis.
πεντάπολις quinque urbes. Հինգ քաղաքք յերկրին սոդոմայ. որ եւ յն. բառիւ Պենտապօլիս.
five;
fifth;
the fifth part.
Յօդեալ ի հնգեակն զգայական եւ պահպանական. (Մագ. լ։)
fifteen;
fifteenth.
Որ օր հնգետասան էր ամսոյն. (Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 17։ ՟Խ՟Ե. 25։)
cf. Հնգետասանամեան.
Հնգետասանամեան ժամանակօք աւուրբք յաւելուին. (Կոչ. ՟Բ։)
Ի հնգետասանամենից սկսանի մարդ ի լուծութիւն ցանկութեանց. (Տօնակ.։)
of fifteen years, years old.
Հնգետասանամեան ժամանակօք աւուրբք յաւելուին. (Կոչ. ՟Բ։)
Ի հնգետասանամենից սկսանի մարդ ի լուծութիւն ցանկութեանց. (Տօնակ.։)
fifteenth.
Յաւուրն կամ յամի հնգետասաներորդի։ Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի։ Հնգետասաներորդ աւուրն ադարայ։ Ի հինգետասաներորդի ամի տէրութեանն տիբերեայ կայսեր.եւ այլն։
five.
Ասպարիզօք ՟Շ՟Բ հնգերեկօք. (Խոր. աշխարհ.։)
Indian;
black, negro;
—ք, India;
— փայտ, ebony, ebon;
— եղէգն, bamboo;
— ընկոյզ, nutmeg;
— որդն, silk-worm;
— մրջիւն, ant-lion;
— հաւ, turkey, turkey-cock;
գնալ ի —ս, to go to the Indies.
ՀՆԴԻԿ. αἱθίοψ . (այրեցած դիմօք). Αἱθιοπία aethiops, aethiopia. Եթովպացի, եւ աշխարհն եթովպացւոց. խափշիկ. հապէշ, հապէշտանցի.
Առաջի նորա նախ հնդիկք անկցին։ Ետուր զնա կերակուր զօրացն հնդկաց։ Եթէ փոխիցէ հնդիկ զմորթ իւր։ Հնդիկք յառաջագոյն ձեռնտու լիցին առ աստուած. (Սղ. եւ Երեմ.։)
ՀՆԴԻԿ ՓԱՅՏ ՍԵՒԱԹՈՅՐ. ՑՈՒՊ ՍԵԱՒ ՀՆԴԻԿ. որպէս յն. Եբենեան փայտ կամ ցուպ. ապանօղ։ (Պտմ. աղեքս.։)
Զհնդիկ որդնէ ասեն. ի կեպարանս թրթրոյ երեւի փոքրիկ. նիւթիչ է մետաքսին կերպասու. (Վեցօր. ՟Ը։)
brown, black.
Խանձօղն զերծեալ յերկնային հրեղէն բնութենէն անկաւ յերկիր, եւ եղեւ հնդկագոյն. (Եղիշ. դտ.։)
wine-presser.
πατητής τοῦ λήνου, ληνοβάτης calcator, torculator. Որ հարկանէ այսինքն կոխէ զհնձան. հնծան կամ խաղող կոխօղը.
Հնձանահարաց ձեւով զուրախութիւն գործոյն նշանակէր. (Տօնակ.։)
sounding, echoing, resounding, sonorous.
ἡχώδης sonorus. Որ կարէ հնչել. հնչօղ. ձան հանօղ.
to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.
Հնչեն օրհնութիւնք, կամ փառք թագաւորին անմահի. (Խոր. վրդվռ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
Զօրէն պիծակաց վայրենեաց հնչեցուցանել. (Պրպմ. ձ։)
Ամենայն եկեղեցական գրով հնչեցուցեալ։ Ամենայն եկեղեցօք հնչեցուցանէ զընտրելոցն զազնուականութիւն. (Կորիւն.։)
Զնոցին խօսսն հնչեցուցանէ. (Լմբ. ստիպ.։)
cf. Հոգաբարձու.
Յանձն արար նա զհօտ իւր, զի հոգաբարձ լիցի նոցա։ Հոգաբարձ լիցի սրբոցն, այսինքն հալածելոցն։ Հոգաբարձ լիցի այրն՝ կնոջ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 36։ Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. եփես.։)
Իբրեւ հոգաբարձ վերակացու։ Այլ նա (օձն) իբրեւ հոգաբարձ մի եւ վերակացու՝ ասէ. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
guardian, trustee;
intendant, steward, agent, purveyor;
inspector, overseer, surveyor;
— լինել, to care, to take care of.
κηδεμών curator ἑπιμελής qui curam gerit, sollicitus, diligens. որ եւ ՀՈԳԱԲԱՐՁ. Յանձին բերօղ կամ ըստանձնօղ զհոգս այլոց. խնամատար. վերակացու. առաջնորդ. եւ Փոյթ. փութկոտ.
Եկեղեցականացն հոգաբարձուք։ Հոգաբարձուք քրիստոսի հօտին. (Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
Հոգաբարձութիւն որբոց եւ այրեաց, կամ ժողովրդոց, ժողովրդեան, հօտից, աշխարհի. (Ածազգ. ՟Ա։ Խոսր.։ Լմբ. Սարգ.։ Արծր.։)
Մեծաւ փութով, եւ բազոմւ հոգաբարձութեամբ. (Վեցօր. ՟Ա։)
attentive, careful, mindful, solicitous;
gloomy, anxious, uneasy, pensive, thoughtful, troubled, disquieted.
Որ հոգ ածէ. հոգացօղ. մանաւանդ Աւելորդ հոգովք վարանեալ. տատամսեալ.
to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.
Հովիւք զհօտից ոչ հոգան, զփառաց եւ զհեշտութեանց հոգալով. (Խոսր.։)
Յօրէնս տեառն հոգայ խոնարհն. (Մծբ. ՟Թ։)
Հասարակաց հոգացօղն քրտիստոս։ Զամենայն պէտս մեր հոգասցի. (Խոսր.։)
cf. Հոգեբերիմ.
ՀՈԳԵԴԱՐՁ ԼԻՆԵԼ. Ոգի առնուլ. կենդանանալ. զօրանալ.
joyous, gay, jovial, jocund, jolly.
Հոգեզուարճ նուագարանօք վերագոչեսցուք. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հոգելից.
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
cf. Հոգելից.
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
full of the Holy Spirit.
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
divinely inspired;
prophetic;
divine, spiritual.
Հոգեխառն մտօք իմացաւ՝ որ ինչ շնորհեցաւ նմա յաստուծոյ. (Եպիփ. սղ.։)
born in the spirit, spiritual.
Հոգեծին անախտ արգանդ։ Արգանդ հոգեւոր հոգէծին մօր. (Անան. եկեղ։)
spiritual, incorporeal;
psychical.
Հոգեկան զօրութիւն (ի հրեշտակս). (Լմբ. սղ.։)