to rejoice with, to congratulate.
· Calfa
ՀՐՃՈՒԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ուրախակից, խնդալից լինել. հրճուիլ ի միասին.
joy, mirth, rejoicing, cheerfulness, gaiety, sportiveness, delight, pleasure;
—նս ումեք կազմել, ի —նս ածել զոք, to rejoice, to delight, to cheer;
ի — նս խնճոյից, in the merriment of a feast.
· Calfa
Աստուածայնոց, կամ իմանալի հրճուանաց. (Մաքս. եկեղ.։)
turn;
— գալ, to turn round and round;
to revolve;
— շրջանակել, to turn, to turn or whirl round, to revolve.
· Calfa
Որպէս եւ զզգալիսս հիռ եւ խիթ շրջանակելն եթերականն երկնի. (Լմբ. սղ.։)
indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.
· Calfa
Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)
material;
material-things, matter;
root.
· Calfa
Բոլորովին նիւթեղէն. մարմնաւոր. երկրաւոր. իր հողեղէն. զգալի ինչ. ինչք. տարր. եւ Ծուծ. արմատ.
cf. Հիւծեցուցանեմ.
· Calfa
ՀԻՒԾԱՆԻՄ ՀԻՒԾԻՄ. (լծ. թ. իւղիւլմէք ). τήκομαι marcesco, macresco, tabesco, liquor. Ծիւրիլ. հալիլ. մաշիլ. ծնգիլ. նուաղիլ. պակասիլ.
to grow lean, to get thin, to shrink, to waste, to fall or pine away, to wither, to languish, to droop, to dwindle away, to decay;
— լուսնի, to wane.
· Calfa
ՀԻՒԾԱՆԻՄ ՀԻՒԾԻՄ. (լծ. թ. իւղիւլմէք ). τήκομαι marcesco, macresco, tabesco, liquor. Ծիւրիլ. հալիլ. մաշիլ. ծնգիլ. նուաղիլ. պակասիլ.
receiving or lodging strangers, hospitable.
· Calfa
Կարէ զանազանապէս հիւրընկալն ... հիւրընկալին հետեւելով արամազդայ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.
· Calfa
(ի Լու. լուր. որպէս Դիւրալուր. նոյն է եւ յն. լտ) ὐπήκοος obediens (obaudiens). որ եւ καταπειθής obsequens, moriger. (լծ. եւ ար հալիմ. հեզ, հիւլլամ, գառն). Լսօղ. անսացօղ. ունկնդիր. հնազանդ. հեզ. բարեհամբոյր. հանդարտ. զգօն. խօսք մտիկ ընօղ, խելօք.
to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.
· Calfa
Ոչ հնացան ձորձք ձեր։ Որ իբրեւ զտիկ հնացեալ են։ Իբրեւ զձորձս հնասջիք։ Քսակս առանց հնանալոյ (յն. ոչ հնանալիս)։ Կօշիկք նոցա ոչ հնացան։ Քուրձս հնացեալս։ Հողաթափք կամ հանդերձք հնացեալք։ Որ հնանայն եւ ծերանայ, մերձ է յապականութիւն։ Ամպարիշտք հնացեալք, եւ ի մեծութեան են։ Ա՛յ հնացեալ աւուրբք չարութեան։ Զբազմութիւն ծերակոյտ ալեացն հնացելոց։ Բորոտութիւն հնացեալ իցէ ի մորթ մարմնոյ նորա. Վէմ հնասցի ի տեղւոջէ իւրմէ. եւ այլն։
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
· Calfa
Հնացոյց զսիմէոն ի մարմնի, մինչեւ եցոյց նմա զբաղձալին. (Տօնակ.։)
cf. Հնգետասանամեան.
· Calfa
Հնգետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն. (Լաստ. ՟Ժ։)
of fifteen years, years old.
· Calfa
Հնգետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն. (Լաստ. ՟Ժ։)
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
· Calfa
Բարբառ խնդալից աւետեաց հնչման. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
· Calfa
Արբուցանէ զիմանալի եւ զհոգէկիր երկիրն. (Յճխ. ՟Թ։)
moved by the Holy Spirit;
soul-stirring, pathetic, moving, touching, affecting.
· Calfa
Հոգեշարժ բանիւ։ Ի հոգեշարժ եւ յիմանալի թեւս. (Անան. եկեղ։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
· Calfa
πνευματικός spiritualis νοητός intelligibilis. Որ ինչ անկ է հոգւոյ. հոգեղէն. հոգեկան. աստուածային. իմանալի. մտաւոր.
Մարմին առեալ հոգեւոր եւ բանական։ Ասեմք ի մարմին հոգեւոր միանալ բանն։ Զի՞նչ այլ է մարդոյն բնութիւն. բայց միայն մարմին հոգեւոր իմանալի (այսինքն իմացօղ). (Պրպմ. ստէպ։ Նոյնպէս եւ Առ որս. ՟Թ։ Դամասկ.։ Գերման.։)
rolling on the earth, or in the dust;
mundane, worldly.
· Calfa
Որ ի հող թաւալի. եւ Երկրաքարշ.
s. zool. diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.
· Calfa
καταράκτης cataracta, mergus, mergulus. Թռչուն ձկնակեր՝ ձեւով եւ գունով նման բադի. որ եւ հանգոյն հաւու ի տօթի թաւալի ընդ հող.
wind;
air;
չորք —ք, the four winds, four quarters of heaven;
—ք, jaundice;
— շրջանաւոր, monsoon;
—ք տարեւորք, կանոնաւորք, the trade-winds;
հարուած, բաղխիւն —ոյ, gust of wind;
gale;
cf. Ընթացք;
թեթեւ, քաղցր, զովարար, յաջող, անհաստատ —, light or gentle breeze;
soft, fresh, fair, changing wind;
ցըրտաշունչ, կատաղի, մոլեգին, մրրկալից, սաստկաշունչ, ուժգին, ահեղագոչ —, cold, angry or raging, furious, stormy, impetuous, violent, roaring wind;
ի թեւս —ոյ, on the wings of the wind;
— շնչէ, մռնչէ, փոխի, դադարէ, the wind blows, roars, changes, calms or falls;
— գոյ, it is windy, gusty;
— ելանէ, the wind is rising;
հակառակ է —, the wind is contrary;
ընդդէմ —ոյ նաւարկել, to sail against the wind, or in the wind's eye, to sail with a head wind, to haul the wind;
յաջողակ —ով նաւարկել, to sail before the wind, to be to leeward, to have a fair wind, a wind right aft, to scud;
to prosper;
տալ —ոյ զառագաստս, to unfurl the sails, to spread the canvass;
— աջողակ ուռնոյր՝ լնոյր զառագաստս մեր, a favourable wind filled our sails;
տալ —ոյ, to throw to the winds;
շրջել յամենայն —ոյ, to turn with every wind (of fortune), to be a weather-cock, a time-server;
զ—ս արածել, to feed on air, to cherish vain hopes, to build castles in the air;
ջանալ —ոյ, to labour or strive in vain, to lose one's pains;
գնալ զ—ով, to vanish to dissolve into air, to disappear;
զ—ս ժառանգել, to be reduced to one's last shifts, on one's last legs, to amuse oneself with idle expectations, to buoy oneself up with vain hopes;
ըստ շնչելոյ —ոց եւ վարելոյ ալեաց, at the mercy of the winds and waves;
մարգարէքն մեր էին ի —, our prophets prophesied to the wind.
· Calfa
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
· Calfa
Ժամանակս այս գիշեր խաւարային եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիկ պակասութեան։ Փոքր են հաւասարութեամբ առ հրեշտակս. (Իգն.։)
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
· Calfa
σαφής certus, manifestus, perspicuus ἁκριβής accuratus, diligens, exploratus, requisitus. (ի ձայնիցս Աստի, հաստատ. յստակ. եւ հա՛. այո. հաւանելի. հաւատալի, եւ այլն) Ճշգրիտ. ստոյգ. հաստատուն. քաջայայտ. աներկբայ. արժանահաւատ. անվրէպ. ճիշդ. անաչառ.
to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.
· Calfa
Թէ եւ զանձնէ իւրմէ վկայիցէ, հաւատալի է (այսինքն արժանահաւատ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)
Յիրաւի հաւատալի՛ է (այսինքն պարտ է հաւատալ), թէ որ աստուածն էր բնութեամբ, եղեւ մարմին. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
Հաւատացելոց եւ անհաւատից հաւատալի եղե. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 11։)
Մազապուր ի դրաց մահուանէ չհաւատալի (կամ չաւատալի) զերծեալք. իմա՛ անկարծելի օրինակաւ։
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
· Calfa
πιστός fidelis, fidus. Մտերիմ ի հաւատս առաջի աստուծոյ, կամ մարդկան. արժանահաւատ. իրաւամբք եւ յապահովի հաւատալի. հաւաստի. վստահելի. ընդունելի. եբր. էմուն, նէէման. թ. էմին.
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԱՌՆԵԼ. πιστόω fidem facio, confirmo, credibile reddo. Հաւատալի առնել. ստուգել. հաստատել. որ եւ ՀԱՒԱՏԱՐՄԱՑՈՒՑԱՆԵԼ.
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԼԻՆԵԼ. πιστόομαι, πιστεύομαι fide dignus reddor, fides mihi habetur, creditus sum, confirmor. Հաւատարմանալ. հաւատալի եւ վստահելի գտանիլ. ստուգիլ. հաստատիլ. ընդունելի լինել. եւ Աւանդիլ իբրեւ ի ձեռս հաւատարիմ անձին.
more faithful;
more faithfully.
· Calfa
Առաւել կամ յոյժ հաւատարիմ. մտերիմ (անձն). եւ Կարի հաւատալի (ինչ), ստուգագոյն (բան).
to be faithful;
to be confirmed, verified, justified;
—նայ լուրս, this news gains credit.
· Calfa
դիմազ. ՀԱՒԱՏԱՐՄԱՆԱՅ ացաւ. դիմազ. Ասի զբանից եւ զիրաց, որպէս Հաւատարիմ՝ այսինքն հաւատալի լինել. հաւաստիլ. ստուգիլ. ընդունելի գտանիլ. հաստատիլ.
Hellene, Greek;
greek, grecian.
· Calfa
Գտանէ մատեան մի հելլեն գրով։ Հռուփանոս հրաշալի արուեստիւ հելլեն գրչութեան. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 53։ Փարպ.։)
lamentable, deplorable.
· Calfa
στενακτός gemebundus, lamentabilis. Արժանի հեծութեան. աւաղելի. ողբալի.
cf. Հեծեծանք.
· Calfa
Հեծեծութեամբ խոստովանել։ Զլալիւն եւ զհեծեծութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 37։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 23։)
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
· Calfa
Ծովալիճն ի հեղեղ դարձեալ՝ ողողանէր զտունն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Հեղկի.
· Calfa
Ի սեռս հեղուկ նիւթոյ ջուրն է առաջին։ Ծաւալի ի բազումս՝ որպէս հեղուկ իրն. (Ոսկիփոր.։ եւ Մարթին.։)
ease, convenience, comfort, pleasure;
facility;
easy, commodious;
voluptuous;
— պաշտօն, volunteer service;
— ցանկութիւն, voluptuousness, concupiscence, lust;
ըստ —ի, at will, at pleasure, at one's ease;
— եւ համբոյր մտօք, affably, benignly, kindly, condescendingly;
զ— ցանկութեան զհետ անցանել, to give oneself up to pleasures;
ըստ իւրեանց —ի գնալ, to go one's own way, at one's leisure, at one's ease;
to live as one likes, to follow the bent of one's own inclinations.
· Calfa
Ընդէ՞ր ոչ թուի հեշտ իրքն, եւ դիւրին յոյժ։ Հեշտ եւ ցանկալի համարին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 16։)
Որոց հեշտ եւ ցանկալի ձայնքն թուէին։ Հեշտ եւ բաղձալի թուեսցին բանքս իմ ի լսելիս մեծամեծաց եւ փոքունց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ե։)
Հեշտ եւ համբոյր մտօք։ Սիրալիր հեշտ եւ կամակ եւ համբոյր պատգամօք. (Յհ. կթ.։)
Կատարել զհեշտ ցանկութիւն պղծալից գործոյն. (Պիտ.։)
ՀԵՇՏ որ եւ ՀԵՇՏԱԼԻ. ἠδύς suavis, jucundus, placidus. (լծ. հյ. հաճ. հաշտ. թ. հազ, ... ). Դիւր. դիւրին եւ հաճոյական. դիւրիչ սրտի. կամակ. ընդունելի. ցանկալի. քաղցր. ամոք. ախորճ. զուարճալի.
tractable, docile;
mild, complaisant, condescending.
· Calfa
Իմաստութեան ծանեաք արտաբերումն՝ հեշտալուր բանիւք եւ քաղցրալից. (Պիտ.։)
to make easy, to facilitate;
to rejoice, to divert, to cheer;
to delight, to please, to charm.
· Calfa
Եւ Հեշտալի՝ զուարճալի՝ քաղցր առնել.
easy to comprehend, obvious, plain, intelligible, clear, evident;
pleasant, commodious.
· Calfa
Հեշտեաւ ընկալեալ կամ ընդունելի. դիւրալուր. դիւրիմաց. եւ Հեշտացուցիչ. ախորժելի. հեշտալի.
easy, commodious, agreeable;
easily.
· Calfa
Հեշտ. հեշտին. դիւրին. հեշտալի. անդորր. եւ Յանդորրու. զուարճութեամբ. հեշտեաւ.
soft or downy place of repose;
stuffed chair;
spring sofa, feather bed.
· Calfa
Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպել.։)
ease, convenience, facility, commodity, comfort;
delights, joys, pleasure, voluptuousness;
հեշտութեամբ, cf. Հեշտաբար.
· Calfa
Անըղձանալի համարել զամենայն զգարշելի հեշտութեան զվայելուածս. (Արիստ. առաք.։)
ՀԵՇՏՈՒԹԻՒՆ. իբր Հեշտալի գոլն իրին, կամ զուարճացուցիչ զգայութեանց.
to follow, to accompany, to attend, to go with;
to follow, to follow in the steps of, to imitate;
to follow, to go or come after, to result, to derive, to proceed, come from;
— շաւղաց ուրուք, to follow in the steps of, to go after;
— ի մօտոյ, to follow closely, near;
v. imp. —ւի, it ensues, it follows.
· Calfa
Թողին զգործ անցաւոր լուսոյս, եւ հետեւեցին ի մեծ եւ յիմանալի եւ յանստուեր լոյսն. (Մեկն. ղկ.։)
Հետեւել յըղձալի քաղաքն երուսաղէմ. (Եպիփ. սղ.։)
having a superb head of hair, long-haired, bushy-haired;
proud of his hair;
leafy, branchy, bushy.
· Calfa
Որ պանծայ հերովք. ունակ պանծալի հերաց։ Այլ զտնկոց ասի որպէս Վարսագեղ. տերեւազարդ. սաղարթազուարճ.
cf. Ձագեմ.
· Calfa
Իբրեւ զձագ խաղալիկ, զոր ձագեալ ասէ մարգարէն. ((Յոբ. ՟Խ. 24)) յաղագս ճնճուողացն նոցա ձայնիցն առ լսօղսն. (Միսայէլ խչ.։)
to chirp, to pip.
· Calfa
Իբրեւ զձագ խաղալիկ, զոր ձագեալ ասէ մարգարէն. ((Յոբ. ՟Խ. 24)) յաղագս ճնճուողացն նոցա ձայնիցն առ լսօղսն. (Միսայէլ խչ.։)
to beat, to box on the ears, to slap the face;
to use harshly, to abuse to insult.
· Calfa
Ապտակալից ձաղակոծ առնել. յն. մի բառ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5։)
cf. Ձաղ;
cf. Ձաղկանք;
ի ծաղր եւ ի —նս լինել, cf. Ձաղ լինիմ.
· Calfa
Որ քան զամենայն մահ՝ ձաղանաց էր. յն. ամօթալի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
cf. Ձաղումն.
· Calfa
Ընդ փառաց զգեցեալ են զամօթալի ձաղութիւնս։ Բարեբան գովութիւնք միմեանց, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
derision, mockery, laughter;
triumph;
ձաղել —ումն, —ումն յաղթութեան առնել, to triumph, to be triumphant, to conquer.
· Calfa
Ընդ փառաց զգեցեալ են զամօթալի ձաղութիւնս։ Բարեբան գովութիւնք միմեանց, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
agreement, consent, unanimity;
concert, harmony, symphony;
accompanying.
· Calfa
Իմանալի ձայնակցութեամբն հնչեցուցանելով. (Անան. եկեղ։)
to grow tired, to become wearied, annoyed, cloyed, disgusted;
ձանձրացեալ ի կենաց, weary of life.
· Calfa
Իսկ իբր կ. Ձանձրալի լինիլ.