cf. Փորձող.
ՓՈՐՁԻՉ. որպէս Հէն. աւազակ թափառական ի ծովու. նիւթական թարգմանութեամբ յն. ձայնիս. πειρατής pirata. որ եւ περίδινος.
trier;
tempter;
assayer;
cf. Հէն.
ՓՈՐՁԻՉ. որպէս Հէն. աւազակ թափառական ի ծովու. նիւթական թարգմանութեամբ յն. ձայնիս. πειρατής pirata. որ եւ περίδινος.
temptation;
misfortune, calamity;
— ունել, to be tempted to;
ի — արկանել, տանել, to lead into temptation;
յաղթել փորձութեան, to resist temptation;
յաղթիլ, ընկճիլ ի փորձութենէ, to succumb to temptation.
Ազատեսցիս ի սատանայական փորձութեանցն. (Ճ. ՟Ա.։)
Վասն մարմնականաց փորձութեանց։ Վասն օտար փորձութեանց՝ իւրական ստանան ցտրտմութիւնսն։ Ի պռիմիականսն անկաւ փորձութիւնս։ (Սահմ. Ը։)
cf. Փորոտեմ.
Չար գազանի դիպեալ նմա՝ փորոտեաց զնա. երեւի ռամկական առումն, որպէս փառատել, փարալամագ, կամ որպէս պատառել զփորն։ (Բառ. ստեփ. լեհ.)
to roar, to bellow.
Չար գազանի դիպեալ նմա՝ փորոտեաց զնա. երեւի ռամկական առումն, որպէս փառատել, փարալամագ, կամ որպէս պատառել զփորն։ (Բառ. ստեփ. լեհ.)
cf. Սիկղ.
Ըստ եբրայեցւոցն սիկղ, եւ ըսա հելլենականին տէտն, եւըստ հռովմայեցւոցն մեղիատիս. եւ ըստ հայոց փորչէ. որ է ՟Դ մասն ունկոյ. (Անան. չափ եւ կշռ.։)
pressing, important, desirable.
Մինն փութալի, եւ միւսն արհամարհելի։ Փութալի է մեղացն աղքատութիւն։ Որ վախճան ունի, ոչ է յոյժ փութալի։ Ոչինչ ամբառնայ զիս՝ որք միանգամ վայելչականք այլոց են փութալիք։ Ոչ մի ինչ ընդ աշխարհիս փութալիս զբաղել (կամ շաղել ) նոցա։ Մի յաշխարհիս ճեպելեացն է ամուսնութիւն, մանաւանդ թէ սկիզբն եւ արմատ ամենայն սնոտի փութալեացն. (Նիւս. սքանչ. եւ Նիւս. կուս.։)
to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.
Ոմանք ի հանգիստ եղբարցն փութային։ Առաւել փութասցին ի մեծ ծառայութիւն։ Որք յիմաստութիւն եւ որք ի բժշկականութիւն փութացեալ. (ՃՃ.։)
throwing down, overturning, subversion, ruin, fall;
rolling;
declension.
ՏԱՊԱԼՈՒՄՆ, ըստ քերականաց. որպէս Հոլովումն անուանց, եւ խոնարհումն բայից.
Հա՛րկ է զմենայն բան բացերեւական նարտաբայէ, գոլ, կամ ի տապալմանէ. (Պերիարմ. ՟Բ։)
mattress;
cushion.
Բազմական. սփռեալ նստարան հանգչելոյ եւ ուտելոյ.
Այլք այլ իմն սկիզբն օրինացն այնպիսի ընթրեաց առնեն, եւ տապաստակս եւ բարձս բազումս նմին պատրաստականս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
ardent, burning.
Տապական. տապացուցիչ.
cf. Տապեան.
Իբրեւ ծագել արեգական տապեռանդն զօրութեամբ իւրով. (Եփր. յես.։)
unchaste, lewd.
Շիտիտի, տապզէ. անուն իգացելոյն եւ կանացեացն եւ անարական պղծիցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Տառապական.
loaded with misfortunes, with trouble, poor, pitiable, unhappy, miserable.
Ըստ ձեւոյ տառապելոյ միոյ, որ շրջիցի խնդրիցէ օրըստօրէ զբաւականութիւն աւուրն։ Տառապելոց յարկ ապաւինի. (տառապեալ ոչ միայն վասն աղքատութեան ցուցանէ, այլեւ ի ճոխութենէ հոգւոյ նուաստացեալ. Արծր. ՟Ե. 41։ Շ. բարձր.։)
cf. Տառապանք.
Մինչեւ յե՞րբ տառապումն վասն շնչական նիւթին. (Ոսկ. ղկ.։)
writing, engraving.
Բազում լինէր վրիպումն շահից հոգեւոր գանձուց վասն այլալեզու հիգենայից ի տտառատպութիւն օտարասեռ սուղոբայից։ Ի տւչութենէ հոգւոյն ընկալան հարքն մեր զգրաւորական տառատպութիւնս՝ ըստ մովսեսի. (Ճ. ՟Ը.։ Տօնակ.։)
stork;
heron.
Ծիծաղական ... է եւ տառեղն։ Տեսեալ տառեղան՝ եհար սատակեաց զօձն։ Ո՞ւր տառեղունքն բոյն կառուցանեն. (Անյաղթ պորփ.։ Մխ. առակ. ճիբ։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
decimation, tithing.
Ի յաղթողէն ծանօթանայր պատուասիրական փոխանորդութեամբ տասանորդութիւն. (Պիտ.։)
ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.
Գտցես ի տասունսն զմինն, եւ ի մինն զտասունսն։ Զպակասումն չորրորդ տասինն (խ թուոյ) լցուցիք։ Գառինք չորրորդ տասունք։ Քսանն եւ կցականն երկուց տասնից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Շար.։ Թէոփիլ. ՟խ մկ։ Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
ten, half-a-score;
decade.
Պետրոս գլուկխ առաքելոցն՝ հանդերձ տասնեակ թուոյ՝ առաքելական գնդին. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.
Տատանին տագնապաւ տերեւք տնկոց եղեւին ծառոց՝ շարժեալք ի հողմոց ուժգին բախելոց։ Զարհուրեալ յերկիւղէ մահու, եւ տարակուսեալ տատանէր յինքեան։ Որչափ եմք ի մարմնի, եւ ի կեանս յայս տատանիմք։ Հիմունք երկրի տատանէին։ Որ կափուցեալ տատանէր ի քո յանճառ խոնարհութենէ։ Յեղծումն եւ յապականութիւն տատանէաք. (Նար. ՟Կ՟Ա։ Խոսր.։ Շար.։ Լմբ.։)
divided, separated, removed;
separating, removing;
— հանել, կացուցանել, to alienate, to transfer, to separate;
to expatriate;
ելանել —, to abandon one's country.
Օտարացեալ հեռացեալ զրկեալ ի սեպհական բաժնէ.
taken away, carried off.
Ոչ կերակուր հոսանուտ առ ի լրութիւն տարաբարձ ունակութեանց անապականին. (Արծր. ՟Ա. 1։)
moved, agitated;
unlike, different.
ՏԱՐԱԲԵՐ ՏԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ. Իբր Տարուբեր. եւ Տարբերական. պէսպէս. այլեւայլ.
Տարաբերական եւ զանազան ձայնք աղաղակի ի բազմութեան լինէր, ոմանք այսպէս, եւ ոմանք այնպէս. (Վրք. սեղբ.։)
to bear here and there, to shake, to agitate, to move, to stir.
Զաստուծոյ սեփական թագաւորութենէն բանս տարաբերէ. (Համամ առակ.։)
agitation, shaking;
difference, diversity.
Եւ այլ եւս չորս տարաբերութիւնս, որ է ըստ բշժկական արհեստիցն. որպէս մաղձն երկոքին, եւ մաղասն եւ արիւնն։ Բայց որ յաղագս դատաստանին է բան, յուշ լիցին ի տարաբերութեան մարմնոյ եւ մտաց. (Նանայ.։ Սոկր.։)
living abroad, expatriated;
excluded.
Հիասցին սակս սիրական կառուցման քո առ իս, տարաբնակ կարծելով եւ անարգ. (Մագ. ՟Լ։)
Ոչ տարաբնակք գոլով. սակայն թշուառականք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
unnatural, contrary to nature;
far from one's country or home, abroad.
Օտար ի բնութենէ. օտարաբուն. անբնական.
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
Ի յաւիտենական փառացնաստուծոյ տարագիր գտանին։ Մի՛ տարագիր անկցուք ի նմանութենէն աստուծոյ։ Զի մի՛ յորդիութենէ նոցա տարագիր գտանիցիք. (Սարգ.։)
Տիրեցին ինձ չարք, տարագիր հանին (ի) տիրական գրկացդ։ Տարագիր ելցէ ի կենացս. (Ժմ.։ Ճ. ՟Ա.։)
proscription, ban, banishment, exile, exclusion, transportation, expatriation.
Տարագրութիւն (ի) հայրենեաց ... Քարտէս՝ յոր գրեցան. տարագրութիւն հրէական ազգին յաւետեաց ուխտիցն. (Շ. բարձր.։)
to discern, to distinguish.
Տարօրինակ դատաստանաւ դատեալ. կամ վարանական մտօք.
Տարադատ տանտաղական տիւռենական. (տարակուսեալ. Մագ. ՟Խ՟Ա։)
Տարադատէ, այսինքն որոշէ՝ զմասնականն ի հանրականացն։ Բանականն՝ որ տարադատէ զմեզ յանբանից. (Անյաղթ պորփ.։)
far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.
Դէմ եդեալ տարադէմ գնացեալ՝ փախստեայ լինէին։ Դէմ եդեալ ես տարադէմ գնացի ի պորոս ատրպատականին ... Դէմ եդեալ չուէ առ թագաւորն եգերացւոց. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
unsuitable, improper, unbecoming, undue, disagreeing, absurd, extravagant;
թէ ի հանդէպս եւ թէ ի —դէպս, per fas et nefasby right or wrong.
Զերդմնական, որ թէ՛ ի հանդէպս, եւ թէ՛ ի տարադէպս. (Նար. ՟Խ՟Ե.) որպէս լտ. fas, nefas.
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
ἅωρος, ἅκαιρος quod est extra horam, intempestivus, importunus παρὰ καιρόν praeter tempus. Անժամ. ապաժամ. եղեալն արտաքոյ դէպ ժամու. յանկարծական. վաղահաս կախեալ, եւ անցեալ քան զժամանակն. ատենէ դուրս.
of a spreading root.
Որ տարածի ի յատակս. կամ որոյ տակքն եւ արմատքն են տարածական.
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
παράδοξος inopinatus. Անկարծելի. արտաքոյ կարծեաց եւ խելաց. տարադէպ եւ յանկարծական, եւ հրաշափառ։
aloof, from afar.
Բացակայ. բացական. եւ Ի բացիեայ կալով.
distance.
Վասն յոյժ աւելի ի միջոցին տարակացութեան առ ոլորտս աշխարհիս գոլ։ Եւ կամ տարակացութեամբս երկրի, որպէս երկրաչափականն. (Արիստ. քանակ.։ Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
doubt, uncertainty, wavering, vacillation, irresolution, hesitation, embarrassment;
tribulation, anguish, anxiety;
doubtful, uncertain;
ի —կուսի կացուցանել, ի — արկանել, to cause to doubt, to call into question;
կալ ի —կուսի, to doubt, to be in doubt, to waver;
— ի —ս կցել, to multiply doubts, questions;
չիք ինչ —, there is no doubt;
undoubtedly.
ՏԱՐԱԿՈՅՍ. ա. Տարակուսելի. վարանական. անկարծելի.
Տեսանիցեմ ես զտայն աղէտ տարակոյս ապականութեան. (Եփր. ել.։)
cf. Տարակուսական.
to doubt, to have doubts, to question, to hesitate, to be irresolute, embarrassed, to demur;
— ի դիւէ, to become furious, to rage like a madman.
Տարակուսելով տարակուսեսցի երկիր։ Զահի հարաւ յակոբ, եւ տարակուսեալ էր։ Որդիքն ձեր տարակուսեալք, որ ննջեն ի կիցս ամենայն ճանապարհաց։ Յանաբժշկական ցաւս սրտից տարակուսելոց։ Կարօտեալք, այլ ոչ տարակուսեալք։ Տարակուսեալ եմ ես վասն ձեր.եւ այլն։
disagreeable.
Եթէ յաճախեցից միշտ մնալ եւեթ ի տրտմականս, մի՛ գուցէ եւ այս տարահաճելի. (Պիտ.։)
distant country, remote region, abroad, foreign lands;
cf. Տարաշխարհիկ.
Իբր Տարաշխարհական. հեռաւոր.
cf. Տարաշխարհիկ.
ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός , ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Սրով մաշեցեր բաբելովնական, եւ գերութեամբ տարաշխարհական. (Սկեւռ. աղ.։)
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
Եւ որպէս ἁπόδημος, ἁποδημητής, ξένος peregrinator, peregrinus. Նա՝ որ է ի տար աշխարհէ կամ երթեալ է ի տար աշխարհ. պանդուխտ. օտարական. վտարանդի. գաղթական.
cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.
ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁποδημητικός, ξενικός peregrinus, -a, -um. Որ ինչ սեպհական եւ հեռաւոր աշխարհի, կամ երթողաց ի տար աշխարհ. պանդխտական. նժդեհական. հեռաւոր. օտար.
Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)
Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Սրով մաշեցեր բաբելովնական, եւ գերութեամբ տարաշխարհական. (Սկեւռ. աղ.։)
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
Եւ որպէս ἁπόδημος, ἁποδημητής, ξένος peregrinator, peregrinus. Նա՝ որ է ի տար աշխարհէ կամ երթեալ է ի տար աշխարհ. պանդուխտ. օտարական. վտարանդի. գաղթական.
ՏԱՐԱՑՈՅՑ. ա. իբր Տարացուցական.
casual.
παρασυντακτικός continuo connectens. Ազգ պատճառական շաղկապի՝ հթարկադրեալ կամ յարակցեալ բազմատի իբր թէականի. որ ըստ յն. յարբաղկացական, յաւելուածով իրիք մասնական իլ բաղկացական. զոր օրինակ բաղմատք են, զի քան, թէ. եւ տարբաղմատք, քանզի, վասն զի, որպէս թէ, քան թէ։
yearly, annual, anniversary, once a year;
year;
solemnity, feast, festival;
etesian or trade-winds;
օր —ի or —աց, anniversary, — day;
կարգեցին ամ յամէ զօրն զայն տօն —աց, it was ordered that this day be annually commemorated;
ոչ գոյր երթեւեկ տօնից —աց նորա, no one frequented his festivals any longer;
յաւուր նշանաւորի —աց, on the festival day.
ոմանք (ի հողմոց շնչեն) յամարայնի, որ տարեկան կոչին, խառնուրդ ունելով յարքայականացն եւ ի զեփիւռիցն. (Արիստ.։)
cf. Տարեգլուխ.
Տարեմուտն (հայոց՝ շարժականն) ի սրբումն հանդիպիւր պասեքին օր. (Կաղանկտ.։)
Յաղագս տարեմտին՝ ի վանական վարդապետէ։ Ամսամուտ, տարեմուտ, շաբաթամուտ։ Զանազան է եւ մուտ տարեմտից։ Եբրոյեցւոց եւ մակեդոնացւոց տարեմուտն ի միասին է. (եւ այլն. Վանակ. որպէս եւ Վրդն. սղ.։ Տօմար.։)