stone-worshipper, idolater.
Պաշտօղ քարեղէն կռոց. եւ սեպհական այնպիսի պաշտաման.
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Թռչուն նետահար, փախստական քարավէժ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 7։ Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Քարավէժ կոշկոճմամբ. իմա՛ քարավիժական՝ ի կոծել զանձն քարամբ, կամ ի ջանալ դիւի ձգել զսուրբն ընդ քարաժայռս։
cf. Քարաբոյս;
morphew.
Ազգ բուսականց՝ առաջին, քոսն ի քարինս ... Առաջինն է քարաքոսն, որ մօտ է ի հողն։ Քարաքոսն փոշին է, զոր բերէ հողմ եւ արկանէ զքարամաբն, եւ ըստ ժամանակին արմատանայ եւ բուսանի. (Ոսկիփոր.։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
πετροβόλος lapides ejaculans ἑξακοντίζων σκώματα jaculans dicteria. Որ ընկենու զքար իրական կամ նմանական.
stoned;
— առնել, to stone.
Իբր Քարկոծական, կամ եղեալն քարկոծմամբ.
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
Առաքելական քարոզութեանց. (Շար.։)
Ի պաշտաման եկեղեցւոյ քարոզութիւնք, եւ աղօթք քահանայականք. (Խոսր.։)
small stone, pebble.
Փաղաքշական ... այրիկ, քարուկ, խոճկորակ, քաղակ. (Թր. քեր.։)
full of stones, rough, stony.
Որ զխիստ եւ զքարուտ երկիր վարեն։ Զքարուտ եւ ղապալերկ վայրն սրեմանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
parsley.
ՔԱՐՍՈՆ որ գրի եւ ԿԱՍՈՆ. Բանջար մանրատերեւ համեմական՝ որպէս մանր կարոս, մաղտանոս։ (Բժշկարան.։)
cf. Քարտէս.
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
oxymel.
ὁξύμελι potio a melle et aceto, acetum mulsum. իտ. aceto melato, ossimele. Օշարակ բժշկական ի մեղրէ եւ իքացախէ՝ խառն ընդ աղի եւ ջրոյ. (յն. օքսի՛մէլի, մեղրաքացախ)
cf. Քացախեցուցանեմ.
ՔԱՑԱԽԵՄ ՔԱՑԱԽԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ի քացախ փոխարկել. թթուեցուցանել. ապականել. քացխեցնել. կր. քացխիլ.
Քացախեցուցանէ զանապական առաքինութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
to sour, to render sour or acid.
ՔԱՑԱԽԵՄ ՔԱՑԱԽԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ի քացախ փոխարկել. թթուեցուցանել. ապականել. քացխեցնել. կր. քացխիլ.
Քացախեցուցանէ զանապական առաքինութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
acetous, acid, pungent;
corrupt, spoiled;
*stewed fruit.
ὁξώδης acetosus ὁξύς acidus. Խառն կամ լի քացախով. բարկ. կծու. թթու. քացախեալ. ապականեալ. քացախոտ, քացխած, աւրած.
Մերթ՝ գ. իբր Քացախութիւն. ապականութիւն.
Բաղաարջ ընդ դառնըճաց. ունի սա բառնալ զհեշտացուցիչ եւ զփքացեալ քացախուտ չարեաց մաքուր եւ անապական վարուք. (Իգն.։)
astrological trifles.
Ուրուական իրք մտացածինք ըստ քաղդեայց.
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
Զամպարշտութիւնս մեր դու քաւեսցես։ Գթած էր, քաւէր զմեղս նոցա, եւ ապականէր։ Վասն անուան քո տէր քաւեա՛ զմեղս իմ։ Առ ի քաւելոյ զմեղս ժողովրդեանն.եւ այլն։
Անմեղն զմեղանչականցս քաւեաց զպարտիս։ Ողոքեա՛ զնա դառն արտասուօք, եւ քաւիս. (Խոսր.։ Լմբ. ժղ.։)
expiatory.
Թաց արտասուօք զքաւութիւնաբեր բնակութիւն։ Զօրինակն քաւութիւնբեր եւ մեղսաքաւիչ տէրունական մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
nephew.
Յովհաննէս (աւետարանիչ) կոչի քեռորդի փրկչին. իմա՛, որպէս քեռորդի կամ ազգական մօր տեառն։
cf. Քետուրական.
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
Այսինքն՝ գիրդ է ի քերելոյ եւ ի գծելոյ։ Քերելդ ջնջել եւ ապականել ասի. իսկ գծելդ դրոշմել եւ քանդակել. (Երզն. քեր.։)
Անկար ... ո՛չ թէ տըկար միայն անձին, եւ անտեղեակ քերեալ տառին. այսինքն քերականութեան կամ քերթողութեան. (Շ. եդես.։)
cf. Քերթուած.
ՔԵՐԹԱԾ կամ ՔԵՐԴԱԾ. ποίημα poema. (առաւել յոքնակի վարի) Քերթուած. կերտուած բանաստեղծական.
Դատումն քերթածաց։ Վերածնութիւն է՝ քերթածաց կամ շարագրաց անվթար յառաջբերութիւն։ Հագնեգութիւն է մասն քերթածացլ ներպարառեալ ստորագրութիւն։ Երգել զհոմերական քերթածսն. (Թր. քեր.։)
to flay, to strip, to excoriate, to peel off;
to make, to compose, to write;
to versify, to poetize.
Թէ զբանս արանց քերթելով, եւ զգոյնն եւ զերգն իգական բացատրիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Քերթելով բան ազդողականց. (Երզն. քեր.։)
ՔԵՐԹԵԱԼ՝ սըտ քերականաց, որ եւ ՔԵՐԹԱՑԵԱԼ, πεποιημένος . այսինքն արարեալն, է անուն ի հնչմանէ ձայնից բանաստեղծեալ անուանաստեղծութեամբ. զոր օրինակ՝ խոխոջիւն ջուրց, գոփիւն ոտից.
Դարձեալ՝ քերթեալ կոչի, որ ըստ արուեստական հնչմանն յարմարին. որպէս՝ փողք կտընդոցք, քնարք. տաւիղք, սրինգք։
poet;
philologer;
grammarian.
ՔԵՐԹՈՂ կամ ՔԵՐԴՈՂ. (գրի ի հին մատեանս եւ ՔԵՐԹԱՒՂ, իբր ՔԵՐԹՕՂ, ի, աց) ποιητής poeta. Կերտօղ ոտանաւոր եւ չափաբերական բանից, եւ վիպասանութեանց. բանաստեղծ. չափաբան. տաղաչափ, ստէպ բեպհականել հոմերոսի առ յոյնս, եւ առ մեզ մովսեսի խորենացւոյ. (յն. բիիդիս. այսինքն արարօղ, արարիչ. յորմէ. լտ. բօէդա. հյ. պուետ. պուետէս, պուետիկոս) ոտանաւոր. շինօղ, կամ պէլիդ շինօղ. այսինքն շինօղ զտունս բանից.
Քերթողն հոմերոս, բազմաց էից քերթողաց, ըստ առաւելազանցութեան ասի։ Որպէս երաժշտականքն եւ քերթողքն վկայեն։ Քերթողքն ծաղուց։ Ամենեցուն քերթողաց եւ բանագրաց. (Փիլ.։)
ՔԵՐԹՈՂ. γραμματεύς litterator, interpres librorum. Երեւելի ի դպրութեան. դրական կամ գրագէտ. թարգման. մեկնիչ. վերծանող.
Քերթողք եւ գիտունք արուեստին եդին զկարդ թուականութեան թորգոմեանս համարոյ. (Յհ. կթ.։)
ՔԵՐԹՈՂ. γραμματικός grammaticus. Գրամատիկոս. քերական.
Քերթողն առնու խոստովանաբար, եթէ է՛ն եւ օ՛ն բնութեամբ երկար են. իսկ զպատճառն երաժշտական իմաստասէր դիտէ. (Սահմ. ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Գ.)
cf. Քերթուած.
ποίησις poesis. իտ. poesia ποιητική poetica, -ce. որ եւ ՔԵՐԹՈՂԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ, ՔԵՐԹՈՒԹԻՒՆ. այսինքն Կերտողութիւն չափաբերական բանից. բանաստեղծութիւն. (յն. բի՛իսիս այսինքն առնելութիւն)
Բարձրագոյն է քերթողութիւն քան զքերականութիւն՝ որչափ ոգի քան զմարմին. (Մագ. քեր.։)
ՔԵՐԹՈՂՈՒԹԻՒՆ. Պիտակաբար դնի որպէս քերականութիւն.
cf. Քերթութիւն.
ποίημα poema Քերթած. կերտուած բանեղէն. գրուած բանաստեղծական. տաղաչափութիւն. ոտանաւոր վիպասանութիւն. շիր, շիւուր.
Երգէինզհոմերական քերթուածսն. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
poetry, poem, verse;
grammar.
Վերածանեսցուք զքնարական քերթուըիւն ներդաշնակապէս։ Քերթութիւն է առասպելավարժութիւն, եւ շափաբերական բանիւք պատմութիւն զանազան իրաց։ Զանազանութիւն քերականութեան եւ քերթութեան. (Քեր. Թր. Երզն. Մագ.։)
grey hound.
ՔԵՐԾԷ կամ ՔՐԾԷ. Ազգ շան՝ բարձր ոտիւք, երագընթաց, որսորդ. բարակ որսական.
cf. Քթթելիք.
ՔԹԹԵԼԻՔ ՔԹԹՈՒՄՆ ՔԹԻԹ. Քթթելն, թարթումն աչաց. թարթափ. թօթափիլն ական. ակնթարթ.
Զի թէ քթթումն մի ականլ ժամանակ ասի, ո՞րչափ եւս արտաբերութիւն բանին լեզուաւն. (Երզն. քեր.)
Քըթիթ մի ական։
Զբազմութիւն ազգաց արար յական քթթման. (Եփր. երաշտ.։)
Թէ չէր օր (կամ աւուր) եւ քթիթ ական, որ ի սեռէն ոչ հեռացան. (Հին քեր.։)
Ոչ տայ թոյլ ի քթնթս ական հանգչել ինձ. (Ոսկիփոր.։)
Ական քթիթ մի բաւական է տեառն՝ առնել իմաստուն։ Թէ ումեք ակնարկէ, ազդումն լինի շարժման ի քթիթս. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. ծն.։)
rancorous, spiteful.
Քինաթագոյցք, ապականասէրք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
lyre-playing.
Ունէր հմտութիւն երաժշտականութեան առ քնարահարութիւն։ Քնարահարութիւն ընդդէմ իմ շարժեա՛ զտասն աղեմատանցդ։ Գործի հնչման սաղմոսաց հոգիատաւիղ քնարահարութեան։ Քնարահարութեամբն դիւրէր սաւուղայ. (Պտմ. աղեքս.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Նար խչ։ Երզն. քեր.։)
lyrical;
lyric author or poet.
Ձայն քնարերգաց եւ երաժշտականաց. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
cf. Քնարերգ.
Ձայն քնարերգաց եւ երաժշտականաց. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
cf. Քնէած.
Մի՛ հեղգ ոք, մի՛ քնեայ։ Եթէ ոք քնեայ իցէ. խօթամիտ եւ դանդաղկոտ։ Ի հոգթորականսն քան զամենեսեան քնայք լինիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։)
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
ἑρευνάω . (լծ. որոնել) ἑξερευνάω, διερευνάω scrutor, examino ἑξετάζω exquiro, inquiro ἑξιχνιάζω investigo, pervestigo διακρίνω dijudico, discerno δοκιμάζω exploro, probo. Ի քնին առնուլ. ի քնին ելանել, ի քնին մտանել. ընդ քննութեամբ ականել. որոնել. զննել. հետազօտել. խուզարկել. փորձել. դատել. հարցափորձել. կրկտել զպատճառս եւ զհանգամանս իրաց. փնտռել, փնտռտել, պրպտել.
examination.
Բանի քննմամբ բաւականապէս՝ գերազանցեալն հասանել իմաստութեան. (Պիտ.։)
cf. Քնքշեմ.
որ եւ ՔԸՆՔՇԵԼ, ենալ, իլ. μαλακίζομαι mollesco, effeminor. Վտրիլ որպէս քնքուշ. խենեշանալ. փափականալ. խեղեփնալ, շփանալ.
pretty ways, mincing manner, smirking, prettiness, nicety, daintiness;
caress, endearment, fondling.
Քահանայքն այն (այսինքն քուրմքն) յոյժ վաղվաղակի կամէին զուսումն եւ զքնքշանս վասն ծնողաց իմոց պատուականութեան եւ մեծութեան. (Վրք. դիոն.։)
thy;
thine.
տե՛ս զէական դերանունդ՝ Դու, քո. դուն, քու .... σύ, σοῦ tu tui. Վասն քո։ Առաջի քո. Ի մէջ քո կամ քոյ. եւ այլն։
to veil, to conceal, to hide, to cover.
Արեգական լոյս քօղարկեալ՝ եւ լոյս լուսնին նուաղեցաւ. (Յիսուս որդի.։ եւ Շար.։)
veiling or concealing.
Արկումն քողոյ. պատրուականումն. ծածկումն.
to scratch.
Որ զականջս վասն մարմանջելոյ քորիցեն։ Բազում ժամս ընդ քոշքոտելն հանեմք։ Մագլօքն քորէ։ Որ բանեալ չարեաւն ի նմին քորիցի. (Սեբեր. ՟Զ։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Վրդն. ծն.։ Եւագր. ՟Ժ։)
to send to sleep.
Զամենայն մարմնական շարժմունս քունեցուցանելով՝ մերկ եւ մաքուր մտօք աստուածային արթնութեամբն ընդունի զաստուծոյ զձայնն. (Նիւս. երգ.։)
ՔՈՒՌԻ կամ ՔՈՒՌ. Բառ ռմկ. որպէս Քուռակ (ի կոչականն). Ա՛յ էշ, մի՛ փախչիր. եւ ձայնէր՝ քուռի՛ քուռի (կամ քու՛ռ քուռ), ողորմեայ ինձ եւ դարձի՛ր առ տէրս քո. (Վրդն. առակ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
colt, foal;
filly.
ՔՈՒՌԻ կամ ՔՈՒՌ. Բառ ռմկ. որպէս Քուռակ (ի կոչականն). Ա՛յ էշ, մի՛ փախչիր. եւ ձայնէր՝ քուռի՛ քուռի (կամ քու՛ռ քուռ), ողորմեայ ինձ եւ դարձի՛ր առ տէրս քո. (Վրդն. առակ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
Եդ բերել քուքս, եւ տանջել զնոսա քքովք յերկար։ Տանջեալ զսուրբ առաքեալն քքովք։ Ղականացւոց երիտասարդացն գզեալ ուսքն քքովքն։ Ո՛չ սուրք սրեալք մեզ, ո՛չ անիւք, եւ ո՛չ քուքք. (Արծր. ՟Գ. 10։ ՃՃ.։ Աան. Եկեղ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Զմտաւ ած, ո՛չափ բաւական են քուք այրոյ (ի վրէժխնդրութիւն). (Սեբեր. ՟Թ։)
tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.
Եւ իբր Քսուական. սերմնացանական.
tale-bearing, story, report, tale, delation, secret accusation.
Քսութիւն յականջս արջամայ հասուցանր։ Պահեսցուք զանձինս ի քսութենէ. (Յհ. կթ.։ Տօնակ.։)
christianism, christianity;
christendom.
χριστιανισμός christianismus, professio religionis christianae. Հաւատ եւ կարգ քիստոնէից. քիստոսական կրօնք.
Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.
Բառ յն. խրիսդօ՛ս. χριστός christus. այսինքն Օծեալ. եբր. մեսիահ. որպիսի են ընդհանրապէս թագաւորք, քահանայք, եւ մարգարէք. ըստ այսմ միշտ Օծեալ թարգմանի ի մեզ ի Հին կտ. միայն պահեալ է բառս Քրիստոս ի գիրս Ողբ. ՟Դ. 20։ Այլ յետ գալստեան փրկչին սեպհականեալ է նմին Յիսուսի. Զի է գլուխ ամենայն օծելոց. եւ մարդկութիւն նորա օծեալ է աստուածութեամբ իւրով ի ձեռն անձնաւորական միաւորութեան, որ եւ զմեզ օծանէ շնորհօք իւրովք։