theology.
Օրէնք, որպէս աստուածաբանութիւն ասէ, ի ձեռն հրեշտակաց պարգեւեցան մեզ։ Ամենիմաստ աստուածաբանութիւն զտեսիլն զայն վայելչաբար կոչէ Ատուածոյ երեւումն։ Զամենայն երկնայինսն էութիւնս աստուածաբանութիւն ինն յայտնաբանական մականունութեամբ կոչեաց. (Դիոն. ստէպ։ եւ Շ. հրեշտ.։)
Քան զհեթանոսականացն առասպելեալ աստուածաբանութիւնսն. (Շ. թղթ.։)
produced by God.
Նուիրական աղօթիւքն, եւ աստոկւածաբուխ նորա վարդապետութեամբ. (Երզն. խրատ.։)
that partakes of the nature of God, that belongs to God, divine.
Որ ինչ բնիկ կամ սեպհական է այսինքն.
made by God;
that consecrates, that causes God to descend;
divine, sacred.
θεουργός deificus իբր Աստուածացուցիչ. սրբարար. աստուածագործական.
to render godlike;
to consecrate.
Հոգւովն սրբով զեղականքս բանն աստուածագործէ, որով աստուածագործին ստացուածքս. (Աթ.։)
resemblance, conformity with God;
consecration.
Երեւեցելոյն աշխարհի, այրականին Յիսուսի աստուածագործութիւն աստուածագործութեանն. (Դիոն. երկն. ՟Դ։)
Ասելովն այրական, յայտնելով թէ կատարեալ մարդ եղեւ. եւ աստոածագործութեամբն, թէ Աստուած է եւ մարդ՝ նոյն ինքն զաստուածայինսն նշանագործեալ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Օրհնեալ՝ ի նշանակականն (այսինքն ի խորհրդականն) իւրեանց աստուածագործութիւն գայ. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
divine.
θεῖος divinus, divus Աստուածանման (իբր այսինքն ալդակից գտեալ). աստուածազգի. աստուածատեսակ. աստուածարեալ. սրբազան. աստուածային. աստուածական.
that bears god;
carried by God.
θεόφορος theophorus, deifer;
deum in se ferens, gerens, portans Զգեցօղ զԱստուած յինքեան, որպէս թէ արկեալ զիւրեաւ, կամ բարձօղ յանձին. այն է ըստ յն. ոճոյ՝ զԱստուած կրօղ յինքեան. աստուածակիր. որ եղեւ իբր մականուն սրբոյն իգնատիոսի անտիոքայ հայրապետին. որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԱԶԳԵՍՏ.
cf. Աստուածազգեաց.
Զի մի՛ աստուածազգեստ իմանայցի Քրիստոս։ Ոչ բնակեալ ի մարդում եւ աստուածազգեստ, որպէս զայլսն՝ որք եղեն հաղորդ աստուածութեան նորա. (Պարամպմ. ՟Խ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Ե. եւ այլն։ Զայսոսիկ գրէ կիւրեղ ընդդէմ նեստորի. իսկ Ածաբ. առ որս. ՟Ժ. յուշ առնէ, թէ երբեմն ապողինարիտք չառնուին յանձն ասել զՔրիստոս աստուածազգեստ, այլ միայն մարմնազգեստ, զի չնդունէին զանձնաւորական միաւորութիւն աստուածութեան ընդ մարդկութեան։)
to take up arms, to fly to arms, to arm one's self;
to oppose;
to take up the profession of arms;
ո՞սք երբեք զինուորիցի իւրովք թոշակօք, who goeth a warfare any time at his own charges ? զի գու զինուորիցիս նոքօք զգեղեցիկ զինուորութիւնն, that thou by them mightest war a good warfare.
στρατεύω, στρατεύομαι milito Ի զինուորութիւն գրիլ՝ մտանել. զօրական լինել.
militia, arms, profession of war;
army;
armament;
tactics;
soldiership;
մտանել, գրիլ ի —, to enlist;
— հրեշտակաց, զուարթնոց, անմարմնոց, choir, or host of angels.
στράτευμα, στρατιά, στρατεία militia, exercitus Զինուոր գոլն. կարգ եւ իշխանութիւն զինուորաց. եւ Գունդ կամ խումբ նոցա. զօրականութիւն. եւ Զօր. որ եւ Զօրութիւնք ասի՝ մանաւանդ վասն երկնային զօրաց.
Կատարել զպարտս զինուորութեան։ Այնպիսի պատուական զինուորութիւնն հասանէր ի չարաշուք անարգութիւն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։)
Զինուորութիւնք վերնականաց։ Զինուորութեամբ զուարթնոցդ։ Նախամարտիկն զինուորութիւն երկնային պարուն։ Խափանեսցին ամենայն դիմամարտութիւնք զինուորութեանց դժնեայ մատնչին. (Նար.։)
nature, substance, state of a thing.
ԶԻ՞ՆՉ τίς; τί; quis, quae, quid? Անուն հարցական, կամ իբր հարցական, զի՛նչ, զի՛նչ ինչ։ Առընթեր ներգործական բայից է որպէս հայցական բառիս Ի՞նչ այսինքն զո՞ր կամ զո՞րպիսի. ի՞նչ, ի՞նչ բան.
Առընթեր էական բայից եւ չէզոքաց՝ կամ առանց բայի, է ուղղական. իբր Ո՞ր կամ ո՞րպիսի ինչ. ո՞ր բան, ո՞ր.
Զի՞նչ բան բաւական լիցի ասելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Բժշկացն պաշտօնն զի՞նչ գործոյ գործակից հանդիպիցի գոլ պաշտօնական. առողջութեան։ Եւ նաւակառուցաց պաշտօնն զի՞նչ գործոյ գործակից պաշտօնական իցէ. նաւու. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
ԶԻ՛ՆՉ, կամ ԶԻ՛ՆՉ ԵՒ. ԶԻ՛ՆՉ ԵՒ ԻՑԷ. Անորոշ հարցական, Որ ի՛նչ միանգամ. զոր ինչ եւ իցէ. զի՛նչ ինչ.
calmness, tranquillity;
subsiding;
condescension, connivance, deference;
indulgence.
Տնօրէնութիւն՝ ո՛չ է սեպհական գործ, այլ զիջումն ի պէտս հօտին։ Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զԱստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Զիջութիւն.
Տնօրէնութիւն՝ ո՛չ է սեպհական գործ, այլ զիջումն ի պէտս հօտին։ Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զԱստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.
ԶԼԱՆԱՄ կամ ԶԸԼԱՆԱՄ. ἁποστερέω, στερίσκω , στερέω, ἁδικέω, πλεονέκτω privo, spolio, orbo, fraudo, injuriam facio συκοφαντέω defraudo (Արմատն է յայլազգականն, զիւլ, զուլմ, կամ ի հյ. ծոյլ՝ ի լնուլ զիրաւունս) Որպէս Զրկել. անիրաւել. դրժել. հատանել զիրաւունս. անտես առնել. յետնել. պակասեցուցանել. մերկել. կողոպտել. նենգել. խարդախել. զրկանք ընել.
Զփրկականն ոչ զլանայ մերձ դնել զբանս. (Իգն.։)
denial;
recantation, refusal;
wrong.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
cf. Զլացողութիւն.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
cf. Զլացողութիւն.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
to be vexed, grieved, concerned, moved, soured, exasperated;
— գինւով, to intoxicate, to get drunk.
Զի եւ հարք յաղագս մանկանց զանբժշկականն ախտացելոցն խռովին եւ զկծին. (անդ։)
consequences;
accessories.
ἁκολουθία, ἁκολούθησις consequentia, secundarius Հետեւանք. հետեւութիւն. հետեւորդ. երկրորդական.
tender, affeeted, plaintive, moaning.
Զղջացեալ սրտիւ. որ ունի զեղջ ի սրտի. զղջական.
Եղիցի զղջասիրտ եւ ողբական. (Վրք. հց. ՟Դ։)
to make repent, to affect, to move.
Զնոսա զղջացուցանել բաւական էր. (Մխ. երեմ.։)
to be charmed, delighted;
to enjoy;
to take one's fill of, to glut one's self with, to be satiated, glutted, to be intoxicated, enraptured.
Զմայլեալք ուրախութեամբ ի քէն կենդանարա՛ր բաժակ։ Որով արբեալ զմայլեցաք յուրախութիւն հոգեւոր։ Վէմն հաւատոյ զմայլեալ անմահական բաժակաւն այսօր բաշխէր ծարաւեաց. (Շար.։)
to grow torpid, stiff, numb, to be benumbed, dulled;
to lose ones senses, to be stunned;
to feel giddy.
Ի գինարբուս առողջք ... յետ սակաւ մի՝ հարեալք եւ զըմբրեալք։ Իբրեւ զմանրագոր զանապակն ըմպելով՝ թմբրեալք եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Հայեա՛ց ի ծանականսն, որք ընդ միմեանս զըմբրին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
full of myrrh.
Զաղաչանս իւղաւորականս, խնկապատարս, զմռսալիրս. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
cf. Զմռսալիր.
Զաղաչանս իւղաւորականս, խնկապատարս, զմռսալիրս. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
to spare, to save, to be careful;
to tremble, to shiver;
to throb, to palpitate.
Եթէ հայրն յորդւոյն արարածս ոչ խնայեաց ... որդին զիւրսն զիա՞րդ ոչ զընդայցէ. (Եզնիկ.։) Այլ առաւել տրական խնդիր առնու իբր չէզոք.
Խոյն փոխանակ տուեալ բանականին զենման, զնդալով յԻսահակ. (Լծ. ածաբ.։)
care, sparing;
heartbreaking, grief.
Ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանց զուարճացեալ՝ կրեալ բաւականապէս զընդացմամբ ողջութիւն. (Պիտ.։)
lower or very low, sunk
Կայ ի բարձրաւանդակի վերայ յոյժ զնստագունի։ Հնգետասան կանգուն. այլ քան զնստագոյնսն աւելի եւս։ Ճառդ երեւեցուցանէ զնստագունաց եւ զնուաստից դաշտի ապականութիւն. (Փիլ.։)
cf. Կենդանակամար.
Բառ յն. ζωδιακός zodiacus այսինքն կենդանական. այն է Կամար կենդանակերպից.
immolated, sacrificed;
sacrificial.
θυσιαζόμενος sacrificatus, oblatus Իբր Զոհեալ, զոհելի, նուիրական.
aid-de-camp.
Մերոյն Արտաշէսի հրամայեաց երթալ ի Պարսս հանդերձ իւրովք զոյգոստատօք. (Խոր. ՟Բ. 87։) (Ըստ յն. ζευγίτης այսինքն լծուոր, ամոլք, առ աթենացիս էր կարգ դասու զօրականաց զկնի ասպետաց)։
fresh, cold;
cool, freshness
ψυχρός, κρυερός frigidus, serenus Սաստկական բառիս Հով, (յորմէ Հովանի), եւ նուազականն այլազգականիս սօուգ, սօվուգ. Ցուրտ կամ պաղ բնական եւ ախորժ. բարեխառն. ցօղագին. որ եւ ՋԵՐԻՆ ասի. պաղուկ. սէրին.
Զո՛վ ոք ասեն զինէն. է հայցականն բառիս Ո՛վ, յունական ոճով եդեալ՝ փոխանակ ուղղականի։
Դու, զո՞ առնես զքեզ. վասն որոյ ի զուր դնի ի Քեր. երզն. զով, իբր նախդիր բաղադրական։
to refresh;
to give freshness;
to refrigerate.
Բան զովացուցանօղ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. այսինքն (որպէս ասի անդ, ՟Ի՟Թ) փարատիչ, մխիթարական։)
company, society;
correspondence, intelligence;
participation.
Զայլ իմն սիրոյ պատճառս խնդրեմք անձանց. ոմանք զազգականութեանն, եւ ոմանք զընդելութեանն, եւ այլք զովողութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
coolness, freshness, refreshment, refrigeration;
ի զովութեան երեկոյի, in the cool of the evening.
Զովութիւնն՝ որ ի մարմնի նորա բնականայր. (Եփր. թագ.։)
cf. Ցլագլուխ.
ԶՈՒԱՐԱԿԱԳԼՈՒԽ. βουκέφαλος bucephalus, taurino captie praeditus որ եւ ՑԼԱԳԼՈՒԽ ասի. Մակադրական մեծի երիվարին Աղեքսանդրի, զի գլուխն ասի լինել մեծ՝ նման գլխոյ զուարակի կամ ցլու, արջառոյ, եզին. կամ ըստ այլոց՝ ի սրունս երիվարին գոյր նիշ նման գլխոյ զուարակի.
gaiety, joy, good humour;
activity, vigilance.
Առ մեզ՝ զուարթութեան անուն ուրախականին է մասն ... Ունի դարձեալ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն. (Շ. հրեշտ.։)
Ի զգաստութեանն զուարթութիւն։ Հոգենորոգ զուարթութեամբ։ Արթնականն մեր զուարթութիւն՝ քեզ ննջումն իմն է համարեալ. (Նար.։)
sprightly, lively, vigilant;
angel.
Զուարթուն կա՛մ զայն ասէ, զամենայն զբաղմունս մարմնականս ի բաց ընկենուլ, եւ արթնութեամբ յուղիղ մտաց եւ ի սուրբ սրտէ զաղօթսն մատուցանել. եւ կամ զուարթնոցն երկնաւորաց նմանել ի ժամ աղօթիցն. եւ այլն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
ԶՈՒԱՐԹՈՒՆ թունք. գ. εἵρ եբր. էիր, իր. ἑγρήγορων vigil Սեպհականեալ անուն հոգեղէն պաշտօնէից Աստուծոյ, այսինքն հրեշտակաց.
Զուարթունք (ասին), միշտ զուարթացեալք գոլով հոգեւորականաւ եւ իմանալեաւ խնդութեամբ յԱստուածայինսն։ Ունի դարձեալ եւ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն, եւ զանխոնջական փառաբանութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Զուարթ;
—, —աբար, joyously, merrily
εὕθυμος, περιχαρής, φαιδρός laetus εὕδιος serenus Զուարթ զգալի օրինակաւ. հրճուեալ. ուրախ. խրախ. եւ Զուարճալի. ուրախական. հեշտալի. գեղեցիկ. ծաղկաւէտ. դալարագեղ. ուրախ զուարթ. շէն, շաղ.
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
Զուարճացաւ Խոսրով ընդ լուր գալստեանն ազգականացն. (Խոր. ՟Բ. 70։)
to rejoice, to recreate, to delight, to divert, to drive away melancholy, to amuse, to give pleasure.
Արուեստականք արարածք հեշտացուցանեն եւ զուարճացուցանեն զտեսաւորութիւնն. (Փիլ. այլաբ.։)
Նիւթականաւն զզգալին զուարճացուցանէ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
joy, enjoyment, rejoicing, pleasure, deliciousness, delight, diversion, cheerfulness;
contentment, complaisance, pleasure, pleasantry;
amusement, recreation, pastime;
gaiety, frolicsomeness;
— տեղւոյ, amenity.
Ո՞վ զհայրականն բարբառեսցի զուարճութիւն՝ մասամբ ինչ յաղթահարեալ յորդւոյս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
analogy, proportion
Նոյնպէս է տեսանել եւ յոգւոջն զուգաբանութիւն իմն առ մարմնական հասակն։ Իւրաքանչիւր ոք ի լսողացն զուգաբանութեամբ զասացելոցն կարծիս առցէ սքանչելեացն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Զուգաձայն.
Նուագօք զուգահնչմամբք եւ զուգաբարբառովք, առ ծանր հնչիւն արանցն՝ կանանցն սուրն խառնեալ. (Փիլ. տեսական.։)
Եւ զնոյնս նուագաւոր երգ երաժշտական զուգաբարբառ հնչմամբք պարաւորակք եղեալ՝ յերկուս բաժանէին դասս. (Պիտ.։)
that lives or dwells together, neighbouring, adjacent.
Ելանէ յանմարմնականացն դադարս, եւ ընդ նոսա ... զուգաբնակն լինել երգակցէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
equal, companion;
equally.
ἵσος par, aeqalis κατὰ τὸ ἵσον pariter, pari ratione Զուգական ամենայնիւ. հաւասար. եւ Զուգաբար. հաւասարապէս.
to relate, to join together.
Զուգաթուեսցէ ընդ բազմականացն նահապետին Աբրահամու։ Ընդ հրեշտակս զուգաթուեցայց։ Եզն եւ էշ զուգաթուելով. (Զքր. կթ.։)
to mix together, to compose, to allay.
Զուգախառնեալք առասպելական պատմութեամբք։ Զուգախառնեաց ի խաղաղական ցնծութիւն. (Նիւս. սքանչ.։)
alike, equal, same;
spouse (man or woman).
ԶՈՒԳԱԿԻՑ. ա. Ի բառէս Զոյգ. ἵσος aequalis Հաւասարակից. զուգական. եւ Կցորդ կամ նման.