laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.
· Calfa
Այսչափ ի վատութիւն հատեալ եմք. սակայն չասէ աստուած, եթէ վասն զի ի վատութիւն հատեալ էք, չծագեմ զարեգակն։ Եթէ յընչից ազատ իցես, եւ ի վատութիւնս հատանիցիս, զի՞նչ օգուտ իցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. 19։)
knot;
knob;
զ—ն կապանաց արձակել, to untie or loosen a knot.
· Calfa
Վարակաց փայտի նմանին անզեղջք։ Ջանայր զվարակն կապանաց արձակել. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.
· Calfa
Զոր իբրեւ տեսանէ չարակնն, որպէս սայրասուր սրով հարկանի. (Գր. հր.։)
cf. Սանական.
· Calfa
Իսկ կրտսեր որդւոյն յազկերտի դայեակն ռահամ անուն թագաւորեցուցանէր զիւր սանն, որում անուն էր պերոզ. (Եղիշ. ՟Ը։)
kettle, boiler, caldron, saucepan, stewpanchem. still, cucurbite;
— պապենի, Papin's digestor, athanor, digesting-furnace.
· Calfa
Իսկ կրտսեր որդւոյն յազկերտի դայեակն ռահամ անուն թագաւորեցուցանէր զիւր սանն, որում անուն էր պերոզ. (Եղիշ. ՟Ը։)
unbridled, unruly, unrestrained, unchecked, lawless;
dissolute, loose;
— զերասանակն թողուլ, to give a horse his head, to slacken the reins.
· Calfa
trunk, coffer, safe;
basket;
cf. Զուգեմ;
— ուղտու, camel's hump;
— ողին, hump, humpback, gibbosity.
· Calfa
Թագաւորն եդեալ զսապատակն ի վերայ ինքեան ծնկացն՝ յոյժ երկիւղիւ սպասէր. եւ երիցունքն հանելով զնշխարսն հաւաքէին ի սապատն. (Ճ. ՟Գ.։)
casket;
handbasket.
· Calfa
Թագաւորն եդեալ զսապատակն ի վերայ ինքեան ծնկացն՝ յոյժ երկիւղիւ սպասէր. եւ երիցունքն հանելով զնշխարսն հաւաքէին ի սապատն. (Ճ. ՟Գ.։)
born of Sarah.
· Calfa
Սառայածին որդիքս, ուստի արեգակն արդարութեան յայտնելոց էր. (Վրդն. թուոց.։)
ice, frost;
glazed frost;
crystal;
frozen;
հատոր սառանց, piece or block of ice.
· Calfa
πάγος, κρύος, κρύσταλλος gelu, glacies, frigus եւ crystallus. Ջուր պաղեալ պնդացեալ. պաղ. ... իսկ յն. քրիսդալլօս ՝ է եւ պաղպաղակ. ակն վանի. սառնատեսակ.
glacial, icy.
· Calfa
Սառնակն օդոցն սուզիչք։ Ձմեռային եւ սառնական։ Ցրտութեամբն սառնական (առնէ). (Նար. առաք.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
very cold, icy, freezing.
· Calfa
Զմտաւ ածէր զբնուի աշխարհի, զի պարզ եւ սառնամանուտն էր, եւ զժամանակն՝ զի ձմերային էր. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
icy, glacial;
crystalline.
· Calfa
Կազմել արեգակն՝ սառնային բիւրեղեայ. (յն. մի բառ). (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Սաստիկ.
· Calfa
Որքան սաստկագոյն եւ հաւաստի տեսանել ոք կամիցի (զարեգակն), այսինքն զզգայութիւնս վնասէ. (Առ որս. ՟Բ։)
simple, single;
unadorned;
— սպիտակ, quite white;
— մարդ զքրիստոս ասել, to declare our Lord a mere man.
· Calfa
Ամպոյ նման էր նա սատակ (աշտարակն), զերդ մընիրայ էր հանց շիտակ. անդ հողմաբեր քաղցրաճաշակ, եօթ անասուն երկու վտակ. (Շ. առակք.։)
adversary, opponent, antagonist, enemy;
Satan;
— յարուցանել ումեք, to stir up an adversary, to raise or create difficulties, to raise objections to.
· Calfa
Զայս խորհեցաւ առնել արբանեակն սատանի. (Վրդն. ել.։)
height, eminence, top, summit, peak;
cape, promontory, point;
սարք, furniture, moveables, equipage;
harness;
all that follows, rest.
· Calfa
Հեծեալ յերիվարն քաջակազմ ոսկեհրաշ սարուցն՝ փայլէր իբրեւ զարեգակն. (Արծր. ՟Է. 3։)
high-topped, very high or elevated, lofty.
· Calfa
Յակն աղբերն ի ներքոյ սարաբարձր մեհենատեղոյն հերակլոյ. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
rose-coloured, rosy, roseate.
· Calfa
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28. յն. այն ինչ արեւելք կամ ծագումն յաջորդէր։)
rose-strewn (pavement).
· Calfa
Որոյ յատակն իցէ իրական կամ նկարած վարդիւք զարդարեալ. ըստ յն. շուրջանակի վարդ սփռեալ.
opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.
· Calfa
բայիւ. τίμησις, κρίσις aestimatio, judicium ψῆφος calculus, sententia. բայիւ καταρίθμω enumero. (լծ. հյ. Փառք, Յարգ. եւ թ. ֆարգ. եւ վէրկի ). Համարումն. կարծիք. որոշումն. զննութիւն. համար. հաշիւ. չափ որոշեալ. փոխարէն նովին չափով. սահման. սակ. դատակնիք. վճիռ. քուեայ, որպէս խիճ եւ վիրգ այլաբանեալ.
hoping for reward, interested.
· Calfa
Ուր իցէ ակնկալութիւն վարձու եւ շահու անձին. վարձկանական. վարձական.
horror, great fear, trembling, shuddering, terror, dread, dismay, fright, apprehension;
— հերաց, bristling up of the hair;
դողումն եւ — կալաւ զբանակն, a panic spread through the army;
— պատահեաց ինձ, I was seized with horror;
— ածել, բերել, to terrify, to strike with horror, to make one's hair stand on end.
· Calfa
starving, famished;
— առնել, to make suffer famine, to famish, to starve.
· Calfa
Բանակն սակաւ է, եւ սովաբեկ. (Ուռհ.։)
to be tormented with famine, with hunger, to be famished, starved, to suffer through hunger.
· Calfa
Փոքր նշալիցն (արեգական (մարդս սովեալ է. եւ ինքն ի փանաքութենէն սովի. (Լմբ. յանառակն։ 2)
immerged, submerged.
· Calfa
Ի սուղականն եւ ի ժամադիտակն միշտ հոլովել (արեգական). (Ասող. վերջաբ։)
Ի հարաւայինն խոնարհի ի սուզականն։ Ընդ ձմեռային շաւղօք յաներեւակն եւ ի սուզականն կոյս. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Սուզեմ.
· Calfa
Ապա եթէ ուժգինս ակնարկես, սուզանիմ։ Ղեկացն կառուցմունք անդրէն սուզան։ Եթէ յանդունդս խորոց սուզեսցես։ Ոչ զնոսին յանդունդս երկրի սուզեցեր. (Նար.։)
to plunge, to sink, to immerge;
to cover, to hide.
· Calfa
Ապա եթէ ուժգինս ակնարկես, սուզանիմ։ Ղեկացն կառուցմունք անդրէն սուզան։ Եթէ յանդունդս խորոց սուզեսցես։ Ոչ զնոսին յանդունդս երկրի սուզեցեր. (Նար.։)
to commit adultery;
to worship idols, to idolize;
to usurp, to ravish.
· Calfa
Այր ոք թէ շնասցի ընդ առնակնոջ, կամ շնայցէ ընդ կնոջ ընկերի իւրոյ, մահու մեռցին շնացօղն (այր), եւ շնացեալն (կին)։ Մի՛ շնար։ Անդէն շնացաւ ընդ նմա ի սրտի իւրում։ Շնային ընդ քարի եւ ընդ փայտի (ընդ կուռս).եւ այլն։
bastard, misbegotten, baseborn;
bastard, natural son or daughter;
adulterine child.
· Calfa
Շնորդիքն առնուն բազում անգամ զբուն որդւոցն զարդարակն. (Վրդն. ել.։)
respiratory;
— երակ, artery.
· Calfa
Շնչաբեր երակն, այն՝ որ ի բերանն կոյս ձգի։ Մերձաւոր շնչաբեր երակօքն շնչէ։ Ընդ միմեանս հարութեամբք շնչաբերերակաց ի ներքս մուծանէ. (Նիւս. կազմ.։)
of wet or moist nature.
· Calfa
Արիստոտէլ երկուս սեռս ասաց գոլ օդոյ, է ինչ՝ որ տամկատեսակ, որ ի գոլորշոյ ջրոյ, եւ է ինչ ծխատեսակ՝ որ ի շիջմանէ հրոյ. (եւ զծխատեսակն՝ ջերմն գոլ. իսկ զտամկատեսակն՝ ուրանօր ծնանին՝ ջերմ եւ զնա, իսկ յառաջեալ ըստ մասին՝ ցրտանայ. Նիւս. բն.։)
zodiacal ephemeris.
· Calfa
Տանուտէրացոյց՝ յամենայն պատահարաց տարւոյ. եւ է գիրս այս օրինակն յաստեղաբաշխութենէ. (Տօմար.։)
heat, ardour, warmth, solar heat;
inflammation;
over-excitement;
foaming or frothing of the sea, storm.
· Calfa
Անողորմ խորովումն տապոյն։ զտապս ի փորոյն փարատէ։ Լոյս եւ տապ յարեգակն։ Ի տենդ տապոյ։ Տագնապաւ տապոյ տոչորման։ Զխոնջ տապոյ աշխատութեանն. (Մանդ.։ Եզնիկ.։ Յճխ.։ Մծբ.։ Նար.։ Յհ. կթ.։)
judgement, discernment, criticism;
sentence, condemnation;
act, arbitration, judgement;
justice;
cause, lawsuit, proceedings;
-աւ, judicially;
կոչել ի —, to summon, to cite before a judge;
— տալ, to be condemned;
— առնել, cf. Դատապարտեմ, cf. Մեղադրեմ.
· Calfa
κρίσις, κρίμα judicium որ եւ ԴԱՏ. Դատումն. քննութիւն իրաւանց. իրաւունք. կշռութիւն. վճիռ. դատակնիք. եւ Դատապարտութիւն.
that speaks in vain.
· Calfa
Փարիսեցին այն՝ գեղեցիկ դատարկաբանն՝ առ ի դատելոյն զփորձութեանն թոշակն առեալ իջանէր ի տաճարէն. (Կլիմաք.։)
summoned;
ill-treated;
— առնել, to condemn, to blame, to reprobate, to ill-treat, to offend in words, cf. Դատափետեմ, cf. Հարստահարեմ, cf. Նեղեմ, cf. Ատեմ.
· Calfa
Այն լեզուք են, որով մարգարէք դատափետ եղեալ թոպեցան։ Դատափետ աղաղակն զիս պաշարեալ (ի բանտի). (Յհ. կթ.։)
judicial;
critical.
· Calfa
Մտանելոց էր ի բանակն, այսինքն ուր դատողական կայանքն էր. (Ոսկ. գծ.։)
completion of a century.
· Calfa
Դար է, որ կարօղ գոյ յերկուս զոյգս (կամ հաւասարս) բաժանիլ. որպէս չորք, վեց ... Ընդհանուր սկիզբն դարիցն եւ կոճատացն միակն է, իսկ դարին երկեակն. (Սահմ. ԺԴ։)
Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով. (Մտթ. Ը. 32։ եւ Մրկ. Ե. 13։)
adj. s. even and odd (number).
· Calfa
Տասնեկաւ, որ ունի զամենայն թուոց զանազանութիւնս, դարից եւ կոճատաց եւ դարակոճատաց. դարից, ՟Բ. եւ կոճատաց, ՟Գ. եւ դարակոճատաց, ՟Ե։ Վեցեակն՝ առաջին դարակոճատ, եւ այլն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 38. եւ 49։ Վրդն. ծն.։)
new, recently begun.
· Calfa
Դեռահաւակ ժամանակն ստիպէր առնել այնպէս. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.
· Calfa
Տխուր դէմ։ Դիմօք ժպտեալ։ Ի դիմաց եւ ի թիկանց։ Ապտակն դիմաց. (եւ այլն. Նար.։)
that has a bad or malignant look or aspect;
haggard.
· Calfa
Խորակն, եւ դժնահայեաց. (Խոր. ՟Բ. 7։)
s. bot. rhubarb plant;
the tendrils of the vine.
· Calfa
Խաւարածլի շարաբ. ա՛ռ Խաւարածիլ, կտուէ. եւ զայն սպիտակն՝ որ ի տակին լինի, ձգէ, եւ զայիսն կտրտէ՛ եւ ծեծէ՛։
cf. Խաւարուտ.
· Calfa
Որպէս ի խաւարչտի տեսանել խափանել՝ անձինն առնէ զչար։ Որպէս ակն ի խաւարչտի արգելեալ լինի ի տեսանելոյ. (Մաքս. ի դիոն.։)
hinderance, impediment, obstacle;
encumbering;
inactivity, idleness, sloth;
idle, unoccupied;
hindered, prevented;
stopped, discontinued;
— առնել՝ լինել, to hinder, to impede, to prevent;
— կալ, to be disoccupied;
to be in idleness.
· Calfa
ἑγκοπή impedimentum ἑμπόδιον obex. Արգել. խոչընդակն. խոչընդոտն. խոչ եւ խութ. որպէսխափանիչ, կամ խափանարար. ընդհատիչ. եւ Խափանումն. ընդհատումն. անգործութիւն.
adj. s. negro, blackamoor.
· Calfa
Խափշիկ աւազակն։ Ելեալ չորք խափշիկք ի գետոյն նման ինքեան. (Վրք. հց. ՟Դ։)
squinting;
short-sighted;
dim-eyed or blear-eyed;
խեթի հայել, to look askance at, to look surlily, to scowl upon, to look at with aversion or dislike.
· Calfa
Արեգակն լուսաւորէ զառողջ աչս, եւ կուրացուցանէ զխեթ աչս. (Վանակ. յոբ.) Ա՛յլ է եւ խեթի, զոր տեսցես. բայց երբեմն գրի ԽԷԹ՝ որպէս խեթ.
Գիտա՛, զի ակն խէթ՝ ուղիղ նայել ոչ կարէ. (Ոսկիփոր.։)