cf. Միակերպ.
Կերպարանակից. եւ Միակերպ. միօրինակ. նոյնպիսի.
of the same name;
cf. Համանուն.
ταυτώνυμος idem nomen habens. Համանուն. անուանակից.
conform;
likewise.
(Ներքին բանին)՝ ազդմամբ յանձն բանական՝ նոյնատիպ ի նախատպէն տպաւորիլ անանջատապէս ըստ ներքին մարդոյն. (Տօնակ.։)
as much.
ՆՈՅՆՉԱՓ եւ ՆՈՅՆՉԱՓԱԿԱՆ. Որ ինչ է նովին չափով. նոյնքան. այնքան. նովին չափով կամ քանակաւ.
as much.
Նոյնքանեօք ճրագարանօք խորանին աշտանակն. (Սարգ.։)
new-fangled, newly invented or discovered, new, recent, modern.
Նորագիւտ եւ դեռահասակ ժամանակն ստիպէր առնել այնպէս։ Զստեղծեալ առ ի քէն նորագիւտ բանս եւ իրս. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
to renovate, to renew;
to restore;
to do something new, extraordinary, miraculous.
νεουργέω, καινουργέω, καινουργίζω , νεοποιέω novum facio, renovo, innovo, res notas edo. Նոր գործել. իբր նոր ինչ հաստել, նորակերտել. նորոնգել. նոր ինչ առնել արտաքոյ կարգի, կամանակնունելի.
renewing;
a miracle, an extraordinary or marvelous thing, deed or act.
καινούργησις, καινουργία, καινούργημα innovatio. Նորագործելն, իլն. նոր գործ անակնկալ.
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
Կարի նորակերտ նորանշան մեծապայծառ եւ չնաշխարհիկ գործ էր։ Զի նորակերտ սքանչելիքն երեւեսցին։ Ոչ ըստ բնութեան մարմնաւորաց եղեն իրիքն նորակերտք, այլ ի վեր քան զբնութիւն զարմանական սքանչելիք։ Խաչն կանգնեցաւ ի վերայ նորակերտ Գողգոթայի. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։ Ճ. ՟Գ.։ Կիւրղ. խչ.։)
cf. Նորակնուք.
Իսկ (Վանակ. հց.)
newly baptized;
converted;
ordained;
neophyte.
Իսկ (Վանակ. հց.)
ferociously tormented.
Նորակտուտ ծանակեցաք յաշխարհիս յայսմ. (Խոր. ՟Բ. 23։)
cf. Նորանշան.
παράδοξος inopinatus, admirabilus, mirus, excellens, egregius. Նորութեամբ հրաշալի. նորանշան. անակնունելի. հիանալի. հրաշափառ. խելքէ դուրս՝ վեր.
the fir st day of a month.
Ոմանք ի քաղաքաց (հեթանոսաց) տօնս առնեն միանգամ յամսեան յըստ աստուածն նորամսութեան թուելով։ Ի միում (այսինքն յառաջին աւուր) ամսեանն պակասեաց ջուր յերկրէ. նորամսութիւն՝ պակասութիւն լինի ջրոյն։ Զտօնսն թուէ, զնորամսութիւն, զոր փողովք նշանակեն. (Փիլ.։)
to become new, to be renewed;
—նայ լուսին, it is new moon.
Արեգակն ի լուսնին նորանալն խաւարի։ Խաւարումն արեգական լինի ի նորանալ լուսնի. զի ընդդէմ անցանէ. (Վանակ. հց. եւ Վանակ. տարեմտ.։)
renewing, re-creating;
newly done.
Նորարարն աստուած նոր արասցէ զամենեսեան ներքոյ եւ արտաքոյ. (Վանակ. տարեմտ.։)
cf. Նորանշան.
Նշանակ նորացոյց սքանչելեաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
cf. Նոր.
Յորժամ ակն խաղայցէ, բնական ազդեցութեամբ՝ վասն զնորոգ ոք տեսանելոյ լինի ասեն նշանակ. (Եզնիկ.։)
cf. Նորատուր.
Եւ յայսպիսի նորոգատուր թագաւորութեանն բարձրացուցանէր զազգս Թորգոմեան։ Որ վերստին զձեզ ծնաւ նորոգատուր բանիւն կենդանականաւ ի կեանսն կենդանի. (Յհ. կթ.։)
cf. Նորուսումն.
Եւ միայն արդ եւս ի վախճան ժամանակաց՝ նորուսք դուք եւ նորա ծանք գտայք ճշմարտութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Իբրեւ զյաւանակ մի անվարժ նորուսումն. (Նախ. գծ.։)
new-student or scholar.
Եւ միայն արդ եւս ի վախճան ժամանակաց՝ նորուսք դուք եւ նորա ծանք գտայք ճշմարտութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Իբրեւ զյաւանակ մի անվարժ նորուսումն. (Նախ. գծ.։)
musical composer;
song-writer;
lyric poet.
μελοποιός qui mele scribit, lyricus poeta, modulator. Յարդարիչ նուագաց, յօրինիչ տաղից եղանակաց. քերթող նուագածու.
musical, harmonious, cadencer, melodious.
ἑμμελής, μελῳδουμένος modulatus, concinnus. Ուր գոյ նուագ եւ չափ համեմատական. եղանակաւոր. բարեյարմար. երաժշտական. եւ բարեկարգ. կանոնաւոր.
to sing;
to give out the tune, to strike up;
to play on a musical instrument, to execute, to perform;
— ընդ ումեք, to accompany;
— սրնդաւ, to play the flute.
պ. նիւախդէն, նիվազիտէն. Երգել եւ հարկանել զնուագարանս. եղանակել. սաղմոսել ձայնիւ եւ գործեօք. դասապետել. որպէս յն. երգել. ᾅδω cano, canto.
music, song, melody.
Յաղագս այսորիկ հիւսին բանք, եւ եղանակին նուագերգութիւնք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
languid, languishing, weak, drooping, feeble, faint, pining away;
less;
dark, obscure;
subtile.
ՆՈՒԱՂ. որպէս շփոթեալ կամ նոյն ընդ Նուազ՝ ըստ գրութեան եւ ըստ նշանակութեան.
cf. Նուաղեցուցանեմ.
Լուսոյն առաւելութիւն ծանրացեալ՝ նուաղեցուցանէր զաչաց տեսութիւն։ Արգելոյր զճառագայթս արեգականն, եւ նուաղեցուցանէր։ Զեօթնաջահետն աշտանակն լուսոյ նուաղեցուցին յանձինս իւրեանց. (Ոսկ. մտթ.։ Ագաթ.։ Եղիշ. դտ.։)
to cause to languish, to make languid, to weaken, to enfeeble, to debilitate, to enervate, to cause to pine away;
to darken, to obscure, to dim;
to eclipse;
to diminish.
Լուսոյն առաւելութիւն ծանրացեալ՝ նուաղեցուցանէր զաչաց տեսութիւն։ Արգելոյր զճառագայթս արեգականն, եւ նուաղեցուցանէր։ Զեօթնաջահետն աշտանակն լուսոյ նուաղեցուցին յանձինս իւրեանց. (Ոսկ. մտթ.։ Ագաթ.։ Եղիշ. դտ.։)
to faint, to fail, to lose one's senses, to fall fainting, to fall into a swoon, to swoon or faint away;
to languish, to grow weak, to wear oneself out;
to diminish, to grow less, to decrease;
to become dim, obscure, to be eclipsed;
—ղեալ անկանել, to fall senseless;
—ղի սիրտ իմ, my heart grows faint within me.
ՆՈՒԱՂԻՄ կամ ՆՈՒԱՂԵՄ. ἁμυδρόομαι, ἁμαυρόομαι , ὁλιγοψυχέω languesco, obscuror, animo deficio. մանաւանդ ἑκλείπω . (որ է նուազիլ), ἑλάττομαι, σμικρύνομαι diminuor եւ այլն։ Նուաղ լինել. նուղանալ. նուազիլ որակի իրաց՝ քան քանակի. աղօտանալ. պակասիլ լուսոյ. խաւարիլ լուսաւորաց. տկարանալ. լուծանիլ. լքանիլ. հիւծիլ թալկանալ. թառամիլ. լուսը կամ ուժը բռնուիլ՝ պակսիլ, սիրտը քաշւիլ, մարմրիլ
cf. Նուաղումն.
Պատուհասեալ վասն իւղոյն նուաղութեան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Զ։ Իսկ թէ ասէր, վասն լուսոյն նուաղութեան, լինէր բուն նշանակութիւն՝ աղօտութիւն։)
to subdue, to vanquish, to conquer, to master, to keep under, to subject, to subjugate, to enslave, to reduce to slavery;
յինքն —, to take possession of, to make oneself master;
— զզայրոյթ, to repress one's anger or resentment.
Սակաւիկ ինչ նշանակաւ նուաճեալ զհայցօղն (տեսութեան իւրոյ), եւ զբնականն աներեւոյթ պահել. (Ագաթ.։)
police captain, sheriff.
(որ գրի եւ ՆՈՒԻՐԱՊԵՏ). Պետ նուիրակաց. գլխաւորն հրամանակատար պաշտօնէից.
holy or great month.
Դէպ եղեւ թերեւս արդարոյն (նոյի) ի գլուխս ամսոյն ծնեալ լինել յառաջին ամսոյն ըստ ժամանակի ի սկզբան տարւոջն այնմիկ, զոր սովորութիւն է կոչել նուիրամսակ (կամ նուիրամսակս) ըստ պատուոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 17 կամ 15։)
to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.
Իսկ յայլ գիրս ընդհանուր նշանակութեամբ ասի,
almond;
դառն —, bitter -;
իւղ նշոյ, almond-oil;
կիթ նշոյ, milk of almonds;
— շաքարապատ, sugar-plums;
բլիթ ի նշոյ, crisp almond, almond-paste.
Դառն ժամանակին եւ արեանց՝ իբրեւ ծաղկել նշի. (Ածաբ. ժղ.։)
cf. Նուք;
ի — երիվարի ելանել, նստել, to mount on horseback, to take horse.
Զնիւս երիվարացն երկաթապատ պնդեալ։ Կապարճըս եւ աղեղունս պատրաստականս զառաջեաւ ի նիւսն ունելով։ Դեռեւս հեծեալ կայր ի նիւս երիվարին։ Աշտանակեալ ի նիւս նշոգ (նժոյգ) երիվարին։ Յայս նիշ նիւս կեղթում (սապատ յուսն) ի մէջ բդեդի պահարանեալ նամակ տանի. (Արծր. ՟Գ. 2. 4. 15։ ՟Դ. 1։)
cf. Նպաստ.
Արկանէին ի գանձանակ տաճարին ի նպաստաւորութիւն գործոյն՝ ոսկի հազար մնաս։ Տացեն արացդ այդոցիկ ի նպաստաւորութիւն զոհից տեառն։ Առեալ նպաստաւորութիւն յերկրէս բաբելացւոց քահանայից տեառն աստուծոյ՝ տարցին յԵրոււսաղէմ, ոսկի եւ արծաթ. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 45։ ՟Զ. 29։ ՟Ը. 15։)
dark, dull, obscure, sad, gloomy, horrid;
cf. Նսեմութիւն.
Նսեմաւ ի վերայ դիականացն բանակէին. (Խոր. ՟Բ. 43։)
subtility, tenuity, slenderness, fineness, thinness.
Ամենեւին անմասն րոպէին՝ նրբութիւն ժամանակի. (Երզն. մտթ.։)
the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.
Շ. ՟շ. Որպէս Նշանակ համարոյ՝ է Հինգհարիւր։
officer on duty for the week, septimarian;
sabbath-eve.
Ամսամուտ եւ ամսագլուխ, տարեմուտ, եւ շաբաթամուտ. (Վանակ. տարեմուտ.։)
keeping the sabbath;
sabbatarian;
priest whose week it is to officiate;
—ք, weekly fast or abstinence.
Ի բաց լիցի մարդ ի խտրելոյ ժամանակաց, եւ ի շաբաթապահ կրօնից, եւ յամսագլուխ տօնից. (Մծբ. ՟Ա։)
keeping the sabbath;
cessation from labour, rest, holiday, vacation.
Շաբաթացոյց զնա, եւ զամենայն ժամանակս՝ զոր եղեւ անապատ, համարեցաւ նմա ի շաբաթումն. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 58։)
profit, interest, fruit, gain, lucre;
advantage, good, benefit, utility, emolument;
interest, usury;
— օգտի or օգտութեան, utility;
սէր —ու, love of lucre;
ի — օգտի իւրեանց, for their advantage;
for the benefit of them;
ոչ առ ի — ինչ օգտի բարբառիմ, be sure I speak disinterestedly;
ի —ս հարկանիլ, —ու զհետ լինել, կրթիլ, մտանել, to become avaricious, to be greedy of gain;
— բերել, to be profitable, to profit, to produce gains;
բառնալ զ— ուրուք, to clip a person's profits or gains;
ի — ածել, to invest, to put out at interest, cf. Շահեցուցանեմ;
some dance;
—ս առնել, to dance;
shah;
— պարսից, Shah or king of Persia.
Զի մի՛ զմնացեալ ժամանակս ի գործ՝ առանց շահից զանցուսցուք։ Ոչ երբէք ելանէ առանց շահի։ Աւելի պէտս շահից ի տարերցս ընդունի՝ քան ի ծառայից. (Իսիւք.։)
greedy of gain, grasping;
usurer.
Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք, փոխանակ կրօնաւորութեան՝ շահաժողովք. (Կանոն.։)
cf. Շահաւոր.
Խաբեցին՝ անշահք փոխանակ շահաւետին առնուլ։ Առանց վարդապետաց շահաւետաց եղեր զարմանալի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։ ՟Գ. 11։)
cf. Շահական.
Բազումք՝ որք անիրաւութեամբ մեծացան, շայեկան եղեւ նոցա յառժամանակեայ կեանս. (Իսիւք.։)
to be lucrative or profitable;
to invent money profitably;
to instruct, to edify.
Փոխանակ շահեցուցանելոյ զլսօղսն՝ գայթակղեցուցանեմ. (Լմբ. պտրգ.։)
to prate, to chat, to babble, to tattle, to prattle.
Թողեալ զժամանակ գործոյն՝ յանօգուտ շաղակրատէ. (Երզն. մտթ.։)
entwined, conjoined, united;
syllable.
Յաղագս հասարակաց շաղաշարաց. հասարակ վանգ լինի ըստ յեղանակս երիս. (Թր. քեր.։) Ուր մեկնիչք մեր յայլեւայլ միտս բերին. որպէս յասելն,