to make to descend, to cause to fall;
to let down, to lower;
to pull down, to take down;
to unfasten, to untie;
to turn out, to discard, to dismiss, to remove;
— զառագաստ նաւու, to lower sail, to strike sail;
արտասուս —, to shed tears, to weep.
· Calfa
Իջուցանել յանասնական անկարգ խառնակութիւն։ Ի բանական աշտիճանէն յանասնոցն իջուցանէ նմանութւին. (Պիտ.։)
Iris, rainbow;
cf. Ծիածան.
· Calfa
Տաճարնքառովնի եւ իռեայ՝ ծաղկերանկքն աստեղանկարք. (Անան. եկեղ։)
essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.
· Calfa
Եւ կամ οὗν ergo, արդ. այլ արդ. իսկ արդ. ապա. ուրեմն. հապա, անանկ է նէ.
well versed, well informed, acquainted, intelligent;
— լինել, to be in confidence, to be made acquainted with an affair, to know the case.
· Calfa
Զարանց եւ զկանանց եւ զիրագէտ մանկանց զջիլսն կտրեսցեն. (Ոսկիփոր.։)
real, effective, actual, substantial, positive;
—աց պատմութիւն, the history of events.
· Calfa
πραγματικός realis. որ ինչ կայ իրօք. եւ Որ ինչ անկ է իրաց կամ անցից. եւ ըստ յն. ոճոյ Զգուշաւոր, գործունեայ.
s. pl. right, justice, equity;
due;
law;
duty;
reason;
rectitude, uprightness;
right, faculty, power, competence;
իրաւամբք or ըստ իրաւանց, by right, rightfully, justly, duly, lawfully;
որո՞վ իրաւամբք, by what right ? with what authority ? աստուածային —, divine-right;
ամենայն իրաւամբք, with all one's authority;
—նս առնել or ընտրել, to render justice, to judge;
զիրաւունս ուրուք ի գլուխ հանել, to justify completely;
առնել ումեք —նս ի ձեռաց թշնամեաց, to free one from his adversaries, to acquit;
—նս համարել՝ վարկանել, to think, or repute right, to think it proper, to believe oneself right;
—նս տալ, to show with reason, to bring proofs;
to justify, or exculpate oneself;
զիրաւունս ցուցանել, to prove one's rights, to adduce or allege proofs in one's defence;
to contest, to bring an action against;
—նս հանել, to judge rightly;
to justify;
զ—նս ի նա հանել, to pronounce judgment in one's favour;
զիրաւունս իւր կացուցանել, զիրաւունս անձին ցուցանել, to put in one's claim, to avail oneself of one's rights;
—նս խնդրել, to ask for justice, to demande one's right;
պինդ կալ յիրաւունս, պահանջել զիրաւունս, to sustain one's rights;
թիւրել զիրաւունս, to cavil, to sophisticate, to overstain the law;
— են նոցա բողոք ունելոյ, they have reason for complaint;
եւ իրաւամբք արդեօք, that is not without reason.
· Calfa
ԻՐԱՒՈՒՆՔ. Կարգ եւ օրէնք սահմանեալ, կամ ի սովորութենէ մուծեալ. կարգաւորութիւն. եւ Բաժին՝ կամ հաս. որ անկանի ումեք ըստ սահմանադրութեան օրինաց կամ սովորութեան.
that produces, or brings oil, ointment or essence.
· Calfa
Ձեզ աւետիք է իւաբերաց՝ խնկաբերից կանանցդ երջանկաց. (Գանձ.) (որ է անսովոր հոլով)։ Գրի եւ իբր ռմկ. Եղաբեր, ից. (Սկեւռ. յար.։ Ոսկիփոր.։)
his, her;
his own;
—ով անձամբ, personally, in person;
իբրեւ —ոյ հայէր մեծութեանն, he considered riches as belonging to himself;
— առնել, to be appropriated;
cf. Իւրացուցանեմ;
յ— վերայ or ի վերայ —, on him;
—քն, his relations, friends, dependents.
· Calfa
ἵδιος proprius ὀ, ἠ τὸ αὑτοῦ suus, -a, -um. դերան. ստաց. Որ ինչ ի՛ւր, կամ անկ է ինքեան. իւրական. առանձնական. սեպհական. իրը, իրենը.
himself.
· Calfa
ἵδιος proprius ὀ, ἠ τὸ αὑτοῦ suus, -a, -um. դերան. ստաց. Որ ինչ ի՛ւր, կամ անկ է ինքեան. իւրական. առանձնական. սեպհական. իրը, իրենը.
to appropriate to himself;
to usurp.
· Calfa
Տիրէ աղուանից, եւ եկեալ ի պարտաւ՝ իւրացուցանէ իսկոյն. (Կաղանկտ.։)
of or by himself;
spontaneously, voluntarily, of his own free will;
his, her;
— զիւր անձն անիծանէ, he curses himself;
ինքն — կործանէ զանձն չարութիւնն, malice prepares its own punishment;
— երթալ, to go personally;
զ— երթալ, to commit suicide.
· Calfa
Զոր զիւրովին պատկեր գործեաց, անկեալ առաջի այնմ երկիրպագանէ. (Եւս. ՟Խ՟Դ. 15։)
weeping, bewailing, tears, lamentation, mourning, groaning;
լալ ի լալիւն՝ լալիւն մեծ, to melt or burst into tears, to weep bitterly, to shed a shower of tears, to shed bitter tears;
լալիս դնել, to weep, to cry, to groan;
լալիք, mourning, time of mourning.
· Calfa
լուեալ զլալիւն մանկանցն. (Խոր. ՟Բ. 80։)
cf. Լալիւն.
· Calfa
Ջանայ խափանել ի մեռելոյն ըզմոլեկան լալիսն. (Կաղանկտ.։)
to weep, to shed tears, to cry;
— դառնապէս, to weep bitterly, to shed bitter tears;
— վայրապար, զ— կեղծաւորիլ, to have tears at command;
— ի ծաղուէ, to cry with laughing;
— զմեղս իւր, to mourn for, or bewail one's sins;
— զոք or ի վերայ ուրուք, to weep, to bewail, to deplore some one;
cf. Լալիւն.
· Calfa
Ձայն բարձեալ մանկանն՝ լայր։ Ամբարձ զձայն իւր եսաւ, եւ ելաց։ Ելաց զնա հայրն իւր։ Լայի զժողովուրդս զայս։ Մի՛ լայք ի վերայ իմ։ Լալ լալիւն մեծ, կամ ի լալիւնմեծ. եւ այլն։ Զայսպիսի լուսաւոր կեանս յիսարութիւն լալ եւ սգալ. (Մանդ. ՟Է։)
having a bloated face, whose features are too large.
· Calfa
Ժանգատեսիլ ժպրհերես լայնապէմ անհուն բազմութեանն. (Կաղանկտ.։)
s. pl. lungs, breast, chest;
throat, thorax.
· Calfa
Ձեռքն եւ լանջքն եւ բազուկքն իւր արծաթիւք։ Մէջք նորա եւ բարձք պղինձ։ Փոքր մի հանգուցանիցես զձեռն քո ի վերայ լանջաց։ անկեալ զլանջօքն յիսուսի։ Զվակաս զուսովք եւ զլանջօք։
string, packthread, twine;
line, rope;
galloon, ribbon;
snare, gin, noose;
bird-cage;
opisthotones, contraction of the tendons of the neck;
cf. Լորցք;
back-bone, or spinal marrow: 30 anciently 60 stadia or furlongs among the Egyptians;
chord, string;
լար անյարդար, a false chord;
chord.
· Calfa
Ոմանք զլարիւ կամ զլարիւք (այսինքն ըզկախեալ չուանօք) անկեալ ննջէին, ոմանք յոտանաւորյոտանաւոր տքիութեամբ զգիշերն անցուցանէին. (Եփր. պհ.։ Մանդ. Գ։)
measured with a surveyor's chain;
measurement;
— առնել, to measure with the chain, to lay out by the line, to survey, to parcel out;
— առնել զերկիր, to divide, to portion, or to measure out the land;
— բաժանիլ, to be divided, or measured by line.
· Calfa
tears, weeping;
cf. Լալիւն.
· Calfa
Մնչդեռ նորածին իցէ, մանկանցն յայտարարութիւնքն եւ նշանք լացն եւ աղաղակն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
good, excellent;
superior, better;
praiseworthy;
honest, upright;
— վարկանել՝ համարել, to esteem or love more, to prefer;
առ —ս ունել, to hold in honour, to reverence;
ի — անդր գալ, to become better, to improve, to ameliorate;
— է, it is good, it is better or wortb more;
— եւս, so much the better;
ո՞չ — եւս իցէ, would it not be better ? ո՞չ — եմ ես քեզ քան զտասն որդի, am I not worth more than ten sons to you ? — էր թէ մեռեալ էաք, would that we also had not survived !
· Calfa
Լաւ էր թէ մեռեալ էաք։ Լաւ է՝ թէ դու ի քաղաքի իցես։ Լաւ է ինձ մեռանել քան թէ իցեմ կենդանի։ Լա՛ւ իցէ միով ակամբ մտանել յարքայութիւն աստուծոյ, քան երկուս աչս ուտել՝ եւ անկանել ի գեհեն։ Լա՛ւ էր նմա, թէ չէր ծնեալ մարդն այն.եւ այլն։
better;
— առնել, to ameliorate, to make better, to improve;
— վարկանել համարել, to consider highly, to prefer;
— կեանք, the future life.
· Calfa
Հանապազ լաւագունացն ցանկութիւն իշխանութեամբ եւ զօրութեամբ ունի զվայելս ցանկալեացն արհամարհել. (Բրս. հց.։)
goodness, improvement, excellence, worthiness;
good quality;
գալ ի —, to amend, to reform;
լաւութեանց հանդէս, parts.
· Calfa
Աստուած բարերար է, եւ լաւութեանց արարիչ։ Վախճան լաւութեան զցանկութիւն սահմանեցին։ Ինքն է պատճառ նորա ի լաւութեանցն դառնալոյ. (Եզնիկ.։)
to have a great itching to talk, to be all tongue, to let one's tongue run on, to chatter, to prattle.
· Calfa
պատիր բանիւքն լեզուագարել (խօսել բանսարկուին) ի սիրտս, եւ զքեզ յերկրաւոր զանկութիւնս ընկղմել. (Լմբ. սղ.։)
mountain, mountainous;
mountaineer;
hermit, solitary.
· Calfa
Լեռնականաց եւ դաշտականաց. (Յհ. կթ. Կաղանկտ.։)
mountain like, very high;
— կուտակիլ, to be heaped up;
— կոհակք, waves like mountains, enormous billows.
· Calfa
Լեռնաձեւ անկոխ կոհակմանցն կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)
to grind, to pound, to beat, to powder, to bruise, to crush;
to levigate.
· Calfa
Աղային յերկանի, եւ լեսուին յանկանի։ լեսի զնոսա իբրեւ զհող երկրի. (թուոց. ՟Ժ՟Ա. 8։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 43։)
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
· Calfa
Ահ սրբութեան նորա անկեալ էր զհեռաւորօք եւ զմերձաւորօք. (Եղիշ. ՟Ը։)
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
· Calfa
Քեզ իսկ է անկ ըստ մերձաւորութեան առնուլ ի ստացուած։ Եւ ինքն իսկ մերձաւորութեամբ (յն. մերձաւորապէս. παραπλησίως ) կցորդ եղեւ նոցունց. (Երեմ. ՟Լ՟Բ. 7։ եւ Հռութ. ՟Դ. 6. 7։ Եբր. ՟Բ. 14։)
worm, wood-fretter;
maggot;
rottenness, putridity, corruption.
· Calfa
Արդ ի դժոխս իջցես ի խոր, քեզ անկողին մեցք եւ ցեցեր. (Շ. եդես.։)
very shrewd, cunning, crafty.
· Calfa
Մեքենայոյզ խորամանկութիւնն (թշնամեաց) յորդորէր խոնարհեցուցանել զերկիրս հայոց ի տեղիս չարչարանաց. (Ղեւոնդ.։)
furnished with machines;
mechanical;
full of contrivances;
industrious, dexterous, handy, adroit;
artful, sharp, sly, intriguing.
· Calfa
Մենքենաւոր եւ խորամանկ է հակառակորդն մեր։ Մենքենաւոր եւ արուեստական է ախոյեանն մեր. (Մծբ. ՟Զ. ՟Է։)
ՄԵՔԵՆԱՒՈՐ կամ ՄԵՆՔԵՆԱՒՈՐ. μηχανικός, -κή, -κόν , μηχανατικός, μηχανόεις mechanicus, machinas fabricandi peritus, ingeniosus, solers, fraudulentus եւ այլն. որ եւ ՄԵՔԵՆԱՅԱՒՈՐ. Արուեստաւոր. եւ Չարարուեստ. հնարիմաց. չարահնար. պատիր. խորամանկ.
Ի բանսարկուին մեքենաւոր պատրանացն։ Մեքենաւոր նենգութիւն պատրողին։ Մեքենաւոր խորամանկութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Ճ. ՟Գ.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
cf. Մերօրէն.
· Calfa
Անկէզ պահեցար շնորհօք սուրբ հոգւոյն ի մեօքակերպ սաղմնանկար ի զուգամասնութենէ. (Թէոդոր. կուս.։)
membrane, pellicle;
secundine, after-birth;
cf. Մզումն.
· Calfa
Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն։ Արուեստ կոչեմ զոստայնանկութիւնն, մինչ զի զհանդերձս (եւ) վերարկուս առնիցէ, եւ ոչ մզանց եւ սարդի ոստայնից նման. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
centre.
· Calfa
Որպէս մէջնակէտ հաստատելով մի հաւասարակողմ եռանկիւն. (Պղատ. տիմ.։)
index of scales;
weight, heaviness;
moment, instant;
oscillation;
inclination, propensity;
inclined or prone to, bent on;
— առ —, — ի —, oscillating, balancing;
undulating, floating;
— ի — խոնարհել, to float, to undulate, to wave;
— լինել, to be inclined, prone, to bend, to tend towards.
· Calfa
Մանկունքն քան զծերսն դիւրաւ իմն եւ մէտ են ի մեղանչել։ Մէտ եւ յօժար ի բարերարութիւնսն է, եւ չախորժէ զտանջանսն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 22։)
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
· Calfa
որպէս ἐνόω unio, aduno ἁναρμόζω adapto, copulo συνάγω congrego. Տալ միաբան լինել. միաբանս կացուցանել. միացուցանել. հաշտեցուցանել. յարել յարմարել. ի մի ձգել՝ հաւաքել. յանկուցանել. միաբանցընել, մէկ ընել.
adj. gr. formed of a single vowel.
· Calfa
Ի միոյ գրոյ բաղկացեալ. միատառ. (վանկ կամ հեգ պիտակ)
absolute prince;
commander, general in chief.
· Calfa
Գլուխ եւ պետ միակ. անկախ եւ միահեծան իշխան. առաջին եւ ընդհանուր սպարապետ.
monochromatic;
of the same colour, uniform.
· Calfa
Ի չիչին յանկերպարան միագոյն իրացն ծնանիմք, եւ ի չնչէ ի միագոյն եւ ի տկարէ կերպարանի մարդն կենդանի։ Միագոյն եւ նոյն անձրեւ ընդ ամենայն աշխարհս ցօղէ, եւ իջեալ՝ լինի սպիտակ ի շուշան ծաղիկ, եւ մատուցեալ ի վարդ՝ կարմիր երփն հարկանէ. եւ ինքն միագոյն է, եւ ոչ յայլեւայլ կերպարանս բաժանեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Համակամութիւն.
· Calfa
Զայն ամենայն բարութիւնսն միակամութիւնն աճեցուցանէ. եւ որք այսպիսի միակամութեամբ կրօնաւորին, հրեշտակքն ցանկան նոցա պատուոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
paralytic, palsied, crippled;
one-sided;
from one part only.
· Calfa
κυλλός (լծ. հյ. խեղ, եւ կաղ). mancus, claudus, curvus μονομερής unius oartis μονομερῶς ex una tantum parte. Որոյ մի կողմն կամ մասն է ի կայի իբր ողջ, իսկ միւսն կաղ կամ խեղ. կամ խանգարեալ. պակաս, թերի. անկատար. միադիմի.
Ո՛չ է անկ զծով ձգել ակօս. (Ուռպ.։)
all at once, together, altogether, quite, at once, entirely, collectively.
· Calfa
Միահաղոյն զարս եւ զկանայս հանդերձ մանկամբք հրամայեաց կոտորել. (Խոր. ՟Գ. 31։)
even, flat, smooth, equal, levelled.
· Calfa
Ժամանակն հատուած, իսկ յաւիտեանն միահարթ զանսկզբնութիւնն եւ զանկատարածն յայտ առնէ. (Լծ. ածաբ.։)
all together, in crowds, in troops.
· Calfa
Միահոյլ ի մի վայր ժողովել։ Միահոյլ ի չու անկեալ։ Ի միասին միահոյլ խաղան ելանեն յիւրաքանչիւր կայանից. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Ը։)
simple-minded, ingenuous, simple, artless, innocent;
good-natured, silly, simple, foolish;
faithful, attached, loyal, true, devoted.
· Calfa
Եմուտ խորամանկն առ միամիտ անդր (ադոնիա առ բերսաբէէ). (Եփր. թագ.։)