province, region, country;
sky, climate;
native land.
· Calfa
Այրարատեան կամ այրարատ կամ այրարատու գաւառ. (Փարպ.։)
woolly, hairy.
· Calfa
Իբրեւ զորոջ անարատ ... ասրաբոյս եւ ստեւագիսակ գեղմնաբարձ մաքուր պատարագ. (Նար. կուս.։)
adj. s. superlative.
· Calfa
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ. իբր Յարանուն՝ ըստ թարգմանութեան Բագարատայ ուրումն ի գործս դամասկացւոյն.
cf. Երկիւղալիր.
· Calfa
Փարատեցոյց զերկիւղալից տրտմութիւն։ Զարհուրեալ պահապանացն՝ երկիւղալի՛ց մեռանէին. (Շար.։)
bastinado, blows with a stick, whip, lash, whipping;
scourge, chastisement, punishment;
— հարկանել, to cudgel, to strike with a stick, to whip;
— ըմպել, to receive a bastinade, beating, blows, to be beaten with a stick or whip.
· Calfa
Գան հարին զնա։ Առ պիղատոս զյիսուս, եւ գան եհար։ Ի բանտն տայի, եւ գան հարկանէի։ Զայր հռովմայեցի եւ անարատ պարտ իցէ ձեզ գան հարկանել.եւ այլն։
longevity.
· Calfa
μακροβίωσις, μακροβιότης vita longaeva Երկայնակեացն գոլ. երկարութիւն կենաց. երկարատեւութիւն.
very long, elongated;
that lasts long;
far.
· Calfa
ԵՐԿԱՅՆԱՁԻԳ. Յերկարաձգեալ. երկարատեւ. երկար.
patient, that suffers patiently, that perseveres;
— լինել, cf. Երկայնամտեմ.
· Calfa
μακρόθυμος longanimis, lenis, patiens Ոյր միտքն կամ սիրտն եւ հոգին է լայն եւ ընդարձակ. յերկարատեւ համբերօղ. եւ հեզ. (որպէս եւ կարճամիտն է անհամբեր) ըստ յն. եւ եբր. երկայնահոգի, կամ երկայն՝ այսինքն ծանր ի ցասումն.
that lives or lasts long;
of a long while or time.
· Calfa
ԵՐԿԱՅՆԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ԵՐԿԱՅՆԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. μακροχρόνιος longaevus χρόνιος diuturnus Երկայնակեաց. եւ Երկարատեւ.
cf. Երկայնժամանակեայ.
· Calfa
ԵՐԿԱՅՆԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ԵՐԿԱՅՆԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. μακροχρόνιος longaevus χρόνιος diuturnus Երկայնակեաց. եւ Երկարատեւ.
long, extended, that lasts a long time, durable.
· Calfa
Դիրք ընդ երկրաւ՝ կամարատեսակ քար երկարաձիգ. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)
doubt, suspicion, fear.
· Calfa
Ոչ եթէ այնպէս սրբեաց, եթէ երկեւանն ինչ մնայր առ ի քննել զբորոտութիւնն։ Մեկնութեամբն փարատիցի երկեւանն։ Մեղմով յայտ ածէր զնոցա մտացն երկեւանսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 26. եւ 11։)
sullen, grim.
· Calfa
Ի դառնահայեաց եւ ի չարատես աչաց բանսարկուին. (Մարաթ.։)
appointed, settled, fixed, assigned;
cf. Ժամագրութիւն;
— առնել՝ լինել, to make an appointment, to appoint, to assign the place, time, or day of meeting, or rendez-vous, cf. Ժամադրեմ, cf. Ժամանակեմ.
· Calfa
Վաղվաղակի հասանէին ի ժամադիրն ըստ հրամանի՝ ի կողմանս այրարատեան գաւառին. (Ագաթ.։)
appointment, time, place of meeting, rendez-vous;
fixed time, term, appointed time, assignation.
· Calfa
Յօր մահուն իմոյ իմաստնացո՛ զիս, եւ պահեա՛. եւ այժմ անարատ պահեա մինչեւ ի կէտ ժամադրութեան իմոյ. (Մարաթ.։)
full of rust, quite rusty, rusty.
· Calfa
Արծաթն ժանկալից եւ արատաւոր. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
patient;
abstinent, sober, continent, temperate, chaste;
— կեանք, continence;
— լինել or կալ cf. Ժուժկալեմ.
· Calfa
Պարտ է եպիսկոպոսին անարատ լինել, սուրբ, ժուժկալ. (Տիտ. ՟Ա. 8։)
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
· Calfa
Վերանայ մութն, գնայ գիշերն. (Նար. ՟Խ՟Ա. այսինքն անցեալ փարատի։)
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
· Calfa
ԳՈՂԱՆԱԼ. Ի բաց բառնալ հնարիւք. կորզել, ճողոպրել. փարատել. անհետ առնել.
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
· Calfa
Անարատ գործեաց զպոռնիկն։ Զտխրութիւն բժշկեալ՝ զուարթ գործեսցես։ Մի՛ նիրհումնն ապականութիւն գործեսցէ. (Նար.։)
enamel.
· Calfa
Բազում անգամ վերստին հարցանելովն՝ իբրու նշանակք ինչ դրոկոնռիկոնով անջինջ գրոյ յարատեւականք եղեն առ իս բանքն։
detention, encroachment, usurpation, occupation, seizure;
— յարքունիս, confiscation.
· Calfa
Տարակուսելի տրտմութեան գրաւման պատշաճագոյն փարատիչ. (Պիտ.։)
s. pl. meat;
offering, oblation;
bribe, fee.
· Calfa
Պա՛րտ է նմա անարատ լինել. այսինքն պարգեւովք եւ դահամամբք ուրուք նա մի՛ կապեսցի. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
cf. Դպրատուն.
· Calfa
σχολή, διδασκαλεῖον schola, gymnasium որ եւ ԴՊՐԱՆՈՑ, ԴՊՐՈՑԱՏՈՒՆ. Տեղի ուսման. աշակերտանոց. վարդապետանոց. վարժարան. դիւան. դարատուն.
bishop.
· Calfa
Պա՛րտ է եպիսկոպոսին անարատ լինել. (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 2։ Տիտ. ՟Ա. 7։)
happy, blessed;
— առնել, to make happy;
— լինել, to be happy.
· Calfa
Երանելի՛ են՝ որ զճանապարհս իմ պահիցեն։ Որ շրջի անարատ յարդարութեան, երանելի որդիս թողու զկնի իւր. (Առակ. ՟Ը. 32։ ՟Ի. 27։)
more illustrious, famous.
· Calfa
Յոբ յաղագս անարատութեանն ... երեւելագոյն. (Ոսկ. լուս.։)
accusation, blame, reprimand, censure, reprehension, reproach, stain, imputation, criticism;
defect, fault, wrong;
blamable, reprehensible;
— լինել, to be blamed, or scolded;
to accuse, to charge with, to blame, to scold, to censure, to condemn;
to know, to be informed of, to understand;
— լինել ինիք, to obtain, to succeed in, to enjoy, or realize one's wishes;
— յանձն առնուլ, to be blameworthy, to be in the wrong;
reprehensibly;
culpably;
with shame, or remorse.
· Calfa
κατάγνωσις reprehensio, improbatio, damnatio ἕγκλημα crimen, culpa, accusatio որ եւ գրի նովին հնչմամբ ՍՏԳԻՒՏ. իբր Ըստգտանք. արատ գտեալ. եւ Արատ գտանելն, պախարակումն. յանդիմանութիւն. մեղադրութիւն. եւ Յանցանք. վնաս. (ըստ յն. ասի, ըստգիտութիւն, ըստճանաչումն). մեղադրանք, յանցանք.
to accuse, to blame, to reprove, to censure, to condemn, to reproach, to rebuke, to jeer, to reprimand, to impute.
· Calfa
importunity, instance, solicitation, entroaty;
grief, sorrow, trouble;
—ք, dowry, marriage-portion, dower;
— արկանել, to solicit earnestly, to importune, to entreat, cf. Թախանձեմ.
· Calfa
Որ զձեռանէ հօրն կախիցի թախծեալ. եւ նա յուսով փարատիցէ զթախանձն, թէ մի՛ լար ո՛րդեակ. (Արշ.։)
ink;
սեաւ թանաք, black ink;
կարմիր թանաք, red-ink;
cf. Կարմրագեղ;
կապոյտ թանաք, blue-ink;
թանաք տպագրութեան, printing-ink;
թանաք ճենաց, Indian or China ink;
անեղծ թանաք, indelible, indestructible ink;
համակիր, ծածկագիր թանաք, sympathetic, invisible, secret ink;
թանաք նշանագրութեան, marking-ink;
արատ, բիծ թանաքի, ink-spot, ink-stain;
արատել թանաքաւ, to ink;
մրճոտիլ, աղտեղիլ թանաքաւ, to be inked all over;
պոյտն, շիշ թանաքի, ink-pot, ink-bottle;
աման թանաքի, ink-horn, inkstand;
cf. Կաղամար.
· Calfa
to thicken, to grow thick;
to grow hard;
to curdle, to coagulate, to clot;
to augment, to increase, to accumulate;
— ի մարմնի, to become incarnate;
թանձրացաւ սիրտ ժողովրդեանս, this people's heart is waxed gross;
թանձրանայր աղաղակն, the uproar increased;
the fear redoubled.
· Calfa
Թանձրացաւ յանարատ կուսէն. (Եղիշ. ՟Բ։)
handkerchief;
towel;
թաշկինակ ռնգաց, քրտան, pocket -;
թաշկինակ պարանոցի, neckcloth, neckerchief;
թաշկինակ մետաքսեայ, silk -.
· Calfa
Թաշկինակաւ զցաւս փարատեցին. (Լմբ. ստիպ.։)
to cause to fade, to wither, to tarnish.
· Calfa
Զվիշտսն թառամեցուցանէր. իմա՛ ցածուցանել, փարատել։
act of concealing, of being concealed;
concealment, secret;
hiding-place;
retreat;
hidden, occult, secret;
թաքստեան լինել, ի թաքուստ մատնել, նստիլ/թաքչիլ ի թաքստեան, լինել ի թաքստի, to be concealed, hidden, placed in ambush;
— ունել, to hide, to abscond, to lie in ambush;
դնել ի թաքստեան, to place or hide upon the sly, or in a dungeon;
ի նմանէ չէր ինչ նորա —, he hid nothing from him, he had no secrets with him;
թաքստիւ, secretly, privately, in a hidden manner
· Calfa
Արար փոքր պատկեր, եւ թագստիւ պահէր յինքեան. այսինքն թաքնաբար. (Ճ. ՟Ա. ի բագարատ.։)
to lighten, to disburden;
to relieve, to ease;
to relieve, to alleviate, to assuage, to lighten, to allay;
— զձեռն յումեքէ, to withdraw one's hand, to cease to afflict;
ապաշաւ թեթեւացուցանէ զյանցանս, repentance extenuates a fault.
· Calfa
κουφίζω, ἑλαφρίζω levo, allevo Տալ թեթեւանալ. ի բաց բառնալ զծանրութիւնն. թօթափել. փարատել. դիւրացուցանել. թուլացուցանել. սակաւացուցանել. թեթեւցընել, թուլցընել, վերցընել, քիչցընել.
to refresh;
to give freshness;
to refrigerate.
· Calfa
Բան զովացուցանօղ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. այսինքն (որպէս ասի անդ, ՟Ի՟Թ) փարատիչ, մխիթարական։)
cf. Զովարար.
· Calfa
Քանզի զովացուցիչ է, զտապս ի փորոտոյն փարատէ. (Եզնիկ.։)
Queen;
— Կոյս, the Holy Virgin;
— երկնից, queen of heaven.
· Calfa
Իսկուհի երկնի։ Դշխոյ անարատ ամենից կուսից իսկուհի։ իսկուհի երկնային կենդանեաց գաւառին. (Նար.։)
his, her;
his own;
—ով անձամբ, personally, in person;
իբրեւ —ոյ հայէր մեծութեանն, he considered riches as belonging to himself;
— առնել, to be appropriated;
cf. Իւրացուցանեմ;
յ— վերայ or ի վերայ —, on him;
—քն, his relations, friends, dependents.
· Calfa
Իւրով անարատ կրօնիւքն։ Ոչ զիւրսն խրատելով որդիս. (Պիտ.։)
himself.
· Calfa
Իւրով անարատ կրօնիւքն։ Ոչ զիւրսն խրատելով որդիս. (Պիտ.։)
cf. Մերձենամ.
· Calfa
Դողային ձեռք մկրտչին, յորժամ յանարատ գագաթն քո մերձեցան. (Ժմ. յն.։)
cf. Մեքենայեմ.
· Calfa
Նամակս այրն հանճարեղ եւ ճարատարբան յերկոցունց կողմանց մեքենաւորեաց. (Նար. խչ.։)
Only Begotten;
— որդի, only son.
· Calfa
Ե՛կ տարցուք զմիածինս մեր անդ։ Մի՛ վարատեր զիս ի միածնէդ իմմէ. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)
cf. Մեկնահանդերձ.
· Calfa
Միաձի միահանդերձ զինքն եւ զհասարակ գունդն վարատեալ փախստականութեամբ. (Յհ. կթ.։)
cf. Միաւորեմ.
· Calfa
Յանարատ սրբութիւնն փափագանօք միացուցանէ. (Յճխ. ՟Գ։)
centre, interior of a country, midland districts.
· Calfa
Հասանէր ի միջնաշխարհն հայոց ի վաւառն այրարատու։ Զմիջնաշխարհն քանդեալ բրեալ զօրքն պարսից ապականէին։ Միջնաշխարհն մնացեալքն յերկուացան յարքայէն. (Բուզ. ՟Դ. 23. 24. 50։ ՟Ե. 4։)
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
· Calfa
Եթէ յանկարծ միջոց եւ փարատ գտանեմք զնա ի բազմութենէ. (Զքր. կթ. ա՛յլ ձ. մեկուսի։)
idolatrous;
idolater;
heathen.
· Calfa
Զթանձրամած խաւարն կռապաշտականն աղջամղջին նսեմութեան փարատեցեր. (անդ։)