dispositio;
class of verbs.
· Calfa
Երկիւղին տրամադրութիւն։ Զգերամբարձեալն մարմնոյն տրամադրութեամբ. (Յհ. իմ.։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
· Calfa
Յանպատկանաւորութենէ տեսարանացն. քանզի են ոմանք՝ որ առողջ ունին զտեսարանն, եւ են որ տկար։ Որ զյօնն քան զտեսարանն բարձրագոյն ունէին, կոչիլ ի մարդկանէ ռաբբի ռաբբի. (Սահմ. ՟Ը։ Սոկր.։)
Թէ գերան իցէ ի մեզ՝ մերումս տեսարանի կուրացուցիչ։ Մեղօք խաւար տեսարանին՝ ոչ նկատեմ յիս գերանին։ Համբարձմամբ տեսարանացն տեսանէ զփառս հօր. (Շ. ընդհ.։ Յիսուս որդի.։ Գանձ.։)
Աջ ապաւինութեան, տեսարան լուսաւորութեան։ Ամբարձաւ մտացն տեսարանօք ի տեղի գերակայիցն։ Առ ձեզ համբառնալ զմտաց տեսարան. (Նար. ՟Ձ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Գանձ.։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
· Calfa
Բասիլիոս զբարձր զամենայնիս (այսինքն զտիեզերացս) զարդարանս դիւրաւ ըմբռնելի բազմաց ի ձեռն իւրոյ տեսլեանն արար։ Գիտուն եւ ծանօթ ի ձեռն իւրոյ իմաստութեանն տեսլեամբ՝ աշակերտացն գործեաց. (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
· Calfa
Ի բարձունս համբարձեալ զտեսլարանս մտացն։ Սրբելով զտեսլարանս մտացն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
visual;
contemplative, ascetic, intellectual.
· Calfa
Առ տեսողական ունակութիւն եւ զօրութիւն, ամենասուրբ աչօք մտաց վերամբարձեալս։ Տեսողական աստուածապետականին վայելչութեան (քերովբէն)։ Զտեսողականսն զօրութիւնս (հրեշտակաց)։ Միայն ստոյգ գիտել ասեմ տեսողականին նոցա կատթարողապետութեանն. (Դիոն.։)
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
· Calfa
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
· Calfa
ՏԵՍՉՈՒԹԻՒՆ. ἑπισκοπή, ἑπιμέλεια . Վերակացութիւն. հոգաբարձութիւն.
cf. Տերեւալից.
· Calfa
Ծառս տերեւալից՝ ունայն ի պտղոց։ Տերեւալից լինել, եւ պտղատու ի ժամու։ Ոչ ունելով ոստ տերեւալից. (Նար. ՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Շ. բարձր.։)
full of leaves, leafy.
· Calfa
Ծառս տերեւալից՝ ունայն ի պտղոց։ Տերեւալից լինել, եւ պտղատու ի ժամու։ Ոչ ունելով ոստ տերեւալից. (Նար. ՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Շ. բարձր.։)
thick with leaves, leafy, bushy.
· Calfa
Տերեւախիտ հեզիկ զարժէր։ Տերեւախիտ (կամ տերեւախիթ) կանաչացեալ. (Պիտ.։ Շ. եդես. եւ Շ. բարձր.։)
constant duration, permanence, stability, persistence;
constancy, perseverance.
· Calfa
Զկենդանական եւ զզգայական նորայն եբեր տեւակութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Տեւականութիւն.
· Calfa
Առ ի տեւումն հաստատելոյ այնորիկ՝ որ եղեւն։ Առ ի տեւումն տարածանաց ջրոյն՝ եւ ի բարձանցն ձեռտուութիւն եղեւ։ Տեւումն կալոյ եւ մնալոյ ջրհեղեղին։ Որ ի փրկութիւն եւ ի տեւումն եղելոց. (Փիլ.։)
cf. Տեւականութիւն.
· Calfa
Առ ի տեւումն հաստատելոյ այնորիկ՝ որ եղեւն։ Առ ի տեւումն տարածանաց ջրոյն՝ եւ ի բարձանցն ձեռտուութիւն եղեւ։ Տեւումն կալոյ եւ մնալոյ ջրհեղեղին։ Որ ի փրկութիւն եւ ի տեւումն եղելոց. (Փիլ.։)
cf. Տէրունական.
· Calfa
Տէրունեան սուրբ մարմինն։ Տէրունեան մարմնոյ եւ արեան։ Ի տէրունեան մեծի սուրբ զատկին։ Խոյս ի չարէն ետու առ ի լրըումն տէրունեան հրամանին։ Ծառայո չար եւ վատ ըստ տէրունեան յանդիմանութեանն. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Է։)
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
· Calfa
Տհի՛ նա աւանիկ եւ տեղի իսկ բեւեռացն. (Անյաղթ բարձր.։)
encouragement, exhortation, comfort;
courage.
· Calfa
Ծնգաց կթուցելոց քաջալերութիւն զգեցուցեր։ Սուրբն ձեռօք առցէ քաջալերութիւն։ Ետես զյաղթութիւն քաջալերութեան գնդին յուդայ։ Մխիթարեցան բարձրացան քաջալերութեամբ.եւ այլն։
of lofty stature, tall, well-shaped.
· Calfa
Բարւոք ի չափ հասեալ. բարձր, եւ հասուն. եփուն, եւ Քաջայտրմար.
Մեծ կամ բարձր եւ վաձելուչ հասակաւ.
very faithful;
most confiding.
· Calfa
Զքաջահաւատ քո զաշակերտսն ընտրեցեր՝ հանելով ի լեառ բարձր. (Գանձ.։)
powerful or agreeable voice;
euphony, harmony.
· Calfa
εὑφωνία vox bona, vel canora, vocalitas, suavis pronunciatio. Ձայն բարձր՝ ուժգին՝ գեղեցիկ. եւ Քաջաձայնն գոլ.
very clear, plain, very evident, obvious;
— առնել, to throw light on, to clear up, to bring to light, to put in evidence;
— լինել, to be as plain as day, to be quite evident.
· Calfa
Այր քաջայայտ եւ բարձրգահ։ Այր քաջայայտ եւ հանճարեղագոյն։ Այր քաջ եւ երեւելի, եւ քաջայայտ ի մէջ հայաստանեացս. (Արծր. ՟Դ. 2. եւ 3։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
· Calfa
Վարդանանք քաջացան ի մրցմունս կրթարանի ընդդէմ անօրինաց. (Շ. բարձր.։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
· Calfa
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.
· Calfa
Ըստեղն բարձրածնութեամբ քաջապտուղ եւ բարեսաղարթ. (Մամբր.։)
in the full vigour of youth, in the springtime of life, lively, brisk, vivacious, vigorous.
· Calfa
Զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն (տունկս՝) յաղագս քաջառոյգ լինելութեանն բարձրագունի. (Պիտ.։)
good nurture or education.
· Calfa
Ի քաջասնութիւն մարմնոյ։ Քաջասնութիւն մարմնոյ առնէ. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։)
very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.
· Calfa
Այսոքիկ պատշաճագոյնք են առ ի հաւատայ. բայց չորրորդս կարի գեղեցիկ եւ քաջավայելուչ է. (Շ. բարձր.։)
adj. s. cf. Քառադիմի.
· Calfa
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
adj. s. cf. Քառադիմի.
· Calfa
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
four-faced, square;
tetrahedron.
· Calfa
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
four-winged.
· Calfa
ո՛վ սուրբ քառաթեւ։ Ո՛վ քառաթեւ լուսածին նիշ։ Որ ելե ի բարձրադիտակ քառաթեւին։ Ես ձայն զառիւծուն ասեմ, որ գոչէր ի քառաթեւին. (Շար.։ Նար. տաղ.։)
Զձեւ քառաթեւ խաչիս։ Խաչիս պատկեր էր քառաթեւ սուրբըն սեղան. (Շ. բարձր.։)
cf. Քառաթեւ.
· Calfa
Կենարարս այս խաչ ... քառաթեւեան ունելով կերպարան։ Ոչ նիզակին տունկ ձիթենւոյ, այր մակագրեալ քառաթեւեան. (Շ. բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
cf. Քառաթեւ.
· Calfa
Կենարարս այս խաչ ... քառաթեւեան ունելով կերպարան։ Ոչ նիզակին տունկ ձիթենւոյ, այր մակագրեալ քառաթեւեան. (Շ. բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
cf. Քառակերպեան.
· Calfa
Քառակերպ աթոռ սուրբ ծերունին գտաւ, ի գիրս իւր բարձեալ զ՝ի քերովբէս նստեալն. (Շ. տաղ.։)
cf. Քառակուսի.
· Calfa
Այս իւղ զդրօշեալն քառակուսեան յանուն քո Յիսուս՝ նշանի բարձրելոյդ հաւասար հաստէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
adj. s. square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
· Calfa
Այս իւղ զդրօշեալն քառակուսեան յանուն քո Յիսուս՝ նշանի բարձրելոյդ հաւասար հաստէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ ... քառանկիւնտախտակ։ Կանգնէ զքառանկիւն սեղան խաչին։ Տաճար մի քառանկիւն։ Քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհին՝ անտեսաբար երկրպագեն. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Արծր. ՟Ե. 7։ Յիսուս որդի.։)
Ներկէ զեղջիւր քառանկիւնի խաչիս. (Շ. բարձր.։)
having four angles, quadrangular.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ ... քառանկիւնտախտակ։ Կանգնէ զքառանկիւն սեղան խաչին։ Տաճար մի քառանկիւն։ Քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհին՝ անտեսաբար երկրպագեն. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Արծր. ՟Ե. 7։ Յիսուս որդի.։)
Ներկէ զեղջիւր քառանկիւնի խաչիս. (Շ. բարձր.։)
divided in four branches (river).
· Calfa
Քառառաջեայ (կամ քառակերպեան) աթոռ խաչիս է բազմական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
cf. Քառասնորդ.
· Calfa
Ասի եւ զմիջոցէ յինանց. զի որպէս ՟Խ աւուրք են պահոց ցծաղկազարդ, նոյնպէս եւ ՟Խ աւուրք են ի զատկէ ցհամբարձումն.
four, containing four.
· Calfa
Սերովբէիցն բարձրութիւնք ... քառունակ թեւօք պարփակեալ զինքն. (Մամբր.։)
cf. Քարագլուխ.
· Calfa
Պատահեն միմեանց առ բարձրաւանդակի միոջ բլրով քարագագաթնիւ։ Պատահեն միմեանց առ բարձրաւանդակ քարագագաթն բլրին. (Խոր. ՟Բ. 4։ Ասող. ՟Ա. 6։)
craggy topped.
· Calfa
Բանակեալ էր մերձ ի քարագլուխն։ Զքարագլուխն բնաւ ոչ իմացան։ Դէպ ի քարագլուխն փախուստ առնէին, (կամ դէմ փախըստի ի քարագլուխն արարին), եւ սկսան յահաւոր բարձրութենէ վիմացն ի վայր հոսիլ. (Մամիկ.։)
stone's throw.
· Calfa
Ի վերնատուն մի ժողովեալ էին. եւ էր բարձրութիւն նորա կարի մեծ յոյժ՝ իբրեւ ձեռամբ ի վերայ քարաձիգք մի. (նոր ձ. բարձր իբրեւ քարընկէց) (Ոսկիփոր.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
· Calfa
Արձանաղի մածեալ քարանայր։ Կարծրացեալ քարանայ։ Քարացեալ ամենայն զգայարանօք։ Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքին։ Յամուլ եւ ի քարացեալ յարգանդէ յառաջ եկն միտմօր. (Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Խոր. հռիփս.։ Շ. բարձր.։)
· Calfa
Ի բարձրաւանդակ քարանձաւաց ի վայր հոսեալ։ Ի գահից եւ ի քարանձաւաց գահավէժ առնէին. (Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
πέτρα petra, rupes κρημνός praeceps rupes ἑξοχή eminentia. Անձաւ ի քարի. քարայր. եւս եւ Քարաժայռ. ծերպ վիմաց. վէմ սեպացեալ. գահաւանդ. բարձունք.
cf. Քարշումն;
ի —, ընդ —, trailingly, creepingly;
ըստ or ի — ածել, արկանել, ձգել, to train, to trail, to draggle, to drag or draw along;
ի — գնալ, to crawl, to creep in the belly.
· Calfa
Առեալ զսուրբն հռիփսիմէ սպասաւորացն բռնաբարլ մերթ վերամբարձ, մերթ ի քարշ. (Ագաթ.։)