halting, hobbling, stumbling about.
Իբր խեղ եւ բեկեալ. խեղաթիւրս կամ կաղալով իմն.
Կաղս ի կաղս՝ հայելով զկնի իւր՝ փախչէր ... որոց տեսեալ զերանելի խուժիկ, զի երթայր խեկբեկս յընթացի. (Փարպ.։)
badly pronounced, barbarous, corrupted, spurious, harsh.
որպէս զխեցի բեկեալ, կամ բեկբեկեալ. որպէս զհեց ոլորածոյ. Կցկտուր. անհարթ. եւ Ծեքծեքեալ. կանացի. κατακεκλασμένος confractus, tortuosus. կոտրտած, ծըռմռտըկած.
Որքտարտամութեամբ խեցեբեկ բարբառով զբանս արձակեն. (Խոսր.։)
Հարցանել զձեզ զդիւական արգոց, եւ զբոզիցն խեցեբեկ նուագաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
very barbarous, unpolished, very corrupt, very rude, very harsh.
Առաւել կամ յոյժ խեցեբեկ. կարի անհարթ եւ խժական կամ անախորժ. խեղաթիւր.
Վասն խեցբեկագոյն եւ խոշորագոյնլեզուին։ Խեցեբեկագունին այնորիկ դարդարացւոց լեզուին. (Կորիւն.։ Խոր. ՟Գ. 54։)
Զխեցբեկագոյն զբարս հեթանոսութեան։ Ի բաց ճնշեալ զխեցեբեկագոյն բարս նոցա. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
to jabber;
— զգաղղիարէն, to speak broken English, to talk gibberish.
ostracism.
ԽԵՑԵԿՈՅՏ ՎՃԻՌ. ա. ὁστρακισμός ostracismus, testula. Դատակնիք աքսորանաց կամ մահու առ աթենացիս՝ գրեալ ի բեկորս խեցեաց, եւ արկեալ իբր քուեայ ի տուփ ինչ.
Թեսեւս զխեցեկոյտ մահու վճիռ առ, եւ այնմ ինքն նախ եդ օրէնս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
deserter, fugitive, turn-coat.
αὑτομολέων transfuga, perfuga. ինքնին եկեալ եկեալ որպէս փախստեայ.
Կամ իբր ինքնեակ. ինքնին յառաջ եկեալ. պատահական. αὑτόματος.
Աղօթիւք իւրովք ինքնեկս կերակուր ձկան առատութեամբ շնորհէր նոցա. (Մահ եզեկ.։)
Վասն այսորիկ յառաջագոյն ասէ, զի մի՛ կարիցես՝ թէ ինքնեկ իցեն տանջանքն. (Ոսկ. ես.։)
to inform, to initiate, to let into a secret, to make acquainted;
— լինել, to be informed, to be made acquainted, to be aware of, to acquaint one's self with, to know;
զորոց — եղեն զքէն, those things they have heard about you.
information, knowledge, investigation.
տեղեկութիւն եւ հետազօտութիւն.
Աշխարհի ամենայնի անխոյզ իրազեկութիւն եւ անհոգութիւն պատմեցին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
larch-tree.
to frighten, to dread, to terrify, to scare.
ԼԵՐԴԱԲԵԿԵԼ. Ահաբեկ առնել յոյժ, որպէս թէ եւ զլեարդն եւ զլեղին պատառել. լեղապատառ ընել, խիստ վախցընել.
Շուք հանդերձից թագաւորաց բացուստ ի բաց զչարագործսն լերդաբեկէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Թզենապատ.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
towards the evening.
fragment of a shield;
small shield.
πέλτη. pelta, scutum. Բեկոր ասպարի, այս ինքն փոքրիկ վահան.
Այրեսցեն զզէնս, զնիզականբեկս, զասպարաբեկս. (Եղեկ. ՟Լ՟Թ 9։)
the church militant.
cf. Ցերեակ.
cf. Ընտանեկան.
towards evening.
supper-time.
Մինչեւ ցերեկս (կամ ցընդերեկո) ջանացաւ փրկել զնա.
Մինչեւ ցընթրեկերս։
familiar;
— կեանք, domestic life.
Ընդդէմ պատահեն համբուրական եւ ընդանեկան գեղեցիկ տեսլեան պահոցն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
murderer of ones family, parricide.
Զայնպիսի փառազարդեալ արքայն՝ ընտանեկոտոր կացուցանէր. (Ճ. ՟Ա.։)
familiarity;
cohabitation.
cf. Ահաբեկ.
seventy;
seventy times.
Եօթանասնեկի երկակի լեզուաց. (Նար. առաք.։ (որ լինի եւ սեռական Եօթանասնեակ բառին։))
Զի թէ եօթն անգամ վրէժք խնդրիցին ի կայենէ, ապա եւ ի զամեքայ եօթանասնեկին եօթն. (Ծն. ՟Դ. 20։)
Ոչ ասեմ քեզ, թէ մինչեւ յեօթն անգամ, այլ մինչեւ յեօթանասնեկին եօթն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 22. (որ ի Մծբ. ՟Բ. ի մի ձեռ. գրի, եօթանասնեկից։))
seven times.
Եօթնեկի վրէժք. (Պիտ.։)
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւ ո՛չ եօթնեկի ըստ յանցմանն պատժեցեր. (Երզն. աղ.։)
Եւ լնոյր ի նոսա եօթնեկինն հատուցանել. (Կիւրղ. թագ.։)
Եօթնեկի վրէժք. (Պիտ.։)
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւ ո՛չ եօթնեկի ըստ յանցմանն պատժեցեր. (Երզն. աղ.։)
Եւ լնոյր ի նոսա եօթնեկինն հատուցանել. (Կիւրղ. թագ.։)
eve, even, evening, afternoon;
the evening star;
west;
ընդ —ս, առ —ս, about or towards evening, at the close of day;
յ—ս կոյս, towards evening;
to the west;
զօրն ց—, from morning till night;
դարձաւ օրն յերեկս, the daylight fades, the day wanes, the day is going down;
որպէս or իբրեւ յ—ն եւ յեռանդն, as heretofore;
ընդ —ս է, it grows late;
cf. Երէկ.
• «երեկոյ, իրիկուն» Յոբ. է. 4, «ա-րևմուտք» Փիլ. լին., «գիշերավար» Պիսիդ. (գրուած նաև երեակ Լաստ. Վրք. հց.), որից ընդ երեկս, յերեկս, առ երեկս ՍԳր., երեկա-նալ (գրուած նաև երիկանալ, երիկանիլ) «գի-շերը մի տեղ մնալ, գիշերել» Գ. մաև է. 12 Ոսկ. բ. կոր. «մինչև երեկոյ մնալ» Ես. ե. 11, երեկոյ, ի հլ. «իրիկուն» ՍԳր., Վեցօր. (գրուած նաև երիկուն Ղևտ. զ. 20. Ոսկ. մ. բ. 10, երեկուն Վեցօր. էջ 65. Ոսկ. ճառք 471. եղիշ. ը. էջ 115. Յհ.. իմ. Փիլ. Կղնկտ. հրտր. Էմ. էջ 55 (=հրտր. Շահն. էջ 168 յերեկոյն), երեկոյն Մաշկ.). երեկոյանալ Մրկ. ժա. 11, երեկոյի, երեկոյին ՍԳր., երեկոր Ոսկ. հռովմ. 165, երեկորեայ ՍԳր., երեկորի Երեմ. գ. 4. Եփր. ա. տիմ. Ոսկ. բ. տիմ. բ., երեկորին ՍԳր., երեկորնեայ «արևմտեան» Վեցօր., ե-րենօթք «գիշերը մնալը» Ագաթ., երեկօթոց «անկողին» Կոչ. 18 (ըստ Վարդանեան, ՀԱ, 1922, 578), երեկոյթ (նոր բառ), երեկօրի Վե-ցօր., ցերեկ (կամ ցերեակ) «առաւօտից մին-չև երեկոյ եղած մասը» (հմմտ. ցայգ «գիշեր, գիշերուանից մինչև առաւօտ եղած մասը») Սգր. Եզն., ցերեկութիւն Կոչ. 262. Ոսկ. մտթ. և ա. տիմ. (ռամկաձև գրուած է ցորեկ Սե-բեր.), ցերեկոյթ (նոր բառ) ևն։
• ԳՒՌ.-Ակն. Ռ. իրիգու, իրիգուն, Ախց. Կր. Լն. իրիկուն, Սլմ. իրկուն, Հմշ. իռիգուն, Երև. ըրիգուն, Տփ. իրիգուն «երեկ երեկոյ», իրիգնապահ «երեկոյ», Պլ. իրիգուն, իրին-գուն, Խրբ. Ննխ. Սչ. Տիգ. իրգուն, Ալշ. Մշ. չիրգուն, Ասլ. իրգիւն, Զթ. իրգոն, իյգօն, Սեր. չիրինգուն, Հճ. իյիգուն, Մկ. հիրիկուն, Ղրբ. ըրիւ՛գիւ, Գոր. Շմ. իւրիւգիւն, Հւր. հիւրիւ-կիւն, Ջղ. չարակու, Հջղ. հարակու, հիրիկաւ. Ղրդ. ըրա՛կու, Մրղ. իրվանչաղ (իմա՛ իրիկ-վան+չաղ, որ է թրք. [arabic word] čaγ «ժամա-նաև»). Ոզմ. հէրկօն։-Կրճատ ձևով առում են րը՝ բարիրգուն, Տփ. բարիգուն «բարի երև-կոյ»։-Նոր բառեր են՝ իրիկնադէմ, իրիկնա-զանգ, իրիկնաժամ, իրիկնակիթ, իրիկնա-հաց, իրիկնահով, իրիկնապահ, իրիկվնակ, իրիկնութիւն ևն։
ԵՐԵԿ որ եւ ԵՐԵԱԿ. այսինքն Երեկոյ. ἐσπέρα vespera, hora vespertina իրիկուն .... Իբրեւ անուն. գ.
Ե՞րբ իցէ տիւ ... ե՞րբ իցէ երեկ. (Յոբ. ՟Է. 4։)
Մինչ ցերեկս աւուրն երրորդի։ Մինչեւ ընդ երեկս. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 5։ ՟Բ. Թագ. ՟Ա. 12։)
Ահա դարձաւ օրս յերեկս. (Դատ. ՟Ժ՟Դ. 9։)
Ընդէ՞ր կայք աստ զօրս ցերեկ դատարկ». այսինքն մինչեւ ցերեկոյ. յն. զօրս ողջոյն. (Մտթ. ՟Ի. 6։)
Միջասահմանաւ գիշերոյ եւ տուընջեան. քանզի երեկ զմիջին անջրպետն հասեալ ընկալաւ. (Փիլ. լին.։)
Զլոյս մաքրեցեր, եւ մթացուցեր զերեկ. (Պիսիդ.։)
Զերեկս մերձեալ. (Ժմ.։)
Յերեկս աւարտման աւուր այսմ յաւիտենի. (Նար. խչ.։)
Յընդ երեկս աւուրն ուրբաթու. (Յհ. իմ. ատ.։)
Այգուն եւ երեկն անխափան առնել աղօթս. (Ճ. ՟Բ.։)
Առ երեկս բաշխեսցէ կերակուրս։ Զենցես զզատիկն առ երեկս. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 27։ Օրին. ՟Ժ՟Զ. 6։)
Զենցեն ընդ երեկս։ Ել իսահակ զբօսանել ի դաշտին ընդ երեկս. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 6։ Ծն. ՟Ի՟Ը. 63։)
ԵՐԵԿ. իբր Արեւմուտք, որով կամ ուր լինի երեկոյ.
Զի թէ յաջ կողմն գնասցեն, ի տիւ եւ յարեգակնդ. իսկ եթէ յահեակ, յերեկս կոյս ի խրթնին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 7։)
ԵՐԵԿ ἔσπερος vesper Գիշերավար աստղ ընդ երեկս երեւեալ.
Ոմն գեղեցկատեսիլ աստղ լուսաբեր ծանուցեալ, եւ մթացուցեալ երեկ, քարոզ գոլով գիշերի, եւ մարգարէ տուընջեան. (Պիսիդ.։)
to amuse ones self until the evening, to pass the whole day, to stay till the evening;
to remain, to pass the day;
— յանկողնի, to sleep very late.
Երեկօթս առնել. ագանիլ. ըստ յն. կալ մնալ.
Երեկացին աւուրս եօթն. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 12։)
Իբրեւ ի կողմանս մակեդոնացւոց անցանիցամ, եւ առ ձեզ երեկացից. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Մերթ՝ Զցերեկն անցուցանել ուրեք եւ յիմիք. յն. մնալ երեկոյի.
Յառնեն ընդ առաւօտս, եւ զհետ լինին ցքւոյն. որ երեկանան ի նմին. (Ես. ՟Ե. 11։)
cf. Երեկանամ.
cf. երեկանալ. որպէս Երեկօթս առնել.
Երեկեաց առ նոսա աւուրս եօթն. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Երկու աւուրս երեկեաց. (Ճ. ՟Գ.։ եւ Ոսկ. յհ. ուր տպ. 683. տեղի ետ անդէն։)
Երեկեաց անդ աւուրս երկուս». բայց ձ. եկաց։
evening;
ընդ երեկոյս, towards -;
բարի —, good —, good night.
ἐσπέρα, ὁψία vespera, vesper Երեկ՝ իբրեւ անուն. որ եւ ԵՐԵԿՈՐԻ. վերջին մասն տուընջեան, եւ սկիզբն գիշերոյ. ժամ մտից կամ խոնարհելոյ արեւու. իրիկուն.
Երեկոյն սահման է հասարակաց՝ գիշերոյն եւ տուընջեան. (Վեցօր. ՟Զ։)
Եւ եղեւ երեկոյ, եւ եղեւ վաղորդայն. (Ծն. ՟Ա. 5։)
Յերեկոյս, ի հասարակ աւուր. (Սղ. ՟Ծ՟Դ։ 18։)
Մինչեւ յերեկոյ եւ ի վաղորդայն. (Դան. ՟Ը. 18։)
Յայգուէ մինչեւ ցերեկոյ. (Ել. ՟Ժ՟Ը. 14։)
Յերեկոյի շաբաթուն. (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 1։)
Ի ժամ երեկոյիս. (Շար.։)
Եկեալ առ իս ի խոր երեկոյն. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Իսկ փոխանակ հոլովոյս Յերեկոյէ՝ ասի ի մեզ Յերեկորեայ կամ յերեկորէ. իրիկուընէ. որպէս եւ փոխանակ ասելոյ Երեկոյի՝ ասի նաեւ Երեկորւոյ։
Մի ընդ առաւօտս, եւ մի ընդ երեկոյս». յն. յառաւօտու եւ յերեկոյի։ cf. Ել. (՟Ժ՟Զ. 6. եւ 8։ ՟Ի՟Թ. 39։ Երեմ. ՟Բ. 24։)
Տե՛ս եւ երեկոյն։ Մակբայ է ըստ յունաց եւ այս ձեւ բանի.
Իբրեւ երեկոյ եղեւ։ Իբրեւ եղեւ երեկոյ։ Եւ էր երեկոյ։ Իբրեւ երեկոյ լինէր.եւ այլն։
the day is going down, the day wanes, it is getting dusky.
of the evening;
երեկոյին, towards evening.
ԵՐԵԿՈՅԻ ԵՐԵԿՈՅԻՆ. ἐσπερινός vespertinus Ի սեռականէ ԵՐԵԿՈՅ բառին, որպէս Երեկոյեան. իրիկուան.
Համբարձումն ձեռաց իմոց՝ պատարագ երեկոյի. (Սղ. ՟Ճ՟Խ. 2։)
Զերեկոյի աղօթս մեր ընկա՛լ տէր. (Շար.։)
Առաւել քան զամենայն ժամանակս՝ յերեկոյին ժամուն եղիցի քեզ զգուշութիւն ի վերայ խորհրդոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զզոհս երեկոյինս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 15։)
Խաւար, կամ զոհ երեկոյին. (Առակ. ՟Է. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 4. եւ 5։)
Պատարագ երեկոյին. (Ճշ.)
Աղաչանք երեկային»։
cf. Երեկոյի.
ԵՐԵԿՈՅԻ ԵՐԵԿՈՅԻՆ. ἐσπερινός vespertinus Ի սեռականէ ԵՐԵԿՈՅ բառին, որպէս Երեկոյեան. իրիկուան.
Համբարձումն ձեռաց իմոց՝ պատարագ երեկոյի. (Սղ. ՟Ճ՟Խ. 2։)
Զերեկոյի աղօթս մեր ընկա՛լ տէր. (Շար.։)
Առաւել քան զամենայն ժամանակս՝ յերեկոյին ժամուն եղիցի քեզ զգուշութիւն ի վերայ խորհրդոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զզոհս երեկոյինս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 15։)
Խաւար, կամ զոհ երեկոյին. (Առակ. ՟Է. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 4. եւ 5։)
Պատարագ երեկոյին. (Ճշ.)
Աղաչանք երեկային»։
ԵՐԵԿՈՅԻՆ. մ. ἐσπέρας իբր Ընդ երեկս. իրիկուան դէմ, իրիկունը.
Երեկոյին գայ ի գեղն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
of the evening;
westerly;
evening;
յ—, from the evening;
the evening;
—ց ծով, the Atlantic Ocean.
ἐσπερινός vespertinus Երեկոյեան. եւ Ժամանակ երեկոյին.
Ի տասն եւ չորս ամսոյն ի մէջ երեկորեայցն զատեալ տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 5։)
ՅԵՐԵԿՈՐԵԱՅ. մ. δείλη, ὁψέ, ἐσπέρας, ἁπό կամ ἁφ’ ἐσπέρας vespere, vespera Յերեկորէն. իրիկուընէ.
Յերեկորեայ բաղարջ ուտիցէք ... ցերեկոյ։ Յերեկորեայն մինչեւ ցերեկոյ ( իրիկուընէ իրիկուն )։ Յերեկորեայ մինչեւ ցառաւօտ. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 18։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 34։ ՟Ի՟Դ. 3։ Թուոց. ՟Թ. 21։ Յես. ՟Ե. 10։ Յոբ. ՟Է. 4։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 18։ ՟Լ՟Գ. 22։ Իսկ Ամովս. ՟Ը. 4. պարտի լինել ըստ յն. յերկրէ։)
Յերեկորեայ շաբաթուն մինչեւ ի լուսանալ միաշաբաթուն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կամ որպէս Ընդ երեկս, ըստ յն. այլ ըստ հյ. թուի նոյն ընդ վերնոյն (=ԵՐԵԿՈՐ).
Եւ ճրագունք վառեալք՝ յերեկորեայ լուցեալք. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Ե՛րբ տէր տանն գայցէ. (յերեկորեա՞յ, եթէ ի մէջ գիշերի. Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 35։)
Սկիզբն երեկորեայց ծովուն, այսինքն ծով արեւմտից կոչեցեալ. (Շիր. քրոն.։)
of the evening;
— պաշտօն, vespers.
Ի նուագ գոհութեան երեկորեան պաշտաման. (Նար. ՟Ղ՟Գ. (որ եւ ռմկ. երեկոյեան ժա՛մ ասի)։ Տե՛ս եւ երեկորնեայ, ըստ ՟Բ նշ։)
evening;
towards evening.
ἐσπέρα vespera Երեկոյ.
Հասին մեզ ստուերք երեկորւոյ. (Երեմ. ՟Զ. 4։)
Ընտրեցին ոմանք զայս ինչ եւ զայս դնել երեկորեացդ այդոցիկ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ընդ առաւօտս, եւ ընդ երեկորի. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
Ակնածեսցուք յերեկորոյն, յորում լուսաւորեաց զմեզ քահանայն». յն. յօրէն։
of the evening;
the evening.
ἐσπερινός vespertinus Երեկորեան. երեկոյին. իրիկուան.
Տեսիլն երեկորին եւ առաւօտին՝ որ ասացաւ, ճշմարիտ է. (Դան. ՟Ը. 16։)
Յերեկորին ժամու հաղորդել խորհրդոյն։ Միջասահման իմն երեկորինս է ժամ՝ տուընջեան եւ գիշերոյ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ մ. τὸ δείλης, ὁψέ vespere, ad vesperam իբր Ընդ երեկս, ընդ երեկոյս. իրիկունը, իրիկուան դէմ։
Մատուցանել ողջակէզս հանապազ առաւօտուց եւ երեկորին. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 40։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 4։)
Լուցանիցէ ահարոն զճրագ երեկորին. (Ել. ՟Ը. 9։)
of the zvening;
western;
— պարտէզք, the Hesperides.
Երեկորեան. երեկորին. ըստ յն. եւ լտ. ոճոյ նաեւ Արեւմտեան.
Զերեկորնական սեղանսն. (Սոկր. ՟Ա. 17։)
Երեկորնականք եթոպացիք։ Զերեկորնական պարտէզսն. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Երեկորնական.
cf. ԵՐԵԿՈՐՆԱԿԱՆ. որպէս Երեկորեան. ἐσπερινός vespertinus
Շարժէ զիս առ բանս երեկորնեայք տեսութիւնք. (Բրս. արբեց.։)
Ծովն երեկորնեայ. (Վրդն. ծն.։)
Ծովն որ անուանեալ կոչի երեկորեայց (կամ երեկորեանց), քանզի սահմանեալ մտիցն արեւու է. (Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Ցերեկութիւն.
Ժամանակ ցերեկի ողջոյն. կամ հանապազորդութիւն տուընջեան.
Պատերազմ է ի հրապարակս. կռիւք են ի յերեկութեան իրս». յն. հանապազօրեայք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
eyening;
of the evening;
the evening, about or towards evening.
Որպէս Երեկորին.
Յերեկուն պահուն յարուցեալ երթայր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որպէս Երեկոյն. իրիկուն, իրկուն.
Ձգեն երկայնեն զերեկունն (աղօթիւք). (Եղիշ. միանձն.։)
Եբրայեցիք եւ ասորիք զերեկուն դնեն սկիզբն (աւուր). (Վրդն. ծն.։)
Երեկուն ժամդ դրացի եւ մերձաւոր է խաւարային գիշերւոյ. (Եղիշ. խաչել.։)
Իբր Ընդ երեկս. իրիկունը, իրիկուան ատենը.
Շաբաթն օր՝ երեկունն մարտիւրոսաց պաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զոր դարձեալ երեկունն երգեն. (Արշ.։)
Երեկուն եկն տէր ի տաճարն. (Տօնակ.։)
Աբրահամու երեւին երեք՝ եւ ի միջօրէին. իսկ զովտայ՝ երկու, եւ երեկուն. (Փիլ. լին.։)
Յերեկունն ժողովին ի հովուանոցն. (Տօնակ.։)
night's lodging;
երեկօթս առնել՝ առնուլ, to take a nights lodging;
to remain, to pass the night in some place.
Երեկելն կամ երեկանանալ օթելով ուրեք. ուստի եւ
Զի զոհիցն ամենայն անցաւորք վայելեսցեն, եւ ընդունիցին հիւրք երեկօթիւք. (Խոր. ՟բ. 63։)
Եւ անդ յեցան յերեկօթս՝ աւուրս ոչ սակաւս։ Եւ այնպէս երեկօթս առեալ ի լերինն աւուրս բազումս։ Աւուրս քսան երեկօթս առնէր. (Ագաթ.։)
Երեկօթս առնէ յարտազ գաւառի. (Յհ. կթ.։)
cf. Երեկորի.
փոխանակ գրելոյ Երեկորի.
Զպատմութիւնս այնր երեկօրւոյ կատարեսցուք յայսմ երեկօրւոջ. (Վեցօր. ՟Բ։)
that goes and comes;
going to and fro;
turn, walk;
life, conduct;
—ս առնել՝ առնուլ, to go to and fro, to go and come, to make several cruises;
— ծովու, the ebb and flow.
ἑρχόμενος, εἱσαγούμενος Երթօղ եւ եկօղ. ճանապարհորդ. էկօղ գացօղ.
Եկին որդիքն իսրայէլի գնել՝ ընդ այլ երթեւեկսն. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 5։)
Երթեւեկացն մարդիկ տայիր ի գինս. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 15։)
Ոչ գոյր երթեւեկ՝ տօնից». այսինքն երթեւեկ ոք ի տօնս. (Ողբ. ՟Ա. 4։)
Երթեւեկ պատգամաւորօք խօսի. (Փարպ.։)
Յօտար երթեւեկացն տաժանեալ պատասխանեօք հարցման. (Արշ.։)
ԵՐԹԵՒԵԿ գ. Երթալն եւ գալն. երթեւեկութիւն.
Զերթեւեկ եղբարցն տեսանել. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եթէ կեղծաւորութեամբ իցէ երթեւեկն նորա յեկեղեցի. (Կանոն.։)
Խառնին ընդ ծուրացիս վաճառօք եւ երթեւեկօք. (Գէ. ես.։)
Զի՞նչ պատճառք իցեն երթեւեկի նորա ի վերայ ջուրցն։ Զի ընդ երթեւեկի նորա թխսելով թխսեսցին ջուրքն. (Վեցօր. ՟Բ։)
Թէպէտեւ խռովութիւնն դադարիցէ, այլ ջուրքն ցմեծ ժամն սահին յերթեւեկի». այսինքն յուզին, շարժլին. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 2։)
Եւ երթեւեկ նոցին ամենայնն հրեշտակական. (Վրք. հց. ձ։)
Ելին ի վերայ մեր՝ անդադար երթեւեկս առնելով. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Ի մեծի հրապարակին զերթեւեկս առեալ շրջէր։ Երթեւեկս առեալ ընդ խորանն. (Բուզ. ՟Դ. 14. 54։)
Լոյս ի վերուստ երթեւեկս առնէր ի վերայ նշխարացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Խառնիխուռն օձտելով երթեւեկէր. (Եզնիկ.։)
Երթեւեկեն առ իս. (Փարպ.։)
Զերթեւեկիլն ընդ նմա յեգիպտոս եւ ի նազազարէթ եւ յամենայն տեղիս. (Յհ. գառն.։)
Խաղալիկ ես բախտից, փակեալ ես ընդ երթեւեկօք. (Պիտառ.։)
"cf. Երթեւեկս առնեմ."
Ելին ի վերայ մեր՝ անդադար երթեւեկս առնելով. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Ի մեծի հրապարակին զերթեւեկս առեալ շրջէր։ Երթեւեկս առեալ ընդ խորանն. (Բուզ. ՟Դ. 14. 54։)
Լոյս ի վերուստ երթեւեկս առնէր ի վերայ նշխարացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Խառնիխուռն օձտելով երթեւեկէր. (Եզնիկ.։)
Երթեւեկեն առ իս. (Փարպ.։)
Զերթեւեկիլն ընդ նմա յեգիպտոս եւ ի նազազարէթ եւ յամենայն տեղիս. (Յհ. գառն.։)
cf. Երթեւեկեմ.
Ելին ի վերայ մեր՝ անդադար երթեւեկս առնելով. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Ի մեծի հրապարակին զերթեւեկս առեալ շրջէր։ Երթեւեկս առեալ ընդ խորանն. (Բուզ. ՟Դ. 14. 54։)
Լոյս ի վերուստ երթեւեկս առնէր ի վերայ նշխարացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Խառնիխուռն օձտելով երթեւեկէր. (Եզնիկ.։)
Երթեւեկեն առ իս. (Փարպ.։)
Զերթեւեկիլն ընդ նմա յեգիպտոս եւ ի նազազարէթ եւ յամենայն տեղիս. (Յհ. գառն.։)
going to and fro.
Երթեւեկ, իբր երթեւեկելն.
Երթեւեկութիւն հրեշտակագնացութեան։ Դաւել ի ձեռն երթեւեկութեան. (Խոր. ՟Ա. 14. եւ 26։)
Ի տարուբեր երթեւեկութեանց նոցա. (Յհ. կթ.։)
Յերկնուստ յերկիր երթեւեկութեան. (Խոսր.։)
Շաւղաց երթեւեկութեանց. (Նար. խչ.։)
Երթեւեկութիւնս առնել. (Յհ. իմ.) ատ. տե՛ս երթեւեկս առնել։
advice, news.
to warn, to announce, to declare, to notify, to learn, to instruct, to inform;
— կանխաւ, to foretell.
μηνύω, δηλόω, προσανατίθεμαι indico, declaro, refero, expono, denuncio Զգացուցանել. իրազեկ՝ իրազգած առնել. տեղեկացուցանել. ծանուցանել. յայտ առնել. ազդ առնել. նշանակել. պատմել յունկն. յայտնել. իմացում տալ, հասկըցնել.
Փեստոս զեկոյց արքայի զՊօղոսէ. (Գծ. ՟Ի՟Է. 14։)
Զեկուցանէ անունս զզօրութիւն իւր։ Եղիցի՛ ամենայն իրօք. քանզի զայս զեկուցանէ այոն։ Զեկուցանէ նշանակաւ իմն այսպիսի։ Զազգն հաւաստի զեկոյց։ Ի ձեռն որոյ զեկուցանի, թէ հաւատաց Աստուծոյ։ Բաղձամ հասանել յայտնի նշանացն, որովք կատարածքն զեկուսցին. (Փիլ.։)
Այսու զթերակատար հաւատոյ նորա զեկուցանէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Բաւականս եւ առ ի զայլսն զեկուցանելոյ. (Կորիւն.։)
Այսպիսաբար յինքեան ունելով զեկուցանէ մեզ միտս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զայլոց նախարարաց զեկուսցուք բանիւ. (Յհ. կթ.։)
Զանարժանիցն, եւ զշաղախեալսն հեղգութեամբ կենացս զեկուցանէ. (Շ. բարձր.։)
Ի զեկուցանողէն ուսար զկատարումն խորհրդոյս. (ՃՃ.։)
declarative;
declarer;
exponent, index.
declaration, notification, warning, advice.
(Հրէշք) զեկուցումն մարդկան առաւել պղծութեանն։ Այսոքիկ՝ զեկուցմունք իմն են անյայտ եւ աներեւելի բնութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Փրկագործ կրից երկրորդն Ադամայ՝ առ մեզ զեկուցումն. (Սկեւռ. լմբ.։)
top of the shoulder, acronium;
shoulder-bone, shoulder;
arm;
end of a book;
cf. Թիկունք;
— ածել զիրիք, to undertake, to attempt;
to aspire to, to pant for, to seek;
to embroil;
to sell off, to dispose of;
to explain one's self, to pretend to be;
զվարդապետի, զիշխանի թեկն ածել, to pass one's self off for a doctor, for a prince;
to play the grandee, to lord it;
թեկն ածել զաւագութեան, զպատուոյ, to desire eagerly, to covet the primacy, to aspire to honours;
թեկն ածել ումեք, to favour, to support, to assist, to protect, to aid, to defend;
թեկն ածել ընդդէմ ուրուք, to rebel, to revolt;
թեկն ի թեկին, strutting, looking big, playing the swell, walking or acting in a stately, imposing or boastful manner.
Վասն այնորիկ առնուն քահանայքն զթեկնն եւ զծնօտն. (Եփր. ել.։)
Որոշեցից ձեզ թեկն. (Մաղ. ՟Բ. 3։)
Ոչ զերկրորդականն ունի գահ, այլ զաւագութեան թեկն ածէ. (Խոր. ՟Բ. 10։)
Զվարդապետի թեկն ածէ (յն. զկարգն յափշտակէ), եւ ոչ յաշակերտաց կարգի գտանի։ Զիշխանի թեկն ածիցէ (յն. որպէս ի կարգի իշխանի)։ Մեղմագոյնս խօսի, ո՛չ զվարդապետի ինչ թեկն ածել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Դ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Զվարդապետի իմաստնոյ թեկն ածեմք, եւ ոչ յաշակերտաց կարգի գտանիմք։ Մի՛ եւ այն՝ որ չեւ եւս իցէ հասեալ ի կատարեալ գիտութիւնն, թեկն ածել զվարդապետի. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Որ ապստամբին թեկն ածիցէ, ընդ նմին զնոյն պատիժ կրեսցէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
Բազումք խնամածութեամբք թեկն ածեն, ոչ զի օգնեսցեն ինչ, այլ զի առաւել նենգիցեն զմերձաւորս. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
after, since;
behind, hack, backward;
after, since, then, afterwards, hereafter, underneath, behind, one after another, next to, subsequently;
Տրայիանոս կալաւ զինքնակալութիւնն — Ներուասայ, Trajan was emperor after Nerva;
— միմեանց, զմիմեանց կնի, մի զմիոյ կնի, one after the other, subsequently, blow upon blow;
— երկուց ամաց, two years ago;
— ոչ բազում աւուրց, some days after;
— ապա, at length;
զերիս ամս ամ զամի —, during three successive years;
եկայք — իմ, follow me;
որ զմեր կնի ոչ շրջի, who is not of us;
զդուռն ձգել — իւր, to shut the door behind or after one;
մի զմիոյ կնի կցեալ, one tied to another;
linked;
եւ որ ինչ — այսորիկ, եւ որ —, and so on, & etc.;
— բնութեանս, suitable or according to the nature, natural, like nature;
— գալ, գնալ, երթալ, ընթանալ —, to follow;
— պնդիլ, մտանել, լինեմ, to pursue, to follow up, to hunt, to persecute;
— խոտորիլ, to be allured;
to be carried away;
մոլորիլ — խրատու, to be swayed by bad advice;
— կամաց իւրոց ածել զոք, to make the slave of one's will.
ԶԿՆԻՍ (այսինքն զկնիքն), զկնեաց կամ զկնից, զզկնիս կամ զկնիս, ի զկնիս կամ յզկնիս կամ զկնիս. τὰ ἐξῆς sequentia ἐξῆς deiceps, et caetera Զկնի եկեալքն կամ եղեալքն. յետագայք. յաջորդք. մնացեալք. եւ այլն՝ որ ի կարգին.
Զկնիսդ ոչ ունի պէտք մեկնութեան. (Մխ. երեմ.։)
Զեկուցանի ի ձեռն զկնիցս։ Եւ էառ մի ի կողիցն նորա. եւ զկնիսն (այսինքն եւ այլն)։ Առաջոյքս ոչ տեսանեն զկնիսն. իսկ որ զկնին են, տեսանեն որք կանն առ նոսա. (Փիլ.։)
Որում լուան առաջին սուրբքն, եւ որ զկնիս եկին. (Համամ առակ.։)
to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.
Ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ։ Ընդ այն ժամանակս։ Ընդ այն աւուրս։ Ընդ այգն։ Ընդ երեկս։ Եւ եղեւ ընդ անցանելն նոցա՝ ասէ Եղիա։ Ընդ երթալն նորա նեղէին զնա։ Ընդ տեսանելն զնա։ Ընդ յառնելն ի քնոյ։ Ընդ լինել պատերազմի, եւ այլն։
Ընդ աջմէ. ընդ ահեկէ. ընդ ձախմէ. եւ այլն։
Ել յայէլ ընդ առաջ նորա։ Ելանիցէ ընդ առաջ իմ։ Որ առաքեացն զքեզ այսօր այսր ընդ առաջ իմ։ Ել Պտղոմէոս ընդ առաջ նորա զօրօք բազմօք։ Յոտն եկաց արքայ ընդ առաջ նորա։ Ուրախ եղեն ընդ առաջ նորա։ Ել արքայ սոդոմացւոց ընդ առաջ նորա։ Ընդ առաջ եղեն նմա հրեշտակք Աստուծոյ։ Ելին նմա քաղաքացիքն ընդ առաջ.եւ այլն։
universal, general, catholic;
— եկեղեցի, the catholic or universal church;
cf. Թուղթ, cf. Ժողով.
Հաւատամք ի մի միայն ընդհանրական եւ առաքելական եկեղեցի. (Հանգ.։)
walnut;
— մշկահոտ, nutmeg;
— հնդկաց, cocoa-nut;
— արքայական, the finest quality of -;
— ործացուցիչ, nux vomica;
կեղեւ ընկուզի, nut-shell;
cf. Կորճ, cf. Փեճեկ;
կանանչ կեղեւ ընկուզի, green husk of -;
cf. Կղեղ, cf. Ոզոխ;
(ներքին) մաշկ ընկուզի, epidermis or brown cuticle of -;
cf. Պոպոկ, cf. Փեճեկ;
միջուկ ընկուզի, the kernel of -;
cf. Կթուն;
ծառ ընկուզի, — tree;
cf. Ընկուզի;
փայտ ընկուզի, — wood;
ի գոյն ընկուզի, nut-brown;
cf. Ընկուզագոյն;
քազել —ս, to nut;
երթալ ի քաղել —ս, to go a nutting;
գաւազան ի ժողովել —ս, nut-hook;
cf. Թափիչ.
Ռետին եւ մեղր ... եւ բեւեկն, եւ ընկոյզ. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 11։)
ըստ Բժշկարանի մեկնի.
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
Գինդս ոսկիս մի մի ըստ դահեկանի ձուլոյ. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 22.) այսինքն ի ձոյլ դահեկանէ, կամ արժօղ զձոյլ դահեկան։
Մեկնեալք ի միմեանց ըստ նախահօրն պատրանաց. (Շար.) այսինքն ի պատճառս, վասն։
"cf. Երեկօթս առնեմ."
cf. Երեկօթս առնել.
sometimes, from time to time;
never, at no time;
—, ոչ —, մի —, never, no, not, for ever;
ոչ — իկեսցէ, — ոչ եկեսցէ, he will never come;
մի —, — մի զլանար, do not refuse him;
է՝ էր —, երբէք երբեք, from time to time, now and then, ever and annon;
— ուրեք, sometimes.
Եւ եթէ էր երբէք ուրեք մեկուսի լինել. (Յհ. կթ.։)
cf. Երեկ.
Քառիւք երեկօք արշաւասոյր շարժմանց». այսինքն են տասներկու ժամք աւուր. (Արծր. Ա. 1։)
Որպէս Երեկ. ուստի եւ Ցերեակն՝ է ցերեկ.
for, because, in order that, to the end that;
that;
զի՞, what? what thing? why? for what reason? զի՞ կայ իմ եւ քո, what do you want, or what do you want of me ? զի՞ է զի, what is the motive for which? why? what is it ? why then ? զի՞ է զի յարեւու եկիք այսօր, how happens it that you are returned before sun-down? քեզ զի՞ փոյթ է, what does it matter to you ? զի՞ է որդեակ, what do you want my son?
զի՜, how! how much! զի՜ անգութ ես, how cruel you are! զի՜ բարի կամ զի՜ վայելուչ, how good and how pleasant!
Այս ամենայն եղեւ, զի լցցի որ ասացաւն։ Ա՛զդ արասջիք, զի եւ ես եկեալ երկիր պագից։ Աղաչեցին, զի գնասցէ ի սահմանաց նոցա. եւ այլն։
Այնչափ չգարշի ի մեղաւորաց, զի վասն նոցա եկն. (Ոսկ. մտթ. Բ. 5.) որ է առաւել ոճ յունական. այլ առաւել հայկաբան է ասելն՝ Զի եւ. այսինքն՝ մինչ զի նաեւ։
Որպէս ոք զի խօսիցի ընդ բարեկամի իւրում։ Որպէս փեսայ՝ զի ելանէ յառագաստէ իւրմէ։ Ի ժամանակի զի հարկանէր զԴարեհ արքայ։ Մի՛ լինիցիս որպէս կեղծաւորքն, զի սիրեն եւ այլն։
Զի՞ եկիք առ իս։ Զի՞ հոգայք։ Զի՞ տեսանես զշիւղ։ Զի՞ է՝ զի ասաց Աստուած։ Զի՞ է՝ զի ծիծաղեցաւ Սառա. եւ այլն։
cf. Դայեկորդի.
door, entrance;
sluice;
— մեծ, portal;
— or — արքունի, the Ottoman or Sublime Port;
the Court;
դրան մարդիկ, the courtiers;
դրան երէց, almoner, chaplain;
արտաքին դրունք, porch, portico;
դրանց ի դուրս, դրանէ ի —, from door to door;
գրօք փակելովք, with closed doors;
դուրք դրանն, the street door, the gate, portal;
ի դուրս, out;
ի դուրս մերձեալ, եկեալ, հասեալ, impending, very near;
առ դուրս մահու, at death's door;
դրունք դժոխոց, the gates of Hell.
Ի դուռն եկեալ հասեալ էր այնուհետեւ յոյսն հեթանոսաց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 5։)
Ի դուռն եկեսցէ։ Առաքեցի ի դուռն արքունի. (Խոր. ՟Գ. 34. 57։)
cf. Գազանաբեկ.
Գիշատեալ կամ գիշատելի ի գազանաց. գազանաբեկ.
cf. Ահաբեկ;
cf. Ահաբեկութիւն;
— առնեմ, cf. Ահաբեկեմ.
Ահիւ փետօղ՝ տագնապօղ, եւ տագնապեալ. ահաբեկ.
Ահափետ արարեալ՝ զօրհասն գուշակեն։ Ահափետ արարեալ դադարեցուցանէ զխրոխտացեալսն ի վերայ եկեղեցւոյ. (Ագաթ.։ Արծր. ՟Ե. 2։)
vineyard, land planted with slips of the vine;
անկել զայգիս, to plant the vineyard;
կթող այգւոյ, cf. Այգեկութ;
տէր այգւոյ, cf. Այգետէր;
պահապան այգւոյ, keeper or guard of the vineyard.
Թզենի մի էր տնկեալ յայգւոջ իւրում։ Ե՛րթ գործեա՛ յայգւոջ։ Այգի եղեւ սիրելւոյն. ցանգով փակեցի, տնկեցի որթ սորեկ. մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ ... դա՛տ արարէք ընդ իս եւ ընդ այգի իմ ... զի՞նչ ինչ առնել էր այգւոյ իմում, եւ ես ոչ արարի նմա։ Նոյ տնկեաց այգի։ Տնկեցին զայգիս։ Տնկեցի ինձ այգիս։ Զանգ կամ զայգի։ Զընտիր այգւոյ իւրոյ տուժեսցի։ Անգոց եւ այգեաց։ Յառուամէջս այգեացն։ Զայգին իմ ոչ պահեցի։ Աղուեսունս ապականիչս այգեաց։ Այգի եղեւ Սողոմոնի։ Ետ զայգի իւր ցպահապանս. եւ այլն։
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
Զտեղի առ յիսուս, այսինքն արգել զգնացսն, եւ եկաց կանգուն. իմա՛ որպէս ռմկ. կանկ առաւ, կայնեցաւ։
cf. Կաշառաբեկ;
— առնել, to procure through bribery corruption;
to corrupt, to render venal;
— լինել, to allow oneself to be corrupted by presents, to be venal.
Կաշառակուրծս կաշառաբեկս առնէր առ հասարակ. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
necessary;
urgent, pressing, important, serious;
grave, considerable;
essential, expedient;
devoted, attached;
intimate;
much;
—ք, the needful or essential, necessaries, what is necessary;
—ք or — անգամք, the private parts;
— հարկ, great, absolute necessity, urgency;
— սիրելի, a very amiable person;
— բարեկամ, intimate friend;
— եւ —, of great importance, very necessary;
— պէտք, the real wants;
—ք բնութեան, կենաց, the wants of nature;
the necessities of life;
զրկիլ ի —աց, to want the needful;
— համարել, դատել, to deem necessary;
— զանձն ընծայեցուցանեմ, to make oneself necessary;
— լինել, to be necessary, wanting, needfuul;
— է զի, it is important that;
— է մեզ յոյժ զի, it is of the highest importance to us all that;
առցուք սուղ ինչ —, let us take a little food, let us eat a little.
ԿԱՐԵՒՈՐ. ἁναγκαῖος necessarius, sicut necessitudine conjunctus πιστός fidelis. Կարի ընտանի. մերձաւոր (ազգակից կամ բարեկամ) մտրիմ. սերտիւ սիրելի.
Զազգատոհմն իւր, եւ զկարեւոր բարեկամն. (Գծ. ՟Ժ. 24։)
Հանդերձ ազգականօք, եւ կարեւոր բարեկամօք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Կամ զայլ ոք ի կարեւոր բարեկամաց տեսանէիր մեռեալ. (Փարպ.։)
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
to abridge, to diminish, to shorten;
to digest, to resume, to recapitulate;
to reduce, to contract, to extract;
ուղիղ —, to understand thoroughly and cause to be perfectly well understood;
— զօրէնս, to transgress, to break a law;
— քորեպիսկոպոսին զեկեղեցիս, to make a visitation of the diocese.
Քարոզէ սարկաւագն, խնդրեսցուք հաւատով. եւ եպիսկոպոսն օրհնութիւն եւ փառս համառօտէ հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ յաւիտեանս յաւիտենից. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Տեսուչ քորեպիսկոպոսն պարտի համառօտել զամենայն եկեղեցիս. (Կանոն.։)
until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.
Մինչեւ ետ զնա ի ձեռս եկեղեցւոյն, ոչ գնաց անտի. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23.) ըստ յն. ո՛չ յառաջ՝ քան թէ. որ ի մեզ ասի, մինչչեւ։
Լուռ եղեւ յակոբ, մինչեւ եկին նոքա։ Մինչեւ յարեաւ այլ թագաւոր։ Մինչեւ կատարեսցին։ Մինչեւ հասցուք։ Մինչեւ եկեալ եկաց ի վերայ։ Մինչեւ ամենայն եղիցի.եւ այլն։
Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։
before, ere;
not yet;
— ծագեալ արեգական, before day, before sunrise;
— աւարտեալ ամին, within the year;
before a twelvemonth;
— եկեալ էր նորա, he had not yet come;
— մեռեալ իցեմ, before I die.
Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։
cf. Միջաբեկ.
Ելեալ գնացին սրտաբեկ եւ միջակոտոր. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Ը.։)
cf. Պենտեկոստէ.
bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.
Խնդրեաց հաց ուտել. եւ եդին առաջի նորա հաց, եւ եկեր. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 20։)
Հաց դատարկութեան ոչ եկեր. (Առակ. ՟Լ՟Ա. 27։)
to eat;
to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.
Ուտելով կերիցես։ Յամենայն կերակրոց՝ զոր ուտիցէք։ Բաղարջ ընդ եղեգի կերիցեն։ Եւ ոչ ուտիցէք ի նոցանէ հում։ Առ ի պտղոյ նորա, եկեր, եւ ետ առն իւրում ընդ իւր, եւ կերան։ Որ ուտէր ընդ իս հաց։ Ռա՛բբի հա՛ց կեր։ Ուտէին եւ ըմպէին։ Որ ուտէ զմարմին իմ, եւ ըմպէ զարիւն իմ։ Առէ՛ք կերա՛յք.եւ այլն։
Գազան չար եկեր զնա։ Մարախ եկեր զամենայն բանջար երկրին. եւ այլն։
cf. Մեկուսանամ.
ill-willing, malevolent, ill-intentioned, malignant;
բարեկամ եւ —, friend and enemy.
Ճանաչէր զամենայն բարեկամս եւ զչարակամս իւր. (Մաղաք. աբեղ.։)
measure;
that by which any thing is measured;
extent, dimension, measurement;
quantity, dose;
measure, bounds, compass;
mediocrity;
moderation;
rule, proportion, measure;
reach, value, capacity;
boundary, limits, end;
measure, time;
cadence, metre, foot, measure, rhythm;
age of discretion, manhood;
measured, regular, moderate;
middle, moderate;
even, to, about, as, by, with;
— ինչ, some, a little;
—ով, with measure or moderation, moderately;
in verse;
—ով բան, բանք —աւ, verse, poetry;
— հասակաւ, middle-sized;
ի — հասեալ, of age, grown up, formed;
ըստ —ու, in proportion;
ձեօք —, as much as you;
արեամբ —, to blood-shed;
ի — հասանել, to arrive at or to be in the flower of manhood;
to become of age, to be grown up, adult, marriageable;
ի — աւուրց հասանել, to be getting old;
ի —ու ունել զանձն, գիտել զ— անձին, to conduct oneself with moderation, to restrain, to regulate oneself, to be master of oneself;
ի —ու ունել, to confine within due limits, to limit, to keep within bounds, to restrain, to repress;
զ— առնուլ, to measure, to prove, to weigh;
to try, to feel;
զամենայն ինչ առնել —ով եւ կշռով, to do all by weight and measure;
անդր քան զ— անցուցանել, անցանել ըստ —, to go rather too far, beyond bounds, to outstrip, to carry to excess;
— դնել, — եւ սահման դնել, to place limits to, to moderate, to restrain;
կալ ի —ու, to restrain oneself;
to keep one's temper;
ծախս առնել ըստ —ու եկամտիցն, to spend in proportion to one's income;
չկալ ի —ու, to make a bad use of, to misuse;
առնուլ զ— հանդերձի, to take the measure for a coat;
ճանաչել զ— անձին, to know one's ability;
զառն — ոչ գիտել, to know not a man;
not to know mankind, to be ignorant of human nature;
ուխտել երդմամբ —, to confirm on oath;
բրել զտեղին իբրեւ առն —, to dig a hole to a man's depth, to excavate the earth to the depth of a man's height;
ունի սա — ժամանակի առաւել քան զինն հարիւր ամաց, it has lasted for more then nine hundred years;
ունի — ժամանակի հարիւր ամաց, it is a period of a hundred years, it is a century;
հինգ հարիւրով —, about five hundred;
cf. Հինգ;
միտք նորա —ով, person of shallow intellect or weak mind;
առաւել քան զ—ն, very much, immeasurably, exceedingly, extremely, excessively;
միջովք — եւ բարձիւք —, from the loins to the thighs;
զհասարակ — գիշերաւ, about midnight;
գալով — բանին քոյոյ, when your word shall be proved true;
լրացեալ է —ն, the measure is heaped up;
the cup is full.
Փախիցուք ի բարեկեցութենէ, եւ դարման տարցուք անձանց չափուքն։ Որ ի չափ եւ ի պայման ի տունս բնակիցէ։ Այլ այս վայել է մարդկութեանն չափուց։ Ոչ անպատուեալ զմարդկայնոցս չափուց զվայելուչն։ Ոչ չափուցն եւ ոչ կարգացն անսացելոց անխառնութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։ եւ փիլ. ՟Ժ։ Պրպմ. ՟Բ. ՟Ի՟Բ։ Մաքս. ի դիոն.։)
Ըստ չափոյն (յն. (կարգին) մելքիսեդեկի. Եւս. պտմ.։)
Եթէ միայն խորհրդովքն չափ գայ ի վերայ ախտն, առանց սաստելոյ ոչ է ախտացեալն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Հարիւր գահեկանի չափ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Չի՛ք անդ տեղի արտասուաց, թէ եւ յովկիանոսի չափ հեղու. (Մեկն. ղկ.։)
Եւ բնութեամբ ի չափ (յն. մինչեւ ի բնութիւն) եկն յաղագս մարդասիրութեանն, եւ ճշմարտապէս էացաւ, եւ այր եղեւ գերագոյնն աստուած. (Դիոն. ածայ.։)
Մայրն՝ որ յայնժամ սրտակոտոր էր խոցելոց։ Ւիւծեալ միջաբեկ եւ սրտակոտոր՝ մայրն մարիամ հառաչմամբ յորդոր։ Սրտակոտոր լինէր տրտմութեամբ. (Լմբ. վերափոխ.։ Տաղ.։ Գանձ.։)
Սրտաբեկ. սրտաբախ. լքեալ. անսիրտ. անյոյս. եւ Սրտակոտոր.
walnut-husk;
cf. Փեճեկ.
Բառ ռմկ. ուրպէս Փեճեկ, կեղեւ.
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
Փոխանակ երկրաւոր նաւահանգստիս՝ հրեշտակական եւ երկնաւոր նաւահանգիստքն եկին ի քեզ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
Զնաւահանգստաց եւ զվաճառաց պատմէ։ Ի նաւահանգստեանն նաւաբեկ լինիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 16։)
battery, bastion, bulwark;
tower;
ելեկտրական —, electric battery or machine;
վոլդայեան —, Voltaic battery, pile.
Ելէ՛ք ի մարտկոցս նորա, եւ կործանեցէ՛ք. (Երեմ. ՟Բ. 10։ եւ ՟Լ՟Գ. 5։ Եզեկ. ՟Դ. 2։)
cf. Մաքուր;
purgative, cathartic, cleansing;
— դեղ, a purge;
— տեսեկ, nitre, saltpetre;
— աղանդաւոր, puritan.
Որպէս զրեկաթ՝ մաքրական հրով կազմեալ ի պէտս մարդկան. (Յճխ. ՟Թ։)
flowing, running, fluid;
transitory, transient;
fluid;
ելեկտրական — electric fluid.
Ի հոսանուտ վայրէ կենցաղոյս (հանգոյն գետոյ). (Յհ. իմ. եկեղ.։)
voice;
sound;
cry, shout;
noise, rumour, clamour;
term, word, speech, tongue, language;
tone, tune;
—ք պորփիւրի, the five universals, (term in logic);
— թռչնաց, warbling of birds;
— ցնծութեան, cry shout of joy;
— աղաղակի, cry, clamour;
cry of pain, moan, lament, groan;
նուագումն —ի, loss of voice;
կերկերումն —ի, hoarseness, raucity;
ի — բարձր, aloud;
զօաւոր, մեծավայելուչ, ախորժ, քաղցր, սասկայոյզ, տկար, դողդոջ, թրթռուն, անախորժ, կերեկրեալ or կերկեր, նուաղեալ —, loud or strong, grave or serious, agreeable, sweet or soft, passionate or pathetic, faint or weak, trembling, thrilling, tremulous or quivering, disagreeable or harsh, hoarse, falling voice;
—թաւ or թամբ, սուր or զիլ, base, deep, soprano, shrill sound or voice;
— բառնալ, արձակել, առնել, արկանել, առնուլ, to cry, to utter, to send forth cries, to cry out, to shout, to clamour;
— ածել, to cause a voice or cry to be heard;
to cry;
— տալ, to cry out, to exclaim, to shout;
to speak, to apostrophize;
to defy, to challenge;
ի — ասել, to say, to pronounce aloud, to tell, to recite;
ի մի — պատասխանել, to answer unanimously, with one accord;
աղաղակել ի — մեծ, to cry with a loud voice;
to shout, to clamour, to yell;
բարձրացուցանել կամ ցացուցանել զ—, to elevate, to raise;
to lower, to abase the voice;
բարձրացուցանել զ— աղաղակի, to raise one's voice;
— բարձեալ գոչել, to cry out, to vociferate;
— զկնի եդեալ կոչել ցոք, to call after one;
— տուեալ խրախուսել, to exhort aloud;
— տալ միմեանց, to provoke mutually, to defy;
to shout on, to exhort, to animate, to inspirit, to cheer up, to inspire with courage, to excite;
— տալ մարտի, to declare war, to declare oneself opposed to;
— տալ ըննդէմ երկնից խիզախել, to lift up the head against high heaven, to be proud, arrogant, boastful;
— նորա գելաւ, his voice failed him;
նուաղեալ է —ն, he has a dying voice.
Ողբս, ձայնս, եւ վաս. (Եզեկ. ՟Բ. 9։)
Ձայն յովհաննէս, բարբառ քրիստոս. (Մեկն. ղկ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
Ո՞վ պատմեսցէ աբրահամու, եթէ սնուցանիցէ մանուկ սառա։ Յղացաւ ռեբեկա կին նորա, եւ խաղային մանկունք ի նմա։ Ուխտաւոր աստուծոյ եղիցի մանուկն անդստին յորովայնէ մօր իւրոյ։ Զի՞նչ արասցուք մանկանն որ ծնանիցի։ Տեսին զմանուկն հանդերձ մարեմաւ մարբն իւրով։ Արի՛ ա՛ռ զմանուկդ եւ զմայր իւր.եւ այլն։
Քառասուն մանկունք սեբաստիոյ։ Զինուորեալ մանկունք թագաւորաց, կամ եկեղեցւոյ. եւ այլն։
Ապողոնիոս՝ այր օրինակագիր՝ մանուկ եկեղեցւոյ (այսինքն եկեղեցական մատենագիր). (Եւս. պտմ. ՟Ե. 18։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Նկարագիր տանն ի վերայ գլխոյ լերինն. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 12։)
Խելամուտ լիցուք, թէ որո՛ց նկարագրաց են գաղափարք, եւ որո՛ց աներեւութից են պատկերք. (Դիոն. եկեղ.։)
Նիւթքն եւ նկարագիրն (դահեկանի) յարգուն իցէ. (ռմկ. սիփկէ. Փիլ. քհ. ՟Ը։)
Նկարագիր կենդանւոյն ի կենդանագիրն. (Լմբ. եկեղ.։)
Նկարագրաւն ... իսկ առ ի միտս։ Ըստ նկարագրին ... իսկ ըստ մարգարէութեան, եւ այլն. (Նախ. առակ. եւ Նախ. ես. եւ Նախ. եզեկ.։)
safe and sound, soundly, safely, safe;
quite, totally, entirely, completely;
— դառնել, հասանել, to return, to arrive safe;
— եկիր, — տեսի զքեզ, you are welcome;
երթ —, God keep you, God be with you, adieu!.
Ըստ յառաջ լուսաւոր եկիցն ողջամբ յայնպիսի հեռաւոր ճանապարհէ. (Փարպ.։)
cf. Ոսկեկազմ.
before, in the presence of, in the face or sight of, hard by, against, opposite, over against, in the view of, in the face, publicly, in public;
դէմ —, face to face;
front to front;
— իմ, before me, in my presence;
— եկեղեցւոյ, in face of the church;
— ամենայն աշխարհի, in the face of the whole world;
— ամենեցուն, publicly, before all people;
ասել —, to say to one's face;
— առնել, կացուցանել, ածել, to present, to offer, to introduce, to represent, to exhibit, to set before the eyes to show, to remonstrate;
— առնել, to reprove, to reproach, to blame;
— լինել, կալ, to present oneself, to appear, to make one's appearance before, to show oneself;
— մատչել, կալ, to appear before.
Յանդիմա՛ն արա զբարեկամն, թերեւս չիցէ իսկ զանցուցեալ. (Սիր. ՟Ժ՟Թ. 19։)
distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.
Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է, եւ ո՛չ որոշումն հօր եւ որդւոյ։ Ոչ որոշումն աստուածութեանն յայտնեալ (յաւանդման հոգւոյն քրիստոսի), այլ մեռելութիւն մարմնոյ նշանակեալ. աստուածութեանն ո՛չ ի թաղման մարմնոյն մեկուսեալ, եւ կամ ի հոգւոյն ի դժոխս որոշեալ. (Աթ. ՟Գ. ՟Դ։)
Արիոս աղաչէր լուծանել զնա յորոշմանէն (եկեղեցւոյ՝ նզովիւք). (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ա.։ որպէս ռմկ. աֆօրօ՛զ. ի յն. եւ այլն։)
vow;
wish, desire, prayer;
compact, covenant, agreement;
alliance, pact, treaty;
order, congregation, community;
clergy, churchmen;
pilgrimage;
— աղի, everlasting covenant;
—ք եւ դաշինք, conditional promise, alliance;
մատեան —ի, Holy Writ, the Bible;
տապանակ —ի, the ark of the Covenant;
հին եւ նոր —, the Old and the New Testaments;
— հաւատացելոց, Christians;
— եկեղեցւոյ, մանկունք —ի, clergy;
— կանանց, nunnery;
—ի տեղիք, holy places, sanctuaries, relics;
պարզ, հրապարակական, անլուծանելի —, simple, solemn, indissoluble vow;
անխորհուրդ, անխոհեմ —, indiscreet, imprudent vow;
— դնել, to make a vow, vows;
— դնել ողջախոհութեան, to make a vow of chastity;
—ս կռել հրապարակաւ, to make a solemn treaty;
— դնել or յ— մտանել ընդ ումեք, to make a treaty, or an alliance with any one, to be in treaty for;
կնքել — հաշտութեան, — հաստատութեան առնել, to make peace;
կալ յ—ին, to remain faithful to one's vow;
կատարել զ—ն, to accomplish one's vow;
անցանել զ—իւ, ջրել զ—ն, ապախտ առնել զ— իւր, to break or violate one's vow;
տնօրինել զ—ն, to dispense with or exempt from a vow;
—իւք խնդրել, to desire ardently, to long for eagerly;
երթալ յ—ս, to go on a pilgrimage;
զ—ս իմ կատարեցից, I will accomplish my vow.
ՈՒԽՏ եկեղեցւոյ. Միաբանութիւն քրիստոսական ժողովոյ. մանաւանդ Ժողով ժառանգաւորաց, կամ վիճակաւորաց, գղերք. κλῆρος clerus եւ այլն.
Վասն սուրբ տեղւոյս շինութեան, եւ բարեկարգութեան ուխտիս։ Ուխտս ասէ, որ ըստ քահանայականին վիճակեալ են։ Ուխտ ասելով եկեղեցւոյ, զի ամենեքին նուիրեալ են ի սպասաւորութիւն եւ ի կարգաւորութիւն եկեղեցւոյ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
Եպիսկոպոսն ասէ ցժողովուրդն, եւ ցուխտն։ Էառ ընդ իւր զուխտ եկեղեցւոյն։ Ուխտի մանկունք. (Սոկր. ՟Է. 20։ ՃՃ. եւ այլն։)
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
Շուրջ եկեալ տապանակի ուխտին տեառն զքաղաքաւն։ Շուրջ եկի ես եւ սիրտ իմ խնդրել զիմաստութիւն. (Յես. ՟Զ. 11։ Ժղ. ՟Է. 26։)
Աւելորդ է զնոյն բանիւք շուրջ գալ անրէն. (Դիոն. եկեղ.։)
the thirty third letter of the alphabet, and the twenty seventh of the consonants;
six thousand, six thousandth;
As a prefix to words it is a sign of the dative, for example : ասէ ցտէր, he says to the Lord;
to, as far as;
till;
ցայդ վայր եկեսցես, heither shalt thou come, come thus far ! ցմեծ ժամս, for long time;
կասկածեմ ցառաւօտն, եւ հառեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն, suspicions assail me till morning light, from break of day fear torments me till evening.
Ց. Որպէս նխ. Մինչեւ ի Կերիջի՛ք ցյադ։ Ցայդ վայր եկեսցեսս։ Ցմեծ ժամս, եւ այլն։
Կասկածեմ ցառաւօտն. եւ հասեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն. (Փարպ.։)
Բայց դու ասա՛, ցո՞ր վայր (ժամանակի) եկեսցէ մարգարէն այն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
night;
— or զցայգ, nightly, by night, during the night;
զ— եւ զցերեկ, night & day, day & night;
by night & by day.
νύξ nox. Ժամանակն՝ որ յերեկոյէ մինչեւ յայգ, այսինքն ցառաւօտ. այն է գիշեր. (որոյ ներհակն է ցերեկ, այսինքն տիւ)
Զցայգն ամենայն (այսինքն զգիշերն ողջոյն) եկեալ ի գաղգաղա. (Յես. ՟Ժ. 9։)
ԶՑԱՅԳ. մ. νύκτα, νυκτός per noctem, nocte. Ի գիշերի. մինչեւ ցառաւօտ. գիշերայն. գիշերի. (որպէս եւ Զցերեկ՝ է ի տուէ մինչեւ ցերեկոյ) գիշերը, գիշերով.
Զցերեկ այրեալ լինէի ի տօթոյ, եւ զցայգ ի ցրտոյ։ Չուեսցեն զցերեկ կամ զցայգ։ Ի գնալն զցայգ եւ զցերեկ։ Արք մտեալ են այսր զցայդս։ Որ եկին ի տուն քո զցայգ։ Իջցուք զհետ այլազգեացն զցայգս։ Զցայգ պահ արկցուք զմեօք շուրջ։ Եւ զցայգ եղիցին իբրեւ զգողս։ Պաշտէր զցայգ եւ զցերեկ.եւ այլն։
Տքնեսջի՛ր զցայգ եւ զցերեկ։ Քունն իւրեանց քաղցր է զցայգ եւ զցորեկ. (Մծբ.։)
by day, in daytime, during the day, in broad daylight;
զցայգ եւ զցերեկ, day & night;
զօրն ցերեկ, all day long.
մ. ՑԵՐԵԱԿ ՑԵՐԵԿ. յորմէ ռմկ. ցորեկ. ἠμέρα, τῆς ἠμέρας, τὴν ἠμέραν, πρὸς ἠμέραν dies, die, per diem, versus diem. Ժամանակն՝ որ յայգուէ մինչեւ ցերեկոյ. այն է Տիւ. ... Ի տուընջեան. ցորեկը, ցորեկուան ատենը.
Ընդ երեկս մտանէր առ թագաւորն. եւ ցերեակ երթայր անդրէն առ ընկերս իւր. (Եսթ. ՟Բ. 14։)
Ցերեկ առ հարաւակողմամբ գնայ ընդ արեւմուտս, եւ ցայգ առ հիւսիսեաւ։ Է իսչ՝ զոր ցերեկ ընդ բերան ածիցէ մարդն. (Եզնիկ.։)
Անարժանքն գիշեր եւ ցերեկ յամենայն աղօթսն եւ այլն ... այլ ի տանէն՝ ուր կատարի գիշեր եւ ցերեկ ... Որպէս պարտն է՝ գիշեր եւ ցերեկ աղօթէ յեկեղեցիս. (Լմբ. պտրգ.) իմա՛ որպէս զցայգ եւ զցերեկ։
Կամ Մինչեւ ցերեկոյ. ցերեկոյ.
Ընդէ՞ր կայք աստ ցերեկ (յն. զօրն որջոյն) դատարկ. (Մտթ. ՟Բ. 6։)
Աստուած առաջնորդէր նոցա ցերեկ սեամբ ամպոյ. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 21։)
Վասն ցերեկ պահելոյ ... ցերեկ կալոյ (ի պահս). (Ճ. ՟Բ.։)
ԶՑԵՐԵԱԿ. ԶՑԵՐԵԿ. մ. Ի տունջեան. ի տուէ. մինչեւ ցերեկոյ. զտիւն ողջյն. ցորեկը, ինչուան իրիկուն.
Զցերեկ այրեալ լինէի ի տօթոյ, եւ զցայգ ի ցրտոյ։ Զցայգ պահ արկցուք զմեօք շուրջ, եւ զցերեկ գործեսցուք։ Աղաչեմ զցայգ եւ զցերեկ զտէր Աստուած երկնից։ Զցայգ եւ զցերեկ գնալ, կամ չուել, կամ աղաղակել.եւ այլն։
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
Ներքնատունս եւ միջնատունս եւ վերնատունս գործեսցես ի նմա։ Փակեաց զդուրս վերնատանն։ Դուրք վերնատանն փակեալ էին։ Ել ի վերնատուն դրանն։ Տաճարին եւ սենեկաց նորա, վերնատանցն, եւ շտեմարանաց ներքնոց.եւ այլն։
Վարագոյրս կախել ի վերնատունս եկեղեցւոյն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ա.։)
cf. Փեճեկ.
counterfeit, base;
դահեկան —, coin, false money.
Դահեկանաց խոտանն եւ տարագծեալն։ Զօրէն այնոցիկ՝ որ զդահեկանն հատանեն տարագծեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 17։ եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)