preserver, guardian;
defender, protector.
Զծառն կենաց տնկեաց յեկեղեցւոջ. եւ փոխանակ սրովբէիցն զքահանայս կացոյց պահպանողս. (Նար. յովէդ.։)
limpid, pure;
splendid, shining, bright.
Նուաղեաց եւ պղատոնական տաճարացն լուսափայլն ձեղուն, եւ յատակք յախճապակեալք. որ եւ յաթենականն յաւէտ պարծանք, եւ պերճութիւնքն պաղապանծականք եւ այլն. (Անան. եկեղ։)
cf. Պաղապանծ.
Նուաղեաց եւ պղատոնական տաճարացն լուսափայլն ձեղուն, եւ յատակք յախճապակեալք. որ եւ յաթենականն յաւէտ պարծանք, եւ պերճութիւնքն պաղապանծականք եւ այլն. (Անան. եկեղ։)
dried fig, string of dried figs, a frail.
Եզեկիա թագաւորն բժշկեցաւ պաղատիտ թզովք։
cf. Պաղատիտ.
Եզեկիա թագաւորն բժշկեցաւ պաղատիտ թզովք։
cf. Պաղատումն.
Եզեկիա մատոյց զաղօթս ջերմեռանդ, եւ Ասա մատոյց զպաղէտ աղաչանօք։ Մատոյց զջերմեռանդ պաղէտն խնդրուածովք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Է։)
shining, sparkling, brilliant.
Պղատոնական պաղպաջուն կճեայարկ տաճարացն լուսափայլն ձեղուն։ Սենեակք պաղպաջունք. (Անան. եկեղ.։ Արիստակ. մկրտ.։)
Պաղպաջունք արփիանկարք՝ մահարձանօք արծաթեղինօք. (Նար. գանձ եկեղ.։)
cf. Պայթուցանեմ;
to burst, to crack, to split, to shiver, to break, to cleave;
to be transported by pride, to be puffed up.
Նոր գինի պայթեցուցանէ զտիկս հինս. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Պայթուցանեմ.
Նոր գինի պայթեցուցանէ զտիկս հինս. (Մեկն. ղկ.։)
clear, limpid, pure;
clear, serene, clean;
gay;
splendid, sparkling, brilliant, luminous, shining;
bright, polished, clean;
distinct, evident, plain;
illustrious, glorious, farfamed, renowned, celebrated;
ի հանդերձս —ս, arrayed in gorgeous apparel.
Պայծառ է ինձ այսօր եկեղեցւոյս տեսարան։ Պայծառ է մեզ բանս, եւ շնորհօք լցեալ. վասն զի պայծառ է եւ սուրբ հարանցս հաւաքումն. (Ոսկ. համբ.։ Կիւրղ. ի կոյսն.։)
splendid ornament, embellishment, magnificence, glory.
Բոլոր հրաշիցն պայծառազարդութիւնք. (Անան. եկեղ։)
Պատմէ ... զեկեղեցւոյ պայծառազարդութիւն խաչիւն եւ սեղանով, մարմնով եւ արեամբն տեառն. (Նար. երգ.։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious.
Անդ սիւնք եկեղեցւոյ պայծառազգեաց վառեալ՝ աստուածածագ հրոյն բորբոքմամբ միացեալք ի լոյսն անշիջանելի եւ սուրբ։ Պայծառազգեաց պսակեալք լուսով փառացն Քրիստոսի՝ ընդ սրբոց առաքելոցն եւ մարգարէիցն պարս. (Խոր. վրդվռ.։)
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
cf. Պայծառազգեստիմ.
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
Transfiguration.
Այսոքիւք տօնիս նկարագրի պայծառակերպութիւն։ Յոյնք զսա Պայծառակերպութեան եւ Պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք Վարդավառ։ Յիրաւի վարդավառ զսա ձայնէ եկեղեցի, եւ պայծառակերպութեան եւ պսակաց տօն. (Խոր. վրդվռ.։)
Անճառելեացն հրաշից պայծառակերպութիւնք, եւ սքանչելի յօրինուածք. (Անան. եկեղ։)
to brighten, to become clear;
to shine, to glitter, to sparkle, to be resplendent;
to shine, to render oneself illustrious, to flourish, to signalize or distinguish oneself, to be remarked, to become a person of note.
Պայծառասցին լապտերք հոգւոց մերոց։ Պայծառացեալ ի կամարս լուսեղէնս։ Պայծառացի՛ր եկեղեցի Աստուծոյ ընդ ճգնութիւն սրբոց վկայից. (եւ այլն. Շար.։)
splendidly, gloriously, pompously, magnificently.
Պայծառապէս զարդարէ զնա (այսինքն զեկեղեցին). (Ուռպ.։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
Պայծառացուցեր սուրբ զեկեղեցի։ Պայծառացո՛ զմանկունս քո յօրհնաբանութիւն ծագողին զշող լուսոյ. (Շար.։)
clearness, light, brightness, splendour;
lustre, brilliancy, magnificence, glory, celebrity, renown;
magnitude;
vivacity, serenity;
limpidness, purity.
Այսօր եւ հրեշտակք ուրախանան ընդ պայծառութիւն քո սուրբ եկեղեցւոյ. (Շար.։)
Զեկեղեցւոյ պայծառութենէ մի՛ անփոյթ առնէք։ Որ եւ ընդ բնաւ աշխարհս մեծազարդ պայծառութեամբ զարդարեալ լինէին եկեղեցիք. (Շ. ընդհանր.։)
fellow-pilgrim.
Կցորդ պանդխտութեան այլոյ՝ ուղեկցութեամբ եւ օգնականութեամբ.
to emigrate, to leave or quit one's country, to remove from, to be estranged;
to go on a pilgrimage.
condition of an alien or stranger;
emigration, transmigration, migration;
pilgrimage.
Ժառանգել քեզ զերկիր պանդխտութեան քոյ։ Ոչ կարէր երկիրն պանդխտութեան հանդարտել նոցա ի բազմութենէ ընչից իւրեանց։ Վարեսցի նա յոտից իւրոց ի պանդխտութիւն հեռաւոր։ Ի պանդխտութիւն եւ ի գերութիւն երթիցեն։ Որք էին ժողովեալք յելիցն պանդխտութեան։ Որք եկեալ էին ի գերութենէն որդիք պանդխտութեան.եւ այլն։
hotel, inn, hostelry, tavern.
Տարաւ ետ զնա ի պանդոկի մի. պանդոկին՝ եկեղեցի թարգմանի։ Եւ պանդոկին ետ ցպանդոկապետն. եկեղեցին ցեպիսկոպոսն. (Սեբեր. ՟Ժ՟Բ։)
Արժանի լինել եւ ի պանդոկի մտանել՝ յեկեղեցի. (Կամրջ.։)
Բա՛րձ ի վերայ գրաստու խաչին, տա՛ր ի պանդոկ՝ յեկեղեցին. (Յիսուս որդի.։)
Աստուած զնա ի պանդոկ մի. պանդոկն՝ եկեղեցի Աստուծոյ. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Պանդոկապան.
Հանեալ ետ ցպանդոկապետն երկուս դահեկանս. (Ղկ. ՟Ժ. 35։)
Պանդոկին ետ ցպանդոկապետն. (եկեղեցին ցեպիսկոպոսն. Սեբեր. ՟Ժ՟Բ։)
Պանդոկն՝ եկեղեցի Աստուծոյ. պանդոկապետն՝ առաքեալք, եւ նոցին նմանողք վարդապետք եկեղեցւոյ. (Մեկն. ղկ.։)
Հանեալ դահեկան մի՝ ետ ի պանդոկապետն. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Ը.։)
milk-diet, fasting on lacteal products.
Զվերջին բարեկենդանն պանրուտոյառնել. (Ասող. ՟Բ. 6։)
siege, investment, blockade, surrounding, occupancy;
— մտաց, anxiety, preoccupation;
դնել զոտս ի պաշարման, to fetter, to put into irons, to shackle;
ի — եւ յարգել արկանել, to besiege, to lay siege to, to invest.
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
Երեկունն ծունր չկրկնել, եւ յարութեան պաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի ձեռին իւրում սաղմոսարան, եւ պաշտէր մեծաձայն. (Հ. դեկտ. ՟Է.։)
ՊԱՇՏԵԼ. διακονέω, ὐπηρετέω ministro, administro. Սպասահարկել. ծառայել. աշխատիլ ի պէտս այլոյ, արբանեկել. մատուցանել զպէտս, դարմանել. հոգալ. պահել. ունել զպաշտօն ինչ, եւ վարել, կատարել. պէտ ընել.
Հրեշտակք մատեան, եւ պաշտէին զնա։ Ոչ եկն պաշտօն առնուլ, այլ պաշտել։ Ե՞րբ տեսաք, եւ ոչ պաշտեցաք զքեզ։ Որք եկին զկնի Յիսուսի ի Գալիլեէ՝ պաշտել զնա։ Պաշտել զսեղանս, զսուրբսն։ Յոտն եկաց, եւ պաշտէր զնոսա։ Զպէտսն իմ՝ եւ որոց ընդ իսն էին, պաշտեցին (կամ պաշտէին) ձեռքս այս։ Մի՛ զոք յիւրոց անտի արգելուլ ի պաշտելոյ զնա։ Ամենայն մարդ զանոյշ գինի յառաջագոյն պաշտէ.եւ այլն։
Ոչ եկի զի պաշտեցայց, ասէ այլ զի պաշտեցից. (Ոսկ. ես.։)
Պաշտէ սաղմոսս այս եւ զԵզեկիա. իմա՛, ակնարկէ, որ հայի ի յաջորդ նշ.։ 12
to employ, to use, to make use of, to avail oneself of, to adopt.
Բազումք ի մանկանց եկեղեցւոյ պաշտին նոքօք։ Յաւետարանն՝ որ կոչի հեբրայեցւոց՝ միայն պաշտին նոքա (եբիոնիտք)։ Վկայէ հեգիսիպոս՝ այն որ պաշտեցաք մեք բանիւ նորա ի բազում տեղիս։ Զի ի նմա (այսինքն յայն գիրս իւր) պաշտի նա ի վկայութիւն ի յայտնութենէ անտի Յովհաննու. (Եւս. պտմ. ՟Գ. եւ ՟Դ։)
Պաշտի բանս եւ ի հանդերձեալն դատաստան։ Պաշտի այժմ եւ առ մեզ ամբաստանելս, եւ անդ սպառնալիքս. (Նախ. եզեկ.։)
royal service;
life-guard.
Ծառայութիւն ի կարգի թիկնապահաց. արքունի սպասահարկութիւն. արբանեկութիւն.
to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.
ՊԱՇՏՊԱՆԵԼ. Փոյթ տանել. հոգալ. արբանեկել. պաշտել. սպասահարկել.
defence, protection, guard, auspices, patronage, stay, support, favour;
apology, intercession;
service, office;
ընդ պաշտպանութեամբ օրինաց, under the aegis of the Law.
ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. Սպասահարկութիւն. արբանեկութիւն. պաշտօն. պաշտելն.
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Գտանի եւ՝ պաշտօնս, զպաշտօնս. որ եւ ՊԱՇՏՈՒՄՆ, տման. s. ՊԱՇՏՕՆ որ եւ ՊԱՇՏՈՒՄՆ. λατρεία, σεβασμός, θρησκεία cultus religiosus, veneratio, adoratio λειτουργία , θεραπεία ministerium, officium, servitus, famulatus, obsequium, religio եւ այլն։ Բարեկրօն ծառայութիւն կամ սպասահարկութիւն Աստուծոյ, աստուածպաշտութիւն. պաշտելն զԱստուած երկրպագութեամբ եւ պատարագօք եւ աղօթիւք. կրօնք. կարգ. հանդէս արարողութեանց. եւ ամենայն սպասաւորութիւն կարգեալ ի պաշտօն Աստուծոյ. սէճտէ, իթաաթ, իպատէթ, խզմէթ, զիմմէթ. մանսըպ, փայէ. եբր. ապօտան.
ministerial, official;
— օրագիր, official paper, gazette.
Իսկ պաշտօնականին զարդու գերագոյնքն՝ հանդերձ քահանայիւքն՝ դնեն ի վերայ աստուածայնոյն սեղանոյ զսրբազանն հաց, եւ զօրհնութեանն բաժակ։ Քահանայիցն երկոքումբք ոտիւք ծունրդրութիւնքն՝ վեհագոյն քան զպաշտօնականին զարդու միով ոտամբն կրկնելն. (Դիոն. եկեղ.։)
devout, pious, religious.
Ճոխք քաղաքին եկեալ պաշտօնասիրօքն հանդերձ՝ պատեցին զմարմինն. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Պաշտօնատուն.
որ եւ ՊԱՇՏՕՆԵՏԵՂ. Տեղի աստուածային պաշտամանց. տաճար. եկեղեցի.
clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.
Ի ձեռն պաշտօնէիցն՝ սրբագրեցելոցն գրոց լինին ընթերցմունք։ Պաշտօնէիցն ոմանք կան առ սրբազանսն դրունս փակեալս. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Ուստեք.
Զօր ուստեմն՝ ասեն՝ օտար եկն։ Այր հասանէր ի հռոմայ ուստեմն։ Անդուստ ուստեմն ի վերուստ խօսի ընդ մեզ, եւ ոչ աստուստ յաշխարհէ. (Վեցօր.։ ՟Ը։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
Եւ որ ուստեք ուստեք եկեալ հասեալ էին ի թիկունս օգնականութեան։ Ոմանք ուստեք ուստեք եկեալ ժողովեալ են։ Մոգպետք՝ որք գային ուստեք ուստեք. (Ագաթ.։ Զենոբ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Որպէս բազում ուստեք, եթէ կամիցին, գոյ ուսանել։ Որպէս բազում ուստեք ցուցանէ առաքեալ. (Ածաբ. պենտեկ.։ Բրս. հց.։)
whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ?
so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.
Մկրտութիւնն յովհաննու ուստի՞ էր, յերկնի՞ց, եթէ ի մարդկանէ։ Սմա ուստի՞ իցէ այս իմաստութիւն։ Եւ ուստի՞ է ինձ այս, զի եկեսցէ մայր տեառն մոյ առ իս։ Ուստի՞ ճանաչես զիս։ Ոչ գիտեմ զձեզ, ուստի՛ էք։ Ոչ գիտես, ուստի՛ գայ, կամ յո՛ երթաց.եւ այլն։
son, boy, child.
Յեսու ուստր յովսեդեկեայ։ Հիւրկանոս ուստր յովսեպեայ։ Դարեհի ուստեր վշտասպեայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
հյց. խնդ. ἁρνέομαι, ἁρνοῦμαι, ἁπαρνέομαι nego, abnego, repudio ἁπέπω (ապասել) ἁποποιέομαι abdico, amoveo, rejicio. (լծ. յն. արնէ՛օմէ, արնո՛ւմե. եւ հյ. հեռանալ, կամ իբր ո՞ւր այն ասել՝ կամաւ անգիտանալով). որ եւ ՅՈՒՐԱՍՏ ԼԻՆԵԼ կամ ԿԱԼ. Ժխտել զճշմարիտն. բացասել ընդդէմ ճանաչման. մերժել. հրաժարել, չընդունել. չճանաչել. օտարանալ ի բանից կամ խոստմանց, ի բարեկամաց, եւ յաստուծոյ.
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Աստուածքն մեր ուրեմն եկեալ իջեալ են ի բանտս. (Եղիշ. ՟Ը։)
other;
cf. Որիշ.
իբր Որիշ. χωρίς seorsim. Ուրոյն. մեկուսի. ի բացեայ, յորիշ վայր. յորոշեալ տեղի.
separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.
χωρίς, καταμόνας separatim, seorsum, singulatim. (ի բառէս ՈՒՐ, կամ իւր. գրի եւ ՈՐՈՅՆ) Որիշ. ուրիշ. զատ. մեկուսի. առանձինն. մէկ դի, զատ.
նխ. ՈՒՐՈՅՆ. նխ. χωρίς seorsum, praeter, sine, absque. Զատ. մեկուսի. ի բաց. եւ Բաց ի. առանց.
thistle.
Ոքոզն՝ որ ի լիբանան է, յղեաց առ մայրսն լիբանանու ... եւ ահա անցին գազանք անապատին լիբանանու, եւ եկեալ կոխեցին՝ զամենայն զեկքան. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ե. 18։)
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Չեկն ի զղջումն յանցուցեալն. (Եզնիկ.։)
Զոր ինչ չարար բարեկամութիւնն, զայն արար ժտութիւնն. (Ոսկ. եբր.։)
plum-cake;
cf. Չամչեղէն.
Արբին չամչեայ շերեփով (կամ չամչաշերեփով) իւրաքանչիւրոք յայնմանէ ի չափ ափի միոյ. (Հ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
Զբերանս չարաբարոյիցն խնուլ կամէր հանապազ։ Ի բարեկամաց պարտ է փախչել՝ որք չարաբարոյք են։ Ծառայից չարաբարոյից է տրտնջել. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Նենգեալ՝ վասն բազում չարաբարոյս ցուցանելոյ՝ անդստին յիւրոց բարեկամաց կոշկոճեալ մեռանէր». (Որպէս եւ Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ վասն չարաբարոյ երեւելոյ, կամ չար բարոյս յանձին բերելոյ։ Այլ հոմաձայն է եւ յն. իբր չարաբարոյ, կամ չարաբարութիւն։
bringing ill, disastrous, fatal.
Ո՞ւր եւ ուստի՞ եկն անիծեալ աղքատս այս, եւ չարաբերս տանս այս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
Ծառայք չարք, եւ քան զչարս չարագոյնք. (Ածաբ. պենտեկ.։)
Զի՞նչ ստել չարագոյն կայցէ քան զոչ խոստովանել զքրիստոս մարմնով եկեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Բարեկրեալքն ի յառատ բարեկեցութեան, եւ թշուառականք ի չարալլուկ կենացն հարկաւորութենէ. (Պիտ.։)