to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Զամենայն զփոյթ եւ զյօժարութիւն հակառակ եկեղեցւոյ խաշանցն սրէր. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
rapid course, impetuosity.
Մոգքն սրընթացութեամբ ուղտուցն եկին. (Մխ. ապար.։)
cf. Սրովբէախումբ.
cf. Սրովբէախումբ.
where the seraphim assemble;
chorus of seraphim.
cabinet, lady's private room, boudoir;
nuptial bed, thalamus;
bed-curtain.
Սրսկապանք (կամ որմակալք) նորեկ հարսանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
palpitating;
— լինել, to palpitate.
Ի կապելոցն եմք եւ մեք, եւ ոչ ի կապելեացն (ի կապողաց). ի սրտաբախացն, եւ ոչ ի նոցանէ՝ որ զսիրտն բեկանիցեն։ Դողալ, սրտաբախ սրտաթունդ լինել. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Բ։)
disheartened, dismayed, struck with consternation.
Որպէս թափեալ սրտիւ. անսիրտ. սրտաբեկ. սրտատրոփ. լքեալ. անյոյս. ահաբեկ. այլայլեալ սրտիւ.
bantering, jeering, mocking.
Յովբ ոչ կարաց համբերել սրտահանութեան բարեկամացն. (Ոսկ. ես.։)
to take heart or courage, to be inspirited.
Հայելով ի սա բարեկամք փեսային՝ սրտացան. (Նիւս. երգ.։)
to strike with consternation, to terrify, to appall.
Նախ թոյլ ետ սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Մի՛ ինչ երկնչել եւ սրտապախ լինել իբրեւ զառաջինն։ Սրտապախ առնէր զբնակիչս քաղաքին տեսլեամբ զօրացն բազմաց. (Ոսկ. ես.։)
touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.
Ուրասցի զանձն. որպէս թէ այլոյ մարմին տանջի, այնպէս սրտառուչ լինի (այսինքն ոչ նեղի ի սրտէ). (Մեկն. ղկ.։)
Կամ ա.մ. որպէս Սրտաբեկ. սրտակոտոր. սրտակտուր. հաշեալ մաշեալ սրտիւ. լքեալ. թախծեալ. թաշխծալից. տրտում. ցաւագին. կարօտ. զրկեալ.
Սրտաբեկ սրտառուչ շրջել (զղջմամբ)։ Սրտաբեկ սրտառուչ դառնալոց է։ Սրտառուչ սրտաբեկ կացուցին։ Որոյ չարիք ի մտի կան. սրտառուչ լերդակեղի (կամ լերդակիզի)։ Հերձուածողք սրտառուչ սրտաբեկ յահեղ դատաստանին. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ես.։ Բուզ. ՟Գ. 10։ եւ Կորիւն.։ Սեբեր. ՟Ե. ՟Զ։)
Կցուրդն կրկնակի, բա՛ց մեզ տէր, բա՛ց, հառաչանք է սրտառուչ մարգարէիցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
heart-sick;
compassionate, sorry, afflicted.
Ունօղ զցաւ սրտի՝ առ խօթութեան կամ կարեկցութեան. ցաւագար, եւ ցաւակից.
Պօղոսի աղեկիզեալ եւ սրտացաւ եւ միշտ դողացեալ անձինն ի վերայ բազմութեան որդւոցն. (Վրդն. քրզ.։)
compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.
Սրտցաւութիւն. ցաւակցութիւն սրտի. կարեկցութիւն. եւ ճիգն մեծաջան, այլ վարի առեալ ի գործիականն՝ Սրտացաւութեամբ. որպէս մ. Կարեկցաբար, եւ Ընտանեբար. γνήσιως genuine συμμισοπονήρων una odio habens malitiam եւ πονικώτερος laboriosus. իբրու բազում ճգամբք.
heart-burning, heart-rending, heart-wounding, poignant, bitter.
Զսրբութիւն օտարութեան անձանց սրտկեղ ցաւոցն սրտաբեկութեան միւսանգամ հոգեւոր հարբն մխիթարեաց. (Բուզ. ՟Դ. 13։)
choleric, irascible;
—ն, irascibility.
Կին՝ հոգի մարդոյ, գրիւս երիս երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական. (Մեկն. ղկ.։ 1)
to lose one's temper, to be angry, out of all patience, indignant, in a passion, provoked, irritated, exasperated, enraged;
սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ, he was seized with rage.
Ի կնոջէն գրգռի, ի բարեկամացն սրտմտի. (Իսիւք.։ 3)
to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.
Առեալ ղենջեակ մի՝ սփածաւ. եւ սրբէր ղենջեկաւն՝ զոր սփածեալ էր։ Սփածցին քուրձս. (Յհ. ՟Ժ՟Գ. 4. 5։ Եզեկ. ՟Է. 18։)
to admire, to be admired, astonished, amazed, surprised, to wonder at, to marvel, to be wonderstruck, entranced, in extacy.
Որ յաստուծոյ սքանչանայ պատուով։ Զհետ սրբոցն սքանչանայ (տպ. սքանչանի)։ Պատուի եւ ռեբեկա, սքանչանայ եւ լկա, գովի եւ գեբովրա։ Սողոմոն որպէս իմաստուն սքանչանի։ Եզեկիէլ որպէս տեսանօղ անճառելեացն սքանչանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. եւ Ոսկ. ի կոյսն.։)
astonishing, surprising;
of an admirable form or aspect.
Եւ միւս ոմն ե՛ւս սքանչելակերպ՝ թէ տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ։ Եզեկիէլ յորժամ սքանչելակերպ զյարութիւնագործ տեսիլն պատմէ. (Ագաթ.։)
prodigious, stupendous, wonderful, marvelous, divine.
Սքանչելահրաշ տաճարին պաշտօնեայք։ Գետահերձ մաշկեակն սքանչելահրաշ փայլեալ արուեստիւ. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
cf. Սքանչելատեսիկ.
Կարգէ զնթերցուածն ի սքանչելատեսն եզեկիէլ. (Լծ. կոչ.։)
cf. Սքանչելատեսիկ.
Սքանչելատեսակ եւ չքնաղազարդ պատմուճան։ Սքանչելատեսակ որդի իւր՝ մանուկ տիօք. (Անան. եկեղ.։ Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Ժ՟Թ.։)
charming, ravishing, beautiful to behold, imposing, delighting the eye, graceful, superb.
Սքանչելատեսակ եւ չքնաղազարդ պատմուճան։ Սքանչելատեսակ որդի իւր՝ մանուկ տիօք. (Անան. եկեղ.։ Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Ժ՟Թ.։)
excellence.
Սքանչելութիւն տեղեկութեան։ Սքանչելութիւն վարուց. (Եւս. պտմ. Ե. 30։)
admiration, wonder;
ի — չումն կրթիլ, to be amazed, astonished, surprised.
Կալաւ զիս սքանչումն լսողաց. եւ զարմանալի մտաց խորհրդական մարդկան. (Մեկն. ղկ։)
cf. Սքանչումն.
Զմանանայն դնել ի պահեստի ի յիշատակ սքանչիցն, եւ ի խորհուրդ կուսին։ Ով սքանչիցս. թերահաւատից ի նշանացն սքանչից։ Զանճառելի զսքանչս։ Զչքնազ եւ զանծանօթ սքանչից ունէր պատմել։ Այնչափ սքանչիցն հրաշագործօղ։ Ի ձեռն սքանչից ի միտս եկեալ։ Այսօր ի լբման՝ սքանչիցն հրաշական. (Նխ. Ել։ Նանայ։ Ճ. Գ. Ոսկ. Գծ։ Երզն. մտթ. գնձ։)
cf. Սքօղարկեմ.
Հարսնն քրիստոսի այս ինքն եկեղեցի՝ ի վերոյ սքօղեալ է զերեսս առաքինական վարուք (որպէս զկեշեւ նռան). (Նար. երգ։)
cf. Սքօղարկեմ.
Հարսնն քրիստոսի այս ինքն եկեղեցի՝ ի վերոյ սքօղեալ է զերեսս առաքինական վարուք (որպէս զկեշեւ նռան). (Նար. երգ։)
to veil, to muffle up, to cover with a veil.
Ցանգ սքօղարկեալ՝ զգլուխն ծածկեալ։ Եղիա սքօղարկեալ մաշկեկաւն պարածածկէր զգլուխ իւր. (Ոսկ. Եբր. ԺԵ։ Զքր. կթ։)
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
Վ. Ի յատուկ անուանս մեր յաճախեալ է. որպէս Վարդան, Վասակ, Վաղարշ, եւ այլն. ուր յոյնք դնեն ου կամ . β իսկ ուր առ յոյնս իցէ β նախնիք մեր դնէին բ, այլ ի յետին դարս՝ ոյք կամեցանն հնչել ըստ յունց, եդին վ. զոր օրինակ Բասիլիոս կամ Բարսեղ, եւ Վասիլ. Բասիլիսկոս կամ Վասիլիսկոս. Բեկտոր կամ Վիկտոր, եւ այլն։ Վարդան, վասակ, եւ այլն, յոյնք գրեն՝ ուարտանիս, ուասսագի՛ս, կամ β տառիւ. ուստի եւ լատինք անխտիր դրոշմեն՝ վարտանէս կամ պարտանէս, վասսա՛չէս կամ պասսա՛չէս, եւ այլն։
tiger;
մատակ —, tigress;
կորիւն վագեր, tiger cub.
Զվագր նախատէր որսորդ, զի ձգելով զնստած իւր՝ եկէզ զնա. (Մխ. առակ. ղէ. (նոյն գործ ընծայի եւ բոնոսոսի)։)
course;
leap, jump, gambol, caper, antics, gallop;
palpitation;
neighing after;
ի —, — առ —, swiftly, at full speed;
by fits and starts;
—ս առնուլ, to run, to gallop, to gambol, to frisk about, to play antics.
Ետես ինձ մի, որ ելանէր ի լեառն ստէպ ի վազ։ Գայ ծառայ քրիստոնէին ի վազ. (Հ. դեկտ. ՟Զ. Հ. դեկտ. ՟Ժ.։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
Զսահմանօքն ի բաց վազիցէ։ Զանյուսութեան խաւարաւ ի բաց վազէր։ Վազեաց զեփրատաւ։ Վազեաց անց զամենայն չարեօք. (Դիոն. եկեղ.։ Սարկ. աղ.։ Խոր. ՟Գ. 40։ Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Վաթսնամենի.
ἐξηκονταέτης sexagenarius, sexaginta annos agens. Վաթսուն ամաց. վաթսուն տարուան՝ տարեկան.
three score.
Վաթսնեակն չափ է։ Ըստ որում բանի ի միակսն ունի վեցեակն, զայսօրինակ ի տասնեակսն վաթսնեակն։ Ի վաթսնեկին կատարեալ այրն։ Վաթսնեակն ազգակից է վեցեկին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 164։)
to finish, to put an end to, to terminate, to end, to conclude, to accomplish, to achieve, to consummate;
to execute, to kill;
— զաւուրսն, զկեանս, —նեալ զաւուրս իւր մեռանել, to end one's days, one's life, to make one's exit, to depart this life, to die.
cf. Վակասաւոր.
Նմանեալ Ահարոնի վակասակիր պատմուճանաւն։ Ըստ վակասակիր սուրբ պատմուճանին։ Վակասակիրն պատմուճանի. (Արծր. ՟Ե. 12։ եւ Արիստակ. մկրտ.։ Մաշտ.։ Անան. եկեղ։)
small shield, target;
shield-shaped clasp;
tinsel, spangle;
— երեսաց, visor.
(Բանսարկուն) զթագաւորն անօրէն իբրեւ զվահանակ երեսաց գտեալ, նովաւ մարտուցեալ ընդ աստուածաշէն եկեղեցիս. (Ագաթ.։)
furnished with a shield;
shield-bearer.
Ունօղ զվահան. ասպարաւոր, վահանակիր. վահանավառ. վահանադրօշ. ... յն. ի վահանս, այսինքն վահանօք։ Տե՛ս (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 34։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 24։ ՟Լ՟Ը. 5։)
ancient, old, former;
anciently, formerly, once on a time;
early, betimes, soon, quick;
tomorrow;
— քաջ, very early;
— քաջ ընդ առաւօտն, at the break of day or of dawn, at the peep of day, very early in the morning, at dawn;
— ուրեմն, in bygone times, of old, long ago, a long time ago;
ի — ժամանակս, anciently, formerly;
ի — ժամանակաց, time out of mind;
— ընդ փոյթ, soon, quick;
forthwith, directly;
— կամ անագան, եթէ — եթէ անագան, sooner or later;
ոչ կարի — ոչ յոյժ անագան, neither too soon nor too late;
ո՞չ — իսկ ասացի քեզ, did I not tell you before ?.
πάλαι antiquitus, ante, jam, olim θᾶττον cito. (լծ. եւ յն. բա՛լէ. ար. պալատէ. թ. էվվէլ) Կանխաւ. արդէն. յառաջ. ի բազում ժամանակաց հետէ. եւ Փութով. վաղվաղակի. առաջուց, կանուխկեկ, շուտով. չօգտան, հայլը զօմանտան, թէզճէ.
Ի բա՛ց կաց յաշխարհէ, որ վաղդ ելեր մեկնեցար յաղետից նորա. (Եղիշ. միանձն. որպէս եւ Եղիշ. պատմ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Ը։)
Խոր երեկոյն, եւ առաւօտուն վաղ՝ ի մի եւ ի նոյն ընթանան ժամանակ։ Ի խոր գիշերին յերեկոյին շաբաթուն, այսինքն ի վաղ առաւօտուն ի լուսանալ կիրակէին. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
Զնոյն մեղս՝ զոր այլոց վաղուց գործեալ իցէ, գործիցեմք։ Նա եւս վաղուց եկեալ էին, եթէ ոչ աստուծոյ երկայնամտութեան էր խափանեալ. (Ոսկ. ես.։)
soon falling or perishing.
Զայն զվաղափուլն կառուցեալ զաշտարակն Անան. (եկեղ։)
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
Վաղիւն, եւ երեկոյն. (Շ. թղթ. (որպէս ընդ այգն, եւ ընդ երեկս)։)
Զկնի մեր էր վաղիւն, եւ զօրն եամենայն։ Վաղիւն զկնի ձեր եկեալ ժամանեաց. (Ոսկիփոր.։)
morning;
—, ի —, in the morning, early.
Եւ եղեւ երեկոյ, եւ եղեւ վաղորդայն։ Ի վաղորդայնէ մինչեւ ի վաղորդայն։ Յերեկոյս, ի վաղորդայն, եւ ի հասարակ աւուր։ Մինչեւ յերեկոյ եւ ի վաղորդայն։ Ողորմութիւն ձեր իբրեւ զամպ վաղորդայն։ Իբրեւ զցօղ վաղորդայնոյ՝ որ անացնէ.եւ այլն։
cf. Պոռնկանոց.
Զինքն այլակերպել, եւ յեկեղեցի երթալ որպէս ի պոռնկատուն. (Կանոն.։)
whore-son, bastard.
Մի մտցէ պոռնըորդի յեկեղեցի աստուծոյ. (Օր. ՟Ի՟Գ.. 2։)
cf. Պոռնկանոց.
ի գլուխս ամենայն ճանապարհաց քոց շինեցեր զպոռնկոցս քո։ Կործանեսցէն զպոռնկոցս քո. (Եզեկ. ՟Ծ՟Զ. 25. 31. 39։)
to portion, to give a portion, to endow.
Զնոյն եկեղեցի պռուդեաց եւ փարթամացոյց ստացուածովք։ Պռուգեալ կարգաւորեաց փարթամութեամբ զվանքն սրբոյն կոռնելիոսի. (Մարթին.։)
crowning;
marrying.
Պսակադրեսցին ի սուրբ եկեղեցւոջ. (Մխ. դտ.։)
to marry, to give the nuptial blessing.
Պսակադրեսցին ի սուրբ եկեղեցւոջ. (Մխ. դտ.։)