perpetuity, eternity.
Յաղաչանս եկեալք արարչին բոլորեցուն՝ խնդրեցին զնորա գործոցն զյաւեժութիւն։ Սկիզբն լինելութեան է ի մասունս սերմանս յաւեժութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 13։)
cf. Յաւէժազուարճ.
Յաւէտազուարճ ցնծութեամբ խնդա՛. (Անան. եկեղ։)
cf. Յաւէժազուարճ.
Յաւէտազուարճ ցնծութեամբ խնդա՛. (Անան. եկեղ։)
admirable, most wonderful, stupendous, marvelous.
Մշտնջենահոս լուսով անթառամ պսակեալ տօն՝ յաւէտահրաշ եւ ճառագայթաւէտ։ Յաւէտահրաշ եօթնալուսեան ճառագայթիւք ճոխանալ. (Խոր. վրդվռ.։ Անան. եկեղ։)
cf. Յաւէժ;
— քաջք, immortal heroes.
Յաւերժ եկեղեցի ցնծա՛ (կամ ցնծայ) եկեալ ի քեզ փեսայն. (Շ. տաղ.։)
cf. Յաւէժ.
Ելանել յաշխարհէ անմեկնելի հրաժարմամբ յաւերժապէս առ ի մէնջ. (Դիոն. թղթ.։)
Զի ժողովուրդ քո լեալ՝ ուրախասցուք ի քեզ յաւերժապէս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to ravish, to carry off by force, to carry away with violence, to snatch, to bear off;
to usurp;
to rob, to pillage, to ravage, to plunder;
— զմիտս, to charm, to enchant, to attract, to ravish or carry away the senses;
— զանձն, to escape, to be saved or liberated;
— զսիրտ, to enrapture, to captivate or enslave the heart;
յինքն —, to appropriate, to usurp, to occupy ore possess illegally.
(որ ըստ հին մեկնչաց քերականի ստուգաբանի, Յափ շատ արկանել. գուցէ լաւ եւս՝ յափ շուտով կամ շտապաւ ձգել. եւ անշուշտ նոյն ընդ ռմկ. գափըշմագ, գափմագ. լտ. գա՛փդօ ). ἀρπάζω , διαρπάζω, συναρπάζω rapio, diripio եւ այլն. Կապտել ի բաց. բռնի կորզել. շորթել. յանկարծ քարշել. բուռն հարկանել. աւազակել կամ յայտնի գողանալ. առնուլ եւ փախչել. տե՛ս եւ Հափափել, որ է յափըշտակել զկին, կամ առեւանգել. խլել, ուրիշի ձեռքէն հանել. պ. րիւպուտէն. լտ. րա՛փդօ. յն. արփա՛զօ. իսկ իտ. ռուպա՛րէ, գողանալ)
to get tired or sick of, to be disgusted, to have lost all relish for, to be squeamish, overfastidious.
Յափրացաւ անձն նորա ի նոցանէ։ Յորոց յափրացաւ (կամ յափրեցաւ)։ Յերկիրն, յորմէ դուք յափրացարուք. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 17. 28։ Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 31։)
highwayman, brigand, bandit, assassin;
thievish.
ՅԵԼՈՒԶԱԿ կամ ՅԵՂՈՒԶԱԿ. գրի եւ ԵԼՈՒԶԱԿ. Յուզակ ուղւոյ կամ ելից ճանապարհաց ի կողոպտել զանցաւորս. աւազակ. հուղկահար կամ յուղկահար. հրոսակ. ասպատակաւոր. մեկնակազէն. թիւրիւտիւ. ճէլալի.
unexpected, unforeseen;
—, —ում or —ում ժամու, unexpectedly, unawares;
suddenly, all at once;
—ում պահու ի վերայ հասանել, to surprise, to take by surprise.
Յեղակարծ ժամու եկեալ ի վերայ զօրն բուլղարաց. (Ասող. ՟Գ. 33։)
cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.
Յեղանակակ կոչմանն հագարու՝ փոխեալ աղախնոյն ի Սինայէ ի սաղիմ. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Որպէս զուարակք հաւասար յեղանակաւ զենեալք. (Մեկն. ղեւտ.։)
Իբրու ի վերայ մարդոյ բանս ներբողական ասացեալ եղեւ. եւ զեկուցանեն եւ յեղանակք ոգւոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
changing, diversifying.
Որ յեղանակէ. յեղաշրջօղ ի լաւ անդր. բարեկարգօղ.
change, variation;
modulation.
Բարեկարգ յարմարութիւն շարժեալ վեր ի վայր՝ ի տարազարդ դասեալ լինէր յեղանակումն. (Պիտ.։)
to change, to convert, to transmute;
to repeat, to re-iterate, to rehearse, to inculcate;
to translate;
— ի մտի, to turn over, to revolve in one's mind, to think over again, to reconsider;
to ruminate, to ponder, to muse on;
ստէպ —, վեր ի վայր —, to repeat eternally the same thing, to return often on the same subject, to twaddle, to harp always on the same string, to be ever talking about.
Նախ յեղյեղեցին զյոյն գիրն ի հայերէն այբուբենս (այսինքն վերածին ի շարադասութիւն ըստ կանոնի տառադարձութեան), եւ ապա զթերին նորա լցուցին աստուածաշնորհ պարգեւօքն. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ի՟Գ։ եւ Հ. կիլիկ.։)
changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.
ՅԵՂՅԵՂՈՒԿՍ ԱՐԿԱՆԵԼ. Յեղյեղել. յեղանակել. եւ Թեքել. ծեքել. բեկբեկել զձայն.
cf. Յեղյեղեմ.
Յեղյեղու զջուրս, որպէս եւ կամի. այսինքն շրջշրջէ որպէս ղեկաւ. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 10։)
cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.
ՅԵՂՈՒՄՆ. Եղանակ տարւոյ. Արեւադարձ. Շրջան լուսնի, եւ քառորդք նորա. Զուգօրութիւնք, եւ յեղմունք ամառնային եւ ձմեռնային։ Յեղմունք լուսնոյ եօթներեկօք լինին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 1. եւ այլաբ։)
to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.
the day before yesterday.
Եռանդ, այսինքն երեք աւուրբք անդր. էրեկ չէ մեկալ օր.
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
Հարկ եղեւ ի սիրոյ բարեկամաց մխել ի խնդիր ճառիցս. (Եզնիկ.։)
consoling, comforting, consolatory, alleviating, soothing.
Մեկնեաց ի թղթին իւրում մխիթարականի, որ որով զթեսաղոնիկեցիսն սփոփէր. (Ագաթ.։)
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
παρακαλέω (որ թարգմանի եւ Աղաչել) consolor. adhortor, recreo, suadeo եւ advoco, oro, obsecro, intercedo եւ այլն. παραμυθέω mulceo verbis, sedo, medeor. Մխիթար տալ կամ մատուցանել. սփոփել. քաջալերել. արգահատել. կարեկից լինելով յորդորել. պաղատելով եւ խաղապատելով համոզել, կամ մաղթելով իմն հանգուցանել զսիրտ. (քանզի եւ ի յն. բառագալէ՛օ, է անխտիր աղաչել՝ եւ մխիթարել).
Սուգ ունէր, եւ եկին մխիթարել զնա, եւ ոչ կամէր մխիթարել (իլ)։ Մխիթարեաց զնոսա, եւ սփոփեաց զսիրտ նոցա։ Մխիթարէր զնոսա յօրինացն եւ ի մարգարէից։ Եկեալ էին, զի մխիթարեսցեն զնոսա վասն եղբօրն։ Զիւրաքանչիւր ոք ի ձէնջ իբրեւ հայր զորդիս մխիթարէաք եւ սփոփէաք։ Մխիթարեցէ՛ք զկարճամիտս։ Մխիթարել զամենայն սգաւորս։ Մխիթարեցին զանձինս, եւ գնացին ի մարտ։ Ի ծառայս իւր մխիթարեսցի։ Մխիթարեցաւ տէր ի հեծութենէ նոցա.եւ այլն։
incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.
Տեղեկացեալ նոցա մծղնեայ կրօնիցն. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
murepollutus, polluted or contaminated by the presence of dead mice.
Ուտել զգազանաբեկ, կամ զմեռելոտի, կամ զմկնանկ. (Մաշկ.։)
rats-bane;
— սպիտակ, arsenic;
— դեղին, orpiment;
— կարմիր, realgar, red arsenic.
Դեղ սատակիչ մկան. ... Բժշկարան. ուր մեկնի եւ մարմուշ կամ մարկիմուշ, շաք, եւ այլն։
cf. Մկրտարան.
ՄԿՐՏԱՏՈՒՆ ՄԿՐՏԱՐԱՆ. βαπτιστήριον baptisterium, lavacrum. Տուն եւ տեղի մկրտելոյ, մատուռն՝ յորում կանգնեալ կայ աւազան մկրտութեան՝ մօտ առ մեծ եկեղեցին, կամ ի մէջ նորա ի կողմն մի.
Եթէ եկեղեցիս ունիմք, պարտ է եւ մկրտատունս առնել։ Մերձ ի տաճարն մկրտատունս շինեսցեն, եւ աւազանբ. (Կանոն.։)
Աւազան քարեղէն հաստատել մերձ յեկեղեցին ի մկրտատունսն։ Պարտ եւ արժանի է առ դրունս մկրտարանին կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։)
baptistery;
font, baptismal font.
ՄԿՐՏԱՏՈՒՆ ՄԿՐՏԱՐԱՆ. βαπτιστήριον baptisterium, lavacrum. Տուն եւ տեղի մկրտելոյ, մատուռն՝ յորում կանգնեալ կայ աւազան մկրտութեան՝ մօտ առ մեծ եկեղեցին, կամ ի մէջ նորա ի կողմն մի.
Եթէ եկեղեցիս ունիմք, պարտ է եւ մկրտատունս առնել։ Մերձ ի տաճարն մկրտատունս շինեսցեն, եւ աւազանբ. (Կանոն.։)
Աւազան քարեղէն հաստատել մերձ յեկեղեցին ի մկրտատունսն։ Պարտ եւ արժանի է առ դրունս մկրտարանին կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
Տեսեալ զբազումս եկեալս ի մկրտութիւն իւր։ Մկրտութիւնն յովհաննու ուստի՞ էր.եւ այլն։
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
Երինջ էգ զմարմինս ասէ, զի երինջ երկրագործ է՝ եւ ակօսաձիգ. զորս պարտ է մեղլ, զի զլուծն յուս առցէ, որ է խաչն քրիստոսի. (Մեկն. ծն.։)
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
Ոչ եկաց մնաց ամենայն եպիսկոպոսացն։ Որում ոչ եւս մնայաք, եկն երեւեցաւ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
cf. Մնացուած.
Զմնացորդս թրթրոյ եկեր մարախ, եւ զմնացորդս մարախոյ եկեր ջորեակ։ Մնացորդք բանիցն սողոմոնի կամ յերոբովայ։ Թողի զմնացորդս կենաց իմոց։ Մնացորդաց առաջին կամ երկրորդ (գիրք). եւ այլն։
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
Բայց եւս մնացոյց անտի դահեկանս տասն. (Վրք. հց. ՟Է։)
to coo;
to wail, to groan, to cray;
մնչէ աղաւնի, the dove coos;
to sigh after, to long or burn for, to covet eagerly.
Իբրեւ զաղաւնի այնպէս մնչեցից։ Իբրեւ զաղաւնիս անձանձրոյթ մնչել։ Իբրեւ զաղաւնիս ի սրտից իւրեանց մնչէին. (Ես. ՟Լ՟Ը. 14։ Եզեկ. ՟Է. 16։ Նաւ. ՟Բ. 7.)
Զհեղումն արեան անձինն ի վերայ շինութեան ուխտի եկեղեցւոյ մընչէր ըմբռնել. (Փարպ.։)
agricultural, rural, country;
—ն, the Georgics.
Զմշակականն հանգամանաց տեղեկութիւն։ Մշակական գործառնութեամբ վարէին։ Մշակն ի ձեռն առնու զմշակական գործիս. (Պտմ. աղեքս.։ Վրդն. սղ.։)
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
ՄՇԱԿԵԼ. Մատակարարել. տնտեսել. (որպէս թէ մատակարարն իցէ նոյն ընդ մշակարար, ըամ արբանեկօղ եւ մատուցանօղ, եւ այլն)
always open.
Պատուհանք հրաշագեղք քաջավայելուչք՝ մշտաբացիկք, երկնածագ լուսովն գերափայլեալ. (Անան. եկեղ։)
cf. Մշտաբուղխ.
Ոչ երբէք ժուժէին տեւել եւ մեկուսանալ ի մշտաբուղխ աղբերէ վարդապետութեան սրբոյն։ (Փարպ.։)
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
Ոչ երբէք ժուժէին տեւել եւ մեկուսանալ ի մշտաբուղխ աղբերէ վարդապետութեան սրբոյն։ (Փարպ.։)
always bright or luminous.
Հանապազորդ վառումն լուսոյն զմշտալոյս պայծառութիւն արդարոցն ցուցանէ առ ի յաստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Մշտագնաց.
Մեկնիչ հնոց եւ նոր կտակի՝ մշտախաղաց հոգւովն անմահի. (Գանձ.։)
ever fruitful;
constantly producing.
Աւազանն՝ մշտածին որովայն հարսինն քրիստոսի է, որ է եկեղեցի։ Ի նմանէ ջրհեղեղ ջնջիչ, իսկ ի քէն աւազան մշտածին։ Մշտածին աւազանաւն հարսն քրիստոսի կոչիմք. (Ճ. ՟Գ.։ Գր. սքանչ.։ Ոսկիփոր.։)
Ever Virgin.
Եօթներորդն (կամ եօթն թիւ) մշտակուսի եւ անմօր միակի նմանեալ է. (Լծ. ածաբ.։ եւ Նչ. եզեկ.։)
often offered or offering.
Սակս որ ի սմա մշտամատոյց եւ հանապազաբուղխ ծորման իջիցն կողահոսն կաթուածոց. (Անան. եկեղ։)
perpetually in motion.
Ինքնաշարժ մշտաշարժ, ինքնիշխան, ինքնազօր, ամենազօր. (Ածաբ. ի պենտեկ։ եւ Շար.։)
continually to fix one's eyes upon, to look at steadfastly or intently, to gaze at.
Զմշտապիշն լինել բերանաբացութեամբ յաստեղս. (Անան. եկեղ։)
eternal day.
Ունօղ զմիշտ տիւ անգիշեր. մշտալոյս. աներեկ.
perpetually, eternally, to eternity, for ever, without end.
Անմեկնելիք մշտնջենաբար ընդ աստուածն բանում միացեալ մարդկայինքն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Մշտնջենաւոր.
Մշտնջենական եւ ոչ առժամայն զենումն զ՝ի սմա զենեալն հաւատայ եկեղեցի. (Անյաղթ բարձր.։)
magician, astrologer;
diviner, enchanter, wizard, sorcerer;
fire-worshipper, follower of Zoroaster;
wise man of the East.
Գտին անդ այր զոմն մոգ՝ սուտ մարգարէ՝ հրէայ. ելիմաս (իբր՝ ալիմ, գիտնաւոր) մոգ։ Առաւել քան զամենայն գէտս եւ զմոգս։ Ահա մոգք յարեւելից եկին յերուսաղէմ։ Խաբեցաւ ի մոգուց անտի. եւ այլն։