temple, church;
consecration;
sacrifice.
ἰερόν sacellum, templum. Տեղի նուիրաց, նուիրագործութեան, եւ նուիրակատար քահանայից. սրբարան. տաճար. եկեղեցի.
libation-cup;
chalice.
Եւ որպէս Նուիրան. եկեղեցի.
Նուիրիչ է, մատուցանելով աստուծոյ եթէ զանձն, եւ եթէ զայլս, նուիրանոցաւ մեծաւ՝ եկեղեցեաւ. (Սարկ. քհ.։)
cf. Նուիրատուր.
Տուօղ զնուէրս կամ զերախտայրիս. նուիրաբեր, պտղաբեր յեկեղեցի.
to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.
ἀγιάζω, καθαγιάζω sanctifico, consecro. Մատուցանել զո՛ր եւ է նուէրս, աստուծոյ, կամ եկեղեցւոյ, կամ մարդոյ. ձօնել. ընծայել. տալ, կամ ուխտել զիմն կամ զանձն. որ եւ ասի Սրբել աստուծոյ զիմն, կամ սրբել՝ այսինքն օրհնել քահանայից զնուէրս. տե՛ս (Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 9. 29։ Ղեւտ. ՟Ը. 9։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 33։ Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 3։)
Կամ ἁφορίζω separo;
dico, dicas. Որոշել, զատուցանել ի պատիւ աստուծոյ. (Ել. ՟Ի՟Թ. 24. 26. 27։ Ղեւտ. ՟Ժ. 15։ ՟Ժ՟Դ. 12։ Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 9։)
Մի զնուիրեալն յեկեղեցին՝ անձին միայնոյ սեպհականեսցէ առաջնորդն։ Բռնակալաց աշխարհի նուիրեն. (Շ. ընդհանր.։)
chief citizen.
Ի Հին բռ. մեկնի, Նախագլուխ, նախիշխան, նախարար. (որպէս թերեւս յն. նօմի՛զօն, օրէնսդիր. եւ նօմիզմէնօս, երեւելի ոք)։
pomegranate;
նռան ծաղիկ, flower of wild-tree.
Իսկ ի Բժշկարանի ՝ ՎԱՅՐԻ ՆՈՒՌՆ, մեկնի նաղիշդ. որպէս պղպեղ ինչ յեթովպիա։
Իսկ ի Բժշկարանի ՎԱՅՐԻ ՆՌԱՆ ՍԵՐՄՆ, մեկնի Շառնաջ. որպէս եւ ազգ ինչ նռան՝ Ջոլիրան կոչի։
cf. Նպաստաւոր.
(Յաղօթս եկեղեցւոյ) միմեամբք միմեանց օգնական լինել. (եւ նպաստամատոյց՝ առ աստուած. Խոսր.)
cf. Նպաստեմ.
Սաղմոսելն ի սոյն նպաստաւորի, մեծ է տէր, եւ օրհնեալ է յոյժ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
aim, butt, level, end;
premium, prize;
object, goal, end, scope, view, purpose, design, intent;
կէտ —ի, aim;
ուղղել ի —ն, to take aim at, to aim, to level at, to point;
հարկանել ի —ն, to hit the mark;
to attain one's end;
առնուլ կամ յափշտակել զ—ն, to obtain the premium, to win the prize.
Եզեկիէլ նպատակ արար զաղիւսն՝ Երուսաղէմի. (Լմբ. յայտն.։)
obscurity, darkness;
tarnishing, dullness.
Յերեկոյի ասելն՝ գիշերոյ եւ նսեմութեան է անուն. (Երզն. մտթ.։)
excrement, dung;
residue, sediment, bottom.
Զվագր նախատէր որսորդ, զի ձգելով զնստած իւր՝ եկէզ զնա. (Մխ. առակ.։)
to sit down, to be seated;
to repose;
to lodge, to reside, to dwell;
to be settled, to be resident;
— զօրաց, to be encamped, to encamp;
շուրջ — զքաղաքաւ, to besiege, to blockade, to block up;
ի դարան —, to lie in ambush, in wait;
to plot;
— ի սեղան, to sit down to table;
— յաթոռ ի պէտս, to go to stool, to evacuate;
— յինքեան, to retire from business, to live alone;
— ի վերայ աւանդի, to neglect one's deposit.
Ասեն, գուցէ յաթոռն նստիցի ի պէտս ի սենեկին. (Դտ. ՟Գ. 24։)
anus, fundament, breech, bottom.
Հարան յերաստանս իւրեանց. նստոյ տեղիքն ի դուրս եկին. (Տօնակ.։)
subtility, cavilling, quibble, quirk, sophistry.
Բե՛ր դարձեալ քեզ՝ զոր իւրաքանչիւրում (անկ) ասասցուք նրբաբանութեամբ. (Մեկն. ղեւտ.։)
subtle, keen, piercing, ingenious.
Եզեկիէլ՝ խորաքնին եւ նրբահայեաց տեսութեամբ ճառէ զտնօրէնութեան տեառն զխորհուրդ. (Տօնակ.։)
like atoms, with very fine particles.
Անորակի արփւոյն հատածք հրանիւթ՝ լուսայեղձ հոսմամբ որակացեալ նրբամասնաբար փողեալ ընդ փորուածս տանց. (Անան. եկեղ։)
cf. Նքթիմ.
notary.
ՆՕՏԱՐ կամ ՆՈՏԱՐ. Բառ լտ. նօդա՛ռիուս. յորմէ եւ յն. նոդա՛ռիօս . νοτάριος կամ γραμματεύς, ὐπογραφεύς . (որպէս եւ σημαίνων signator. նշանակիչ գրով) Նշանագիր. գրիչ. դպիր արքունի կամ եկեղեցական. գրագիր.
officer on duty for the week, septimarian;
sabbath-eve.
ՇԱԲԱԹԱՄՈՒՏ. Երեկոյն ուրբաթու՝ ուստի սկսանի շաբաթն հրէական. եւ նոյն իսկ օրն շաբաթու՝ տօն հրէական. (որպէս է առ քրիստոնեայս կիրակմուտն, եւ կիրակէն).
keeping the sabbath;
sabbatarian;
priest whose week it is to officiate;
—ք, weekly fast or abstinence.
ՇԱԲԱԹԱՊԱՀՔ. Պահք եօթնեկի միոյ ըստ սովորութեան ազգիս. (Տօմար.։)
keeping the sabbath;
cessation from labour, rest, holiday, vacation.
Պարտ եւ արժան է քեզ անդ աւարտել զաստի շաբաթումն ոգւոց. (Ածաբ. պենտեկ.։)
of saturday.
Որ ինչ լինի յաւուր շաբաթու, կամ յետ եօթնեկի միոյ.
chestnut;
հնդիկ —, horse chestnut;
— մեծ, great or large chestnut.
ՇԱԳԱՆԱԿ կամ ՇԱՂԳԱՆԱԿ, կամ ՇԱՂԴԱՆԱԿ. Կարծի նոյն ընդ Շահպալուտ, իբր կաստանա, քէստանէ. իսկ ըստ Մենինսքեայ շիւլիւգէ ՝ մեկնի ընկոյզ, եւ որ ինչ նման է նմա.
half a horse-load.
Երգազն անօթ ինչ է հիւսկէն, որ այնպէս կոչէր յայլազգեաց անտի, կամ մեկնակ շալակամիտն է, կամ կէս շալակաց։ Երգազն մեկնակ շալակամատն է, կամ կէս շալակաց. (Կիւրղ. թագ.։)
profitable, lucrative, advantageous, gainful, fruitful, proficuous;
նաւ —, merchant-ship.
ἑμπορευόμενος mercaturam exercens եւ κερδαλέως, εὕπορος lucrosus, quaestuosus, utilis. Բերօղ զշահ, զվաճառաշահութիւն. շահեկան. օգտակար.
cf. Շահականացու.
lucrative, useful.
vice-roy;
governor;
prefect;
mayor;
chamberlain;
guardian;
— դաշտաց, dryad;
— անտառաց, sylvan, satyr.
Զդիոնիսոս ասեն, թէ այգեաց շահապետ է. եւ զաթենան՝ թէ ձիթենեաց, եւ զմայրեկնասն ամենայն ծառոց շահապետս կոչեն. (Ոսկ. ես.։) (Մայրեկնաս, ըստ յն. մորիոս արամազդ՝ էր շահապետ նուիրական ձիթենեաց)։
cf. Շահատակումն.
Եւ բեզեկ զփայիթոն նախընթացիկ շահատակմամբ յղէր ասպատակ. (Մագ. ՟Կ՟Ա։)
cf. Շահատակումն.
Եւ բեզեկ զփայիթոն նախընթացիկ շահատակմամբ յղէր ասպատակ. (Մագ. ՟Կ՟Ա։)
attack, assault, valour, bravery, military expedition or enterprise, deeds, feats of arms, exploits;
success, conquest, victory.
Եւ բեզեկ զփայիթոն նախընթացիկ շահատակմամբ յղէր ասպատակ. (Մագ. ՟Կ՟Ա։)
utility, profit, fruit, advantage.
Շահաւէտն գոլ. օգտակարութիւն. օգուտ. շահ. շահեկանութիւն.
cf. Շահաւոր.
εὕπορος, κερδάλεος expeditus, lucrosus, utilis. Որ ունի կամ բերէ զշահ յաւէտ. շահաւոր. շահեկան. կարի պիտանի եւ օգտակար.
gain, profit, lucre.
Ընծայիլն շահից ուստեք. շահ՝ օգուտ յառաջ եկեալ։
cement, mortar;
lute;
slime, mire, mud;
caltrop;
star-thistle;
soiled, sullied;
foul, dirty.
Հերկեալ գետին, թէ սերմն բարի չսերմանեն, փուշք եւ շաղախք բուսանին. (Վրդն. սղ. ՟Լ՟Գ։) (Ըստ Մենինսքեայ՝ շիւլիւհէճ, շիւլիւհէք, մեկնի՝ տէմիր դիքէնի)։
cementation;
dirtiness, contamination.
Ի պիղծ ախտս եւ ապականացու շաղախմունս. (Դիոն. եկեղ.։)
entwined, conjoined, united;
syllable.
Յաղագս հասարակաց շաղաշարաց. հասարակ վանգ լինի ըստ յեղանակս երիս. (Թր. քեր.։) Ուր մեկնիչք մեր յայլեւայլ միտս բերին. որպէս յասելն,
conjunction, connection;
interweaving, intertwining, wreathing;
copulation.
Խորութիւն անհաս խորհրդոյ հարսին եւ փեսային, որ յերդս երդոցն շաղաշարումն շաղկապութեան. (Անան. եկեղ։)
to twine, to twist;
to implicate, to involve.
Անառակաբար շաղապատելով զմիմեամբք. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Ե.։)
to implicate, to involve;
to mix, to mingle, to knead;
to dilute;
to soil, to stain.
Արտեմբն շաղեալ զերկու սեամսն, եւ զեկուս բարաւորսն. (Զքր. կթ.։)
junction, bond, union;
conjunction.
Յաղագս շաղկապի. շաղկապ է բառ, որ շաղկապէ զտրամախոհութիւնիւն, եւ զմեկնութեան ձեռեկումն յայտնէ։ Եւ շաղկապայն ոմանք են եւ այլն։ (Թր. քեր.։)
to join together, to conjoin, to unite.
Այսլպիսի կցորդութեամբ շաղկապեալ։ Երից հարիւրոց եւ տասանց վեցից յօդիւք շաղկապեցար։ Որ զսիրոյն յօդուած շաղկապէ ի մի առ եկեղեցի. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Խ՟Զ։)
conjunction, connection, concatenation.
Էիցս բարեկարգ շաղկապութիւնս բովանդակ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Հոգեկան սիրոյն շաղկապութեամբ. (Նանայ.։)
obscure, dim;
like an atom.
Զմիգախառն տարածումն շամանդաղատեսիլ ամպոյն. (Անան. եկեղ։)
merciful, charitable, compassionate.
Ողորմածն աղքատին՝ բարեկամ քրիստոսի կոչի. (Շ. ընդհ.։)
mercy, charity, clemency, pity, compassion;
charity, alms, almsgiving, goodness;
գործք ողորմածութեան, good deed.
Ողորմածութիւն՝ աստուծոյ բարեկամութեան առիթ լինի. ողորմածութիւն՝ մեղաց թողութիւն գործէ. ողորմածութիւն ի մահուանէ փրկէ. (Սեբեր. ՟Թ։)
Ողորմածութիւն առնել՝ լինի ծառայ հրամանին աստուծոյ. եւ ժողովել՝ եւ պահել՝ լինի ծառայ հրամանի բանսարկութիւնն. (Մեկն. ղկ.։)
to take pity or compassion on, to commiserate, to be affected, moved to pity, to feel for, to sympathize with;
to do good to, to benefit;
ողորմիմ քեզ, I pity you.
ἑλεέω miseror. Յողորմ եւ ի գութ շարժիլ. գթալ. գորովիլ. կարեկից լինել. աղեկիզիլ. եւ Բառնալ զկարիս եւ զտառապանս այլոց. մարդասիրել. խնայել. խնամել. բարերարել. շնորհս առնել. խղճալ. ողորմութիւն ընել.
Մանկունք իմ են, որովք ողորմեցաւ աստուած ծառայի քում։ Աստուած ողորմեսցի քեզ ո՛րդեակ։ Ողորմեա՛, կամ ողորմեաց ինձ աստուած։ Որբոց նոցա եւ այրեաց մի՛ ողորմեսցի։ Ողորմելով ողորմեցայց նմա, ասէ տէր։ Ողորմեցարուք ինձ, ողորմեցարուք ինձ ո՛ բարեկամք.եւ այլն։
Ողորմելն ոչ է պարտուց, այլ ի կարեկցութենէ եւ ի վշտակցութենէ. (Խոսր.։)
pity, mercy;
alms, charity;
— առնել, տալ, to give alms.
ἕλεος, ἑλεημοσύνη misericordia, eleemosina. Ողորմ, եւ ողորմածութիւն. գթութիւն. մարդասիրութիւն. բարերարութիւն. խնամք. կարեկցութիւն եւ բարձումն թշուառութեան տառապելոց. բաշխումն ընչից. տուրք ձրի. շնորհ. առատաձեռնութիւն.
Շնորհ՝ ձրի տուրքն է. իսկ ողորմութիւն՝ ոչ ձրին միայն, այլեւ կարեկցութեանն. (անդ։)
end of a fishing net.
Ըստ Հին բռ. մեկնի՝ Ոմանց. եւ ողոցն տալ, Տագնապել. կամ շտապել. որ են անստոյգ. թերեւս առեալ ի գրոց Եւս. քր. ուր դնի ողոց, իբր յն. ա՛ւթիս, այսինքն դարձեալ. գուցէ ընթերցեալ որպէս յն. օ՛լօս, որ է բոլորովին, ամբողջ։
thinking soundly, wise, sensible, judicious;
chaste, modest, coy, maidenly, pure, honest;
— միտք, good sense, honesty, plain-dealing.
Երեւեցան անդ (ի թաբոր) կոյսք՝ որդիքն որոտման եւ եղիա, եւ ողջախոհ՝ պետրոս եւ մովսէս. զի եկեղեցի ունի կոյսս, եւ ողջախոհս. (Տօնակ.։)