cf. Անզգայիմ;
to be or become apathetic;
to be out of one's senses.
Յանզգայեալ կան ախտի (յն. անզգայաբար)։ Յանզգայեալ հարաւ այնուհետեւ ի սէրն Քրիստոսի (այսինքն վառեալ ամենայն ոգւով). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.
Ի նետէ հարեալ յանկարծս մեռանի. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Յանկարծ.
Յեսու բնաւ իբրեւ զմարդ յանկարծագոյն (ետես զհրեշտակ). (Ագաթ.։)
acceptation.
Յարձակումն լինի ոգւոցն եւ շարժումն. եւ սորա առաջինն զհետ երթայ յանձնկալութիւն, կամ օտարութիւն։ Յանձնկալութիւն ասելով Աբրահամու, այո՛։ Ոչ մտին, այլ խոտորեցան. ունին յառաջտտութիւնս, ոչ ամենակատար յանձնակալութիւնս. (Փիլ. լին.։)
to commit a fault, error or crime;
to transgress, to trespass, to sin;
to fall in error, to fail, to do amiss, to stumble, to go astray;
to abuse, to offend, to give offence, to wrong, to injure;
cf. Թեթեւ.
Յանցեան, եւ արհամարհեցին զիս։ Եթէ յանցանիցէ կին իւր։ Եթէ չիցես յանցուցեալ առ արամբ քով. յանցուցեալ իցէ կին։ Ամենայն որ յանցանիցէ, եւ ոչ կայցէ ի վարդապետութեանն Քրիստոսի։ Վասն յանցանացն իւրոց՝ զոր յանցեաւ Տեառն։ Յանցեան որդիքն Իսրայէլի յանցանս։ Զի՞նչ են յանցանքդ այդոքիկ՝ զոր յանցեայք առաջի Տեառն. եւ այլն։
cf. Յանցանեմ.
Յուլիանոս յանցող. այսինքն ուրացօղ. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ա. Տէր Իսրայէլ. փետր. ՟Թ.։)
cf. Յանցանք.
Զյանցումն՝ զոր ի բռնութենէ յանցանել ետուք. (Փարպ.։)
setting or laying a snare;
lying in wait;
cunning, deceitful.
Ըստ որոգայթադիր խորամանկ օձին վարդապետութեան. (Պիտ.։)
to set or lay snares or traps, to entrap;
to wait in ambush for, to waylay;
to surprise, to deceive.
Որսորդք են դեւք, որք զանձինս (զհոգիս) որոգայթեն. (Եփր. աւետար.։)
Կամ ի ձորս որոգայթէ, կամ գետընկէց առնէ. (Եփր. քրզ.։)
well dilucidated, clear, distinct;
cf. Որոճողաբար.
Որոճալից մանրէ զբանս գրոց՝ զանյայտսն յայտ ածելով. Այս ցուցանէ զմանրապատում որոճալից վարդապետութեան բանս. (Նար. երգ.։)
cf. Որոճիմ.
Որոճալ անդրէն՝ որ ի նմա չարութեանց էին վէրք։ Ոչ որոճայ զդժոխս։ Որոճացեալ եւ բացայայտեալ զգերակայ եւ զանհաս աւետարանութիւնս յոհաննեան. (Իսիւք.։ Վրք. հց. ձ։ Յիշատ. նանայի.։)
cf. Որոճ.
Վարդապետեն որոճողութեամբ (կամ որոճութեամբ) ատամունքդ զմաքրութիւն. (Նար. երգ.։)
cf. Որոճ.
Վարդապետեն որոճողութեամբ (կամ որոճութեամբ) ատամունքդ զմաքրութիւն. (Նար. երգ.։)
sower of tares;
devil, sower of strife.
Ցանօղ զորոմն. բանսարկուն, եւ հետեւօղք նորա, որպէս եւ բան եւ գործք նոցա.
Բան սուտ եւ որոմնացան։ Վարդապետութիւն որոմնացան։ Որոմնացան սերմամբք խոպանանան բոյսք բարեպաշտութեան. (Յհ. կթ.։ Խոսրովիկ.։ Ճ. ՟Ը.։)
to seek, to search, to inquire after or into, to make search, to ferret, to investigate, to rummage;
to louse;
— զերկիր, զքաղաք, to explore, to spy out.
որ եւ յն. էրէւնա՛օ. ἑρευνάω, ἑξερευνάω scrutor, inscrutor, investigo, quaero, perquiro, inquiro καταμανθάνω disco, animadverto, perpendo. Յուզել, խուզել ուրոյն ուրոյն. ի խնդիր ելանել, խնդրել. հետազօտել. քննել. լրտեսել. զննել. փնտռել, փնտռտել, պրպտել, տնտղել, քրքրել, էրնել, մաղել.
cf. Որոշակի.
Է՛ ինչ՝ որ միեղինապէս աւանդէ, եւ է՛ ինչ որոշաբար։ Իսկ պետրոս որոշաբար զբանն ի կիր արկանէ։ Որոշաբար եւ առանձնակի նշանակէ. (Դիոն. ածայ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե. ՟Ժ։)
to distinguish, to discern;
to divide, to separate;
to decide, to determine;
to specify;
to choose, to select;
to excommunicate.
Որոշեցէ՛ք ինձ զբառնաբաս եւ զպօղոս ի գործ, յոր կոչեցեալ է իմ զդոսա։ Պօղոս որոշեալ յաւետարանն աստուծոյ։ Որոշեաց զիս յորովայնէ մօր իմոյ։ Իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ որոշեցին առաքել ի պէտս եղբարցն։ Ընտրեա՛ եւ որոշեա՛ զտնանկն եւ զտկարն.եւ այլն։
definitive, determinative, distinctive, decisive.
Աննմանիցն որոշողական։ Զորոշողականսն ունին քահանայապետքն՝ որպէս յայտնիչք աստուածայնոցն արդարութեանց, զզատեալսն յաստուծոյ ըստ ամենայնի ի բաց որոշել. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Որոշումն.
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Որոշումն.
Աստուածայնոցն քահանայապետից այսպէս է հպելի յորոշողութիւնսն. (Դիոն. եկեղ.։)
creeping, reptile.
Չորքոտանեացն հոյլք, եւ որովայնագնացացն գազանացն բազմազան ազգք. (Ոսկ. աւետ.։)
ventriloquist;
Pythoness.
Խնդրեցէ՛ք զվհուկս եւ զգետնակոչս եւ զրախօսս, եւ զորովայնակոչս. (Ես. ՟Ը. 19։)
pampering one's belly, addicted to intemperance, gluttonous, guzzling;
— լինել, to pamper oneself, to be a greedy-gut, to be given to over feeding, to gormandizing or to gluttony.
Օրէնս ետ զաւետարանն, զոր որովայնապարարքն խորտակեն. (Տօնակ.։)
thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.
Որոտն՝ հոգին, որ ետ զաւետարանն՝ պատմել զմեծասքանչ զօրութիւն աստուծոյ. (Մխ. երեմ.։)
Յանկարծակի եղեւ որոտ, եւ կայծակունք, եւ անձրեւ սաստիկ. (Հ=Յ. հոկտ. Հ=Յ. նոյ.։ Տէր Իսրայէլ. փետր.։)
to thunder, to rumble, to roar;
to detonate;
—ացող կազ, explosive gas.
Լւոյս ջախջախելոյ մի՛ սաստիկս որոտասցես։ Երկնաւոր շնորհօք հոգւոյն որոտացեալ ի վերուստ աստուածային ամպովք։ (Հոգին սուրբ) որոտաց յաւետարանս. (Նար. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. յովէդ.։)
sea-mew, sea-gull, cob;
cf. Ցին.
Ագռաւ ... եւ ջայլեամն, եւ բու, եւ որոր. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 15։ Ուր յն. թուի լինել. թէպէտեւ յետ եւ յառաջ դասաւորին անուանք թռչնոցս յեբր. եւ ի յն։)
cf. Որչափոյք.
ՈՐՉԱՓ. մ. իբր Ցորչափ. եւ Յորմէ հետէ. քանի՛ որ.
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
Որ յառաջ քան զլինել ճարտա՛ր գիտէ զամենայն ինչ՝ այնպէս, որպէս յետ կատարելոյն ամենայնի. (Ոսկ. ես.։)
Արդ զսա ակնունիմ արձակել, որպէս նոյն հետայն զանձնէ ստուգեցից։ Ի ժամանակի՝ որպէս (կամ յորժամ) բորբոքեսցի բարկութիւն նորա։ Վկայութիւնն յովսեփու՝ զոր եդ ընդ նմա, որպէս ելանէր նա յերկրէն եգիպտացւոց (յն. յելանելն)։ Խոստովան եղէց ... որպէս ուսայց զիրաւունս արդարութեան քո (յն. յուսանելն)։ Նստէաք, եւ լայաք, որպէս յիշեցաք մեք (յն. ընդ յիշել մեր) անդ զսիովն. եւ այլն։
Ցօրէնս զի՞նչ գրեալ է, ո՞րպէս ընթեռնուս։ Հայեցարո՛ւք ի շուշանն, ո՛րպէս աճէ։ Մի՛ հոգայցէք, թէ ո՛րպէս, կամ զի՞նչ խօսիցիք։ Պատմեաց մեզ, ո՛րպէս ետես զհրեշտակն.եւ այլն։
what;
such that;
— ինչ, as, such as, for instance;
— ինչ իցէ ողջոյնս այս, what manner of salutation this might be!
գիտես — ինչ տօնքն էին, you know what those festivals were;
— եւ իցէ, whatever, whatsoever.
Նեղութիւն մեծ, որպիսի ոչ եղեւ։ Որպիսիք եմք բանիւք թղթոցդ ի հեռուստ, նոյնպիսիք եւ ի մօտոյ արդեամբք։ Գուցէ եկեալ, ո՛չ որպիսիս կամիցիմն՝ գտանիցեմ զձեզ։ Որպիսի՛ք ոք երբեմն էին։ Անդէն մոռացաւ, թէ որպիսի՛ ոք էր։ Որպիսի՞ ինչ են կեանք ձեր։ Տեսէ՛ք, որպիսի՛ ոք էր սա, որում եւ աբրահամ տասանորդս ետ.եւ այլն։
to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.
Ծածկաբար ի նմա որջացաւ մահուն զօրութիւն։ Ի բնութեան տիրապէս որջացեալ մահն՝ այնուհետեւ մահկանացու զնա գործէր. (Նանայ.։)
cf. Որչափ.
Ո՛րքանիք իցեն ախտք յանձին, այնքան դեւք տիրեն նմա։ Ո՞րքանիք կամեցան չարիս առնել նահապետացն սրբոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Կամ Ցորչափ ժամանակս. եւ Որովհետեւ. ըստ որում. քանի որ.
cf. Ութեմեան.
ՈՒԹԱՄԵԱՆ կամ ՈՒԹԵՄԵԱՆ. ὁκταέτης, ὁκτοαετηρίς octennis, -ium եւ այլն. Որ է ութ ամաց. եւ Որ ինչ է յութից ամաց հետէ. յն. ἑξ ἑτών ὁκτώ . յամաց ութից.
octennial.
ՈՒԹԱՄԵԱՆ կամ ՈՒԹԵՄԵԱՆ. ὁκταέτης, ὁκτοαετηρίς octennis, -ium եւ այլն. Որ է ութ ամաց. եւ Որ ինչ է յութից ամաց հետէ. յն. ἑξ ἑτών ὁκτώ . յամաց ութից.
height years old;
height years since.
Որ է ութեւդասն ամաց. եւ Որինչ է յութուտասն ամաց հետէ.
of eight days.
Ութօրեայ երեւումն աշակերտացն (յետ յարութեան). (Զքր. կթ.։)
octave.
Ութօրեայ երեւումն աշակերտացն (յետ յարութեան). (Զքր. կթ.։)
cf. Ուժգին.
Ուժգնաբար ներգործել։ Նետս ձգել կամ արձակել ուժգնաբար. (Նիւս. թէոդոր.։ Իսիւք.։ Վրք. հց.։)
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.
κρατέω invalesco, dominor, obtineo ἑπιτείνομαι augeor եւ այլն. Զօրանալ. սաստկանալ. ոյժ առնուլ. տիրապետել, վերագոյն լինել.
to have strength, to be able, to resist;
to oppose.
Եթէ չուժելով պահել զադամ՝ ի դրախտէն եհան պատճառանօքն, զիա՞րդ զենոք եմոյծ ի ձեռն հաւատոցն եւ անմահ պահեաց զնա. (Եփր. աւետար.։)
kid;
fawn.
Զենին ուլ այծեաց։ Ի գառանց եւ յուլոց ողջակէզ։ Ինծ առ ուլու մակաղեսցի։ Ուլ մի երբէք ոչ ետուր ինձ։ Արածեա՛ զուլս քո։ Իբրեւ երկուս ուլս այծեման.եւ այլն։
Մի՛ գուցէ շաւիղ ուլուց իցէ երեւեալն, զորոյ զհետ դու երթասն. (Նիւս. երգ.։)
kid-skin.
making a vow;
concluding a treaty;
vow;
profession;
wish, desire.
Մինչեւ ի մահ համբերեսցես առ ի նա ուխտադրութեանդ. (Եփր. աւետար.։)
to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.
Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
traveller, passenger.
Ուղեգնացաց ետ օրինակ, թէ որպիսեօք գրաստուք զաշխատութիւնն հանգուցանել պատշաճ է. (Խոսր. պտրգ.։)
to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.
Ուղեկցի այնոցիկ՝ որ գնային յեմաւուս։ Ուղեկցի կղէովպեանցն ի ճանապարհին եմաւուսայ. (Իգն.։ Վրդն. աւետար.։)
travelling companion, accompanying, following, company;
convoy.
συνοδία iter commune, comitatus συνφδρομή concursus. Ճանապարհակցութիւն. զուգընթացութիւն. գործակցութիւն. հետեւողութիւն. եւ Ձայնակցութիւն.
brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.
Գլուխն, յոր ուղեղն է գանձեալ։ Ուղեղն վարդապետէ անձինն եւ խելացն զգործս եւ զբանս։ Իմաստ ուղղին ի գլուխ մարդոյն է։ Իմաստիցն՝ որ յուղղոյն։ Թափուրս ի հոգւոյն ուղղոց. (Նար. երգ.։)
traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.
ὀδοιπόρος viator. Ուղեգնաց, ճանապարհորդ. անցաւոր. հետեւօղ. ճամբորդ .... գրի սխալանօք եւ Ուղղեւոր, Ուղղաւոր.
Մարգարէից հետոց ուղեւոր. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։ Նար. մծբ.։)
journey, travels;
itinerary;
— ընդ ցամաք կամ դարձ, the journey there and back;
— ընդ ծով եւ դարձ, the voyage out and home;
ծախք ուղեւորութեան, travelling expenses;
ուղեւորիլ զանդարձն —, to go one's last journey.
Անգիտութեամբ գնայ զուղեւորութիւնն՝ ի ձեռն հմուտ ճարտար նաւապետին. (Եղիշ. ՟Ը։)
walking upright;
walking in uprightness, full of rectitude, virtuous.
Յառաջագոյն ետես տեսական զօրութեամբն ո՛չ ուղղագնաց առ բարին զկամսն. (Նիւս. կազմ.։)