to guard, to mount guard, to garrison, to mount sentry.
Պահարկելով զմոլար օրէնսդիրն։ Ոչ ընդհատ կամ պահարկելի թուիցի կոչել զնա (այսինքն զմաշտոց երկրորդ) նովիմբ անուամբ (նման գոլոյ Յովհաննու Կարապետին). (Արծր. ՟Գ. 5։ ՟Դ. 8։)
abstinence, fast.
Այսոքիկ վկայք պահացողութեան։ Նախ բո՛ւռն հար հնազանդութեան եւ համբերութեան եւ սիրոյ ... որոց յետոյ զկնի ընթանայ եւ պահացողութիւնն Աստուածահաճոյ. (Վրք. հց. ՟Ա. եւ ՟Ի՟Ե։)
reserve;
keeping;
deposit, consignment;
maintenance, keep;
sequestration;
placed or kept in reserve;
— հօտք խաշանց, fattened sheep;
դնել ի —ի, to put in reserve, to reserve;
դնել ի —, to deposit, to consign;
to put in prison;
կալ or լինել ի — or ի —ի, to be in custody, in arrest, in prison.
Եհան զնա ի տանէն՝ ուր կայր ի պահեստի։ Պետրոս ի պահեստի էր ի բանտին. յն. պահիւր. (Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 31։ Գործ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
guard, defender, protector;
armour, cuirass;
preservative;
phylactery;
— զէնք, defensive armour;
— լանջաց, breast-plate;
— բազկաց, armlet, bracelet, leather gauntlet;
— բարձից, greaves, legpiece;
վերտ —, mail, coat of mail;
ջղեայ եւ կաշեայ —, leather-cuirass, buff jerkin.
Տախտակս պղնձիս՝ թիկանց եւ լանջաց, եւ պահպանակս բարձից եւ բազկաց։ Որ ի նոցայցն պահպանակացն եւ զինուցն փայլմունք եւ շողիւնք։ Վառեալ վերտ պահպանակօք՝ ուր ոչ գծէին նետք։ Ի ջղեայ եւ ի կաշեայ պահպանակաց զգեստուն. (Խոր. ՟Ա. 10. 23։ ՟Բ. 82։ ՟Գ. 37։)
to be guarded, kept, protected;
to beware, to take care or heed, to forbear.
Տեսցես զնա ոչ ի խառնաբնդոր եւ ի մրրկեալ խորհրդոց պահպանացեալն կարծեօք, այլ հաստատուն գնացիւք։ Պահպանացեալ լինի (առաքինին), եթէ ընդդէմք եւ գետնախորհուրդքն փոխեալ բնակեսցին (այսինքն ի բաց հեռասցին)։ Աշտարակ պահպանացեալ առանց պարտելոյ։ Սամփսովն պահպանացեալ լինէր հոգւով (ըստ օրինակի ադամանդի). (Փիլ. լին. ՟Դ. 138. 149. եւ Փիլ. սամփս.։)
to guard, to preserve, to keep;
to protect, to guarantee, to sustain, to defend;
to shield, to screen, to secure or shelter from;
to maintain, to entertain;
— զանձն, to guard, to preserve oneself from;
— ի ցրտոյ, to screen from the cold.
զի պահպանիցիմք հրեշտակաւ Աստուծոյ ի նետից սատանայի։ (Խոսր.։)
cf. Պահպանեմ.
զի պահպանիցիմք հրեշտակաւ Աստուծոյ ի նետից սատանայի։ (Խոսր.։)
abstinence;
fast;
մեծ, քառասնորդական —, Lent;
օր պահոց, fish-day, fast-day;
պահս պահել, to abstain from meat;
to fast.
Առ յետինս ըստ աշխարհիկ բարբառոյ վարի եւ որպէս Պահացող.
supplication, imploration, instance, entreaty, prayer, invocation, request, solicitation;
rogation.
δέησις, εὕτεξις, ἰκετηρία precatio, oratio, preces, supplicatio. որ եւ ՊԱՂԱՏ. Մաղթանք. աղաչանք, աղերսանք. աղօթք, աղետից նշանակ սփռեալ առաջի մեծի. կամ ըստ Խոսրովու մեծի՝
Նաեւ եպիսկոպոսացն ժողովեալ՝ պաղատանս մատուցանէին (հայրապետին). (Խոր. ՟Գ. 29։)
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
δέομαι oro, precor, supplicor. եալվարմագ, նիյազ էթմէք. Աղաչել. մաղթել. թախանձել յաղեաց վասն աղետից.
dried fig, string of dried figs, a frail.
cf. Պաղատիտ.
to freeze, to be frozen, to congeal, to coagulate, to thicken;
to catch cold;
— յերկաթս, to arm with cuirass.
Գետս այս պաղէր ձեամբ, մինչ յատականալ նմա (այսինքն որպէս սալայատակ լինել). (Պտմ. աղեքս.։)
Պաղէր այնուհետեւ ջուրն։ Մի՛ պաղելս մարմնոյ մեղկացուսցէ զհոգիս մեր. (Սիսիան.։)
shining pimple or eruption;
lustre, glitter, brilliancy.
Գետ քառանիւթեայք՝ պաղպաջ երկնի փայլ ի փայլ. (Նար. տաղ.։)
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
Որչափ ինչ պաճուճեցին որդիքն Իսրայէլի, բայց ոչ այնպէս ինչ զտեառնէ իւրեանց։ Ի հանդերձս ոսկէհուռն զարդարեալ եւ պաճուճեալ։ Տքնութիւն նորա առ ի պաճուճել ի կատարման նորա։ Պաճուճեալ զգեստուք զարդ։ Ոչ եթէ պաճուճեալ ինչ առասպելաց զհետ երթեալ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Սղ. ՟Խ՟Դ. 10։ Սիր. ՟Լ՟Ը. 31։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 16։)
successor, heir, inheritor, descendant;
noble, nobleman, prince, lord.
Պայազատս ազգաց հանգոյն բազմութեան ժամանակին յառաջ բերէին։ Կարգ ըստ կարգէ ի նոյն յեռեալ յարէ զնորին յետնոց պայազատացն զհամար։ Սոցա (այսինքն Մատաթիայի Յուդայ) պայազատք զիշխանութիւնն հրէիցն վերստին նորոգեցին։ Զորոց ամենեցուն իսկ (թագաւորացն Եգիպտոսի) քուրմքն ունէին զմատեանս ... ի պայազատաց ի պայազատս ակւանդեալ։ Ոչ եւս պայազատ ի պայազատէ ի քահանայական ազգէն կային քահանայք Աստուծոյ ... այլ աննշանաւորք ոմանք, եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Մովսէսի որդիքն եւ ոչ իշխանութեանն գտան պայազատք։ Պայազատս եւ ժառանգս յետ մեր կարգիցեմք (յն. լոկ՝ յաջորդս). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. եւ 17։)
to succeed, to inherit;
to make oneself master of, to master, to domineer, to lord, to rule over.
Պայազատեսցեն ազգէ յազգ զայս պատիւ (քահանայապետութեան). (Լմբ. պտրգ.։)
ՊԱՅԱԶԱՏԵԼ. որպէս Սեպհականել տիրապէս. տիրապետել. իշխել.
noble.
Զմի ի նոցանէ կացուցանեն պետական եւ պարառաջ պայազանց. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
burst, crash, crack, eruption, rupture, explosion.
Ի ձայնէ անտի որոտմանց, եւ ի պայթիւն լինելոյ, եւ ի փայլատականց անտի։ Տեսին նոքա զպայթիւն երկնից, եւ զփայլիւն փայլատականց. (Եփր. աւետար. եւ Եփր. ել.։)
cf. Պայթիւն.
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious.
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
cf. Պայծառազգեստիմ.
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
Զհոգւոյ բարետոհմութիւն պայծառացուցանել։ Զսէրն Քրիստոսի պայծառացուցանէ յորդւոց սորա հոգիս. (Լմբ. պտրգ. եւ ստէպ։)
notch of an arrow.
γλυφίς incisura et crena sagittae. Ստորին ճեղքուած եւ փետուր նետի՝ յեցեալն ի լար աղեղան.
Ձախն բուռն հարկանէ զաղեղանէն, իսկ աջն զլարն յինքն ձգէ՝ ընդ նմին ձգելով հանդերձ պայռեօք զնետն, եւ յառաջ կարկառմամբ ձախու ձեռինն առ նպատակն ուղղէ. (Նիւս. երգ.։)
cf. Պատանդ.
hotel, inn, hostelry, tavern.
Տարաւ ետ զնա ի պանդոկի մի. պանդոկին՝ եկեղեցի թարգմանի։ Եւ պանդոկին ետ ցպանդոկապետն. եկեղեցին ցեպիսկոպոսն. (Սեբեր. ՟Ժ՟Բ։)
inn-keeper or tavern-keeper, host, landlord, master of an hotel;
major-domo, house-steward;
կին —ի, hostess.
Դստեր պանդոկապանին. (Հ. փետր. ՟Ժ՟Գ.։)
pancratium.
Յաւելաւ պանկրատիոնն, եւ յաղթէր իդգամիս սիրակուսացի յաղթանդամն։ Կարոս հեղիացի ի ստադին եւ ի պանկրատի յաղթէր յետ Հերակղեայ։ Յաւելաւ մանկտւոյ պանկրատիոնն, որ է հասեւառիկ (յաւելեալ ի թարգմանչէ), եւ յաղթէր փեդիմոս աղեքսանդրացի ի ստադին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Պանկրատ.
Յաւելաւ պանկրատիոնն, եւ յաղթէր իդգամիս սիրակուսացի յաղթանդամն։ Կարոս հեղիացի ի ստադին եւ ի պանկրատի յաղթէր յետ Հերակղեայ։ Յաւելաւ մանկտւոյ պանկրատիոնն, որ է հասեւառիկ (յաւելեալ ի թարգմանչէ), եւ յաղթէր փեդիմոս աղեքսանդրացի ի ստադին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
besieging;
—ք, the besiegers.
Զդեմետրիոս Անտիպատրեայ ... որոյ անուն յորջորջանաց էր պաշարիչ։ Քան զամենեսին դժնդակ թագաւոր կարծէին լինել զնա ի պաշարմանն. ուստի եւ պաշարիչ անուն կոչեցաւ յորջորջանաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
Յետ հաստատելոյն հաստատութիւն յաւուրն յերկրորդում, պաշտեաց ստուեր նորա զգիշերսն որ զկնի. (Եփր. ծն.։)
Յովհան Մանդակունի պաշտեաց զաթոռ հայրապետութեանն ամս ՟Զ. (Ասող. ՟Բ. 2։)
to employ, to use, to make use of, to avail oneself of, to adopt.
Բազումք ի մանկանց եկեղեցւոյ պաշտին նոքօք։ Յաւետարանն՝ որ կոչի հեբրայեցւոց՝ միայն պաշտին նոքա (եբիոնիտք)։ Վկայէ հեգիսիպոս՝ այն որ պաշտեցաք մեք բանիւ նորա ի բազում տեղիս։ Զի ի նմա (այսինքն յայն գիրս իւր) պաշտի նա ի վկայութիւն ի յայտնութենէ անտի Յովհաննու. (Եւս. պտմ. ՟Գ. եւ ՟Դ։)
defence, protection, guard, auspices, patronage, stay, support, favour;
apology, intercession;
service, office;
ընդ պաշտպանութեամբ օրինաց, under the aegis of the Law.
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Պահեսջի՛ք զպաշտօնդ զայդ։ Զի՞նչ է պաշտօնս այս ձեզ ... զոհ զատկի Տեառն է այս։ Զսեղան ողջակիզացն, եւ զամենայն զկահ պաշտամանն։ Հրաման ետ Մովսիսի կազմել զպաշտօնն ղեւտացւոցն։ Պաշտել զպաշտօն Տեառն առաջի նորա ... պատարագօք մերովք։ Սրբեցան ղեւտացիքն ... եւ ապա մտին պաշտել զպաշտօն իւրեանց ի խորանին վկայութեան.եւ այլն։
Թողուլ ետ մեզ Սարգիս զաստուածսն մեր եւ զպաշտօնս մեր. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զի մի՛ կարծիցես՝ պաշտօն առնելով աշակերտին ստեղծանել այսպիսի ինչ զվարդապետէն։ Զմիւսն ոչ կամեցան յաւելուլ. քանզի պաշտօն իմն առնէին թագաւորին (Հերովդի)։
ministerial, official;
— օրագիր, official paper, gazette.
Երրորդին պաշտօնակի երրեակի՝ նախ պատութիւնք, եւ ապա հրեշտակապետք, եւ յետոյ հրեշտակք։ Սարկաւագապետն, որում պարտ է դիտել զամենայն զպաշտօնականսն ներգործութիւնս. (Մաքս. ի դիոն.։)
colleague, coadjutor;
fellow-servant, help-mate.
Պաշտօնակիցս նոցա կատարեալ զմերս քահանայապետութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Ուստի եւ սովաւ (Պետրոսիւ) ըստ սմին եւ ի նոյն մարտակցութիւն պաշտօնակցաց սորին՝ նոյն երանութիւն աւետագրեցաւ. (Նար. առաք.։)
service;
ministry, office, charge, function.
Յոյժ պատկառ կայր ի պաշտօնատարութիւն հայրապետին. (Արծր. ՟Դ. 2։)
cf. Պաշտօնատուն.
clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.
to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.
διδάσκω, ἑκδιδάσκω doceo, edoceo. Տալ ուսանել եւ գիտել. վարդապետել. վարժել. կրթել. սորվեցնել.
professorship.
Պաշտօն ուսուցչի. վարժապետութիւն.
Փոքր է մարմնաւոր արիցն բաշխումն՝ առ վարդապետութիւնն եւ ուսուցանողութիւնն. (Լմբ. ի տնտեսն.։)
cf. Ուսուցող.
διδάσκων, διδάσκαλος docens, magister. Ուսուցանօղ, ուսուցօղ. վարժապետ. վարդապետ. կրթիչ. մանկավարժ. դաստիարակ. եւ Առաջնորդ. ուղեցոյց. վարպետ, սորվեցնօղ.
professor, master, teacher, preceptor, instructor.
ՈՒՍՈՒՑՈՂ որ եւ ՈՒՍՈՒՑԱՆՈՂ. Ուսուցիչ. վարդապետ. րաբուն.
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
Յո՞ւստ սերեցան նահապետութիւնք սիսական ազգին. (Ուռպել.։)
Եւ որ ուստեք ուստեք եկեալ հասեալ էին ի թիկունս օգնականութեան։ Ոմանք ուստեք ուստեք եկեալ ժողովեալ են։ Մոգպետք՝ որք գային ուստեք ուստեք. (Ագաթ.։ Զենոբ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Յօժարութիւն բարուցն կարէ յոլով ուստեք առնել բարի։ Ցուցանի յոլով ուստեք յաւետարանական ասացուածս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 30։)
Ոչինչ երեւէր օգնականութիւն ուստեք։ Ոչինչ այնուհետեւ կասկած շփոթից ուստեք ունէր։ Ոչ արտաքուստ ուստեք. (Եղիշ. ՟Գ։ Խոր. ՟Ա. 13. եւ 1։)
whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ?
so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.
Ընդհանուր աշխարհ ի նմանէ վարդապետեալ ուսանի, ուստի եւ ոսկիբերան կոչեցին զնա. (Խոր. ՟Գ. 57։)
to eat;
to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.
Ուտելով կերիցես։ Յամենայն կերակրոց՝ զոր ուտիցէք։ Բաղարջ ընդ եղեգի կերիցեն։ Եւ ոչ ուտիցէք ի նոցանէ հում։ Առ ի պտղոյ նորա, եկեր, եւ ետ առն իւրում ընդ իւր, եւ կերան։ Որ ուտէր ընդ իս հաց։ Ռա՛բբի հա՛ց կեր։ Ուտէին եւ ըմպէին։ Որ ուտէ զմարմին իմ, եւ ըմպէ զարիւն իմ։ Առէ՛ք կերա՛յք.եւ այլն։
hatchet, small axe.
Ճարտարապետին եթէ՛ երկաթի եւ եթէ՛ ոսկի ուրագ տայցես, զնոյն գործ գործէ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)
light-hearted, gay, merry, joyful, jocund, cheerful, sportive, playful;
— առնել, cf. Ուրախացուցանեմ;
— լինել, to be cheerful, delighted, to rejoice, to feel glad, to have pleasure;
to feed well, to feast;
— լեր, hail! joy be with you! God keep you!.
Գինի ուրախ առնէ, իւղ զուարթ։ Որդի իմաստուն ուրախ առնէ զհայր։ Աւետիք բարեաց ուրախ առնեն զնա.եւ այլն։
bringing joy, rejoicing, diverting.
Աւետալուր եւ ուրախաբեր ձայն հրեշտակապետին առ կոյսն մարիամ. (Թէոդոր. կուս. որպէս եւ Պիտ.։ եւ ՃՃ.։)
rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.