shining, luminous, brilliant.
Աւետիխ եւ փառք ժողովրդեանն իսրայէլի, եւ ճառագայթարձակ պայծառութեամբ ջահաւոր ի դէմս հեթանոսաց։ Եկեալ փութանակի՝ տեսին ջահաւոր զաստղն յայրին. (Ոսկ. ես.։ Լմբ. վերափոխ.։)
to illuminate, to enlighten, to render luminous.
Որ զջահաւորեալ եւ զանտրատ զլոյս ի քեզ պարագրեցեր։ Ջահաւորեալ նշան խաչին։ Երեւեցաւ ջահաւորեալ վարդապետութեամբ եւ լուսակրօն վարուք. (Ճ. ՟Գ. Շար.։ Ժող. հռոմկլ.։)
flambeau carrying;
acolyte.
ՋԱՀԸՆԿԱԼ. գ. ἁκόλουθος acolythus. Պաշտոնեայ եկեղեցւոյ՝ լուցիչ ճրագաց, եւ բարձեալ ունօղ զմոմեղէն ի ժամուն. ռմկ. ակօլիտ. յն. ագօ՛լլութօս. այսինքն հետեւակ՝ իբր արբանեակ սարկաւագաց։
to nourish, to give to eat or to suck, to feed, to suckle, to foster, to rear.
Կերակրեցեր ըստ խնամոց սիրոյ ի սեղան քո՝ ջամբերով նաշիհ մսով օրհնութան եւ անոյշ գինով։ Որպէս մանուկն յետոյ ընդ կաթինն եւ զջամբելիսն ընդունի՝ զկակուղ կերակուրն. (Արշ.։)
Հացիւդ երկնայնով ջամբեցեր, աստուածային արեամբդ արբուցեր։ Առ ոմն կակուղ պատառաւ մատուցեալ ջամբի։ Մեղր զքաղցր եւ զախորժակ վարդապետութիւնս կոչէ, որ ջամբին ի մարդիկ. (Նար. ՟Է. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. երգ.։)
to study, to labour in company.
ՋԱՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Կցորդ կամ հետեւող լինել ջանից. վաստակակից, գործակից եւ ձեռնտու լինել.
unhealthy;
stupid, imbecile, idiot.
Մօր բարւոք կերակրեցելոյ, հետեւաբար ծնեալքն՝ եւ մարմնոյ չար խառնուածովն ե՛ւ յարձակմամբքն՝ ջանգք ծնանին. (Նիւս. բն. ՟Լ՟Թ։)
warm, hot;
serene, calm, mild.
Մրրիկ ասէ զայն, որ յետ պարզոյ եւ ջերին ժամանակի յանկարծակի երեւալ ի խստութենէ ամպոց եւ ի սաստկութենէ հողմոց։ Նաեւ ի պարզ եւ ի ջերին ժամանակի բազում ամպրոպք յառնեն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Ասիցէ ոք արդեօք ի տօնասիրաց եւ ի ջերմագումից։ Ջերմագոյնն քան զայլսն ի սէրն քրիստոսի պետրոս։ Լուեալ ջերմագունին պետրոսի։ Պետրոս ջերմագոյն խոմարհութեամբն հրաժարէր զսպասաւորութիւն տեառն եւ աստծոյ եւ վարդապետի. (Ածաբ. ծն.։ Առ որս. ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Բրս. հց.։)
Ջերմագոյն է ի սպասաւորութիւն սուրբ կարապետին. (Զենոբ.։)
warm, ardent.
Ի ջերմականն գետի (կամ գետնի) ապառաժին բնակէր. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Ջերանիմ.
Յորժամ ջերմանայ հոգի ուրուք հրով հոգւոյ սրբոյն, առ ոչինչ համարի այնուհետեւ զերկրաւորս, զփառս եւ զամօթ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
thermometer;
— բնական, natural -;
— բուսական, vegetable -;
— օդեզէն, air — or atmospherical -;
— ալքոհլեան, spirit -;
— տարբերական, differential —;
— մետաղական, metallic —;
— ծայրագոյն ջերմութեան կամ ցրտութիւն, maximum — & minimum —, self-registering —, register —;
— հարիւրամասն —, centigrade -;
— Ռէօմիւրի, Ֆարէնհայթի, Reaumur's —, Fahrenheit's —;
—ն բարձրացաւ՝ էջ մի աստիճան, the — has ascended, has fallen one degree;
—ն զրոյէն մի աստիճան վար՝ վեր է, the — is one degree ahove or below zero.
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
իբրեւ ջերմաջերմ հասեալ ի վերայ։ Ամենայն ուրեք ջերմաջերմ էր (պետրոս)։ Զի՞նչ ասէ պետրոս ջերմաջերմն։ Երկիւղածութեան մտաց էր գործն, եւ ջերմաջերմ հաւատոց։ Ի ջերմաջերմ խաղաւարտիցն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
Պետրոս ջերմաջերմն յամենայնի եւ փութոյն. (Մեկն. ղկ.։)
warm, ardent;
devout, fervent.
Պետրոս՝ ջերմեռանդն փափաքմամբ խանդակաթ էր ի սէրն քրիստոսի։ Առ ջերմեռանդն սրտին սիրոյ խանդաղատէին. (Խոսր.։)
fever;
heat;
— եթող զիս եւ կալաւ զնա, the fever left me & has seized him;
կերստին կալաւ զիս —, my fever has returned.
ՋԵՐՄՆ. գրի եւ իբր ռմկ. ՋԵՐՄ, ի, աւ, πυρετός febris. Տենդ, հիւանդութիւն տապիչ յետ ցրըութեան. ... Տե՛ս (Օրին. ՟Ի՟Ը. 22։ Մտթ. ՟Ը. 15։ ՂԿ. ՟Դ. 38. 39։ Յհ. ՟Դ. 32։ ԳԾ. ՟Ի՟Ը. 8։)
pure, clean, clear, polished, bright.
Իբրեւ հայելի ջինջ։ Տպաւորեալ ի ջինջ հայելւոջ։ Զապակի եւ զհայելի ջինջ եւ յստակ. (Առ որս. ՟Բ։ Անան. ի պետր. Ի գիրս խոսր.։)
harper, harp-player.
Զհետ ջնարահար քաջամատն կնոջ կրթէր։ Երգս կատակերգութեան ջնարահար պոռնիկ։ Ի ջերմուկ ջոկ կապեալ ջնարահարացդ. (Խոր. ՟Գ. 56։ Նար. ՟Լ՟Թ։ Մագ. ՟Դ։)
to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.
ἁλείφω, ἁπαλείφω, ἑξαλείφω deleo, abstergo ἑξαίρω aufero, tollo ἁπαλλάττω dimoveo, dimitto ἑξιλάσκομαι expio եւ այլն. Ջինջ առնել. մաքրել. ի բաց սրբել զաղտ, կամ զնիշ ինչ . անհետ առնել զչարիս եւ զչարս. քաւել.
Ջնջել զամենայն ճետ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
cf. Ջոլիր.
cf. Ջոլիր.
in troops, in multitudes.
Ջոլրաբար երամօրէն բնակէին յետ աշտարակին շինութեան. (Իրեն. ՟Է. առ լէհ։)
to separate, to set a-part.
Ուղղադաւան ջոկադրեալ դասին՝ հայրապետական հրազինեալ գնդին. (Գանձ.։)
copulative, conjunctive.
Եւ՛դ գիր ի ջոկամանիցն է ըստ քերականին. (Վրդն. աւետար.։)
to distinguish, to separate, to detach.
drowned.
Պատերազմունք ... գետամեռք, ջրաբաժք, ծովակուլք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
pond, pool;
hydraulicist;
distributor or guardian of the water for irrigation in the vineyards.
Էին գեօղք երկու մօտ ի նեղոս գետ. եւ կամէին. ճակատել ընդ միմիանս վասն ջրաբաշխին. եւ բազումք մեռանէին վասն այս ջրաբաշխի. (Վրք. հց. ձ.) իբր յն. ὐδροστάσιον stagnum, lacus.
cf. Ջրաբաշխ.
Էին գեօղք երկու մօտ ի նեղոս գետ. եւ կամէին. ճակատել ընդ միմիանս վասն ջրաբաշխին. եւ բազումք մեռանէին վասն այս ջրաբաշխի. (Վրք. հց. ձ.) իբր յն. ὐδροστάσιον stagnum, lacus
rivulet.
Գնացք կամ անցք ջրոյ. գետակ. առու.
cf. Ջրածնունդ;
hydrogen.
Վէմ ջրածին, գաւազան ծաղկեալ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։ Ճ. ՟Գ. Սկեւռ. աղ.։ Տօնակ.։)
born of water, aquatic.
Ծովային ջրածնունդ կետային՝ երեքօրեայ թաղմանդ քո նախանշան յովնան մարգարէն. (Ժմ. յն.։)
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
Եւ այսպէս դիպեալ գիւտի նշանագրացն՝ ձեռն ի գործ արկանէր երանելին Մաշթոց, յերիւրելով զնա Սուրբ հայրապետին հայոց Սահակայ. (Փարպ.։)
Զօրեղապէս ձեռն ետ, եւ յերիւրեալ հաստատեաց զմերումս բնութեան կառք. (Լծ. եւագր.։)
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
Զի մի՛ յերկարաձգեալ զգերհատուցական բանիս՝ յետնեալ գտցուք յառաջիկայ մեզ գրաւորութենէն. (Արծր. ՟Գ. 6։)
to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
Զյերկուանալն հայրապետութեանն (յԱբրահամ եւ ի Յովհան) խոտեցին տեարքն Սիւնեաց, եւ ոչ հաւանեցան ընդ մի ոք յերկուցն. (Սանահն.։)
to drive mad, to distract, to dement;
to infatuate, to charm, to bewitch, to fascinate, to bewilder;
to intoxicate.
Այնչափ յիմարեցոյց ափշեցոյց զմիտս մոգպետին, մինչեւ ոչ ետ նմա իմանալ զելս իրացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
alienation of mind, craziness, folly, madness;
fatuity, silliness, simplicity;
fury, intoxication;
հոգի յիմարութեան, spirit of infatuation.
commentary, memoir, annals.
ὐπομνηματογράγια, ὐπόμνημα, -ατα commentarius, monumentum, gesta, annales եւ μνημόσυνον memoriale. Գրութիւն յիշատակաց. արձանագրութիւն յիշելի իրաց. յիշատակարան. գիր յիշատակաց. եւ Յետկար. մուրհակ.
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
Ունիմք զանսուտ յիշատակարանսն զառաքինի նախնեացն ձերոց։ Զքաջաց արանց զյիշատակարանս հանապազ երկրորդէր առաջի նոցա։ Ձայն Աստուծոյ յայտ առնէ ի սուրբ յիշատակարանին (յաւետարանի). (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե. եւ Եղիշ. դտ.։)
keepsake, souvenir, memento, love-token;
mass-dues.
mention, commemoration, memory, remembrance.
Յիշում գալ յայնժամ պարտի Տեառնն առ Պետրոս բանիցն. այսինքն յիշել զբան Տեառն. (Բրս. հց.։)
first day of Advent.
Սուրբ Գէորգէն մինչեւ ցյիսնակամուտն այսպէ՛ս (արա՛)։ Յիսնակամտէն յետ՝ երկու շաբաթ կուտեմք, Սուրբ Յակոբայ պահքն է. (Սուրբ Յակոբէն մինչեւ ի ջրօրհնեաց պասն այսպէս (արա՛). եւ այլն. Տօմար.։)
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
πεντηκοστός, -στη, -στον quinquagesimus, -ma, -mum, pentecoste. Յիսնեակ. յիսնակ. յինունք. միջոց յիսուն աւուրց, եւ թիւն յիսուն. ըստ յն. ասի, պետեկոստէ, կամ բենդիգօսդի՛, -դօ՛ս, -դօ՛ն . այսինքն յիսներորդ. եւ ըստ եբր. յոբելեան, կամ եօպէլ, այսինքն թողութիւն, կամ արձակումն, ազատութիւն՝ ի յիսներորդ ամի ըստ օրինաց. զի եօթնիցս եօթն է քառասուն եւ ինն, որ եւ ասի եօթն եօթներորդ մինչեւ ցամն թողութեան.
Յիսներեկին երեւեցաւ հրեղէն լեզուօք առաքելոցն. (Եփր. աւետար.։)
justly, deservedly;
in truth, truly, surely, certainly, and indeed, in fact, yes.
Գովութիւնն զոր ետուր նախ եպիսկոպոսիդ, եւ ապա ինձ, յիրաւի արարեր. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Յուղարկաւոր.
Հրճուին նահապետութիւնք հրեշտակաց՝ յղարկաւորք եղեալք առ ի ձէնջ համբարձեալ արքային. (Լմբ. համբ.։)
to rough-hew, to roughen down, to smooth, to plane, to polish;
to burnish, to gloss;
to polish.
Տակաւին եւս յղկեսցուք զբանն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
to overflow with, to run over;
to gorge or glut oneself, to be filled, satisfied, crammed, stuffed;
to be loaded with, to swim in plenty, to wallow or roll in wealth.
Վարձկանքն յղփացեալ են հացիւ։ Յօրանայ եւ յղփանայ այսպիսի կրօնիւք մեր վարդապետութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։)
gluttonous, glutton, gourmand.
Եւ ոչ ըզմահ յղփասիրին, որ ի դըժոխս էջ ըստորին. (Յիսուս որդի.։) (Առ յետինս ասի Խորտկաճաշ մեծատուն. որպէս յն. լտ. δαιτυμών, δαιταλεύς epulo ).
jubilee;
jubilee, festivity, rejoicing;
— ամ, year of jubilee.
Յեօթնիցս եօթներորդ յոբելինիցն (այսինքն ի լրման ՟Խ՟Թ. ամաց՝ ի յիսներորդ ամի)։ Ի յաւարտումն կատարման իններեակ յոբելինին, ի սկիզբն պսակելոյ մտի տասնեկին յաբեթական տոհմիս տումարի (այսինքն յետ իննեակ յիսնից՝ ի սկիզբն տասներորդ յիսնեկի. իմա՛ ի թուին հայոց ՟Ն՟Ծ). (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ յիշ։ (Իսկ առ մեօք Յոբելեան տարի ասի՝ կէսն յիսնից, այսինքն ՟Ի՟Ե-երորդ ամ։))
Եւ ապա յետ այսր յոբեղինի տեսանեմք յերրորդ ժամու զշնորհս Հոգւոյն Սրբոյ հեղեալ յառաքեալսն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
obelisk.
Յորում եւ զյոբելիկսն ետես, որք մինչեւ ցայժմ կան ի սարապեան տաճարին։ Հարցանէր, թէ զի՞նչ են յոբելիքս (կամ յոբելիքն). (Պտմ. աղեքս.։)
assembled in great multitudes or flocks, very numerous.
Յոքնախումբ հրապարակ, կամ հրապարակ. (Պիտ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
well prepared, put in order, adjusted, dressed or adorned.
Յոգնայարդար եւ բազմօրինակ բանիւք մեզ ուսուցանէ։ Հաւատարմացոյց սուղ բանիւք, եւ յոգնայարդար օրինակօք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. ՟Գ։)