divinity;
deity;
God.
Առ ձգեաց նախ աստուածութիւնն զյակովբ առ ջրհորն։ Ետես Մովսէս, թէ զօրագոյն է զէնն՝ զոր ետ աստուածութիւն։ Աստուածութիւն յայտնեցաւ ի վերայ զոհից։ Քրիստոս բան Աստուծոյ գոլով, ի Մարիամայ մարդ ծնանի ... յԱստուծոյ, եւ ի կուսէ Քրիստոս։ Մարիամ ծնաւ զաստուածութիւն՝ ամենայն արարծոցս զանհամեմատելին. (Եփր. ծն.։ Եփր. ել.։ Եփր. ղեւտ.։ Եփր. աւետար. եւ այլն։)
piety, religion, love or worship of God.
hence, thence
Որ յաղթէ ցանկութեան չարի, ե՛վ նախ քան զարքայութիւնն արդէն իսկ աստուստ կթէ զպտուղն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 26. 46։ էԲարձեալ զկրտսեր մանուկն յուս իւր, զմիւսն աստուստ թոզոյր. Ճ. ՟Ա.։)
lanigerous, woolly;
woollen.
Ասրեղէն պատուական։ Անարգ ասրղէն. (Մխ. դտ.։ Թէ՛ ասրեղէն իցէ, թէ՛ կտաւեղէն. Կանոն.։)
cf. Ասրեայ.
Ասրեղէն պատուական։ Անարգ ասրղէն. (Մխ. դտ.։ Թէ՛ ասրեղէն իցէ, թէ՛ կտաւեղէն. Կանոն.։)
carpenter, joiner.
Ապա թէ ոք ատաղձագործ հիւսն (յն. մի բառ) զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ՝ քերեաց ճարտարութեամբ զամենայն կեղեւ նրոա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ 11։)
with the teeth.
Երանի՛ թէ իբր զհմակեր գազան ատամնացի զմիմեանց միս ոչ ծախէաք. (Խոսր. պտրգ.։)
tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.
Հան զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա եւ հակառակութիւն. զի յորժամ նստիցի յատենի, զամենեսեան անարգէ։ Եթէ հարկանես զանզգամ ի մէջ ատենի։ Այր երկխօս յայտնէ զխորհուրդս յատենի։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Պարտաւոր լիցի յատենի։ Մատնեսցեն զձեզ յատեան։ Քահանայապետքն եւ ամենայն ատեանն։ Ժողովեցին քահանայապետքն եւ փարիսեցիքն ատեան։ Հրամայեցին նոցա արտաքս քան զատեանն ելանել։ Կոչեցին միաբան զատեանն։ Ածեալ զնոսա կացուցին յատեանն։ Գնացին խնդալով յերեսաց ատենին։ Զգացուցէ՛ք հազարապետին հանդերձ ատենիւ, եւ այլն։
hateful, odious;
tiresome, disagreeable, unpleasant;
that bears hatred, malevolent.
Եթէ ատելի բարւոյ, եւ սիրող չարի իցէ մարդն. (Շ. հրեշտ.։)
secretary;
chancellor.
Ոչ եթէ անխօս էր, այլ ատենադպիր էր յունաց ճարտարախօս. (Վրք. հց. ձ։)
to fill, to make full or fat.
red, of a fiery colour.
պրս. ազէր. թ. օտ, աթէզ այսինքն Հուր. կրակ. լծ. եւ ընդ յն. եթեր, ոպէս հրային եւ լուսաղգեաց օդ վերին։ Ուստի յաջորդ բառք։
to hasten, to press, to accelerate, to dispatch.
Որպէս ծարաւին արագեցուցանէ զմերձակայսն, թէ արագեցէ՛ք ջուր տալ. (Խոսր.։)
ulcer, ulceration;
cicatrice;
spot, stain.
ἀφή tactus, ictus (leprae), λιχήν impetigo Արատ կեղոյ. հետք բորոյ. գոյն ըսպւոյ եւ պալարի. բիծ որպիսի եւ իցէ. լծ. եւ վէր. էարա. այլ ի բառս Գաղիանոսի դնի եւ որպէս յն. լիխի՛ն. ռմկ. թէմրէկի, գըճըգ
to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.
(որպէս թէ առ ածել, յարօտ ածել. լծ. եւ եբր. րաա. արբ. րայ) βόσκω, νέμω, ποιμαίνω pasco Հովուել ի դաշտի. առաջնորդել անասնոց յարօտս եւ ի ճարակս. արծել.
Արածեցից զխաչինս քո Ո՞ւր արածիցեն։ Միթէ հովիւք զանձի՞նս արածեն. ո՞չ հովիւք զխաչինս արածեն։ Արածեա՛ զուլս քո. եւ այլն։ (Որպէս եւ նմանութեամբ ասի.)
public;
— ճանապարհ, պողոտայ, road much frequented, thoroughfare.
Ոչ թէ միայն աւերի, այլեւ ամենեւին արահետ լինի. (Երզն. մտթ.։)
act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.
Ոչ եթէ արարք արմտեաց կերակրեն զմարդ։ Չար է արար նոցա. (իմ. ՟Ժ՟Զ 26։ եւ ՟Ժ՟Բ 10։)
creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.
Իսկ եթէ արարածս ինչ հաստատիցէ, եւ ցուցցէ զզօրութիւն Տէր, եւ բացցէ երկիր զբերան իւր, գիտասջիք, եւ այլն. (Եփր. ղեւտ.։)
Եթէ այլ ինչ նորոգ արարած տանջանարանաց կազմեսցես. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
creator;
author.
Միթէ ասիցէ՞ արարածն ցարարիչն, թէ ոչ իմաստութեամբ արարեր զիս. (Ես. ՟Ի՟Թ 16. իբր կազմակերպիչ, ձեւացուցիչ։)
rite, ceremony;
— պատարագի or պատարագամատոյց, liturgy.
Զօրութիւն նոցա ցուցանէ, եւ յամենայն գրեթէ անժամանակապէս զթափանցիկն արարողութիւն։ Կատարել զարարողութիւն խնդրոյն բարետեսակութեամբ խոստացեալ. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե. եւ Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)
action;
work, deed;
an act of theatre.
Շփոթի երբեմն ընդ Որակութիւն. ποιότης որպէս թէ ընթեռնլով ποίησις . cf. ՔԵՐԹՈՒԹԻՒՆ.
that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.
Առաջին արաչական պատճառն՝ ո՛չ յումեքէ եւ նա եղեւ. (ապա թէ ոչ՝ ոչ առաջին է եղելոց արարչական պատճառ. Փիլ. նխ. ՟ա.։)
given by the creator.
drinker.
Եթէ յարբ կոչեսցիս (վրիպակաւ գրի, յարբեցիս), մի՛ երագիցիս. եթէ յուրացումն, ի բա՛ց վազեա. (Ածաբ. մկրտ.։)
tippler, tipsy.
Իսկ մեզ մինչ ի ցարբենալ՝ գինուոյն թակոյկք, մանաւանդ թէ՝ եւ առաւել քան զարբեցութիւն՝ արբշռացն. (Ածաբ.։)
act of drinking;
drink.
compassion, care;
consolation, comfort;
prayer, supplication, intercession.
Ոչ եթէ ի դատապարտութիւն, այլ առաւել եւս յարդահատութիւն. (Եզնիկ.։)
fruit, production;
benediction, grace, favour;
effect, work.
Չարիքն անձի՞նք ինչ իցեն, թէ արգասիք անձանց։ Անարդ եւ անարգասաւոր էր հիւղն, եւ աստուած ած զնա յարգասիս։ Գալ յարգասիսն եւ ի կերպարանս. (Եզնիկ.։)
to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.
ἑγκλείω, συγκλείω. includo, occludo. Յարգել արկանել. խափուցանել. փակել ի ներքս. չթողուլ ելանել. պաշարել. դնել ի բանտի կամ ի դիպահոջ. գոցել, պահել, ներսը արգիլել. գափաթմագ, ալըգօմագ, հապս էթէմէք.
new planted.
Սոյնպէս եւ յեզեկիէ՝ գրեալ է՝ եթէ սատակելոց էր Աստուած զտունկն առաջին իբրու զմարդիկ արդատունկ, եւ զուարճացուցանէ զայլ մարդիկ՝ որ ի կռապաշտութենէ աւերեալ եւ ցամաքեալ էին. (Եփր. աւետար. (գրեալ էր, զմարդիկ կարդատունկ)։)
just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.
Եթէ առ Աստուածն իւր սուտ գտաւ, առ ո՞ ոք ի մահկանացուաց աստի դա արդար գտցի. (Եղիշ. ՟Է։)
Կոչին սադուըեցիք, այսինքն արդար, եթէ՝ ոչ, ասեն, վարձուք մեք պաշտեմք զԱստուած, զի ոչ հային (ի) յարութիւն մեռելոց. (Եփր. համաբ.։)
Սուրբն եւ արդարն՝ առաքինութիւնք բարուց են։ Մակագրեաց, յաղագս արդարոյն՝ կամ քաղաքավարութեան։ Ճարտասանութիւն պիտանանայ արդարոյ, քաղաքականութեան։ Իմաստասէրն որպէս գիտէ զբնութիւն արդարոյն, ընտրէ զզրկիլն առաւել քան եթէ զզրկելն. (Սահմ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
Զամենայն արդար խօսեսցիս։ Եթէ արդար ասացեր. (Յհ. ՟Դ 18։)
just, upright, honest, innocent.
Ոգւոցս ոչ գոյ դաս ընդ ծննդեան բուսոցն յարդարագնացս։ Եթէ ի բարուց բուսոյ անտի, եւ ոչ կամօք արդարագնաց լինէիր։ Սամփսոն մինչդեռ արդարագնացիկն էր՝ քան զամենայն մարդ զօրացաւ. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Արդարագնաց.
Ոգւոցս ոչ գոյ դաս ընդ ծննդեան բուսոցն յարդարագնացս։ Եթէ ի բարուց բուսոյ անտի, եւ ոչ կամօք արդարագնաց լինէիր։ Սամփսոն մինչդեռ արդարագնացիկն էր՝ քան զամենայն մարդ զօրացաւ. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։)
justice, equity, integrity, probity;
justification, act of justifying.
Կարմէր աւազակն, թէ արդարագործութիւն ինչ երեւեցուսցէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
thatjudges equitably, just, equitable.
Եթէ արդ եւս կոչեսցէ զիս տէր, զի՞նչ լինիցիմ. (վրք հց. ԺԲ։)
Արդ՝ ամենայն ազգք յաբրահամէ մինչեւ ի դաւիթ ազգք չորեքտասանք։ Արդ եղերուք դուք կատարեալք։ Արդ մի՛ նմանիցէք նոցա։ Արդ՝ եթէ դուք որ չարդ էք։ Արդ այսւոհետեւ, եւ այլն։
Ողորմութիւն բարերարին՝ արդարադատ բարկութեանն յաղթէր. (Արծր. ՟Ա 1։)
equitable judgement.
Ո՞յր այլ իցէ արդարադատութիւն, եթէ ոչ քո. (Եփր. աղ.։)
that thinks justly, that is just, equitable in his judgement.
to justify one's self, to prove one's innocence;
to be justified.
Արդարացեալ է նա քան զիս։ Տո՛ւր ինձ պատասխանի. քանզի կամիմ թէ արդարասցիս։ Ոչ արդարանայ առաջի քո ամենայն կենդանի։ Ածցեն զվկայս իւրեանց, եւ արդարասցին։ Ասա՛ դու նախ զանօրէրութիւնս քո, զի արդարասցիս։ Իցէ՞ թէ արդարասցի կաշառովք (յն. ի կշիռս) անօրէնն։ Ի բանից քոց արդարասցիս, եւ ի բանից քոց պարտաւորեսցիս։ Ձրի արդարանան նորին շնորհօք. եւ այլն։
justly, equitably, deservedly, rightly, fitly, exactly.
truly, in truth, certainly, surely, yes, yes truly, yes indeed, really.
(որպէս թէ արդարիւ, արդարութեամբ. տե՛ս եւ ԱՐԴԵՕՔ, եւ ԱՐԴԵԱՄԲՔ) ἁληθῶς vere, ἑπ’ ἁληθείαν, ἑν ἁληθεία in veritate, certe, ὅντως revera Ճշմարտիւ. Ճշմարտութեամբ. Ճշմարտապէս. ստուգիւ. յիրաւի. ամէն. իսկապէս. հաւաստեաւ. անշուշտ. այո. իրօք. իրաւ, իրաւցընէ, ըղորդ.
justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.
Արտաքինքն սահման եդին արդարութեան. եթէ ոք զինչս բաժանէ հաւասարութեամբ ըստ չափոյ պիտոյից ընդունողացն, արդար ասի. (Շ. մտթ.։)
already, even now;
before.
Հուր եկի արկանելյերկիր, եւ զի՞նչ կամիմ, թէ արդէն իսկ բորբոքէր։ Արդէն իսկ յագեալ իցէք, եւ արդէն մեծացարուք։ Իբր ոչ եթէ արդէն առեալ իցէ, կամ արդէն կատարեալ իցեմ, եւ այլն։
Զներկայի՞ցս զոր արդէն ունիմ, թէ զանցելոցն. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Ապա թէ արդէն ոչ պատժիմք, մի՛ յայն ապաստան լիցուք. (Գէ. ես.։)
present, new, recent, modern;
— ծնեալ, newly born;
—ք, the moderns.
Որպէս թէ արդի ինչ ի ծայրագոյնս եկեալ երեւի չարիս. (Պիտ.։)
cf. Արդիւնք.
Ոչ անվճար (այսինքն անգործ) կամեցաւ թէ լիցի զմարդկային միտսն լինել ի բնութիւնս, այլ՝ ներգործել, եւ արդիւնքն (կամ արդեւք, արդեօք) լինել իւրաքանչիւր ոք որ անկ իցեն նմա. (Փիլ. լին. ՟Դ. 90. Փիլ. լծ.) մեկնէ, արդիւնականս։
fruitful;
husbandman
Մի՛ համարիր, թէ զհողակալսն առնուցուն, եւ զքեզ արդիւնարարդ թողուցուն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
meritorious, useful, fruitful.
lance, spear.
Եթէ պատահեսցեննմա արդունք (կամ գեղարդունք). (Յոբ. ՟Խ՟Ա 18։)
sun;
the eighth ancient month of the Armenians;
— քաղաք, city of the sun, Heliopolis;
յ— կուսէ, on the eastern side.
Արեդ, որպէս թէ յառնեն բոյսք. (կամ) Արի՛ ասէ հիւսիսի, եւ ե՛կ հարաւ. որ է գարնան ամիսն. (կամ) Արեգակն, մեծ ակն ասի, կամ լուսոյ ակն։
sun;
cf. Արեւ.
Եթէ զարեգականէ կամիցիս ասել։ Յարեգակնէ գայ ի նա լոյսն։ Ոչ բազում արեգակունք. (Եզնիկ.։)
solar.
Բոցաճաճանչ փայլմամբք արեգակնայինցն յաղթէր ճառագայթից. (Կիւրղ. առ կոստանդ. յորմէ Շար.)
Արեգակնայիցն յաղթէր ճառագայթից։