to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
· Calfa
Մաքրեալ եւ յարդարեալ։ Յարդարեսցէ զճանապարհ քո առաջի քո։ Յարդարեաց զնոսա իբրեւ զերիվար գեղեցիկ պատերազմի։ Ի նմանէ դիտեաց, եւ ի նմանէ յարդարեաց։ Բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս յարդարէ (կամ առնէ)։ Իբրեւ սաղմոսարանաւ իւրաքանչիւր յարդարեալ ձայնիւք (կամ ձայնիւ յարմարեալք).եւ այլն։
to raise, to raise up, to cause to appear;
to erect, to set upright;
to awake, to wake up, to arouse;
to revive, to resuscitate, to bring to life again;
to stir up, to excite, to suscitate, to cause to revolt, to agitate, to move, to provoke;
to raise, to build, to elevate, to erect, to set up, to construct;
— զաւակ, to give sons or posterity;
զօր —, to raise troops, to make levies of soldiers;
— հողմ ի ծովու, to cause a wind to blow on the sea;
— վրէժխնդրութիւն, to take revenge or vengeance;
— բանս, to circulate false reports;
— զամբաստանութիւն, to accuse, to charge;
cf. Թշնամի.
· Calfa
Հանգեաւ իբրեւ զառիւծ. եւ ո՞ յարուցանիցէ զնա։ Տեսանիցես անկեալ ի ճանապարհի, յարուցանելով յարուսցես ընդ նմա։ Յարուցանել դատաւորս, կամ մարգարէս։ Հողմ հիւսիսոյ զամպս յարուցանէ։ Եւ Տէր յարոյց հողմ ի ծովուն։ Յարուցանել բանս, կամ հալածանս, կամ սատան, կամ վրէժխնդրութիւն։ Զամենայն երիտասարդս յարուցից ի վերայ նորա. եւ այլն։
unexpected, unforeseen;
—, —ում or —ում ժամու, unexpectedly, unawares;
suddenly, all at once;
—ում պահու ի վերայ հասանել, to surprise, to take by surprise.
· Calfa
Յեղակարծում ժամու։ Յեղակարծումն իբրեւ զորոգայթ իմն ի վերայ հասանէր. (Յհ. կթ.։)
to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.
· Calfa
Յենուցու ի ձեռս իմ։ Սպառազէնն՝ յորոյ արքայ յենոյր ի ձեռն (կամ ի ձեռս) նորա։ Եղեր գաւազան եղեգնեայ, յենուին ի քեզ։ Ի ցուպն եղեգնեայ յենուցու։ Զննեցից զսիւնս, եւ յեցայց ի նոսա ... յեցաւ ի նոսա, ի մին աջով իւրով, եւ ի միւսն ձախով իւրով։ Փայտ կենաց է, որ յենուն ի նա իբրեւ ի Տէր հաստատութեամբ։ Յեցեալ (կամ յենու գայ) եղբօրորդի իւր։ Յեցեալ ես յօրէնսն։ Ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան յեցեալ։ Յեցեալ ի ծերութիւն (յն. վիճակեալ)։ Եկեալ յեցեալ (յօտարաց յազգն իսրայէլի).եւ այլն։
to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.
· Calfa
Սատանայ մարտուցեալ ընդ յովբայ, եւ այնդափ ի նմանէ յաղթահարեալ, մինչեւ յայսպէս մարդկանէ դիւրաւ մարտնչելի եղեւ։ Մերկ գոլով՝ իբրեւ վառեալ ահագին երեւէր մարտնչողացն. (Իսիւք.։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
· Calfa
cf. Մեծաբանիմ.
· Calfa
Սաղմանէս պարծէր եւ մեծաբանէր՝ որոտալ իբրեւ զեւս, եւ փայլատակունս առնել. (Նոննոս.։)
loud, noisy, sounding, sonorous, resounding;
aloud, with loud cries or shouts, noisily, with hue and cry, clamorously;
— աղաղակել, կարդալ, to cry with might and main, to roar out, to cry with all one's strength.
· Calfa
magnificent, sumptuous, splendid, gorgeous, ostentatious.
· Calfa
Այն ամենայն մեծասպաս փառաւորութիւնքն իբրեւ զերազ թռանին. (Վեցօր. ՟Է։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
· Calfa
prep. adv. apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
· Calfa
fault;
sin;
— դնել, cf. Մեղադրեմ;
— ինչ առնել ումեք, to wrong or do evil to;
քո է —ն, it is all owing to you, it is your fault, you are wrong;
ոչ իմ է —ն, I am not to blame, it is not my fault;
իւրք — ինչ ոչ արար ինձ, he did not offend me in any way;
— ինչ ոչ գոյր նոցա, they would be without fault;
այս կայ — եւ մեզ, this is also partly our fault.
· Calfa
Այս մեղք՝ որ մնացին յետ բառնալոյ կռոցն ... առ կռապաշտութեանն մեղաց կշռեալ՝ իբրեւ չմեղք են. (Գէ. ես.։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
· Calfa
Զմեղկութիւնն իբրեւ զպարտութիւն զօրաւորին պնդութեան։ Մեռոյց մեղկութիւնն, թմբրեցոյց ծուլութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Խ՟Ը։)
cf. Մեղմեխանք.
· Calfa
Լինիցիք իբրեւ աստուածք. տեսանե՞ս զմեղմեղութիւն թշնամւոյն. (Ոսկիփոր.։)
gentle-eyed, having a soft or mild glance.
· Calfa
Որոյ ակն է իբրեւ զաչս մեղուաց. մեղոյշ. անուշահայեաց. քաղցրատեսիլ.
honey;
խորիսխ —, honeycomb.
· Calfa
Ռետին, եւ մեղր, եւ խունկ։ Բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Զի՞նչ քաղցրագոյն քան զմեղր։ Համ նորա իբրեւ զխորիսխ մեղու։ Կերայ զհաց իմ մեղու իմով։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս յայսմանէ.եւ այլն։
to make honey.
· Calfa
Զհեռաստան աշխարհս իբրեւ զմօտաւորս մեղրագործեցին (առաքեալք). (Եղիշ. դտ.։)
an intoxicating liquor made with honey.
· Calfa
Օշարակ իբրեւ օղի կամ գինի արբեցուցիչ՝ կազմեալ ի մեղրէ (մանաւանդ յեթովպիա).
single combat, duel, monomachy;
wrestling.
· Calfa
Այլեւ մենամարտութեամբն իբրեւ զմարդ մրցեալ ընդ հայրապետին (նահապետին յակոբայ). (Կամրջ.։)
cf. Մեսիայ.
· Calfa
ՄԵՍԻԱ կամ ՄԵՍԻԱՅ. Բառ եբր. մաշիա, մաշուախ. այսինքն Օծեալ. (որպէս մշկահոտ իւղով, կամ մեռոնաւ) որ յունարէն Քրիստոս ասի, սեպհականեալ Յիսուսի փրկչին աշխարհի՝ իբրեւ ճշմարիտ քահանայապետի, թագաւորին թագաւորաց, եւ տեառն մարգարէից. մէսիհ.
metal, mineral;
—ք, mine;
exile, banishment;
դնել, արտասահմանել ի —ս, to banish, to exile, to send into banishment;
արկանել ի —ս, to arrest, to imprison.
· Calfa
Ըմբռնեալ եդաւ (յովնան) յանզերծանելի մետաղս։ Զոր առեալ կիտոսին՝ եդ ի բանտի յորովայնի իւրում իբրեւ յանըմբռնելի մետաղս. (Անան. ի յովնան.։)
naked, bare;
unadorned, plain, simple, evident;
impudent, brazen-faced;
without;
evidently, obviously, palpably;
— ընդ — մարտընչել, to wrestle naked.
· Calfa
adj. adv. quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.
· Calfa
Մերկանդամ ոչ յայտնեաց, այլ իբրեւ ընդ վարագուրաւ թաքոյց (զմարգարէութիւնն). (Գէ. ես.։)
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
· Calfa
ՄԽԵԼ. βάπτω, ἁκονάω tingo, acuo. որպէս Կարծրացուցանել զերկաթ իբրեւ զպողովատիկ. իմա՛ մխելով ի ջուր ջերմ, կամ նախ ի հուր, եւ ապա ի ջուր. (իրօք կամ նմանութեամբ)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
· Calfa
որ եւ իբրեւ յատուկ անուն, ՄԽԻԹԱՐ, այ. παράκλησις, παραίνεσις consolatio, admonitio. Մխիթարութիւն. սփոփութիւն. արգահատանք. քաջալերութիւն. յորդոր. ախտակցութիւն. կարեկցութիւն. մխիթարանք.
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
· Calfa
Սուգ ունէր, եւ եկին մխիթարել զնա, եւ ոչ կամէր մխիթարել (իլ)։ Մխիթարեաց զնոսա, եւ սփոփեաց զսիրտ նոցա։ Մխիթարէր զնոսա յօրինացն եւ ի մարգարէից։ Եկեալ էին, զի մխիթարեսցեն զնոսա վասն եղբօրն։ Զիւրաքանչիւր ոք ի ձէնջ իբրեւ հայր զորդիս մխիթարէաք եւ սփոփէաք։ Մխիթարեցէ՛ք զկարճամիտս։ Մխիթարել զամենայն սգաւորս։ Մխիթարեցին զանձինս, եւ գնացին ի մարտ։ Ի ծառայս իւր մխիթարեսցի։ Մխիթարեցաւ տէր ի հեծութենէ նոցա.եւ այլն։
to plunge, to sink, to drive, to rush, or dash into water, to duck;
— ախտիւ, to plunge headlong into vice.
· Calfa
Կղզի է ասէին, եւ կիտոս էր. եւ ժամ մի իբրեւ էանց, յանկարծօրէն մխրճեցաւ գազանն ի խորս ծովուն. (Պտմ. աղեքս.։)
reins, loin, haunch, flank.
· Calfa
Մկանունք ազգաց բազմաց, իբրեւ զջուր գոչեսցեն։ Ի վերայ ջուրցն մկանանց. (Ես. ՟Ժ՟Է. 12. (յն. թիկունք) եւ ՟Ժ՟Ը. 2. (յն. ի վերայ։) Սոյնպէս եւ յայլ գիրս՝ ըստ ՟Ա առման.)
Ծով՝ օրինակիմն իբրեւ ձի դիւրերասան ի ներքոյ քո ունի զմկանունսն (կամ զմկունսն). (Նիւս. երգ.։)
Անօղթս այս (միջոցի երկնից), որ արարեալ է իբրեւ խորան, բարձեալ ունի ի վերայ մկանաց իւրոց զջուրսն. (Եփր. ծն.։)
ՄԿԱՆՈՒՆՔ նանց, կամ ՄԿԱՆՔ, նաց. գ. յոքն. վերնոյն. Թիկունք. ողն. մէջք քամակին, կամ վերին երեսք միջաց. միջնողն. թիկնամէջ. որ եւ Նուս. (լծ. յն. նօ՛դօս ). կռնակ, քամակ, շալակ .... եւ նմանութեամբ՝ Վերին երեսք ջուրց. կոհակք իբրեւ կողք. կուտակեալ ալիք թիկնաձեւ. վըրան. ... νῶτος, -ον dorsum, tergum, regio lumborum, եւ ἑπάνω (մակ. ի վերայ) super, superficies.
murepollutus, polluted or contaminated by the presence of dead mice.
· Calfa
Զմկնանկն յանգէտս ուտել կամ ըմպել՝ առանց պատուհասի լինել արժան է։ Առաւելեալ եղիցի իբրեւ մկնանկին։ Ի բաց խոտեսցին առաւել քան զմկնանկին. (Կանոն.։)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
· Calfa
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
· Calfa
Կոչեմք մկրտութիւն (յն. վաբդիսմա ), իբրեւ ընդ նմին թաղեալք ի ջուրն զմեղսն. եւ լուացումն (յն. լուդրօն ) իբրեւ զմկրտութիւն (յն. է՛գբլիսին ). (Ածաբ. ի մկրտ.։)
chaff;
powder, ashes, dust;
— հրոյ, spark;
ի — փոխել, to turn to ashes, to be burnt to ashes.
· Calfa
Արմատ նոցա իբրեւ զմղեղ եղիցի, եւ ծաղիկ նոցա իբրեւ զփոշի ելանիցէ. (Ես. ՟Ե. 24։)
Ետես լոյս եկեալ յերկնից իբրեւ զմղեղ հրոյ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
to levigate, to pulverize, to reduce into powder;
to burn to ashes.
· Calfa
ἁποτέφρω in cinerem, fumum, vel ad nihilum redigo. Ի մղեղ լուծանել. յաճիւն եւ ի մոխիր դարձուցանել. ցնդել իբրեւ զծուխ.
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
· Calfa
Բանիւ առ ընկերն մղել, եւ ձեռամբ առ ինքն յանգուցանել։ Զնիւթ իբրեւ զանարգ ինչ անգոսնեալ ի բաց մղեն. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
permanent, stable, lasting, durable, solid.
· Calfa
Զփոփոխականացն իբրեւ զմնացականաց հոգ յանձն առնումք, եւ զմնացականէն իբրեւ զազացաւորէ անփոյթ առնեմք։ Այնոքիկ ժամանակեայք, եւ այս՝ մնացականք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։ Նանայ.։)
rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.
· Calfa
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
· Calfa
Այլ դեռ մանուկ էր իբրեւ ամաց հնգից, մնացուցանէր կատարման ամացն. (Ճ. ՟Ա.։)
to coo;
to wail, to groan, to cray;
մնչէ աղաւնի, the dove coos;
to sigh after, to long or burn for, to covet eagerly.
· Calfa
holy water-sprinkler, asperges-brush;
— զոպայի, bundle of hyssop.
· Calfa
ἴσσωπος hyssopus, -pum. Տրցակ՝ խուրձ՝ իբրեւ աւել փոքրիկ ի սրսկել ինչ.
Զթոքին տեսակն ... եւ ապա զբջիջքն ներքոյ ունելով ծակոտեալ իբրեւ զմշտիկ. (Պղատ. տիմ.։)