sharpness, acuteness, keenness, point;
subtilty;
rapidity, velocity, speed, celerity;
— մտաց, acumen;
— ձայնի, shrillness.
· Calfa
to strike with consternation, to terrify, to appall.
· Calfa
Նախ թոյլ ետ սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Մի՛ ինչ երկնչել եւ սրտապախ լինել իբրեւ զառաջինն։ Սրտապախ առնէր զբնակիչս քաղաքին տեսլեամբ զօրացն բազմաց. (Ոսկ. ես.։)
compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.
· Calfa
Սրտցաւութիւն. ցաւակցութիւն սրտի. կարեկցութիւն. եւ ճիգն մեծաջան, այլ վարի առեալ ի գործիականն՝ Սրտացաւութեամբ. որպէս մ. Կարեկցաբար, եւ Ընտանեբար. γνήσιως genuine συμμισοπονήρων una odio habens malitiam եւ πονικώτερος laboriosus. իբրու բազում ճգամբք.
cf. Սրտապնդեմ;
to affect, to touch.
· Calfa
Սրտացուցեր. զնշանակն այսպիսի իմն լինել կարծեմ, իբրեւ հոգիացուցեր. որպէս թէ ասիցէն ցնա, թէ սիրտ ի մեզ եդիր. (Նիւս. երգ.։)
to lose one's temper, to be angry, out of all patience, indignant, in a passion, provoked, irritated, exasperated, enraged;
սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ, he was seized with rage.
· Calfa
Անսովոր ոճով՝ իբր կր. Գրգռիլ յայլմէ ի սրտմտութիւն.
to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.
· Calfa
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
· Calfa
Իբրեւ իժի թոյնք սփռեսցին։ Ոգին սփռի իբրեւ զօդ թոյլ. եւ այլն։
to admire, to be admired, astonished, amazed, surprised, to wonder at, to marvel, to be wonderstruck, entranced, in extacy.
· Calfa
ՍՔԱՆՉԱՆԱՅ ՍՔԱՆՉԱՆԻ կր. Սքանչացեալ լինի. սքանչելի լինի. գովի իբրեւ սքանչելի.
to render admirable, to make wonderful, to astonish, to surprise, to amaze, to ravish, to strike with wonder, to enrapture.
· Calfa
Հիացուցանել. եւ իբր Հիանալի ցուցանել՝ քարոզել՝ ընծայել.
admiration, wonder;
ի — չումն կրթիլ, to be amazed, astonished, surprised.
· Calfa
Եւ իբր Սքանչելիք. սքանբք.
monk's dress, monkish habit;
cf. Ձեւ;
— առնուլ, to become friar, to turn monk;
(կուսանաց) to take the veil;
թողուլ զ—, to throw off the cowl;
ոչ եթէ — ինչ առնէ կրօնաւոր, it is not the cowl that makes the friar.
· Calfa
Բառ յն. ըսխի՛մա. σχῆμα. habitus. այսինքն ունելութիւն, եւ արկումն զիւրեւ. իբր Զգեստ. մանաւանդ Ձեւ կրօնաւորական.
plane-tree, platane;
white poplar.
· Calfa
իբրու Նմանեալ սօսւոյ. սէգ եւ սոնգ. պերճ եւ պայծառ. կամ Բերօղ զսօսաւիւն հանգոյն սօսւոյ. եւ ձօնեալ այնմ ծառոյ.
adj. fig. stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
· Calfa
իբրու Նմանեալ սօսւոյ. սէգ եւ սոնգ. պերճ եւ պայծառ. կամ Բերօղ զսօսաւիւն հանգոյն սօսւոյ. եւ ձօնեալ այնմ ծառոյ.
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
· Calfa
Վազեսցեն առաւել քան զինծս երիվարք նոցա։ Վազեսցէ կաղն իբրեւ զեղջերու։ Ի վեր վազեաց, եւ սկսաւ գնալ։ Վազեաց ձուկն մի ի գետոյ անտի։ Փութացաւ եւ վազեաց յիշոյն. (Ամբ. ՟Ա. 8։ Ես. ՟Լ՟Ե. 6։ Գծ. ՟Գ. 8։ Տոբ. ՟Զ. 2։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 23։)
Ո՛չ ծառայ գոլով՝ յազատութեան վազեաց փառս։ Յօրէնսն վազէ (իբրու վրայ քալել). եւ չէ զօրինացն ամբաստան, այլ զհրէիցն. (Կիւրղ. հանգ.։ Ոսկ. հռ.։)
Ի բաց վազեսցէ իբր ի գազանէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ըստ սահման կշռութեան կամաց քոց արտաքս վազեցի։ Խոստովան լեր զոտիցդ հետոց իբրեւ զպատուիրանաւն աստուծոյ վազողաց. (Նար. ՟Ի. ՟Խ՟Զ։)
steep place, precipice;
— ի —է, steep, cragged;
ի —ից արկանել, ընկենուլ, մղել or հոսել, to precipitate, to throw headlong down;
անկանիլ or մղիլ ի —ից, to be cast down a precipice.
· Calfa
ՎԱԽ Ի ՎԱԽԷ. իբր Վախուտ. դժուարուտ. գահավիժական.
cf. Երկնչիմ.
· Calfa
Ոմանք բնութեամբ դառնամաղձեայք եւ բարկացողք են, այլ եւ վախողք. (Նիւս. բն. ՟Բ.) իբր ռմկ. վախկոտ. δειλός timidus.
cf. Վախճանաւոր.
· Calfa
իբրեւ ի վախճանական եւ ի վերջին սահման որոշման. (Փիլ. իմաստն.։)
superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.
· Calfa
ἑπωμίς superhumerale, amiculum hmerale, cinctum. (լծ. ռմկ. եագա ... որպէս եւ յն. էբօմի՛ս . իբր ռմկ. օմուզլուգ... ) Ուսանաց եկեղեցական, լանջանոց, թիկնոց. ըստ եբր. եփուտ. որ էր ի հնումն իբր եմիփորոն քահանայապետի. վերարկու յուսոց եւ ի լանջաց եւ ի վայր մինչեւ ցմէջս. իսկ ի նորումս է լոկ ծածկոյթ պարանոցի քահանայից՝ որ միացուցանէ զսաղաւարտն կամ զթագն ընդ շուրջառի.
ah! o! alas!.
· Calfa
Վա՛հն ոտնահարական է, եւ մորոսական։ Վա՛հ, որ ընդ երկինս խորհէիր, արդ ի դժոխս իջեր. վա՛հ որ ըմբռնեալդ ես կարծօղդ։ Իսկ հեգնականն ուա՛հ, որ նախատական է. ուա՛հ արդ նի՛ստ ի գետնի։ Ուա՛հ (կամ վա՛հ) ահա Ադամ եղեւ իբրեւ զմի ի մէնջ. (Երզն. քեր.։)
Եւ իբր աւաղական.
ՎԱՀ, կամ ՈՒԱՀ. οὑά, οὑαί o, vah, vae, heu! Ո՛հ. ու՛հ. վա՛շ. ո՛. վա՛յ. ո՛հ ո՛հ. (պ. վա՛հ, որպէս վա՛խ, վա՛յ. եւ վէ՛հ, վէ՛խվէ՛խ, իբր վա՛շ. յն. ուա՛, ուէ՛, օ՛. լտ. վա՛հ, վէ՛, հէու ). Որպէս հեգնական.
carrying a buckler.
· Calfa
Զինեալ վահանաւ իբր արքունի դրօշու. վահանաւոր. (որպէս եւ աղեղնադրօշ է զինեալ աղեղամբ, աղեղնաւոր) կամ Ունօղ զվահան, զազգ ասպարի զկոչեցեալն թի՛ւրս (ըստ պ) կամ թիւրէօ՛ս (ըստ յն).
small shield, target;
shield-shaped clasp;
tinsel, spangle;
— երեսաց, visor.
· Calfa
(Բանսարկուն) զթագաւորն անօրէն իբրեւ զվահանակ երեսաց գտեալ, նովաւ մարտուցեալ ընդ աստուածաշէն եկեղեցիս. (Ագաթ.։)
esquire;
cf. Վահանաւոր.
· Calfa
Զբազմութիւն վահանակիր զօրուն իբր ասպարափակս իմն ընդդէմ նոցա տւեալ. (Յհ. կթ.։)
protected by a buckler;
trench fortified with shields;
— առնել, to cover, protect or defend with a buckler.
· Calfa
Ի Վահանափակն յունաց իբր յամուր քաղաք մտանէին. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Վահանափակ շերտաւորացն պատէին զթագաւորն Տիրան։ Եւ նոցա զվահանափակսն բացեալ՝ զնոսա իբրեւ ի քաղաքորմ պարսպաւոր ամրացեալ ընդունէին. (Բուզ. ՟Գ. 20։ ՟Ե. 5։)
ancient, old, former;
anciently, formerly, once on a time;
early, betimes, soon, quick;
tomorrow;
— քաջ, very early;
— քաջ ընդ առաւօտն, at the break of day or of dawn, at the peep of day, very early in the morning, at dawn;
— ուրեմն, in bygone times, of old, long ago, a long time ago;
ի — ժամանակս, anciently, formerly;
ի — ժամանակաց, time out of mind;
— ընդ փոյթ, soon, quick;
forthwith, directly;
— կամ անագան, եթէ — եթէ անագան, sooner or later;
ոչ կարի — ոչ յոյժ անագան, neither too soon nor too late;
ո՞չ — իսկ ասացի քեզ, did I not tell you before ?.
· Calfa
ՎԱՂ. (իբր ռմկ. վաղը, գալ առտու) Վաղիւ, կանուխ ի յաջորդ առաւօտն.
s. gr. plu-perfect tense.
· Calfa
ՎԱՂԱԿԱՏԱՐ ՎԱՂԱԿԱՏԱՐԱԿԱՆ. Գերակատար՝ ժամանակ բայի յարմարեալ յանդէպս իբր ըստ յն.
early, precocious;
blooming early;
inconstant, fickleminded, unsteady, versatile.
· Calfa
Վաղահաս՝ ըստ բ նշ. կամ նմանութեամբ. πρόδρομος (որ է նախընթաց, կարապետ). praecursor, praevius πρώιμος matutinus (իբրու վաղ առաւօտեան). այլ ըստ հյ. πρύομος maturus, maturatus. որ եւ ԿԱՆԽԱՀԱՍ.
morning;
—, ի —, in the morning, early.
· Calfa
Եւ եղեւ երեկոյ, եւ եղեւ վաղորդայն։ Ի վաղորդայնէ մինչեւ ի վաղորդայն։ Յերեկոյս, ի վաղորդայն, եւ ի հասարակ աւուր։ Մինչեւ յերեկոյ եւ ի վաղորդայն։ Ողորմութիւն ձեր իբրեւ զամպ վաղորդայն։ Իբրեւ զցօղ վաղորդայնոյ՝ որ անացնէ.եւ այլն։
descendants of Astyages.
· Calfa
Յոր շարին բանք երգոց եւ զզարմիցն աժդահակայ՝ վիշապազունս զնոսա անուանելով. զի աժդահակդ ի մեր լեզուս է վիշապ։ իբր տռփանք սաթինկան ընդ վիշապազունսն առասպելաբար։ Վիշապազունք գողացան զմանուկն արտաւազդ. (Խոր. ՟Ա. 29։ ՟Բ. 46. 58։)
dragonee, dragon-tailed.
· Calfa
ՎԻՇԱՊԱՏՏՈՒՆ կամ ՎԻՇԱՊԱՏՈՒՏՆ. Ունօղ զատուն նման տտնոյ վիշապի, իբրեւ զագի օձի.
proud by nature, harsh, haughty.
· Calfa
Ու՞ր իցեն վիսաբարոյ հպարտքն, որք իբրեւ զգոռոզս ճոխանան մեծամտութեամբ եւ թշնամանօք. (Սարկ. քհ.։)
to be haughty, to grow proud;
to be harsh, cruel, cross-grained, waspish, shrewish.
· Calfa
ἁπονοέομαι insolesco, vesano mente efferor. (ուր վէսա՛նուս է լծ. ընդ վէս. որպէս եւ յն. ֆիսաօմէ ՝ է փքանալ իբր փչմամբ). Վէս լինել. բարձրավզիլ. մեծամտիլ. փքանալ. անմտանալ յանդգնութեամբ.
opening of a wound.
· Calfa
Բերան վիրի կամ նոր խոցուածոյ, որ իբրեւ զբոց փաղաղէ. ըստ յն. բոց.
witness, testifier;
voucher;
martyr;
աստուած ինձ —, God is my witness;
— լինել, to be a witness of, the witnesses of, to be admitted as evidence;
— կոչել, to summon as witness;
to invoke or call on to witness;
— առնուլ, to take to witness.
· Calfa
μάρτυς testis. եւ բայիւ μαρτυρέω, -έομαι testor, testificor. Որ ի վէճ կամ ի վէգ ի վերայ գայ ի պէտս ստուգութեան իրացն. այն՝ որ ընդ մէջ մտանէ դատի ի հաստատութիւն իրաց իբրեւ ականատես եւ ականջալուր. դաւանօղ ճշմարտութեան՝ դնելով եւ զանձն ի մահ. յն. ձայնիւ. մարտիրոս. տանըգ, շահատ, շէհիտ, կիւվահ.
martyrology.
· Calfa
Բարեդրուատելին գրիգոր (լուս) վկայաբանութեամբ ճառագրեաց, թէ անօրէն իշխանն իբրեւ աստուածակալն կամեցաւ՝ ասէ մաքուր առաքեալն եւ այլն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
testifying, testimonial;
belonging to martyrs;
certificate, diploma.
· Calfa
μαρτυρικός pertinens ad testes, testimonialis եւ այլն. Սեպհական վկայից կամ վկայութեան. իբր վաւերական, յանձնարարական, եւ երդմնական.
conjurer, sorcerer, wizard, magician;
prophetess, pythoness, witch, sorceress.
· Calfa
Զհետ վհկաց մի՛ երթայցէք։ Այր կամ կին, որ լինիցի վհուկ կամ գէտ, մահու մեռցի։ Կախարդիցէ կախարդանօք, եւ վհուկ եւ նշանագէտ լինիցի առ ի զմեռեալս հարցանելոյ։ Եբարձ զվհուկս եւ զգէտս յերկրէ։ Խնդրեցէ՛ք ինձ կին մի վհուկ։ Դիւթեա՛ դու նաձ վհկաւդ (իբրու վհկութեամբդ)։ Զվհուկս եւ զգետնակոչս, եւ այլն։
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
· Calfa
accomplishment, execution, carrying out;
delivery, release;
death;
payment, pay.
· Calfa
Ոչ իբրեւ յակնկալութիւն կենաց, այլ իբրեւ ի վճարումն վախճանի. (Եղիշ. ՟Ա։)
Եւ իբր Հատուցումն. փոխարէն.
Եւ իբր Ազատութիւն. զերծումն. ի բաց որոշումն.
cf. Վնասակար.
· Calfa
Նետաձգութեամբք ի խաղս իբրու հուպ ճշմարտագունիցն ի պէտս բերելով վնասարար նետիւք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
to hurt, to iujure, to prejudice, to damage, to bring loss or harm, to offend, to wrong, to shock, to wound;
— միմեանց, to injure one another.
· Calfa
sympathizing, sensible to another's woe, compassionate, condoling with;
— լինել ումեք, to grieve or condole with, to sympathize in suffering, to partake one's grief, to share in one's affliction, to take pity on, to pity, to commiserate, to compassionate.
· Calfa
Վշտակի՛ց լեր (իբր վշտակի՛ր լեր, ճգնեա՛) իբր զբարւոք զինուոր քրիստոսի յիսուսի. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 3։)