entombed, buried.
· Calfa
Ունօղ զշիրիմ. թաղեալ ի շիրմի. կամ Բնակեալ յառանձնութեան իբրեւ ի գերեզմանի.
husks or grapes, grounds or dregs of pressed grapes.
· Calfa
Այր ոմն կտաւագործ ասաց. սանդր շւոյն իբր զթագ դնեմ ի գլուխ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Կ՟Դ։)
warp-staff.
· Calfa
Այր ոմն կտաւագործ ասաց. սանդր շւոյն իբր զթագ դնեմ ի գլուխ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Կ՟Դ։)
to become shortsighted;
squint-eyed;
blind;
to feel quite dazed, to be dazzled;
to grow dim, obscure;
to become blunt.
· Calfa
Զամենայն ինչ իբրեւ զշլացեալս գործէին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 26։)
dim-sightedness, squinting, blindness;
dazzling, hallucination;
հարկանել շլացութեամբ, to strike blind;
հարկանել շլացութեամբ զմիտս, to beguile, dazzle, seduce or fascinate the imagination.
· Calfa
Հարցէ զքեզ տէր յիմարութեամբ, եւ շլացութեամբ, եւ ապշութեամբ մտաց։ Հա՛ր զազգդ զայդ շլացութեամբ. եւ եհար զնոսա շլացութեամբ ըստ բանին եղիսէի։ Հարին շլացութեամբ իբրեւ զայնոսիկ՝ որ առ դուրս արդարոյն. (Օր. ՟Ի՟Ը. 28։ ՟Դ. Թագ. ՟Զ. 18։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 16։)
consecration, state or condition of a Nazarene, of a monk;
vow, profession;
pilgrimage.
· Calfa
Վիճակ ուխտաւորի կամ նուիրելոյ աստուծոյ. ուխտադրութիւն. սրբութիւն. եբր. նէզէր. իբր նազովրացի գոլն.
to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.
· Calfa
Ուծացաւ յորդւոց իւրոց իբրեւ ոչ յիւրմէ. (Յոբ. ՟Լ՟Թ. 16։)
brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.
· Calfa
Շարամածի ամենայն թանձրութիւն նորա կակղապէս իբրու յուղղէ լինելով, եւ սնանելով կաթամբ. (Պղատ. տիմ.։)
Սովն տիրեաց յաղիս եւ յուղիղս։ Ուժգին ջերմ իբրեւ ի խոր ուղոյ (այսինքն ուղղոյ) նորա այրէր զնա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։ ՟Թ. 11։)
traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.
· Calfa
Ետես զայրն ուղեւոր ի մէջ հրապարակի քաղաքին։ Հասանիցէ ի վերայ քո իբրեւ զչար ուղեւոր (կամ ճանապարհորդ) տնանկութիւն. (Դտ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Առակ. ՟Զ. 11։)
Հատուցանել քեզ՝ իբրեւ աղքատ ուղեւոր թագաւորի ճաշ. (Արշ.։)
branch, bough;
shoot, slip;
—ք եղջերուաց, tiers of the horns of deer;
յապաւել զ—ս, to prune, to lop, to trim off the superfluous branches.
· Calfa
Ամենեքին զնմանէ կախեալ լինին իբրեւ զծառոցն ուղէշքն ի նմանէ ի դուրս բուսեալք։ Աթոռ նորա էր ընդ հովանեաւ, զոր ի դդմենւոյն ուղէշքն պատէին։ Եղջերուացն եղջիւրք՝ առատագոյն ուղէշք այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս. (Փիլ.։)
Յամբարտաւանութենէ իբրեւ յարմատոյ այլ ուղէշքն (մեղաց) բողբոջեալ ծաղկեցան. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
right, straight, direct, vertical, upright;
correct, accurate;
right, just, honest, loyal, equitable;
directly, straightly, vertically;
uprightly, rightly, justly, well;
— գիծ, right line;
— անկիւն, right angle;
— սիրտ, honest, loyal heart;
— միտք, upright mind, just judgment;
— առնել, to smooth, to prepare;
to make ready the way;
cf. Ուղղեմ;
— գնալ ի նպատակն, to come to the point, to aim at;
— վարդապետել, to indoctrinate, to instruct in sound principles;
— դատեցար, thou hast rightly judged.
· Calfa
Մի՛ պարծեսցի կորն իբրեւ զուղիղն. (՟Գ. Թագ. ՟Գ 11։)
Ճանապարհ բարի եւ ուղիղ։ Խելամուտ առնեմ զքեզ ուղիղ շաւղաց։ Ուղիղ են գործք նորա։ Իցէ՞ սիրտ քո ուղիղ իբրեւ զսիրտ իմ։ Որք ուղիղ են սրտիւք։ Ուղղոց վայելէ օրհնութիւն։ Ուղիղ են դատաստանք քո։ Ուղիղ եւ բարի ես դու յաչս իմ։ Տեսանիցէք զլաւ եւ զուղիղ յորդւոց տեառն ձերոյ։ Ուղիղ մտօք։ Ուղիղ առնել (այսինքն ուղղել).եւ այլն։
cf. Ուղեղ.
· Calfa
Մի՛ պարծեսցի կորն իբրեւ զուղիղն. (՟Գ. Թագ. ՟Գ 11։)
Ճանապարհ բարի եւ ուղիղ։ Խելամուտ առնեմ զքեզ ուղիղ շաւղաց։ Ուղիղ են գործք նորա։ Իցէ՞ սիրտ քո ուղիղ իբրեւ զսիրտ իմ։ Որք ուղիղ են սրտիւք։ Ուղղոց վայելէ օրհնութիւն։ Ուղիղ են դատաստանք քո։ Ուղիղ եւ բարի ես դու յաչս իմ։ Տեսանիցէք զլաւ եւ զուղիղ յորդւոց տեառն ձերոյ։ Ուղիղ մտօք։ Ուղիղ առնել (այսինքն ուղղել).եւ այլն։
mountain stream, torrent, flood;
ravine;
—ք հոսանաց, հեղեղաց, torrents;
—ք փափկութեան, river of pleasures;
—ք արեան, a river of blood;
իջին յաչացն —ք արտասուաց, he shed a flood of tears.
· Calfa
ՈՒՂԽ (հասարակօրէն անեզական) կամ ՈՒԽՔ. χείμαρρος , χειμάρρους torrens եւ χαράδρα sulcus, canalis. Հեղեղ կամ ողողք ջուրց յորդեալ ընդ ձորս. եւ Հեղեղատ, վտակ. սէյլ, սէլ. (լծ. եւ օլուգ, իբր ջրանցք).
to inundate.
· Calfa
ՈՒՂԽԵԼ ՈՒՂԽԻԼ. Հոսել զուխս. հոսիլ իբրեւ զուխս. զեղուլ, զեղանիլ.
rushing like a torrent;
torrential.
· Calfa
(իբր Ուղխահոս. որպէս թէ ուղխեան կամ ուխաւոր հոսմամբ) Հոսեալ իբրեւ զուխս.
palm-long, four-inched, four finger's deep.
· Calfa
παλαιστή, -ής palmus, -ma. Որոյ չափն է ուղուկ մի. այն է չափ ափոյ բացելոյ, եւ թիզ, եւ քիլ. իբր չորս մատնաչափ. թզաչափ. քլաչափ.
high and straight;
well-shaped, straight, tall;
գնալ — հասակաւ, to go haughtily, to hold one's head high.
· Calfa
Յորժամ լինիցի նմանութիւն ուղղաբեր, իբրու բազում անգամ մարմնոյ անդամոց լինելով ուղիղ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
right, direct;
s. gr. nominative.
· Calfa
Անուանական ասի ուղղականդ իբրեւ սկիզբն իմն եւ պատուականագոյն. (Երզն. քեր.։)
ithyphallus.
· Calfa
ՈՒՂՂԱՓԱՂՈՍ կամ ՈՒՂՂԱՓԱԼԼՈՍ. ἱθύφαλλος caudae rectae, penis rectus. իբր Ուղղապոչ, կամ անդամատարած. պոչը՝ անդամը տնկած. ի յն. ձայնէս ֆա՛լլօս, որ է պոչ՝ ըստ կրկին առման.
cf. Ուղղափառհաւատ.
· Calfa
ὁρθόδοξος cujus recta est sententia de religione, orthodoxus, sanus, -a, -um. (իբր ուղղավարկ, կամ որում փառք է ուղիղն, ըստ կրկին նշ. յն. օրթօ՛տօքսոս. այն՝ որ ունի զուղիղ կարծիս) Ուղղադաւան. ուղղահաւատ. ողջամիտ. եւ ողջմտական. տե՛ս եւ ՈՐԹՈԴՈՔՍ.
to make straight, to trim, to straighten;
to erect, to raise, to hold up;
to address, to direct;
to conduct, to govern, to rule;
to correct, to rectify;
to correct, to reclaim, to improve, to reform, to make better, to amend;
— զգնացս, զվարս, to regulate one's conduct or actions;
to repent, to amend;
— զսխալանս, to confess one's errors, to redeem one's faults;
— զբան, զխնդիր, to address, to direct one's words to, to question;
ատեան —, to assemble or convoke a council;
նիզակ ումեք —, to hurl a javelin at;
— զկայմ, to mast.
· Calfa
Ըստ նմանութեան կառավարաց ուղղէ իբրեւ երասանակօք զտարերս աշխարհիս. (Իսիւք.։)
corrector;
reformer;
rector, director;
conductor, leader;
driver, coachman;
steersman, helmsman;
cf. Ղեակ;
regulator, governor, moderator.
· Calfa
habitual;
habituated, inured;
innate, inborn.
· Calfa
Ունակացեալ ինչ իբր բնաւորական.
empty, void;
vain, useless;
in vain, vainly;
vacuum, void, vacuity.
· Calfa
ՈՒՆԱՅՆ մ. իբր Վայրապար, եւ Ստութեամբ.
to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.
· Calfa
Ոչ ունայնացաւ աթոռ թագաւորութեան իւրոյ, իբրեւ մարմնացաւ. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Զրավաստակ.
· Calfa
Զտիւս ե՛ւս իբրեւ զգիշերս ունայնավաստակ եղէց։ Մի լիցի ունայնավաստակ. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. գաղ.։)
richness.
· Calfa
ՈՒՆԵՒՈՐ եւ ՈՒՆԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Առաւել ռմկ. իբր Ընչեղ, Ընչեղութիւն.
cf. Ունկի.
· Calfa
Բիւր քանքարոց խնդիր, ես չունիմ կշիռ մի ունկի». իմա՛ իբր միունկի. մեկ օնձայի չափ. կամ ունկ, ունկի, իբր ունկւոյ։
entering by the ear;
earwig, forked-tailed insect.
· Calfa
որ եւ ԱԿԱՆՋԱՄՈՒՏ. Ճճի վնասակար բուսոց՝ երկճղի տաամբ իբր մկրատաւ. որ եւ կարէ մտանել ընդ ականջս. անկաճմտուք. ... իտ. forfecchia.
the inner side;
bottom;
earth;
root;
յ— բերդին, under the castle walls;
յ— լերին, at the foot of the mountain;
ընդ — տանել զոք, to drag a person along the ground;
ընդ — տանել զլերինս, to raze the mountains to the ground, to level with the earth;
բրել զ—ս այգւոյ, պատառել զ—ս որթոյ, to dig about the roots of vines.
· Calfa
Մարգարիտն ո՞չ գաղտակուրն ծնեալ, ո՞չ իբրեւ ունջ (կամ ունչ) ձեւով յառաջ եկեալ երեւի. (Եպիփ. աւետար.։)
Գրէ՛ իսկ թէ զիս իբր ունջամբ բերեալ (կամ իբրու նջամբ) բերեալ հանդէպ բախելով զարթուցեր. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
out of one's mind;
loosing one's senses, fainting, swooned;
— լինել, to faint away, to swoon.
· Calfa
Ուշագնաց եղեւ իբրեւ զթալացեալ. (Ոսկիփոր.։)
good memory, intelligence.
· Calfa
Տրամադրեալ անտրամադրական՝ տառին ի սա ուշեղութեան». այսինքն իմաստութիւն հօր իբրու արձանագրեալ ի խաչի. (Մագ. ոտ. խչ.։)
to fertilize, to render fertile;
cf. Յուռթեմ.
· Calfa
ուռթել. իբր Յուռթել. յուռութս առնել.
hammer;
cf. Սեպ;
oppressor;
հարուած ուռան, hammer blow;
կոփիւն ուռանց, hammering;
— հարկանել, to hammer;
— դարբնոցի, sledgehammer or forge hammer;
— մեծ, sledge;
— ճօճան, tilt hammer, tail hammer;
— ճակատաւոր, front hammer, largest forge hammer;
— վերացման, lift hammer;
— շոգեշարժական, steam hammer;
— ժայռահերձ, pounding hammer;
— ատամնաւոր, claw hammer or fid hammer;
— ձեռաց, hand hammer, up-hand hammer.
· Calfa
to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.
· Calfa
ՈՒՌՆՈՒՄ կամ ՈՒՌՉԻՄ. πρηνής γίνομαι inflatus sum πρήθομαι, ἑξοιδέω, ἁνοιδέω, ὁγκόομαι, χαυνόομαι tumeo, tumesco φυσάομαι sufflor եւ այլն. որ եւ իբր ռմկ. ՈՒՌԵՆԱԼ. Այտնուլ. ի վեր երեւիլ կամ ծաւալիլ եւ դիղանալ քան զբնական դիրս. եւ Փքանալ. ամբարտաւանիլ. հպարտանալ. ուռիլ.
swelled out, puffed up, bloated, turgent;
swelling, puffing;
proud, fastuous, pompous;
— հողմն, tempestuous or stormy wind, gust;
— ոճ, turgid, inflated or fustian style;
— հերք, wavy hair.
· Calfa
fellow-student;
school-fellow.
· Calfa
Այժմ սկսայ աշակերտ լինել, եւ խօսիմ ընդ ձեզ իբրեւ ընդ ուսումնակիցս իմ. (Ածազգ. ՟Գ։)